Circa prologum Magistri Petri Plaoul While an important addition that identifies the author of this text, it is also out of place. The text is clearly referring to the prologue of Lombard "in which he [Lombard] says." It seems likely that later scribes somewhat violently added Plaoul's name here as part of a way to identify the author of the present commentary. in quo Magister dicit quod intentionis suae est munire Davidicam turrim vel potius munitam ostendere clypeis Lombard, , I, prologus., (I:1) etc., quaero istam quaestionem: utrum in We prefer the inclusion of "in" here because we think it is important to read "causa" in the ablative case and since our preference is for the more explicit reading, "in" helps make the use of the ablative clearer. causa iudiciali fidei contra traditionem contradictionem While following R and SV is our default practice when all things are equal, here we think "contra traditionem" makes more sense. Further this reading is supported by reportationes E, PV, and P pure humanitus adinventam iudex idoneus ferret pro fide sententiam.

Et inprimis protestatur quod fides non subicitur humano iudicio, et haec est una conclusio. Patet quia fides est donum Dei supernaturale et est de illis de quibus Iacobum Apostolus dicit quod While minor, our preference for the more explicit reading suggests including "quod" omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum Iacobus 1:17 . Et fundabitur haec conclusio infra prima per diversa media. Unde nisi haec conclusio esset vera, sequeretur sequitur quod quis posset credere articulis fidei sine fide, hoc autem est falsum. Item dicitur quod Spiritu Sancto repleti locuti sunt sancti Dei homines II Petrus 1:21 et Hieronymus quod lex spiritualis est ideo revelatione indiget. S. Hieronymi, (PL XXII:543) Cf. "Lex enim spiritualis est, et revelatione opus est, ut intelligatur, ac revelata facie Dei gloriam contemplemur." Et in revela oculos et considerabo considera considerata The reading from witness V is chosen because of its alignment with the version of this verse found in the Vulgate mirabilia de lege tua. Psalm 118:18

Sed hic occurrunt arduae difficultates; et primo consideranda est descriptio fidei quam ponit Apostolus , scilicet, fides est substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium. Hebrews 11:1 Ubi secundum Altissiodorensis in principio suae Guillelmus Auxerre et Guillelmum Guillelmi Parisiensis tractatu suo Guillelmus Parisiensis, sit una comparatio fidei, respectu credendorum, et caritatis, respectu amandorum; unde imaginatur quod sicut caritas dirigit hominem ad diligendum Deum propter se, ita proportionaliter fides inclinat intellectum ad credendum primae veritati propter se et super supra omnia sine alia apparentia. Ideo fides est argumentum, et non est consequens nec conclusio. Ideo, sicut inquit Guillelmus Altissiodorensis a quodam bene dictum est quod apud Aristotelem argumentum est ratio rei dubiae faciens fidem, apud autem Christum est est The double "est" in R and SV seems like a clear mistake, though good corroboration of the intimate relationship between these two witnesses. fides faciens rationem Guillelmus Auxerre, , prologus. This formulation has been identified by Marie-dominique Chenu as originating with Simon de Tornai; Cf. Chenu, (Paris: Vrin, 1942), p. 35; Cf. Simon de Tornai, , "Propter hoc dictum est a quodam, quoniam apud Aristotelem argumentum est ratio rei dubiae faciens fidem, apud Christum autem argumentum est fides faciens rationem." . Et hoc videtur esse contra Aureolem prima quaestione Prologi articulo capitulo primo , qui tenet quod articuli fidei sunt conclusiones ex aliis deductae Aureoli, Prologue, article 1 , ad quas processus theologicus et While this phrase appears a bit redundant and therefore somewhat understandable that it is omitted by V, we include because it does not hurt the sense and it is supported by R, SV, and S processus theologici principaliter nituntur concludendas; et non sunt tamquam principia ex quibus alia theologice deducuntur deducantur The choice of the subjunctive by V is unclear to us. Thus, follow the indicative reading supported by R, SV, and S .

Unde secundum Apostolum sine fide impossibile est Deo placere. 11:6 Ideo in diffinitione bene dicitur: substantia sperandarum separandarum rerum, argumentum non apparentium apparentiam . 11:1 Ideo fides dicitur substantia quia est totius meriti fundamentum, nam sicut substantia dicitur subiectum accidentium, ita fides dicitur fundamentum omnium aliarum veritatum. Ideo dicit Apostolus : sine fide impossibile est placere Deo 11:6 . Ideo dicitur substantia rerum, non quod sit realiter substantia, immo est quod accidens animae inhaerens, sed sicut substantia dicitur perfectior et nobilior accidente, ita fides dicitur et est nobilior habitus animae infusus, ut tamquam fundamentum, cui aliae virtutes theologicae et cardinales innituntur ut fundamento, quia regulat et dirigit dirigit et regulat regulat et dirigit intellectum humanum respectu credendorum ad salutem necessariorum concipiendum et intelligendum ; nisi enim quis crediderit salvus esse non poterit. Elevat etiam humanum iudicium ad veritates theologicas concipiendum et intelligendum; nisi enim credideritis, non intelligetis, sicut dicit Christus. Et imaginandum est quod, sicut caritas dirigit hominem ad diligendum Deum propter se finaliter, ita fides similiter inclinat intellectum nostrum ad credendum articulis immediate propter Deum. Dicitur etiam fides non apparentium intelligendum quantum est ex parte sui, quia non nonus oportet quod obiectum fidei sit de per se apparens et evidenter cognitum. Fides enim respectu sui obiecti est quaedam cognitio intellectio aenigmatica. Ideo dicit Apostolus: nunc autem videmus per speculum et in aenigmate, tunc autem faciem ad faciem, 13:12 etc. dicitur in praedicta diffinitione non apparentium, quia non oportet quod subiectum sit apparentium, et de hoc aliquid dicetur

Ubi advertendum quod et de hac materia sunt tres quinque diversae viae ad imaginandum quomodo quis inducitur ad credendum articulis fidei viae : duae extremae et tertia media. Prima est quae est tacta Guillelmus Altissiodorensis, Liber Primus, prologus (ad Claras Aquas, I:15, l. 2-3): "Sicut enim vera dilectione diligitur Deus propter seipsum super omnia, ita fide acquiescitur prime veritati super omnia propter se." : quod intellectus non This is a pretty clear mistake on the part of R, and though difficult to read, SV seems to follow. If R is a descendedant of SV, then R could read as making a guess where SV was extremely unclear. per fidem assentit primae veritati propter se sine quacumque apparentia. Secunda Quarta via est Holcot Cf. Holcot, Commentary, prologue primae praedictae extremae contrariatur, scilicet, quod assensus fidei nullo modo generatur, nisi per rationem cogentem intellectum, non affectatum ad oppositum; et ultra credere articulis non est meritorium, quia non est in libera potestate voluntatis, quia quis ad credendum articulis necessatur quandoque Tertia, via media, est quam determinat declarat de Heuta Cf. Oyta quod requiritur ratio probabilis; non tamen necessitans ad credendum, et ideo cum hoc requiritur imperium voluntatis.

Et ad magis aperiendum apparendum materiam de ordine veritatum, notandum est quod multiplex est veritas. Prima Primum est divinum iudicium quod non potest esse falsum nec deforme, deformare We see the V and S reading as the preferable because "deforme" is functioning like "falsum" as description of "divinum iudicium" ideo est immensa veritas et infallibilis. Et hoc capiendo pro complexa veritate, non prout quod in Deo sit complexio realis, sed quoad modum nostrum loquendi. Ipsa tamen essentia Dei ut existens vocatur incomplexa, ita quod veritas ad extra incomplexa non est aliud quam res ad extra existens ad similitudinem extra rem Dei ad intra extra . Secundo modo Tertio veritas complexa in rebus est quaedam conformitas in obiecto causata a divino iudicio, sicut Sortem sortes While difficult to tell, S is the only witness that appears to use the accusative form of "Sortes." We choose here because we think the accusative case is required by the indirect statement construction. currere est veritas derivata a prima veritate, scilicet, quia Deus iudicat quod Sortes currit , ideo verum est Sortem currere . Utrum autem istae veritates complexae simplices sint res simplices vel complexe significabilia, alias tangebatur quod essent complexe significabilia. Sed pro nunc teneo quod non est aliquod complexe significabile distinctum a re simplici, sed est res sic se habens ita quod complexe significabile supponit pro re simplici connotando quod taliter se habeat.

Ex quo sequitur quod veritas a parte rei est quodammodo prior a veritate in intellectu nostro, quia veritas The mistake in V seems to happen confusing the first "veritas" with the second "veritas" in intellectu nostro modo est quoddam iudicium conforme veritati ad extra, et contrarium est in divino iudicio. Et istud dixi dicitur ad denotandum quod fides infusa non reponitur sub tertio gradu veritatis.

Verum est quod de istis veritatibus Bradwardinus in Bradwardinus, summa causa dei, Pro nunc, non invenimus sua multas ponit propositiones quarum aliquas dicam.

1 Primo ponit quod Bradwardine, Summa causa dei, proposition 1[?] sicut primum principium incomplexum est Deus, ita primum principium complexum est de Deo; ita quod, sicut in ordine rerum in suis essentiis absolute consideratarum consideratis Deus est primum principium, ita in ordine veritatum complexarum de Deo est prima veritas complexa. Ita, breviter, quod Deum esse est prima veritas complexa, oportet enim, dicit ipse, in quolibet genere devenire ad aliquod unum We choose this because we it as the more explicit reading. primum quod sit causa omnium aliorum illius generis secundum modum quem habet in illo genere. Modo oportet veritatem de Deo complexam reponi in aliquo genere et non in gradu inferiori gradum infinitum , igitur etc. Et illud est satis probabile.

2 Item quantum est de veris contingentibus, non est dubium quin prima veritas, scilicet, 'Deum esse' sit prior illis .

3 Item illud quod potest ponit esse verum sine aliis antecedens , et non e converso, et prior prius aliis, sed sic est de prima veritate, ergo etc.

4 Item illud quod est notissimum apud omnes nos Since the meaning change very little here, we fall back to our default practice of following R and SV when all else is equal. , vocamus primum principium, ita quod illud quod est notissimum naturae vocamus notissimum simpliciter. Sed ita est de hoc: quod est Deum esse, quod est notissimum naturae, ut patet utque Io Aristotle, Metaphysics, Book II , ergo etc.

5 Item primum principium est firmissimum firmum IVo Aristotle, Metaphyscis, Book IV . Sed nulli dubium est We prefer to include "est" here despite being present only in V because we see it as the more explicit reading. quin Deum esse sit firmissimum, ergo.

6 Item in ordine verorum, non est processus in infinitum, ergo est devenire ad aliquod primum quod sit causa omnium aliorum amborum aliorum , et illud non videtur esse aliud quam Deum esse, ergo etc.

7 Item Anselmus angelus Anselmus, XXX et Augustinus Augustinus in pluribus locis videntur dicere quod prima veritas est causa omnium aliarum veritatum.

Ex istis inferuntur We prefer the passive sense here because otherwise the subject becomes unclear. aliqua corollaria:

Primum est actus est prior potentia immobilibus et non-mobilibus non in immobilibus et in temporalibus et spiritualibus .

Secundum corollarium: actus est prior potentia sive in Deo sive in creaturis. Et hoc loquendo de primo actu simpliciter, qui est pura potentia essentia ipsius Dei , ita quod imaginatur quod esse Dei sit quodammodo quoddam prius quam sit posse vel quodcumque aliter se habere. Si et posset ibi ad imaginationem poni ordo et quod esse Dei est tantae nobilitatis quod est causa omnium, quae postea reperiuntur, sive in Deo sive in creaturis.

Tertium corollarium est illud illud esse est prius quam non-esse . Illud etiam apparet per Commentatorem IVo Averroes, Metaphysics IV[?] et per Philosophum Io . Aristotle, Posterior Analytics I

Quartum corollarium: necessarium est prius possibili, id est, contingenti .

Quintum corollarium est : necessarium est prius impossibili . Et ut facilius facilius intelligatur, ipse imaginatur quod nullo modo potest esse verum vel falsum, possibile vel impossibile, quin prius resolvatur in primam veritatem causaliter , ita quod Deus est realiter sit causa quare aliqua propositio est impossibilis vel possibilis, etc.

Ex quo infert quod, ad imaginationem, si Deus non esset primum principium, non esset verum. Immo non esset verum quod Deus non est; ita quod si, per impossibile, Deus non esset, nihil esset bonum; ita quod, ad imaginationem, si creatura remaneret Deo non existente, nulla denominatio perfectionis sibi simpliciter We include "simpliciter" because we think it is the more explicit reading competeret, quia quaelibet denominatio pertinet dependet a ad Deum esse. Et quia praedicta conditio fidei competit , prius est vera quam contingens, cuius est veritas, sit verum, licet fides non concurrat effective ad causandum illud contingens , et ideo sive illud contingens sit sive non semper remanebit vera fides, quia nullo modo dependet ab illo, sicut dictum est.

