lectio iiii In alia lectione fides est tantae rectitudinis quod nullo modo potest esse falsa quia nullo modo dependet ab obiecto Notandum quamquam fides est intrinsece et essentialiter actus existens in ordine essentiali entium sub qualibet sud?ei[?] habet cum denominationem perfectionis quaodammodo ad modum Iudicii divini quia sicut divinum Iudicium nullo modo dependet a futuro contingente ita nec fides et sic quantum ad hoc habet unam conditionem quae milli substantiae causatae competit et habet quemdam modum entitatis et sic licet quod Iudicium erit transivit in praeteritum vel quod antichristus erit non contrahit aliquam neccessitatem ymmo manet contingentia futurorum ymaginemur[?] quod fides si[?] una qualis conformis divino Iudicio quia est una qualitas supernaturalis ita quod non stat fidem a divino Iudicio qualitercumque discedere vel difformari ita quod est conformitas exemplarius ad exemplar sicut est de figura sigilli ad sigillum

ymaginemur quod sortes cognoscat in verbo obiective quod antichristus erit vel quod verbum sit sibi notitia illa illa noticia est conformis verbo et sic videt et assentit et sic ille assensus est met deus et sic deus potest cumri[?] unam qualitatem eodem modo repraesentem sicut verbum unde illa qualitas ad immensitatem divinae potentiae communicaretur et non staret illam a divino Iudicio difformari

Item fides facit hominem quoadmodum abnegare se ipsum ita quod dimittit omnem rationem et assentit quod una res est tres et ergo non est mirabile quod sit una qualitas mirabilis scilicet fides Dictum est prius si esset una intelligencia quae haberet naturam fidei etc illa esset inpeccabilis

Lectio quinta Ex ymaginatione imaginatione de fide possunt solvi multae raciones et difficultates quibus involvuntur alii tenentes communem modum

Prima difficultas utrum aequali certitudine ex fide credatur futuro contingenti sicut neccessario verbi gratia Resurrectio mortuorum erit et huic deus est trinus et aeternus unus

videtur quod non quia unum est necessariam esse et necesse et aliud est contingens licet iudicium futurorum posset non fore tamen assensus fide est tantae certitudinis quod non potest falli fides non habet suam apparenciam ex parte obiecti sed ex se

Contra arguitur probando quod praedictam non sit vera ymo immo quod fidei possit sub esse falsum

quia spei de facto sub est falsum igitur fidei tenet consequentia quia spes videtur etc antecedens probatur de praescito qui habet spem quae est quaedam assensus quo assentit se habiturum vitam aeternam et non habebit

2o secundo quia hoc potest accedere in isto casu posito quod aliquis existens in extrema necessitate debeat accipere corpus christi et petatur ab eo utrum credat hoc esse corpus christi Respondet quod credo et isti potest sub esse falsum ymmo immo possibile est quod illud non sit corpus christi ymmo quod non sit debita facta consecratio

3o tertio accipiamus aliquem qui ex habitu fidei transeat in actum aliquem istius enunciabilis quod christus incarnabitur vel quod unus antiquus pater habuerit et continuet usque ad instans incarnationis tunc esset falsus quia in illo instanti non est unum dicere quod christus incarnabitur ymmo est incarnatus

Item abraham de facto meruit fide et tamen per illam credidit falsum quia credidit filium factum esse ymolandum qui non erat ymo laudus et illi fidei subfuit falsum

Item spiritus sanctus potest concurrere active ab assensum propositionis false igitur fides tenet consequentia quia fides non est maior dignitatis et rectitudinis quam spiritus sanctus antecedens patet quia nichil circa potest produci adextra quando deus concurat et spiritus sanctus

Item fides est in potentia obedienciali respectu cuiuscumque deus voluerit ipsam assumere ergo deus potest ipsam assumere ad assentiendum falso

hokot dicit quod inquam intellectus credit propositioni nisi neccessitatus necessitatus fuerit per assensum ad hoc et rationem et excludit habitum fidei sed hoc non videtur vim quia teneo quod actus fidei non est in potestate animae vel voluntatis nisi mediate habitu habitus infusus in baptismo se solo non sufficit exire in actum utque de puero baptisato merito inter sarracenos Sed tunc petitur quae est differentia dicitur quod iste qui habet habitum facilius disponitur ab habendum actum fidei quam qui non habet habitum quia si uterque facit diligentiam tunc in habituato intenditur caritas ex quo est in gracia gratia et in alio non quia non est in gratia unde requiritur ultra quod sit diligentia odium mali et amor boni

videtur quod holcot ymaginatur imaginatur de fide quod sit unus habitus acquisitivus vel unus habitus oppinativus Timendum est quod quam plures credunt non ex fide neccessaria necessaria ad salutem sed ex fide gravata per rationes probabiles vel quod penis est per habitum oppinativum scilicet qui est cum formidine Argumentum holcot credo non est in potestate mea sine motivo assentire propositioni unde propositis duabus una evidenti et alia non tunc illa inevidenti non passum assentire sine motivo seu racione modo in articulo trinitatis est maxime in evidencia inevidentia