Ex quo patet quod est assensus infallibilis ineffabilis nec stat fidei assentientem decipi per illum assensum quia assensus fidei est rectus de se. Immo forte Deus non posset facere quod aliquis per assensum fidei deciperetur quia assensus ille non Though only supported in S, the sense clearly demands that "non" not be included est naturaliter talis, ita quod, illo remanente in sua natura, Deus non potest ipsum facere ipsum esse What is happening here is a bit complicated. V omitted everything from "quod aliquis" to "ipsum facere" because of a homoteleuton. Then, in between its omission and where the other texts continue, it adds 'ipsum esse.' falsum, licet Deus posset possit ipsum facere falsum mutando eius naturam, sicut posset facere quod ignis frigefaceret et aqua calefaceret variando eius proprias naturas quas habent.

Sequitur ulterius quod assensus fidei potest vocari necessarius; etiam respectu cuiuscumque obiecti, fuerit licet non necessario sit eius assensus. Verbi gratia, causando assensum istius iudicium futurum erit illud iudicium est propositio mentalis, quae est necessaria et non potest esse falsa, ita quod, sicut divinum iudicium semper est verum, qualitercumque eveniat, ita assensus fidei illam nobilem conditionem sortitur sibi. Et sic, si iudicium futurum non erit, ille assensus non erit falsus, immo erit assensus oppositi. Et per hoc concluditur quod propositio illa mentalis, in sic significando servando , non potest esse falsa.

Ex quo sequitur quod aliquod iudicium est necessarium creatum non potest esse falsum. Ex quo etiam sequitur hanc consequentiam non valere: hoc iudicium est necessarium, ergo necesse est sic fore . Immo oporteret addere, si consequentia esset bona et quod necessario hoc significavit sensat . Et hoc esset falsum, et sic consequentia l esset bona.

Sequitur ulterius quod aliqua denominatio perfectionis competit inferiori speciei, quae non competit competit superiori. Patet de illa denominatione praedicta quae competit fidei, quae nullo modo potest competere alteri creaturae. Ita quod, si esset aliqua intelligentia data creata , quae que esset sua intellectio, illa adhuc esset fallibilis etc. etc sequitur .

Sciendum est quod quamquam fides sit quoddam accidens essentialiter sub qualibet specie substantiae constitutum, nihilominus habet aliquam denominationem perfectionis simpliciter moralem mobilis quam, de facto, creatura vel nulla creata substantia substantia persona substantia non habet, scilicet, denominationem repraesentationis praesentationis perfectionis repraesentationis conformis divino iudicio. Ideo quantum ad hoc fides et actus fidei habent unam conditionem quae est tantae sl excellentiae quod nulli substantiae creatae competit. Unde quantum ad hoc, habet modum aliquem aeternitatis, non quoniam quin sit una res temporalis, sed quia in repraesentando, non transit in praeteritum praeteritam , et ideo semper manet contingentia futurorum. Unde, licet Sortes per assensum fidei assentit quod resurrectio mortuorum erit, ille assensus quantum ad hoc non trahit aliquam necessitatem ex praeteritione illa. Verum est tamen quod istud resolvere est difficile; pro cuius declaratione, ad imaginationem, capiamus aliquam creaturam, quae ex sua natura sequatur regulam divinae intelligentiae, tunc proportionaliter imaginetur quod fides de natura sua sit conformis divino iudicio. Et tunc sic , isto dato, proportionaliter est dicendum de fide sicut de divino iudicio, ita quod non stat fidem a divino iudicio non discedere descendere , ita quod divinum iudicium sit exemplar factum necessarium ipsius assensus fidei .

Item imaginetur quod Deus ostendat formaliter We choose to include "formaliter" as an instance of the more explicit reading in Verbo Sorti Antichristum fore et quod Sortes ei assentiat; certum est quod illa notitia, quam Sortes habebit, erit conformis notitiae Verbi. Item imaginetur quod Verbum non solum obiective repraesentet Antichristum fore, sed quod realiter sit met notitia in eadem proportione, sicut esset una notitia creata. Quare ergo deus non posset Deus creare causare unam notitiam, quae haberet eundem modum repraesentandi Sorti sicut Verbum ipsum, non enim videtur aliqua aliqualis ratio vel repugnantia. Item certum est quod positio est aliqualiter aliquantum aliqualiter difficilis, sed si resolvamus quantitatem effectus in quantitatem potentiae, non erit aliqua aliqualiter difficultas.

Item ex quo fides facit credere miranda, scilicet quod una et eadem res simplicissima est tres personae, et quod facit intellectum abnegare semet ipsum et fertur ferri in obiectum absque apparentia vel ratione probabili, non est mirum, si sit alterius conditionis quam alia accidentia. Imaginando igitur quod ista denominatio sit communicabilis creaturae, et cum hoc etiam denominatio vitae sit communicabilis creaturae et cum ista non repugnant simul esse quia reperiuntur in Deo competere possunt creaturae reperiri possunt simul competere creaturae quo dato, videtur quod talis creatura non posset errare quovis modo

Verum est quod ista positio habet aliquas difficultates, ita quod arguitur aliter quod quacumque creatura intellectiva, data quantumcumque perfecta, adhuc esset peccabilis.

Dicendum est ad rationes praedictas.

Sciendum est quod, ex imaginatione de fide quod fides est conformis divino iudicio, multae instantiae possunt solvi et multae rationes quibus tenentes oppositum arguunt.

Unde primo arguunt quod non aequali certitudine credatur creditur ex fide futuris contingentibus et articulis necessariis. Verbi gratia quod non aeque certitudinaliter creditur huic ex fide iudicium futurum erit sicut huic Deus est trinus et unus quia unum est necessarium et necesse est sic esse sicut per ip per eum significatur ipsum signitur et alius aliud est contingens et contingenter est sic esse sicut ipsum significat per ipsum signitur et sic potest non esse verum etc. .

Breviter Et breviter ex iam dictis facillimum facile est huic argumento respondere quia, licet iudicium futurum possit non fore, tamen assensus fidei respectu huius est ita firmus quod non potest falsificari, ita quod tanta certitudine creditur quod iudicium futurum erit sicut quod Deus est, nec plus potest esse error respectu unius quam sicut We prefer "quam" here because it fits the comparative structure intitiated by "plus" best respectu alterius, sic credendo ex fide. Et sic aequaliter secundum fidem, id est, habitum fidei vel quia qui est ipsamet fides est aequaliter assentiendum cuilibet articulo et aeque certitudinaliter, immo ille assensus, qui est fides, est quodammodo necessario verus.

Dico tamen quod ille habitus potest non esse simpliciter, sed non stat talem habitum in animam et voluntatem, et quis per eum assentiat falso, immo dico quod habitui tali vel fidei non potest sub esse falsum, nec per quamcumque potentiam ipso habitu remanente secundum suam naturalem inclinationem .

Ulterius dico quod fidei nulla requiritur apparentia exterior de sic esse, sicut per propositionem significatur significat signa The abbreviation in R is quite criptic but can be plausibly read as "signficat". We, however, prefer the passive for the reading "just as it is signified to be through the proposition" esse. Etiam dico quod: si sit fides respectu articuli de futuro (puta iudicium erit) aeque certitudinaliter inclinat intellectum ad assentiendum illi, sicut propositioni necessariae. Et dico quod: si iudicium sit vel non, non est cura, immo est impertinens quia apparentiam non capit ab obiecto exteriori, sed naturaliter quodammodo primam veritatem et divinum assensum et divinum velle imitatur se semper ei conformando. Unde proportionaliter est imaginandum de fide respectu futuri, sicut de divino iudicio, nam si divinum iudicium iudicavit Antichristum fore, Deum sic iudic asse est causa quare Antichristus erit et non quia Antichristus erit, ideo Deus sic iudicavit. Ideo est ordo in veritatibus, nam Deus vel iudicium divinum est causa quare Sortis currit, si Sortis currat, et non e converso. Sed in nobis, veritas huius Sortis currit dependet ex sic esse; veritas talis in nobis est causa apparentiae seu iudicii quod Sortis currit et totaliter contrario modo est de divino iudicio et de fide. Unde Deus sui iudicii nullam a rebus capit apparentiam. Ideo sicut divinum iudicium respectu propositionis de futuro potest non fuisse iudicium respectu eiusdem, ita est dicendum de fide; unde, per imaginationem, si Deus non esset, nulla esset veritas, et si creatura rationalis esset et sic maneret, tamen, Deo, ad imaginationem, non existente, talis creatura non esset bona nec vera nec aliquid esset verum, nam non d dicitur aliquod verum nisi quia conforme est primae veritati, et sicut unaquaeque res in suo esse est a prima causa, ita in esse verum dependet a prima veritate.

Probatur tamen quod fides non est tantae certitudinis, sicut dictum est, immo quod fidei potest sub esse falsum.

Primo quia de facto spei sub est falsum, igitur et fidei. Consequentia tenet quia spes videtur esse tantae excellentiae et certitudinis sicut fides. Item, confirmatur consequentia quia quantum ad hoc, quod est credere, spes includit assensum et , ideo quantum ad hoc habet conditionem fidei. Antecedens probatur de praescito existentis in gratia, qui realiter credit se habiturum gratiam vitam sempiternam aeternam "sempiternam" is chosen only because of our default preference to follow R and SV where everything else is equal. , et tamen hoc est falsum, licet illa credulitas sit licita et per eam mereatur.

Confirmatur quia potest accidere quod quis ex caritate credat et ex fide falso, ut si quis, in extremo mortis petat corpus Christi et presbyter afferat hostiam non consecratam, credet ex fide quod ibi sit realiter corpus Christi, quia si presbyter interroget eum, credis?, respondebit dicet credo

Tertio capiamus aliquem qui ante incarnationem crederet 'Christum incarnandum', ita quod mediante habitu fidei exeat in assensum huius: Christus incarnabitur. Et ponatur ponitur The subjunctive is preferable here as we read the sense as something like: "And let it be supposed further. . ." ultra quod in illo assensu, ille continetur continue per Dei potentiam usque post incarnationem Christi, tunc assensus ille erit falsus, in instanti incarnationis, igitur . Item de facto ille assensit huic Christus incarnabitur, et hoc est falsum, igitur The mistake in V seems to come by confusing the the two intances of "assentivit" which we have changed to "assensit" assensit falso.

Quarto, de facto Abraham meruit ex fide credendo falsum, scilicet ergo We think "scilicet" makes a lot better sense here than "ergo", but the following phrasse is not a consequence but a clarifiation of the preceding. , solum credendo filium suum esse immolandum, quod tamen erat falsum, et tamen dicit Apostolus credidit Abraham et reputatum reputatu est ei sibi We choose "ei" because this is closer to the Vulgate version of this verse ad iustitiam. meritum We choose "iustitiam" because this is closer to the Vulgate version of this verse Ad Galatas 3:6

Quinto arguitur apparentis sic: Spiritus Sanctus potest concurrere active ad assensum falsum, ergo et et fides . Consequentia tenet quia aeque perfecte, immo perfectius , Spiritus Sanctus concurrit ad assensum aequalis certitudinis sicut assentiendum et aequalis certitudinis est fides. Antecedens probatur patet , quia Spiritus Sanctus principaliter concurrit et tamquam principale agens ad cuiuslibet effectus productionem.

Sexto sic: fides est in potentia obedientali ad cuiuscumque effectus productionem secundum quod placuit Deo. Unde imaginantur aliqui quod quaelibet creatura est in potentia obedientali ipsi Deo, ita quod quamlibet creaturam creaturarum potest assumere ad concurrendum secum ad cuiuscumque cuiuslibet effectus productionem secundum quod sibi placuerit, ergo Deus potest assumere fidem ad productionem assensus sensus erronei sive vel falsi, ergo etc.

Alias vide infra [cross reference] rationes inducam postea et solvam. Sed ante hoc, notanda sunt aliqua, quae tangit Holcot .

Unde, cum dicitur quod actus fidei libere producitur ab anima, Holcot tenet oppositum, et dicit quod intellectus numquam credit articulis, nisi necessitetur per rationem seu vel apparentiam et ad hoc facit aliquas rationes , tamen ipse excludit habitum, quia non est imaginandum quin anima mediante habitu posset libere exire in ad actu. Sed mihi videtur quod male initiat quia nullus ponit quod actus fidei sit in potestate animae, nisi mediante habitu, et causa est quia actus fidei est supernaturalis, sicut eius habitus; ideo non potest produci ab anima, nisi mediate habitu.

Nihilominus tamen habet anima cum anima habet aliquam dispositionem primam in sua libera potestate qua posita ex ordinatione et institutione, divina ponitur actus fidei, et ita diceretur de aliis qualitatibus supernaturalibus, et ideo iste non vadit ad radicem, quia stante habitu fidei solo qualis infunditur in baptismo baptismate , non est credendum quin valde remissus sit et quod se solo non sufficit exire in actu respectu credibilium. Exemplum est de puero baptizato, qui nutritur qui nutritur inter Saracenos, tunc quando erit adultus, si sibi proponatur articulus fidei, non credet. Et si quaeratur, tunc non erit differentia inter habituatum et non habituatum habituatis et non habituatis , tali habitu fidei differentia enim erit in hoc: quia iste qui habet habitum fidei, ceteris paribus, facilius se disponet ad habendum actum fidei quam alter. Unde ad habendum actum primum, requiritur certa latitudo diligentiae. Modo, illa non erit est tanta in habente habitum vel saltem non requiritur, sicut in non habente, ita quod et erit minor diligentia et minor labor requiruntur requirantur in illo qui habet habitum etc. quia habitus iuvat.

Item diligentia facta de vita sua in non habente habitum et qui est etiam in caritate, et operatio sua est bona et viva et augmentat caritatem modo . In illo autem qui non habet habitum caritatem , operatio sua est mortua est. Ideo, in habente habitum, actus citius et intensior producitur.

Item utrum , posito quantocumque habitu fidei intenso posset intense possit anima exire in actum credendi, forte si bene consideretur, imaginando illius actus nobilitates nobilitatem et conditionem, erit bene difficile; utrum anima mediante illo solo habitu possit exire in actum et forte quantum ad hoc , multi homines decipiuntur quia quandoque inducunt actum illum ex rationibus probabilibus sive ex aliqua apparentia, et ille actus non sufficit ad salutem, et tamen illum credunt esse verum actum fidei. Unde actus ille est tantae virtutis et nobilitatis quod fert animam in bona spiritualia et contempnit temporalia. Modo, illud est maxime difficile, ideo dicit Apostolus I Timotheum 6:10 quod, propter avaritiam, multi apostataverunt a fide, ita quod possibile est dicere quod avaritia in certo gradu non est compossibilis actui fidei fidei actui actui fidei . Et ideo mihi videtur quod rationes Holcot solum procedunt ex actu fidei producto productae We think "producto" is preferable because we see it modifying "actu" not "fidei" mediantibus rationibus probabilibus vel apparentiis tantum.

Oportet tamen respondere ad rationes suas quia dicit ipse non est in potestate nostra mea assentire vel opinari sine motivo, nec est in potestate nostra mea credere sine motivo propositioni dubiae; datis enim duabus propositionibus inevidentibus, ego non possum minus inevidenti assentire sine ratione, ergo nec magis inevidenti. Sed Sicut propositio mere contingens, sicut ista, Sortis currit vel rex sedet , est magis inevidens quam ista, Deus est et tamen non possum isti Sortis currit vel rex sedet assentire sine ratione, ergo etc.

Item quia tunc in potestate mea esset assentire tristari vel et gaudere tantum sicut vellem, et sic in potestate mea esset habere tantum gaudium vel dolorem, sicut habent beatus et damnatus, quia per imperium voluntatis possum causare assensum talis propositionis cras habebo tantum gaudium sicut Petrus et Paulus quia ad apprehensionem talis propositionis, sequitur quod gaudium ex quo assentit . Et sic videtur quod intellectus omnino non posset ferri assentive in aliquam propositionem, nisi per rationes sit probata sicut probatas V seems to mistakenly view "rationes" as the subject being modified by "probabta" rather than the previously mentioned "propositio" vel appareat esse probata, probatas Ms V seems to mistakenly view "rationes" as the subject being modified by "probabta" rather than the previously mentioned "propositio" nec est in potestate voluntatis nostrae meae propositionem facere esse veram vel falsam.

Advertendum est hic quod lata est differentia inter propositiones indifferentes se habentes indifferentes quantum ad finem hominis consequendum et inter propositiones illas , quae habent ordinem necessarium ad sui finem consequendum. Verbi gratia, utrum rex sedeat vel non, non est necessarium saluti hominis; utrum autem Deus sit est de necessitate hominis salutis. Ideo homo ex naturali instinctu inclinatur ad assentiendum huiusmodi propositionibus necessariis ad suum finem consequendum et non sic de aliis. Et sic verum est quod natura indidit cuilibet creaturae rationali quamdam inclinationem naturalem ad consequendum suum finem, pro tanto dicit bene ponit Philosophus Aristoteles I quod homo a natura est animal civile Aristotle, Politica, I, 1253a2 . Unde quia homo non potest omnia habere ex natura sua ex se solo omnia sibi necessaria ad salutem, ideo dicit ipse a natura sua est animale communicabile communicabile ceteris animalibus et indiget ut relevetur per potentiam tentiam et bonum regimen. Unde imaginandum est quod sunt instinctus tales et inclinationes quibus homo tendit in Deum naturaliter et ad bene operandum et ad Deum colendum et Deo serviendum. Ideo dicitur: quod Deum esse est naturaliter inditum homini et a natura et ad hoc fides inclinat. Nam dico dicendo quod homo inclinatur naturaliter ad honorandum et orandum Deum, licet propter peccatum originale non percipiat se homo talem instinctum habere. Et ex hoc forte fuit et verum est quod non sufficit particulariter propter peccatum et propter malos mores et huiusmodi et propter hoc in hac radice fundatur idolatria, unde omnis creatura naturaliter tendit in Deum ex quodam naturali instinctu; ideo homo secundum partem affectivam effectivam et intellectivam naturaliter tendit in Deum. Et ex hoc Ideo , male aliqui sumpserunt sub quia in simplicibus, ratio est debilis, ideo sub illa ratione illis rationibus sumpserunt creaturas creaturae credentes illas esse Deum, et hac ex optima radice male applicata.

Ideo idolatraverunt aliqui et adoraverunt false creaturas, nescientes talem instinctum insequi et creatori talia attribuere, sed magis terrena intendentes, propter quod dictum fuit, propter avaritiam, ceperunt homines apostatare a fide; honorem soli Deo tribuendum creaturae impendentes. Et ad illud propositum dicebat Macrobius in libro Macrobius, De Somno Scipionis, ?? quod somnia principum et magnatum et potentum sunt futurorum quaedam iudicia et praesagia subiungens, quod naturaliter prima causa indidit ex ordine universi quod maxime talibus quam simplicibus, qui sint personae communes per quasdam motiones et influentias speciales innotescent quiddam circa potentiam totam novi effectus vel mirabilis accidere deberet sicut verisimilem est fuisse de Saul Rege , de David, de Achas, de Caiapha, de Pharaone, de Nabuchodonosor, et de pluribus aliis. Unde dico quod ex eo quod natura humana fuit infecta et corrupta propter peccatum nescivit talem motivitatem specialem ad consecutionem sui finis ultimi. Ideo quidam spiritualem appetitum insequentes, reverentiam Deo debitam, creaturae impenderunt, ut soli vel lumini et sic de aliis. Sed gratia et fides intellectum maxime regulant in mediante tendendo in ipsum Deum et finem ultimum consequendum. Et instinctus talis quem habemus naturaliter est inclinans ad Deum diligendum, licet corrupte propter originale peccatum, nec et sic de se sufficienter, sed adiuvatur ab ipsa fide tamquam regulante appetitus sensitivos et intellectuales .

Et per hoc, patet apparet solutio eorum illorum quae tangit Holcot XXX de propositionibus quae nullo modo sunt necessariae ad salutem. Secus autem est de propositionibus, quarum veritas necessaria est homini ad salutem et . Ideo talis assensus respectu propositionum necessariarum ad salutem est specialis instinctus naturae et gratiae et et specialis assistentia angeli boni assistentiae angelis bonis Ita quod sua consequentia est semper neganda quia qua arguit de propositionibus minus inevidentibus sine ratione vel apparentia non possumus assentire, ergo nec magis inevidentibus; quia fides naturaliter inclinat ad assentiendum veritatibus catholicis requisitis necessario ad consequendum salutem, non autem sic est de aliis. de propositionibus minus inevidentibus sicut ista 'rex sedet' et causa est dicta

Ex alia etiam radice possunt solvi praedictae rationes, quia fides habet alium modum quam aliae qualitates, quia non movetur mutatur ab apparentia obiecti nec habet veritatem ex obiecto, nec requirit aliquam apparentiam ex parte obiecti; sed sic non est de aliis assensibus, ita quod assensus fidei non requirit aliquam apparentiam in obiecto, immo est met apparentia. Et si dicatur quod obiectum intellectus est verum vel apparens verum, verum est quod oportet quod notitia per quam importat intellectus asserit sit vera vel apparens vera sed , sic est de fide, quia fides habitualis est quaedam apparentia et etiam eius actus; sed istam apparentiam non habet ab obiecto, immo est met apparentia sua, etc.

Tunc restat respondere ad alias rationes prius factas.

Ad primam Vide supra de spe, responsio quod Guillelmi Altissiodorensis XXX in hoc est bona, ipse enim dicit quod fides et spes sunt quaedam virtutes veritates , unde ipse dicit quod spes est semper sine quacumque praesumptione proponente praesumptione , ergo semper inclinat ad verum. Ideo numquam inclinat absolute aliquem ad credendum quod ipse absolute habebit vitam aeternam, sed inclinatio fidei est supra illud complexum in generali quicumque bene egerit et perseveraverit usque in finem etc. habebit vitam aeternam et in particulari in quolibet inclinat ad hoc, si bene persevero in bonis operibus, ego habebo vitam aeternam, ita quod assensus spei fidei , non est categoricus, sed condicionalis vel reducibilis ad condicionalem, et ita proportionabiliter dicendum est de fide, quia illa semper ita est sine quacumque praesumptione, ideo semper inclinat ad verum.

Ad secundam rationem principalem Vide supra dicitur quod simile est, scilicet in casu ibidem posito, quod alicui in extrema necessitate etc. Unde dicitur quod talis in illo casu non deberet credere categorice quod ibi sit corpus Christi. Sed ex suppositione quadam, scilicet quod si hostia sit debite consecrata, ibi est corpus Christi, potest forte contingere quod ibi sit una credulitas categorica quod ibi est corpus Christi et secunda illa non est multum periculosa, sed illa non est generata ex fide. Ideo dicitur quod contingit quod ibi sit aliqua credulitas incredulitas , sed illa non est magnum peccatum, sicut aliquando contingit in Missa quod ibi est aliquis defectus ex parte Sacerdotis in consecratione, sed ibidem error ille non est multum periculosus nec multum malus nec ibidem est idolatria quia intendit talis adorare corpus Christi et ita facit.

Ad tertiam Vide supra de assensu ante incarnationem Christi quia aliqui assentiebat etc. Conceditur totum illud quod ponitur quod assentiebat assentierunt aliqui huic Christus incarnabitur ante eius incarnationem et hoc ex fide; et quando ulterius ponebatur ponitur quod continuaretur huiusmodi assensus usque post instans incarnationis Christi, distinguendum dicendum est de assensu ratione temporis quia existentes ante incarnationem Christi tempus incarnationis debebant debeant scire vel proprie secundum praescriptionem Prophetarum, quia et Despite our preference to follow R and SV, we refer the causal sense of "quia" here certum est quod prophetae tempus adventus Christi denuntiaverunt; non tamen ita certe quod possent pro tunc existentes punctualiter penetrabiliter seu certitudinaliter iudicare de praeciso tempore incarnationis Christi. Distinguendum dicendum igitur est de tempore quia si fuerunt in tempore multum distante ab incarnatione, ita quod bene poterant iudicare quod pro tunc erat Christus incarnandus incarnand incarnandus , ille assensus, ille assensus, quo assentiebant isti Christus incarnabitur, erat licitus et verus; adveniente autem tempore quo quod non poterant recte discernere vel distinguere utrum Christus erat incarnatus incarnandus vel non, quia ex Scriptura hoc non poterant scire, tunc, eo ipso quod quo habebant aliqualem dubitationem de tempore incarnationis, fides non inclinabat ad illum assensum Christus incarnabitur, sed inclinabat ad illum assensum Christus incarnabitur incarnabatur vel est incarnatus vel de facto incarnatur sub tali disiunctione et isto modo tenebantur tenebant pro tunc credere credentes . Et per hoc patet quid dicendum sit ad argumentum quod assensus fidei semper est verus quia quamdiu bene poterat distingui de tempore incarnationis, fides inclinabat ad assentiendum quod Christus incarnabitur quando autem non poterat bene distingui inclinabat ad assentiendum disiunctive quod Christus incarnabitur vel est incarnatus vel incarnatur . Et tunc quando dicitur quod conservetur ille assensus usque ad instans incarnationis, duplex est hic modus respondendi. Unus est quod non est casus possibilis. Alius modus respondendi esset ille quod ille idem terminus assensus esset , qui ante incarnationem tempore tempus , quo poterat distingui de tempore incarnationis, inclinabat ad assentiendum quod Christus incarnabitur, post tempus, quo non non quam poterat distingui de incarnatione, inclinabat ad assentiendum disiunctive quod Christus incarnabitur vel est incarnatus vel de facto incarnatur. Item secundum primum modum, diceretur quod Spiritus Sanctus non valet concurrere ad conservationem illius assensus in instanti incarnationis vel post; assensus, inquam inquit per quem assentiretur quod Christus incarnabitur. Item etiam quia hoc repugnat naturae illius assensus quod false repraesentet, sicut dictum est multotiens in praecedentibus prius etc. .