Advertendum tamen quod lata seu magna differentia est inter propositiones indifferentes et omnino inpertinentes ad finis humani consecutionem et videlicet inter illas quae sunt de necessitate salutis et ita est in rebus polliticis quia natura Indidit homini quod sit alias civile vel civile et ergo eciam rationale quod homo plus inclinetur ad propositionem quae est de neccessitate salutis quam ad aliam indifferentem et inpertinentem Ex ista radice patet quod quaelibet creatura rationalis habet instinctum ad deum tam in affectu quam in intellectu In affectu quantum ad diligere in Intellectu quo ad cognoscere provenit omnis ydolatria idolatria ex istis

Tunc ad rationem holkot dicitur quod non est similem de propositionibus indifferentibus et habentibus necessariam habitudinem ad finem humanum

Aliter potest solvi quod fides habet alium modum respectu sui obiecti quam aliquando habitus quia non habet apparenciam ex parte sui obiecti sed diceretur quod oportet quod obiectum intellectus sit apparens verum conceditur vel quod ibi sit apparentia ex parte obiecti vel alterius modo dicitur quod fides ex sua immensitate[?] est apparentia

Nota circa textum quod quando dicitur de partibus ymaginatiis imaginatiis memoria non capitur pro memoria sensitiva sed pro actuatione per speciem intelligibilem et habet se tamquam primum producens et operans comparatur et inde producitur intellectio quae comparatur filio et ista duo quae diligunt se producunt spiritum sanctum per modum amoris

Ita quod ipsi dubitabant de eius resurrectione 2o secundo voluit innuere suam ascensionem Ad alias rationes prius factas

ad primam de spe Respondet anticiodorensis quod fides et spes sint virtutes unde spes est sine praesumptione et ideo numquam inclinat absolute ad habendam vitam aeternam sed debet sic esse in universali si quis perseveraverit usque ad finem etc. Et probabiliter de simplici si ego usque ad finem vice eo in gratia et sic habebo vicam aeternam etc sic decessero in gratia sic quod spes non est habitus kathegoricus categoricus sed condicionalis nec saltem sic facta a deo revelacio revelatio

Ad aliam videlicet ad 2am secundam factam in mediate immediate in quaestione praecedenti de receptione corporis christi Dicitur quod fides non inclinat ad credendum quod ibi sit corpus christi sed etiam ex suppositione scilicet si est vera consecracio consecratio petris utrum esset ex credendo katholice potest dici quod non reddit hominem multum culpabilem fides tamen numquam exiret in talem actum propter excellentiam eius

Ad 3m tertium de assensu ante incarnationem christi quia aliqui assentiebant isti christus incarnabitur et continuetur usque ad instans incarnationis tunc erit falsus Responditur distinguendo de huiusmodi assensu ratione temporis quia vel potest quod debebat praesciri a fidelibus illius temporis secundum descriptionem prophetarum quia erat descriptum appraehentis[?] licet non forte ita praecise si tempus multum distabat quod non patuit elici vel concludi ex dictis prophetarum fides inclinabat ad credendum quod christus incarnabitur sed proprie quando non potuit concludit quod non esset natus tunc debebat concludere ex fide castus est incarnatus vel incarnabitur et sic assensus fidei semper est verus quia quam diu quamdiu poterit constare etc inclinabat etc et quando dicitur ponatur etc dicitur quod non est possibilis dicens[?] conservetur ille assensus dicitur quod ille assensus in tempore quo christus erat venturus et potaret constare etc tunc inclinabat etc ad primum et consequenter ad illam disiunctivam vel dicitur quod non est possibile illam conservari in esse assensus quia suae naturae repugnat

Circa texta haec est concedenda deus genuit deum patet in symbolo lumine de lumine deum verum de deo vero tamen non concedendum quod genuit se deum quia nulla res potest se ipsam generare quia oportet quod inter gignens et genitum sit differentia unde illa res potest generare se ut sit haec est neganda deus genuit deum qui est pater Ista est concedenda deus genuit deum qui non est pater