Sciendum est quod pluries dictum est quod, tam actus fidei quam habitus tam habitus fidei quam actus est infallibilis ineffabilis nec sibi et quod sibi non potest sub esse falsum, ita quod non potest fides respectu alicuius esse assensus quin Deus sit respectu illius eiusdem assensus conformis, ita quod ibi est quaedam quae subordinatio causalitatis talis. Verum est quod contra illud factae fuerunt rationes et ad aliquas responsum est. Sed quia sunt adhuc aliquae aliae solutiones, eas repetam, et aliter solvam quam fuerunt solutae.

Dicebatur ulterius quod huiusmodi credulitas non erat multum periculosa in simplici quia ita aliquando contingit in Missa quod est aliquis defectus ex parte presbyteri, et tamen realiter creditur quod ibi sit vere corpus Christi sub speciebus panis. Et talis verum error non est multum periculosus sive culpabilis, ut dictum est.

Consequenter, de ista vetula est aliqua difficultas. Unde casus ponebatur quod vetulae praelatus suus praedicaret sibi aliquid aliqua contra fidem, et dictum est quod, in illo casu, non debet sibi credere. Et quia quod et quod aliqualiter innatum est sibi credere Deum esse, et quod, si faciat debitum suum, non credet praelato suo, immo credet oppositum, quia sed illuminabitur a Deo ego iuxta illud: Ego sto sum ad ostium et pulso et si mihi quis aperiat ostium, ego intrabo et cenabo cum illo Apocalypsis 3:20 , et tunc vetula alleget illud audiam quid mihi praedicet dicens Psalmus 84:9 .

Sciendum est quod hic sunt difficultates multae. Una est, utrum vetula teneatur ad articulum Trinitatis quantum est de exemplo, utrum teneatur vel an non. Non discutio pro nunc utrum, scilicet ad articulum trinitatis quantum est de exemplo , teneatur credere Deum esse trinum et unum . Sed quo ad propositum nolo intelligere quod credibile cuius oppositum praedicatur sibi a praelato suo sit sit unum de credibilibus ad quem tenetur et quod sit infra latitudinem suorum credibilium, quia non solum tenetur credere in generali quidquid Ecclesia credit, sed tenetur in speciali plura credere, scilicet quod Deus est, et multis aliis De articulo autem existente extra latitudinem suorum credibilium, utrum licitum sit credere oppositum quantum ad ad hoc, teneo quod non. Ita quod Guillelmus Parisiensis XXX dicit quod non stat credere oppositum alicuius articulorum credibilium quin peccet mortaliter. Unde bene ipse imaginatur quod sicut affectus non potest facere contra caritatem quin qui peccet mortaliter, ita nec intellectus potest aliquid credere contra fidem quin peccet mortaliter . Et quantum ad hoc imaginatur conformiter sicut Guillelmus Altissiodorensis . Consequenter dicit quod Deus custodit diligentes se , et hoc expresse habetur tertio . Unde si homo non ponat obicem et convertat se ad Deum, Deus convertetur ad eum quia Deus habet maiorem sollicitudinem de hominibus quam de aliis, sed aliis aliquis optime providet de sibi necessariis ad salutem suam, igitur et homini ergo . Modo, creatura non potest attingere immediate ad illa quae sunt sibi supernaturalia vel quae sunt spiritualia, sed Deus ordinavit quandam dispositionem, quae est in nostra libera potestate, qua posita potentia , Deus ordinavit conferre illa bona dona supernaturalia sive spiritualia.

Ex isto intulit quaedam aliqua corollaria per quae solventur solverentur multae particulares difficultates rationes in multis casibus.

Sciendum est quod in solutione ultimi argumenti, in qua dicebatur dicetur de illo, qui assentiret corpus Christi esse in hostia non consecrata sibi data a presbytero in extremo mortis, dictum est quod ille assensus non est multum periculosus et non faceret ipsum assentientem de per se idolatrare. Verum est quia modus loquendi communis est quod in illo casu sacerdos facit simpliciter simplicem It seems like the sense could go either way. The Vatican reading, however, would suggest that the priest forces the simple person to be an idolater, whereas the reading of R, SV, S suggest that the "strictly speaking" (simpliciter) it is the priest who is the idolater. idolatrare. Sciendum est We select the more explicit reading here quod communiter simplices habent pro obiecto adorationis aliquid contentum sub speciebus, et sic, si corpus Christi non sit q ibidem quando hostia non est consecrata, habent illud quod continetur sub speciebus pro obiecto adorationis. Et istud permittitur promittitur Despite its lack of support "permit" seems to make more sense here than "promise." We read this as saying "they [the simple] have that which is contained under some liknesses as an object of adoration. And this 'is permitted' to them because if they were required/induced to believe conditionally, then they would hesitate on account of this, and their devotion would be lessened." åeis quia, åsi inducerentur ad conditionaliter credendum, per hoc haesitarent haesitarentur ået remitteretur eorum devotio. Et ad istum intellectum, prohibitum est sacerdotibus ne illis dent hostias non consecratas, et si hoc faciant, scilicet dando eis hostias non consecratas, gravissime peccant, etc.

Continuando autem materiam inceptam de certitudine fidei: quomodo enim non potest ei subesse falsum. Quia hoc est aliqualiter difficile ad capiendum, ita communiter accidit quod veritas est aliqualiter difficilis ad capiendum ex corruptione peccati, ita quod falsitates sunt nobis quodammodo magis proportionatae quam sint aliquae veritates. Unde qui vellet sequi opinionem Anglicorum, non esset difficultas quia ipsi We include "ipsi" as the more explicit rendering concedunt quod fidei potest subesse falsum et quod Deus potest decipere aliquem. Et consequenter concedunt quod anima Christi potuit decipi potest peccare ipsa existente unica verbo. Dicunt etiam quod praeteritum potest non fuisse praeteritum. Dicunt etiam alii quod licet fides causaverit aliquem alium assensum, potest tamen illum numquam causavisse. Unde concedunt quod licet quaelibet res positiva, si fuerit necesse, est ipsam fuisse, tamen non est sic in respectibus.

Sed dimittendo ista et eundo ad propositum prius inchoatum de certitudine fidei, tenendo quod fidei ei non potest subesse falsum, contra quam imaginationem inductae sunt aliquae difficultates et rationes difficiliores difficultates Both R and V are quite clear about "difficiliores" here. SV is less clear, but could easily be "difficiliores." S is more difficult to render as "difficiliores" as it appears to be an identical abbreviation of the previous use (three words prior) of "difficultates" quas potui reperire.

Unde respondendum est ad illam rationem consequenter quae erat de continuatione assensus fidei post instans incarnationis, et ista ratio est maximae apparentiae. Unde arguebatur sic: ponatur quod ante incarnationem aliquis assensit isti mediante habitu fide, Christus incarnabitur, et quod ille assensus continuetur continetur usque ad instans incarnationis , tunc in instanti incarnationis ille assensus erit falsus, ideo etc.

Alia ratio fuit de Abraham, qui ex fide credidit filium suum immolandum esse , et tamen non immolavit, ergo credidit falsum ex fide. Respondetur breviter quod Abraham habuit praeceptum quod vellet filium immolare ita quod deus petebat ab eo quod vellet filium suum It's rather unusual for R V to agree in this variant against the presence in SV and S immolare ad videndum obedientiam eius suam. Sed quantum ad credulitatem potuit habere credulitatem quod semen suum multiplicaretur, sicut sibi fuit dictum et revelatum et ita fuit. Si autem credidit filium suum immolari immolare , credidit hoc ex credulitate humana, quae non erat sibi periculosa, quia non erat de materia fidei.

Item potuit habere credulitatem quod solum Deus petebat obedientiam ut vellet filium suum immolare. Unde sicut notatur habetur in una decretali dectali decretali Decretalis, ? , aliqua sunt praecepta credenda in forma praecepti, sed non secundum intentionem praecepti, sicut est praeceptum illud, non moechaberis Exodus 20:14 , non furtum faciens Exodus 20:15 etc. Sic fuit in proposito, quod non erat intentio praecepti quod Abraham immolaret filium suum, sed solum erat forma praecepti. Alia sunt praecepta quae sicut sunt credenda et secundum intentionem praecepti et secundum sicut formam praecepti, sicut est istud praeceptum honora patrem et matrem Exodus 20:12 etc. Et sic in dicto casu, credere filium suum immolare, non fuit Abrahae meritorium quia non fuit fit ex fide, immo ex proprio capite, nec fuit peccatum quia non fuit contra fidem.

Dicitur ulterius quod si ex caritate determinavisset se ad credendum quod filius suus immolaretur, illam determinationem illa determinatio non fecisset fecit ex fide , nec quod illa credulitas fuisset fides, licet bene sed quod actus suus fuisset meritorius.

Et si dicatur quod talis actus procedebat ex caritate et per et per consequens ergo ex fide, respondendum est quod caritas in regno animae tenet principatum in in respectu aliarum virtutum, ita quod concurrit ad omnem effectum aliarum virtutum, sed fides non immo quia ipsa est limitata respectu credibilium necessariorum ad salutem, et ideo bene consideretur concederet quod caritas concurret ad huiusmodi assensum, non tamen et non fides.

Verum est quod ibi notatur negatur unum aliud quod bene requireret magnam investigationem, scilicet, quod aliquis actus est esset meritorius, qui non esset proprie actus caritatis, sicut si aliquis bonus homo ex caritate velit alteri bona temporalia, ista volitio est meritoria; et tamen non est proprie motus caritatis, quia motus caritatis illae semper habet rem spiritualem pro obiecto. Vel aliter dicitur quod Abraham meruit obediendo, et si crediderit categorice vel conditionaliter adhuc tamen verisimilem est quod crederet sub disiunctione, scilicet, si Deus vellet eum obligari obligaret ad sic credendum, sed constat etiam adhuc si categorice credidit, adhuc non peccavit, licet sit falsum. Et si dicatur credidit falsum et inde meruit quia scriptum, scilicet quod sibi reputatum est ad iustitiam instantiam Genesis 15:16; Romanos 4:3 Romanos 4:22, Galatas 3:6, Iacobi 2:23 , dico quod ex actu credulitatis imperato a voluntate existente in gratia meruit, non propter creditum illud. Unde per illud praeceptum sceptum , Deus intendebat demonstrare obedientiam Abrahamae; non autem immolationem filii Deus intendebat, sed obedientiam. Unde quis actum credendi circa aliquod aliud obiectum falsum, non tamen apparens falsum, potest habere, et tamen inde merebitur. Unde Deus bene volebat Abraham sic velle, non tamen obligabat eum ad sic velle. Unde in casu nostro, si Abraham credidit categorice hoc, fuit ex verisimili coniectura et ratione probabili, non tamen ex fide, licet fide obediret, et credo Abraham non fuisse obligatum ad credendum immolare filium suum, sed potius ad velle immolare, si Deus vellet eum; immolatur non sibi .

Aliud argumentum fuit factum de Spiritu Sancto, scilicet I prefer to include the reading form V here as the more explicit reading quod potest potuit concurrere ad causandum assensum falsum, ergo et fides. Responsio est facilis, unde dicendum dicendo quod fides speciali modo et supernaturali concurrit ad assentiendum articulis credendis et ita ita etiam Spiritus Sanctus secum concurrit speciali motione dirigendo hominem h in finem suum. Modo, dicitur quod Spiritus Sanctus non posset movere ad assentiendum falso ista motione speciali qua concurrit cum fide ad assentiendum vero, sed Spiritus Sanctus concurrit ad productionem assensus falsi tamquam sicut causa necessario requisita, ita quod concurrit in minimo numero et generalissimo modo concurrendi. Sed de concursu speciali Spiritus Sanctus Sancti non posset sic specialiter concurrere ad decipiendum creaturam, et per consequens nec ad decipiendum assentiendum falso sicut nec fides. Et per consequens non attribuitur fidei aliqua praerogativa, quae non attribuatur attribuitur Spiritu Sancto, sed quia fides non potest habere concursum generalem ad concurrendum ad cuiuslibet effectus productionem sicut Spiritus Sanctus, immo sed solum habet concursum specialem ad assentiendum vero. Ideo non concurrit ad assentiendum falso sicut Spiritus Sanctus. Et ideo, si argumentum bene resolvatur, arguet praerogativam in Deo quam non attribuimus fidei.

Arguebatur arguitur confirmando quia fides potest in actum perfectum, scilicet puta in actum illum supernaturalem etc. Breviter consequentia non valet, quia causalitates rerum sunt limitatae, ita quod non possunt in quaecumque quaelibet effectum, sed solum in aliquos effectus sibi debitos ex natura sua. Unde non sequitur homo non potest producere hominem, ergo potest producere lapidem, et sic de aliis.

Ad aliam confirmationem quia fides est in potentia obedientiali et sic potest assumi a Spiritu Sancto ad concurrendum seu ad productionem assensus falsi. Quantum est de materia ista quae tangit potentiam obedientialem, ipsa requireret requiret longum processum ad eius declarationem, ideo, pro praesenti, non intrabo eam. Sed quantum ad propositum spectat, dupliciter potest responderi. Uno modo, quod fides aliquas proprietates habet quae sibi non competunt ut fides est sicut ut inhaesio et alias. etc. Utrum autem Deus posset possit fidem assumere secundum denominationem sibi competentem, non inquantum est fides ad producendum assensum falsum, non est ad propositum quia tunc non concurreret ut fides, sed ut qualitas quaedam et . Ideo potest dici dixi quod omnino repugnat fidei inquantum ut est fides ad producendum assensum falsum non est ad propositum concurrere ad assensum falsum. Ideo quantum ad hoc, non est in potentia obedientali respectu ipsius Spiritus Sancti. Ultimo posset dici quod istud non est contra positionem quin Deus variando naturam fidei posset ipsam assummere ad concurrendum ad assensum falsum. Et sic teneatis quam viam volueritis in ista materia. Et sic patet ex dictis quomodo respondendum sit ad omnia argumenta obiecta prius facta.

Sciendum Dicendum est quod ab initio obiectio postquam post postquam proposita fuit quaestio, scilicet, utrum in foro vel in causa iudicali fidei contra traditionem pure humanitus adinventam, iudex idoneus pro fide feret habeat determinare sententiam? Protestata fuit conclusio ista: quod fides non subicitur humano iudicio, immo vice versa; et haec fuit una conclusio, quod fides est donum Dei supernaturale et spirituale.

Ex qua propositione prius posita, infero istam propositionem: quod fides elevat animam et roborat et illuminat super omnes habitus seu actus naturaliter acquisitos . Et ex ista propositione conclusione sequitur una alia conclusio quae est contra Averroes in prologo suo supra III ubi dicit quod instructio in aliqua lege impedit cognitionem veritatis Averroes, Physica III, prologus, ?? . Sed quod: instructio in lege divina illuminat et roborat animam ad cognitionem veritatis . Quantum autem est de aliis legibus, verisimile est et videtur esse quod instructio earum impediat inquisitionem veritatis quia inficiunt animam. Probatur igitur propositio mea per effectum, nam fides facit veritates arduissimas per assensum fidei attingi, et eas primo creditas et postea intelligere iuxta dictum nisi si non credideritis, non intelligetis. Isaiah 7:9 Ex ex quo si igitur fides potest elevat revelat potentiam in arduissimas veritates et respectu obiecti facit facere cognoscere praedictas veritates, quae non possunt cognosci sine fide; sequitur conclusio vera.

Ad idem arguitur ratione primo sic: fides est in in suprema dispositione supremae potentiae intellectus reddens ipsum ipso virtuosissimum, ergo conclusio vera. Consequentia nota. Antecedens probatur, patet quia maximus vigor est applicare se ad credulitatem articulorum, maxime articulorum Trinitatis, et respectu ipsorum cognoscere arduissimas veritates modo non in potentia, quae est diversarum operationum, dispositio supremae activa est dispositio supremae potentiae; etiam eadem est proportio respectu dispositionum inter se, qualis est proportio potentiarum inter se, igitur dispositio supremae potentiae est supremae activa.

Item, fides est lumen unum repulsivum errorum erroris et falsarum cognitionum, maxime circa felicitatis obiectum, ergo etc. Antecedens est clarum notum et consequentia patet quia iuxta proportionem obiectorum est proportio habituum, unde habitus et actus maxime concernentes concernans felicitatis obiectum in eadem proportione est nobilior notior quam quicumque alter.

Item fides annectitur speciali Dei assistentia et speciali gratia dirigente hominem in suum finem, sicut caritas annectitur speciali amore Dei ipsius et speciali amorosa assistentia ipsius Dei.

Item, Tertio Quinto fides tollit activitatem rationum Sophisticarum circa felicitatem et supremum bonum et varios errores introducentium inducentium , ergo etc. Consequentia tenet quia non est parvum in intellectum tollere errores circa fidem quia quam quam bonum est sentire bene de felicitate tam malum est errare circa felicitatem. Modo, fides nedum facit bene sentire de felicitate et eius obiecto, sed etiam circa ea tollit errores tollit errores, ergo etc. .

Sexto arguitur argui arguitur : corpus quod corrumpitur aggravat animam iuxta testimonium Sacrae Scripturae quia inclinat ipsam ad temporalia dimittendo spiritualia. Fides autem elevat incinat animam scilicet ad spiritualia et nedum elevat vel et inclinat ad assensum, sed ad amorem spiritualium et remittendo spiritualia temporalia, ita quod fides facit intellectum abnegare temporalia et semet ipsum et ista fuit conclusio probanda.

Consequenter viso qualiter quomodo fides sit elevativa et inclinativa intellectiva intellectus ad summum bonum, videndum est qui sunt languores animae qui per fidem removentur. Circa quod quam notandum est quod primaria radix omnium languorum et defectuum animae est pena originalis culpae, et causa fuit principaliter peccatum, nihilominus punito purgato peccato remanet poena aliqua culpa ideo etc

Tertius languor animae est consuetudo audiendi errores falsum impedit ab inquisitione verae errores unde Commentator in IIIo in prologo suo dicit quod consuetudo audiendi falsum impedit ab inquisitione veritatis, Averroes, Commentarius in Physicorum, prologus, ?? nam quantumcumque quandocumque aliqua sunt sint falsa et improbabilia tandem per consuetudinem inclinamus inclinamur eis assentire; unde Tullius in libro hoc pulchre declarat, unde dicit quod natura, quantum est de se, nos tales genuit, ut si ipsam nos intelligeremus, nos duceret ad vitam beatam Cicero, De Tusculanis quaestionibus, ?? . Sed dicit ipse ex mala consuetudine extinguimus illud quod indidit nobis natura Averroes, ?? , et causa est quia maior pars cum quibus conversantur iuvenes est minus docta data et quae communiter solent solet falsa dicere. Et quia natura ab initio est avida ut veritatem recipiat, si audiat falsa continue forte, imprimit in se illa falsa et retinet ex consuetudine sic quod in toto tempore post non possunt extingui nisi mediantibus virtutibus. Et ista fuit radix idolatriae filiorum Israel in civitate Caldea, quae duravit et continuata est continuavit usque nunc, nam vetulae pro tempore isto adhuc faciunt multa sortilega et hoc est, quia a primis hoc quae haec viderunt facere. Et ex hoc ista patet quantum est malum dare iuvenibus mala exempla. Et iste est unus modus quantificandi peccatum quod intantum quod sit infinitae malitiae. Et ista est valde mala infirmitas, quia quam valde bene cognoverunt cognoscunt philosophi et ideo Aristoteles Io docet quod quod iuvenes bene debent assuesci assuefieri , unde dicit non parum autem refert qualiter assuescant. Aristoteles, N. Ethica, B1, 1103b23-25.

Quarta infirmitas animae unde dicit non parum autem refert qualiter assuescant. Quarta infirmitas animae Here R seems to start the new paragraph at the end of the page, then repeate the last line of the previous paragraph at the start of the new page and the begin the paragraph again by repeating "quartas infirmitas" est affectio primaria parva quae est sui obiecti repraesentativa sub ratione mali, nam amor et odium pervertunt iudicium. Et ideo Boethius in fine I XXX iubet passiones tolli, si interius intellectus bene debeat disponi ad iudicandum et II dicitur malitia eorum excaecavit caecavit eos Sapientia 2:21 . Ideo dicit Psalmista Iniquitates meae supergressae sunt caput meum Psalm 37:5 et sequitur et lumen oculorum meorum non est mecum. meus Psalm 37:11

Istis praemissis, sit haec conclusio: anima cum influentia Dei generali sive speciali influentia magis movetur apparentiis falsis et rationibus sophisticis quam veritate, ita quod falsitas magis movet animam ad assentiendum quam veritas exceptis principiis per se notis, etiam et hoc tetigit Philosophus in in quo dicit quando dicit quod quaedam falsa sunt probabiliora quibusdam quibus veris. Aristotle, Topics, I, ?? Et provenit ex poena originalis culpae quia verum quantum est de se non movet, nisi quantum ad assensum, et falsum etiam quantum est de se non movet, nisi ad dissensum, assensum, sicut amarum non movet, nisi suo modo, scilicet, amare, et dulce, nisi dulce, et tamen in male disposito dulce apparet amarum et e conversa, nam actus activorum sunt in patiente et disposito praedisposito II Aristotle, De anima II, ? .

Secunda propositio: conclusio: anima humana cum ista vulneratione et cum praedictis languoribus ad investigationem humanam veritatis indiget fide imperfecta, ita quod, sicut indiget fide perfecta ad inquisitionem veritatum supernaturalium, ita in humana investigatione indiget fide imperfecta, et hoc testatur fides Philosophus Io oportet enim dicit ipse addiscentem credere veritatem Aristotle, Sophistical Refuations, I, ?? . Unde in philosophia multa reperiuntur reperiuntur proponuntur inveniuntur proportionata fidei suo modo quae quod nec sunt conclusiones demonstratae nec principia, sed sunt praesupposita multa tamquam vera pro inquisitione veritatis. Unde in mathematica et in geometria, quae sunt in primo gradu certitudinis praesupponuntur multa quae non nec sunt conclusiones demonstratae nec principia indemonstrabilia. Similiter Ptolemaeus in praesupponit epistillos et centricos, non nec tamen hoc est probatum nec demonstratum nec immo non posset potest etiam probari nec sive demonstrari, quo supposito de facili faciliter salvatur diversitas motuum in corporibus caelestibus.

Ex quo sequitur corollarie quod maxima pars scientiae humanitus adinventae est quaedam fides praesupposita ex defectum rationum probabilium vel ex defectu rationum ad oppositum inducentium inducibilium Unde dicit quidam philosophus quid enim potest anima ex propria natura cognoscere quasi dicit nihil. Unde sicut dicit Bradwardinus allegando Philosophum, credo quod non plene cognovi cognoscens Bradwardine; Cf. Plato ?? minimam guttam aeque seu seu minimum minimus corpus, nam in illo corpore sunt infinitae figurae et infinitae sphericis et infinitae pyramides et sic de aliis.

Ex ex quo et sic sequitur quod quantumcumque aliquid cognoscimus in infinitum, plus illud ignoramus quam cognoscimus. Et ex hoc apparet debilitas humanae investigationis quantum est de se, intantum est quod cognitio huiusmodi infirmitatis est perfectior perfector cognitio quam possumus humanitus acquirere habere de deo per humanam investigationem esset ita minus perfecta quam praedicta . Ita quod se cognoscere modicum modicus et cognoscere se ex natura sua propria humana natura est nobilissimum humanorum cognoscibilium cognitionum , quia cognitio quam ego haberem haberetur de Deo per humanam investigationem esset ita minus perfecta quam praedicta cognitio cognitione Et ideo de caelo venit notis elytos, nomen Graecum id est, cognosce te ipsum et tuam fragilitatem XXX , Unde illa cognitio maxime disponit ad fidem.

Unde habita illa homo libenter recipit fidem ut elevet ipsum eam eum ad maxima cognoscibilia, et ideo maximus philosophorum reputatur reputatus Socrates, unde quia nihil scripsit, et quia multa Aristoteles scripsit et bene ideo vocatur Aristoteles princeps philosophorum, tamen alter reputatus est a philosophis maximus. Et tamen quando multa scit scivit finaliter dicit dixit se modicum scire, unde dicit dixit hoc maxime scio quod qd quod nescio XXX , et ista propositio de vi vocis implicat contradictionem, et ideo debet sic intelligi hoc maxime scio quod nescio , id est, quod ne scio me nihil non scire vel modicum scire.

Dicitur ulterius quod licet et geometria sit scit de quantitate continua, tamen per eam non possumus cognoscere determinate quanta aliqua res sit. Ita quod pono istam propositionem: quod humanitus et et secundum investigationem humanam non est proprie scibile de aliqua re quanta sit, et per consequens geometria fundatur super principia ignota. Probatur conclusio quia si sic, vel hoc esset per aliam quantitatem applicatam applicativam illi quantitati, et hoc non quia non potest constare nobis quin inter A et B sit excessus quia non sequitur a nobis non percipitur assen excessus inter A et B, igitur inter A et B non est excessus quia potest ibi esse excessus a nobis imperceptibilis ut notum est. Item quaereretur de illa alia quantitate per quid quam I'm still unclear about the sense here. "quam" may be preferable since it seems to agree in gender with "illa alia quantitate" esset nota, notitia utrum per se ipsam vel per aliam. Si per seipsam, ita erat standum in prima nec per aliam, quia tunc sic procederetur in infinitum; nec valet, si dicatur quod tandem deveniemus ad unam aliquam quantitatem quae erit esset nobis de se nota, quia in tribus casibus staret quod nos iudicando secundum de eam ea erraremus. In primo iudicando quod aliqua re non augmentata esse maiorem in duplo quam ante. In secundo casu eadem re non augmentata This is a significant omission by R and SV. Here they leave out the "in secundo casu" which clearly comes between the "in primo" and the "in tertio". nec diminuta esse minorem in duplo quam ante. In tertio casu eadem re augmentata in duplo iudicaremus esse praecise tantam sicut ante augmentationem. Primus casus est quod omnes aliae partes quantitates ab illa de se nota diminueretur ad sub duplo imperceptibiliter per Dei potentiam. Secundus casus est quod omnes quantitates aliae ab illa quantitate per se nota augmentarentur in duplo imperceptibiliter. Tertius casus est quod omnes quantitates generaliter augmentarentur in duplo etiam imperceptibiliter Tertius casus venit ante secundus casus This is a difficult variant to describe in the encoding. Basically V presents the "tertius casus" before the "secundus casus". . Et consimiliter posset dici de motu generationis quod non est nobis evidens naturaliter aliquid generari et ita de motibus corporum caelestium de tarditate et velocitate motuum, et ita quod nos dicamus iudicaremus Sortem durare manere durare per annum, qui solum duraret per diem, et e converso et sic de aliis similibus , ista patent patet intuenti.

Sciendum est quod in lectione praecedenti pnu praecedenti fuit tactum tractum tactum de infirmitate ingenii humani, et eius vulneratione ex pluribus causis ibidem tactis. Et quia aliqua exempla posui, quae non videntur aliquibus bene declarata, ideo aliqua repetam ad ostendendum debilitatem ingenii humani. Ego enim in ultimo exemplo descendi ad obiectum infimum, scilicet ad quantitatem continuam, et ibidem dictum fuit quod nos non habemus aliquod certum medium ad concludendum de aliqua re quanta sit proprie. Nam quacumque quantitate data ipsa ipsam est nota per aliam, ita quod solum cognoscimus quantitates quantitatem relative comparando unam ad aliam, ita quod non possumus realiter de aequalitate iudicare proprie , nec aliqua quantitas potest nobis simpliciter esse nota, ut patuit in tribus casibus ibidem positis. Ideo nescimus proprie quanta res est nisi sciamus in Verbo vel per revelationem specialem a Spiritu Sancto. Ideo non est mirum si, respectu credendorum credendo , ponatur ponamus requirere fides fidem , quando ad cognoscendum de aliqua re quanta sit oportet ponere fidem. Ponebatur communiter quod nedum est ita de quantitate continua, sed etiam de velocitate et tarditate motuum et de generatione et corruptione rerum. Unde quia natura est subiecta Deo sicut sicut met testatur Philosopho Metaphysiciis quod quaelibet natura particularis est subiecta naturae universali; quaelibet res magis insequitur finem suum ultimate intentum et ordinarium ordinem illius finis quam quod quodcumque aliud. Ideo dicitur quod possibile fuit ex congruentia regnis rerum, caelum aliquando velocius, aliquando tardius moveri; ita quod secundum quod caelum velocius movetur secundum hoc: proveniunt influentiae nobiliores et perfectiores. Ideo bene potest salvari quod antiquitus caelum velocius movebatur quam nunc movetur . Et hoc propter nequitiam vel malitiam hominum, et hoc ex ordinatione divina, et hoc testatur Scriptura Sacra dicens duae dabo eis caelum ferreum Leviticus 26:19 id est, influentiam malam. Ex hoc bene salvaretur quod a principio motus caeli erant velociores, et consequenter quod influentiae erant perfectiores et meliores, et consequenter, complexiones complexio homini et aliarum rerum quam nunc sit. Et consequenter salvaretur quod antiquitus homines vixissent per tot annos sicut legitur in Scripturis Scriptura , sed non tanto tempore vocando annum, scilicet , completam revolutionem solis non quod annus habuisset tot dies et tot horas sicut nunc propter velocitatem motus caeli pro tunc.

Praeter infirmitates superius huius tactas, est una, quae forte habebit locum, licet originaliter veniat proveniat ex prima, scilicet ex pena originalis culpae, scilicet daemonis temptatio, nam ex originali culpa et pena caro nedum rebellat rationi ratio subicit sibi rationem immo etiam daemones. Ita quod homo non potest vexationes et temptationes daemonium repellere sine speciali gratia et iuvamine ipsius Dei.

Est etiam torpor et desidia, est etiam curiositas, quae vocatur quaedam adhaesio sive investigatio veritatum impertinentium saluti. Pro quo est notandum quod secundum opinionem Guillelmi Parisiensis in libro suo et in hoc concordat secum se Guillelmus Altissiodorensis quod intellectus habet primam veritatem pro sua sponsa vera cui debet ultimate coniungi et quae est perfectio ultimata et summa ipsius intellectus. Dicit consequenter quod omnes aliae veritates solum sunt ab intellectu complendae in relatione ad primam veritatem, ita quod imaginatio sua est quod, sicut dilectio non est bene regulata, quae non est in dilectione Dei relata, ita assensus sive veritas non est consideranda, nisi in ordine ad primam veritatem, referendo eam ad primam veritatem . Si autem contingat quod intellectus assentiat alicui veritati non referendo ipsam in primam veritatem, tunc dicit Guillelmus quod est fornicatio spiritualis et talis veritas non perficit intellectum; immo est dispositio distrahens a consecutive sive investigatione veritatis.

Ex praedictis praecedentibus inferuntur duae propositiones. Prima est quod respectu temporalium et vero naturalium et respectu veritatum politicae necessariarum oportet uti fide quadam. Unde in regimine politico, ratione debilitatis ingenii humani oportet quod servus regatur a domino et quod credat domino suo. Item infirmi adhibent fidem et credunt medico suo quia infirmus, dum est infirmus, non potest investigare medicinam curativam sui morbi. Item in consiliis sunt aliqui qui non possunt comprehendere aliquas veritates, ideo oportet quod credant aliis qui sunt excellentiores. elevantiores Et generaliter in omnibus, oportet quod ut credatur magis elevantibus et superientibus sapientibus . Item caecus credit videnti, ideo immo submittit se bruto ut docet communis experientia; ergo naturalis ordo etiam politicus in hiis in quibus est defectus potentiae oportet se submittere alteri, et nedum aequali, sed minori quia caecus communiter ducitur a bruto. Et per consequens cum quod intellectus humanus propter impedimenta prius dicta sit quasi secutiens, et hoc testatur Aristoteles et Commentator IIo dicens quod dicens sicut se habet oculus noctuae ad lumen solis etc. Videtur quod fides sit accipienda tamquam summe necessaria ad cognoscendum arduissima.

Circa istam materiam proposueram adducere multas apparentias falsas, sed ne nimis magis vos attediam, dico pro praesenti quod debilitatem debilitas ingenii humani alibi exprimemus expitur quam in materia fidei aequae vehementis patet vehementor patet clare in certis sophisticibus et in aliquibus propositionibus geometriae et astrologiae et in materia proportionum. Ita quod multae reperiuntur propositiones ita difficiles ad sustinendum, sicut sunt articuli fidei, unde, licet in materia insolubilium multi multa dixerint, tamen numquam materia illa fuit bene soluta. Et gratia exempli verbi gratia , capio minimum unum minimum insolubilium, scilicet, istud Sortes dicit falsum supposito quod non dicat aliam propositionem et quod remaneant significationes terminorum, et tunc introduceretur sicut fit communiter etc. . Difficultas est hic maxima ex parte circulationis intellectus, nam intellectus iudicando de veritate alicuius propositionis habet istum modum quod primo considerat rem per propositionem significatam et consequenter considerat qualiter se habeat, et tunc sic si sic conformitas rei significatae ad extra per propositionem et modi significandi propositionis, tunc illa propositio est vera quia ab eo quod res est vel non est, dicitur oratio propositio vera vel falsa modo in propositionibus insolubilibus. Est circulatio plenissima plena quia si ego velim scire utrum sit ita a parte rei sicut propositio significat, oportebit prius scire utrum propositio sit vera , et antequam possumus scire quod propositio sit vera, oportet scire utrum ita sit a parte rei, nec patet ibidem introitus ratione debilitatis nostri ingenii quia non dubito quod angelo illud non esset oportet insolubile.

Ex dictis et imaginatione praedicta adiunguntur aliquae propositiones.

Prima est quod stat quod Sortes non posset habere ex puris naturalibus suis nisi fide de propositione quae sit scita a Platone. Probatur conclusio, nam capiamus aliquam propositionem quae sit extra totam latitudinem propositionum scibilium a Sorte secundum est investigationem humanam, tunc ponatur quod Plato sit melioris complexionis, et consequenter melioris ingenii quam Socrates, tunc propositio illa poterit esse scita sciri a Platone, ergo si Socrates assentiat illi oportebit quod sit per fidem supponendo eam esse veram. Et sic Secundo consequenter inferretur quod in geometria sunt multae propositiones ab angelo vel ab homine bene complexionato sive bene unde disposito scitae quibus homines, ut in pluribus, non possent assentire nisi ex fide ratione debilitatis complexionum eorum. Et ex hoc sequitur habetur quod non est mirabile, si habeamus fidem de secundo illo obiecto, scilicet, de Deo.

Sequitur ulterius quod in regiminibus politicis periculosum est inniti iudicio humano. Ex hoc quo sequitur quod maxime apud regentes politiam maxime consulenda est eis Sacra Scriptura quia nititur innititur medio infallibili. Et cum hoc quia ipsa sufficit quia si Sacram Scripturam bene resolverent de omnibus, in ea invenirent consilium. Unde ponit expresse Anselmus quod omnis veritas est realiter contenta in Sacra Scriptura Anselm, ?? , et ita ponit Beatus Augustinus et multi allii doctores sancti et ita ponit Beatus Augustinus et multi allii doctores sancti .

Sequitur ulterius quod non est semper sine periculo uti legibus rationis ad omnem politiam regendam. Non dico tamen quin bene iuvant, sed dico quod non est ultimate sistendum in eis quia innituntur aliquando debili fundamento, immo aliquando innituntur forte fundamento falso quia verisimile est quod Romani aliquas leges malae et tyrannicae tyrannicissimae condiderit.

Sequitur tandem quod in omnibus agibilibus, sive tangentibus fidem sive non, semper debet invocari divinum auxilium quia semper est verum nec potest falli, et hoc testatur Plato in , ubi acturus erat de Deo et ubi dicit quod auxilium divinitatis in omnibus debet implorari, et ista imploratio non permittit aliquae errare immittendo isti implorationi, isti enim defectus, sicut praedicti, proveniunt ex defectu originalis culpae. Ex quo sequitur quod omnis deceptio provenit ex originali culpa quia in statu innocentiae non fuissent aliquae deceptiones.

Sequitur ulterius quod formido veritatis offensivae est effectus originalis culpae .

Sequitur ulterius quod omnis error et omnis sophisticatio provenit ex originali culpa. Ex quo sequitur quod si status innocentiae mansisset, nulli fuissent errores nec sophisticationes. Ex quo ulterius sequitur quod in statu innocentiae ars sophistica non habuisset locum.

Sequitur etiam ulterius quod in illo statu innocentiae nulla opinionum opinio contrarietas, immo nulla fuisset opinio, et causa est quia opinio est cum formidine; semper modo in statu illo non fuisset formido.

Sequitur ulterius quod nulla etiam fuisset ibidem ibi ratio probabilis prout ratio probabilis dicit formidinem. Verum est quod de modo cognoscendi veritatem in statu illo illo innocentiae possunt possent poni aliquae propositiones, posset possent enim imaginari de statu innocentiae dupliciter; dicitur enim quod in primis prius parens de quibusdam veritatibus habebat notitiam et evidentiam certam, ita quod circa quamlibet veritatem circa quam volebat considerare per habitum nobiliorem nobilem sibi a Deo infusum stanti habebat notitiam certam et evidentem sicut fuit de Christo, non quia habuerit lumen aequae perfectum sicut Christus, sed quia habuerit lumen mediante quo poterat immediate circa quamlibet veritatem requisitam ad decorem sui status et circa quam docebat decebat habere notitiam evidentem.

Continuandum materiam de intellectus debilitate: circa res notissimas, sicut sunt quantitas continua, motus, magnitudines, et huiusmodi, inducitur una ratio et istam rationem tangit Zeno in VIo XXX quae, licet prima facie appareat modicae difficultatis, tamen si bene resolvatur et ad sensum ipsius Zenonis, ipsa est magnae difficultatis. Volebat enim Zeno probare quod nihil moveretur localiter et adducebat ad hoc inducebat inconveniens quia, sicut dicit ipse, sequeretur quod equus velocissime motus non posset potest attingere formicam muscam tardissime motam. Et istud argumentum ponam in clarioribus terminis ex quibus postea sequitur propositum pro cuius evidentia supponatur quod aliquod sphaericum moveatur supra planum et quod tangat planum in puncto. Unde licet non sint ponenda puncta etiam realiter in linea, nec momenta in motu, nec instantia in tempore, tamen ad imaginationem licet ea admittere ad inquisitionem veritatis; unde licet ea Aristoteles improbavit VI Aristotles, , VI, ? nihilominus ea contendebat ad imaginationem pro inquisitionem veritatis. Supponatur, igitur, quod aliquod sphaericum moveatur supra planum et quod faciat unam revolutionem, probatur quod illud sphaericum per nullam potentiam potest velocius moveri vel tardius. Et sicut probabitur probabiliter in casu nostro quomodo de isto motu, ita probaretur de quocumque alio motu. Probatur igitur quod non posset tardius moveri, quia quodlibet punctum sphaerici correspondens alicui instanti temporis modo quodlibet punctum sphaerici sphaerici praecise per instans tetigit aliquod punctum plani, quia et non potuisset per maius tempus sine quiete media intermedia vel interruptione motus, igitur non potest tardius moveri , sed quod velocissime moveatur patet quia quodlibet punctum sphaerici praecise instans est super aliquod punctum plani et non potest citius vel velocius recedere ab illo quam per per instans in instanti ergo tardissime movetur. etc.

Similiter ponatur quod sint duae res sphaericae concentricae quarum, scilicet, sit idem centrum et moveatur supra planum, tunc probatur quod, unam revolutionem faciendo supra planum, minor circulus aeque velociter moveatur sicut maior, quia aeque cito complet suam revolutionem et in aequali tempore et spatium idem describit, igitur aeque cito movetur .

Et sicut introductum est de motu et quantitate ita posset introduci de substantia, quia non est nobis evidens aliquam substantiam generari vel corrumpi. Unde circa hoc Magister Nicolaus de Altipudia ponit quod non est nobis evidens aliquid generari vel corrumpi simpliciter, ita quod sine fide aeque probabiliter possemus potest tenere aeternitate rerum, sicut successionem Nicholaus de Altipudia, ?? . Et recitat opinionem antiquorum de aeternitate rerum et sustinet eas et dicit quod aeque probabiliter sine fide possunt teneri sustineri sicut oppositae Nicholaus de Altipudia, ?? . Sed hoc dimitto, quia in hoc non fuit approbatus nec ista est communis opinio.

Alia est difficultas quam possumus habemus habere ex parte reflexionis actuum nostrorum supra propositiones mentales. Unde quia anima nostra est finitae capacitatis stat quod reflexus sit tantus propositionum mentalium supra invicem quod non erit capax reflexionis A super B .

Confirmatur in aliis quia ratio numerandi ipsius animae non procedit in infinitum, ergo est dabilis maximus numerus cuius anima est capax , tunc capiatur supremus numerus et formetur propositio numeri maioris, intellectus non erit capax illius propositionis quia non erit capax subiecti. Confirmatur hoc etiam in propositionibus geometricis quia sicut species numerorum procedunt in infinitum, ita species figurarum sicut secundum species numerorum et sic tandem poterimus devenire ad aliquas propositiones geometricas cuius intellectus non erit capax propter simplicitatem finitatem suae capacitatis.

Sunt etiam aliquae propositiones tantum distantes a principiis quod numerus processus processuum a principiis ad illas est inconceptibilis conceptibilis incaptibilis ab intellectu, ergo possumus per secundum praedicta devenire ad aliquas propositiones formabiles formales formabiles de creaturis, cuius quarum intellectus humanus non erit capax sine speciali gratia Dei .

Ex hoc sequitur habetur quod aliquae sunt propositiones scibiles et demonstrabiles ab angelo quae non sunt captibiles ab intellectu humano. Et ista introduco introductio ut non sit mirabile si habeamus aliquas propositiones de Deo creditas ex fide ad quarum notitiam perfectam sive rationem non possumus devenire sine speciali gratia.

Ex quo sequitur quod si creatura poneretur esse Deus noster, oportet de ipsa habere fidem et articulos credibiles ex fide. Unde si sol poneretur supremum omnium et Deus adhuc haberet multas influentias latentes nos de quibus, si eas cognosceremus, teneremur regratiari ei.

Ex quibus sequitur quod philosophi philosophus ex rationibus propriis principiis propriis naturalibus non poterunt habere notitiam articulorum.

Sequitur ulterius quod ponere quod viator ex propriis puris viribus naturalibus posset possit attingere ad notitiam articulorum fidei et est ponere favere sive incidere in errorem Pelagii quia est attribuere viribus naturalibus propriis ea quae debemus demus attribuere speciali Dei adiutorio auxilio .

Sequitur ulterius quod philosophi loquentes de fide, sicut Hermes Philosophus , qui dicit monas gignit monadem et in se reflectit ardorem Hermes Trismegistus , per hoc apparens aliquid sentire de articulo Trinitatis. Respondetur quod naturali cognitione instinctu non cognovit cogit Trinitatem, et ideo posset solet glosari quod per monadem intelligit Deum in primo loco et per secundum monadem intelligit mundum et post per ardorem reflectit mundum in Deum, ita quod ibi tangit tres habitudines. Prima est causa efficiens efficientis , secunda est effectus, tertia est effectus in suum finem, ita quod voluit dicere monas, id est, Deus gignit genuit monadem, id est, unum mundum, et in se reflectit ardorem, id est, et mundus ille ordinatur in Deum tamquam in suum finem. Et consequenter diceretur quod, aliquando philosophi locuti sunt fuerunt de Trinitate, hoc ponebant propter attributa ipsi Deo et non secundum distinctionem personarum in Trinitate Trinitatis ad intra, ita quod considerabant Deum esse Patrem inquantum potentem, et Filium inquantum genitum, et Spiritum Sanctum inquantum clementem etc. .

Sed dicit aliquis quod Augustinus in libro , capitulo IX Augustine, , 9:?? , dicit se legisse a Platone usque ibi et Verbum caro factum est Iohannes 1:14 . Respondetur dupliciter dupliciter quod multi antiqui philosophi et poetae multi tractaverunt ironice, et ideo dicta eorum sua non sunt recipienda ad sensum litteralem. Ideo licet dicta sua videntur articulis consonare, tamen ea numquam intellexerunt de articulis. Secundus modus solvendi, quod reputo satis probabilem, quod philosophi fidem et poetae prophetae descripserunt prophetice, et tamen non intellexerunt. Ad aliquid enim prophetice describendum, non requiritur vitae sanctitas, nam XXIV capitulo habetur Balaam, qui erat valde malus homo et plenus daemonio et adversarius legis fida prophetavit de Verbi incarnatione, Orietur, inquit, stella de radice Iessae Numerus 24:17 etc. Etiam Augustinus in dicit in , qui incipit convenio vos Iudaei Ps.-August., c. 11 (PL 42, 1123) etc. quod Nabugodonosor perhibuit prohibuit fidem de Filio Dei, nam videns tres pueros informare testatur se vidisse quatuor et quartus erat similis Filio Dei non quod illud intellexisset de de Filio Dei.

Similiter Caiaphas prophetavit de redemptione generis humani, expedit enim, dicit ipse , unum hominem mori pro populo ne tota gens pereat Ioannes 11:50 et illud non intelligebat secundum sensum verum, immo hoc intelligit ut inferretur mors Christo. ad derisionem Christi dicebatur etc.

Consequenter dicitur quod illud Virgilii quod ipse poterat in iam redditur et virgo, iam nova progenies Virgilius, Bucolics, ?? etc. prophetavit mysterium ministerium incarnationis, licet non intelligat intelligeret et istud potuit ponit esse ut ipsi essent inexcusabiles a fide Christi et ut rebelliores magis punirentur, et si aliqui de philosophis vel poetis aliquid scripserunt vel dixerunt de articulis vel mysterio Trinitatis, potest salvari, quibus hoc quod haec hoc descripserunt Spiritu prophetico, licet eis non adhaererent vel intelligerent adhaeserunt ideo hoc intelligerent .

Alius modus salvandi quod ex puris viribus naturalibus non possumus devenire in notitiam articulorum est iste: potest posset enim probabiliter dici quod philosophi viventes secundum dictamen rationis rectae in puris viribus naturalibus eo ipso disponebant se ad divinam dispositionem suscipiendam, ideo verisimile est quod Deus eis dederit dedit fidem et notitiam specialem articulorum. Unde Augustinus expresse dicit quod ante adventum Christi , multi de populo gentili fuerunt salvati, immo generaliter omnes sive in Novo Testamento sive in Veteri, qui fecerant fecerunt quod in se erat est et vixerunt secundum dictamen rationis secundum quod multi praebebant vivere Augustinus, ?? et quia secundum Augustinum VIIIo non salvabitur quis nisi in fide salvatoris. Augustine, City of God, VIII, ?? Ideo verisimile est quod Deus contulerit contulit sic viventibus fidem et specialem notitiam de articulis articulorum fidei, et isto modo istos potuerunt attingere ad notitiam articulorum fidei, sed quare non praedicaverunt, quia Deus nondum adhuc non ordinaverat quod praedicarentur articuli fidei. Alios modos tangit Bacon in quadam epistola XXX , et hos modos recitat recita De Hassia in quod tractatu XXX et ibidem poteritis eos videre planius plenius etc.

Continuando materiam de intellectus nostri debilitate, quia est valde lata, pono istam conclusionem pertinentem ad propositum: quamvis intellectus humanus ratione suae infirmitatis plus moveatur apparentiis falsis quam veris, processu tamen artis nihil concludere potest contra articulos fidei.

Prima pars huius conclusionis patet per exemplum prius positum de gustu, nam sicut est de gustu corporali sive sensuali, spirituali ita videtur esse de gustu intellectuali, sed infirmitas infirmitates organi sensitivi sic immutat gustum corporalem quod facit apparere dulce amarum et e contra. Et ergo ita videtur esse de gustu intellectuali, ut alias allegatum fuit quinto : Vae qui dicitis bonum malum et malum bonum Isaias 5:20 . Item posset probari per comparationem affectivae effective ad intellectum, nam post lapsum, affectiva semper tendit ad ima dimissa suae naturae et magis tendit in creaturam quam in Deum, in malum quam in bonum, ergo etiam intellectus magis movetur falso quam vero. Et in ista radice fundatur positio sanctorum doctorum antiquorum articulos , qui omnino omnes conveniunt in hoc quod: stando stando omnino in in ex experientiis naturalibus sine speciali dei gratia hoc non potest bene modum mortaliter mortualiter mortaliter agere sive operari sicut fuerit fuerunt Origenes, Lactantius, et Augustinus. Et si non ita loquuntur doctores moderni de gratia gratum faciente, tamen dicunt quod requiritur specialis Dei gratia gratis, data sicut fuit sunt Bradwardinus et alii.

Secunda pars conclusionis probatur ex ista radice, quod ars in suo processu non supponit principia falsa, quia alias non esset ars. Ergo nihil infert falsum ex suis principiis. Tenet consequentia quia in bona consequentia ex vero non sequitur, nisi verum, ita quod si aliqua conclusio falsa concluditur appareat concludi ex principiis falsis artis alicuius artis , non sequitur ex illis principiis, et si inferatur ex illis sophisticis in logica, quia non bene infertur in bona b consequentia, ita quod si aliquid inferunt contra articulos fidei, non inferunt ex principiis alicuius artis, vel et si inferant ex illis principiis, hoc non est inferunt in bona consequentia, sed solum sophistice.

Ex istis, infero aliqua corollaria. Primum corollarium: quod nulla veritas investigationis humanae repugnat sacrae theologiae vel fidei. Patet corollarium , quia omne verum omni vero consonat.

Secundum corollarium: contra Holcot quod articuli fidei non sunt contra rationem naturalem, sicut Deum esse incarnatum . Ipse enim Holcot expresse ponit oppositum, dicens quod articuli fidei repugnant rationibus naturalibus, sicut Deum incarnari esse incarnatum , virginem parere quia, sequendo secundum rationem naturalem, oppositum sequeretur sive concluderetur quod virgo non posset parere Holcot, , Book I, q. 1, a. ? . Et in hoc salva sui reverentia videtur defecisse. Et ideo, si ex veris principiis artis concluderetur quod virgo gloriosa non posset parere , sophisticaretur nec sequeretur ex ratione naturali; fides enim non est contraria principiis scientiarum de quorum ratione est quod sint vera, ergo nec contraria scientiis ex eisdem principiis introductis.

Sequitur ulterius st quod istae propositiones Deus non non est trinus et unus et quod ab eodem uniformiter se habente non possunt produci diversari effectus in mediante non sunt conclusiones philosophiae, immo sunt contra philosophiam, ita quod sunt quaedam propositiones falsae praesumptiose assumptae absque hoc quod sequerentur ex principiis naturalibus. Et maxima secunda illa , quae est principium omnium errorum in philosophia, et quia propter hoc dixerunt antiqui quod a voluntate antiqua non procedit actio nova, quia tunc mutaretur. Per hoc etiam tolleretur libertas primae causae; propter hoc etiam Avicenna finxit primam causam solummodo solum producere unam intelligentiam. Et de isto magis videbitur in materia de Trinitate, XXX quia istam viam secuti sunt haeretici in illa materia. Ex quo patet quod falsum est aliquam propositionem esse falsam in philosophia et esse veram in theologia vel et e contra, quia ex veris principiis non sequitur nisi verum. Ideo si aliqua propositio est vera in philosophia, est vera simpliciter; modo omne esse verum omni vero consonat.

Sequitur ulterius quod omnes leges humanae consonant legi divinae. Patet quia leges humanae non sortiuntur denominationem nisi inquantum sunt directivae homini per rectam rationem, modo ratio semper consonat veritati fidei, quare sequitur propositum. Unde notandum est hic quod denominatio legis est proportionalis denominatio sicut denominatio esse ita quod imaginandum est quod sicut nulla causa secunda potest aliquid agere nisi prima causa illud concauset sic nulla lex sortitur denominationem legis, nisi a prima lege. Et hoc testatur Tullius, qui fuit legista Romanarum legum, ubi est notandum quod tres sunt leges. Prima est lex divina. Secunda lex est humana ratio. Tertia lex est humana positiva. Primae semper est obediendum. Secundae etiam, quia conformatur primae legi, nisi in casu in quo deviaret a prima lege sic, scilicet quod crederetur aliquod iudicum esse rationale dictamen. Si tamen appareret oppositum appareret quod non esset conforme legi divinae, non esset illi dictamini obediendum, sed legi divinae.

Ulterius vero in casu in quo lex rationis et lex principis discordarent, non esset obediendum legi principis, immo rationi, quia ratio habet superioritatem essentialem ad legem principis, quia eo ipso quod lex humana positiva sive lex principis discordaret rationi non esset lex. Ideo non esset obediendum ei in illo casu, sed rationi. Ideo auctoritas principis non debet repraesentari causa legis positivae humanae, sed ratio ipsa dictans sic esse faciendum. In certis etiam casibus esset obediendum legi principis, et non rationi, scilicet, in casu in quo contingit quod ratio non est lex absolute propter indifferentiam actuum rationis; et in illo casu ratio non elicit aliquam partem, sed permittit Principi; adhuc tamen secunda illa lex derivatur a ratione pro tanto quod reliquit hoc suae voluntati.

Sequitur ulterius quod omnes leges humanae consonant inter se. Patet, quia consonant rationi.

Sequitur ulterius quod in secta mathematici sunt traditae plures leges quae nulli ratione proprie sunt conformes, ita dicendum est de tyrannis qui multas leges introduxerunt, quae nulli legi rationi consonant, immo sunt contra leges. Habeo enim testem idoneum de primo, scilicet, Senecam, qui dicitur fuisse de secta mathematici et de progenie sua. Unde dicit quod leges corporis sive voluptatis bene tradidit propheta noster machometi , sed leges legem animae altius tradidit theologia, et lex ista animae contradicit primae legi, scilicet, legi corporis et voluptatis quia docet tollere voluptates. Intantum quod propter evitationem voluptatum et huiusmodi quis secundum legem animae posset devenire ad spiritum propheticum quod cognosceret talis de futuro, et hoc expresse testatur Seneca.

Sequitur ulterius quod lex humana aliter consonat legi naturali quam lex divina. Ubi advertendum est quod lex humana positiva derivatur a lege naturali et est quasi consequens quis consequens ad suum antecedens, ita quod lex naturalis debet imaginari per modum antecedentis inferentis, legem humanam per modum consequentis.

Ex praedictis, patet quod peccat in processu naturalis investigationis concludens virginem non posse parere. Patet ex dictis etiam ex alia causa quia talis peccat dupliciter. Primo quia praesumptiose contra divinam potentiam concludit quod tota resolutio philosophorum est in hoc, quod non sunt ita experti, igitur ita non est modo. Ista consequentia non valet: non est expertus quod ita sit, ergo ita non potest esse. Unde non esset vere philosophus, qui a proprietatem proprietates negaret a planta vel huiusmodi, ita quod impossibile est quod philosophus experiatur istam negativam, herba vel planta non habet istam proprietatem a , quia ad hoc adhuc requireretur applicatio de a ad omnia passa, modo hoc esset sibi impossibile, immo ita item dato quod applicaret haec forte quod ibi esset aliqua influentia vel aliquod agens particulare impediens eius actionem.

Item dato quod non esset aliquod impediens, adhuc bene staret quod A haberet aliquam actionem cum alio illo alio quam non haberet se sola. Et sic, si adhuc dato quod philosophus posset experiri experire omnes proprietates convenientes sibi soli, non tamen cum aliis quia staret stat quod se sola esset productiva unius effectus et cum alio agente sit productiva sui oppositi, ergo si non experiatur virginem parere, non habet negare a Deo quin ideo quoniam Deus posset possit hoc facere.

Item possibilitas naturae non est cognita a philosopho. Et hic est advertendum quod possibilitas naturae est secundum quod congruit decori universi ex divina Dei providentia, nam capiamus aerem vel aliquod aliud ens imperfectum; certum est quod potentia finita eius motiva videtur esse infinitam imperfectam , quia subito movetur ad repletionem vacui; modo istud arguit infinitatem potentiae quia potentia quantificatur potentiae quantificantur penes quantitatem quantitates actus, ergo ubi congrueret decori universi natura esset mirabilis activitatis. Et sic, si propter bonum universi in specie humana congrueret virginem parere, philosophus non haberet hoc negare, ita etiam credo ad imaginationem. Et hoc haberet dicere philosophus, si non esset nisi una mulier adhuc ipsa pareret, et adhuc si omnes homines essent annihilati, quod adhuc reproducerentur producerentur homines. Ideo videtur esse ita in proposito. etc. Per istam tamen deductionem volo investigare, utrum posset salvari quod virgo peperisset virgo? Et quia non est dubium quod illud fuit miraculum, ideo non teneo unam partem nec aliam, tamen dico quod philosophus non habet negare hoc vel quod saltem negando transgreditur modum vere philosophandi.

Alia exempla habebantur habebam in quibus apparere poterat quomodo natura in casu necessitatis vel congruentiae decoris universi est mirabilis activitatis. Unum est de quod puero, qui erat mutus, cuius eius pater fuit erat fuit devictus in bello et adversarii volebant eum occidere interficere , credebant credo credendo quod non esset nisi unus simplex miles quando puer mutus ille, qui mutus puer erat, locutus est et illud bene potest reduci ad providentiam naturae.

Ex praedictis patet dictis apparet quod articuli fidei relinquendi sunt neuter apud vere philosophantes, id est, quod ex puris naturalibus philosophus vere philosophando non potest devenire ad notitiam articulorum, et sic non potest determinare quae pars sit vera vel non . Ideo debet relinquere eos neutros, neutraliter id est, non determinans unam partem nec aliam. Dico ulterius quod philosophus, vere philosophando, bene potest posset adhuc ad hoc devenire quod sciret sciet se non posse devenire ad notitiam seu determinationem articulorum fidei. Patet consequenter quod, vere philosophando, essent paucae propositiones scitae in philosophia excepta mathematica, immo quasi nullae, immo scientia naturalis esset quaedam hypothesis ex quadam hypothesis. Etiam ponendo ponens materiam primam, fingendo eam ad imaginationem, et sic per istum modum salvarentur omnes actiones et passiones quas experiuntur melius quam per modum Anaxagorae ponentis quodlibet esse in quolibet et sic de aliis

Sequitur finaliter ulterius quod ad vere philosophandum requiritur requiratur theologia, immo ipsa est vera philosophia.

Consequenter continuando materiam inceptam, infertur ex praedictis quod humana investigatio nec debite nec sufficienter dirigit tam intellectum practicum quam speculativum.

De intellectu practico, patet nam quia circa felicitatem tot fere fuerunt opiniones quot fuerunt philosophantes. philosophi Unde Augustinus, XIX , capitulo primo , dicit sic Varronem recitasse duo centum et octoginta octo 98 sectas varias philosophorum de felicitate humana Augustinus, , XIX, c. 1 . Et ex hoc apparet quod tanta diversitas opinionum in materia felicitatis humanae provenit ex debilitate et caecitate investigationis humanae, quia unica est via attingendi signum.

Quantum autem est de intellectu speculativo, patet conclusio nam sicut dicit Sanctus Thomas in libro suo quod quem fecit Aquinas, , c. 9 philosophantes vigore naturali investigatione, non elevati per fidem seu per specialem Dei gratiam, non devenerunt nisi in notitia notitiam substantiarum corporearum, ita quod non poterant concludere aliquod ens esse incorporale, et ibidem nominat philosophos. Unde aliqui prima principia posuerunt corporalia, et aliquando aliqui vocabant talia principia corporalia Deum, et ideo poetae proportionaliter secundum vocabula proportionalia finxerunt deos esse entia corporalia. Unde tales sicut sic Mellisus ponit posuit aliquem aliquod deum tamquam primum principium ut et poetae vocaverunt proportionaliter Deum suum sive primum principium oceanum. Et Diogenes posuit primum principium esse ignem, et Empedocles quatuor elementa, litem et amicitiam, etc. Et sic patet qualiter primaeva prima investigatio decidit cecedit in errores varios propter defectum dirigentis.

Et circa hoc sit haec conclusio: investigatio humana non iuta nuta vita iuta iuva fide vel consuetudine vel auctoritate vel gratia speciali non concluderet ultra sensibilia quicquid insensibile; sicut enim est consuetudo in malum, ita consuetudo est in bonum, et ista ita consuetudo in bonum bonu multipliciter multum iuvat philosophos ad bene philosophandum, scilicet, ad ponendum Deum et in causas separatas, et huiusmodi.

Sed contra istam conclusionem positionem instatur de Socrate, Platone, et Aristotele, qui philosophando et humanam investigationem insequendo unum Deum separatum inseparatum separatum posuerunt et quasi tamquam martyr Socrates mortuus est confitendo considerando veritatem et reprehendendo Athenienses ponentes idolatria. Ideo, Item, Plato naturali modo investigandi posuit unum Deum separatum supremum et ad idem Aristoteles XII posuit unum Deum supremum, dicit enim: entia nolunt male disponi regi , pluralitas principium mala , unus igitur princeps. Aristoteles, , ??

Respondendum est et tenendo conclusionem ut prius pro quo notandum est hic quod secundum quod dicit sicut Iosephus in libro , Chaldaei et Gentiles in principio, sicut suae non nec cognoscunt nisi creaturas, ita etiam nec adoraverunt nisi creaturas. Ideo adoraverunt stellas et huiusmodi, et licet lex divina non esset adhuc data, tamen semper fuit aliquis populus peculiaris Dei Josephus, , ?? . Ideo semper a principio illi, qui fuerunt derelicti per investigationem humanam, non potuerunt devenire nisi in notitiam creaturarum, nihilominus filii Adae et instructi a parentibus parente habuerunt semper aliquam notitiam de Deo et aliqui aliquid vere crediderunt mediante speciali Dei auxilio amx auxilio . Et istud continuatum fuit a principio seu ab initio usque ad filios Noae, et consequenter ab illis usque ad Abraham, qui fuit valde perfectus et sanctus homo, qui existens in Chaldaea, reprehendit Chaldaeos ponentes plures Deos et eis praedicavit unum solum Deum esse colendum tamquam supremum bonum, a quo omnia dependent. Et ideo positus fuit in igne et in hoc ostendit et declarat Deus Dei miraculum per manifestationem veritatis. Consequenter imaginandum est quod ex tunc est derivata fama quod esset esset est unus Deus supremus, et ista promulgatio potuit devenire provenire usque ad philosophos. Et est varius verus modus salvandi quod ex consuetudine tali, una cum inclinatione naturali ad veritatem philosophantes posuerunt unum Deum supremum.