Nota quod cathon[?] numquam respondet ad propositionem in materia trinitatis nisi fuerit resoluta dicit enim vel intelligit sic vel sic dixit magister petrus in hoc approbando Magister dicit quod pater genuit filium natura unde pater genuit filium natura voluntate comitati unde si ymaginemur imaginemur quod in divinis natura et voluntas debent realiter distincte Tunc pater diceret generare filium natura seu secundum fecunditatem suae natura et est in alia productio a voluntate concomitante natura ut si ymaginaremur imaginaremur sicut prius et voluntas produceret amorem concomitante natura ut sic per modum amoris producitur spiritus sanctus ab utroque et sic patet quod in divinis est duplex productio scilicet una a voluntate concomitante natura et alia a natura concomitante voluntate

Alia lectio 7ma Tam fides quam eius actus sunt in effabiles ineffabiles fuerunt prius adductae rationes probantes quod fidei potest sub esse falsum

Dictum est prius in alia lectione quod talis credulitas in simplici homine non est multum periculosa quia ista credulitas non est fidei sed est humana

Consequentur de vetula de qua praesens dictum est restat difficultas dixi quod vetula non debet credere praelato et innatus est sibi assensus quod deus est et ergo debet orare debet quod sibi influat et sic aperit hostium hic sunt difficultates

prima utrum vetula teneatis ad istum articulum quod pater et filius et spiritus sanctus sunt aequales et intelligitis conclusio mea de articulis contentis infra latitudinem credibilium ab ipsa et si credat oppositum ipsa peccat moraliter Utrum sit licitum alicui credere contrarium articuli non contenti infra latitudinem credibilium ab ipso credo quod non et probavit aliqualiter ex dictis wilhelmi parisiensis ponit causam de homine In libro ubi ponit quod homo debet facere quod a deo sibi concessum est

Circa textum hoc non est concedenda pater genuit divinam essenciam nec divina essencia genuit filium semper falsum quod essentia generet vel generetur ubi essentia ponitur a parte subiecti vel praedicati 2a secunda contra dictum augustini in libro pater non genuit sed se sed genuit quod aliquod quod est ipse est sed pater non est ille 3a tertia quando dicitur essentia genuit essenciam sapienciam sapientiam vel natura filium debet intelligi ille qui genuit est eadem natura cum illo genito vel ille qui habet divinam nam genuit illum qui habet eandem naturam adaequate 4a quarta essencia generare filium debet proportionaliter exponi 5a quinta filius procedit per modum naturae spiritus sanctus per modum doni dilectionis vel amoris et filius per modum naturalis intellectionis unde de isto plus in fine lectionis praecedentis vidi[?]

Alia lectio 8vi Nota in lectione praecedenti magister petrus fuit indispositus et ergo in lectione sequenti quasi omnia repetivit et melius declaravit Ad argumentum prius factum de sinuente[?] sacramentum modus loquendi est quod sacerdos in tali casu facit simplicem ydolatrare idolatrare Advertendum quod simplicitas qne[?] pro obiecto adoracionis adorationis habet aliquod contentum sub istis speciebus et istud permittitur quia si inducentur ad credendum ypothetice hypothetice ipsi possent induci ad haesitandum et remitteretur in eis devotio dicitur

virtus est circa difficile ita quod virtus difficulter acquiritur et etiam quandoque veritas multi angelici concedunt quod deus realiter decipere et fidei posset subesse falsum et consequenter quod anima christi posset decipi

Erat primum argumentum valde magnae apparentiae quia sit assensus fidei respectu istius christus incarnabitur et continetur usque ad instans

Alia ratio de abraham credentem dicitur quod habuit praeceptum quod vellet ymolare immolare filium et ita praeceptum petivit obedientiam sed quantum ad credulitatem forte credidit quod deus eum multiplicaret in semine suo sed non ex fide credebat quod ymolaret immolaret filium et si hoc fuit ex iudicio humano fuit vel forte potuit habere aliam fidem quod deus vellet oi experiri suam obedientiam et quod deus posset suspendere ymolationem immolationem filii sui illud credere fuit sibi meritorium ergo ex fide

Respondet negando hoc quod meritorium fuit sed processit a suo capite et sic nec habuit meritum nec peccatum et forte ex caritate Sed dicit quia ex caritate ergo ex fide\ Notandum quod caritas ad omnia concurrit videlicet ad omnes veritates sed fides est limitata respectu credibilium et sic caritas concurrit propter generalitatem respectu omnium operationum animae et sic negatur consequentia

ponatur quod aliquis velit alterum habere bona temporalia qui videt eum non multum divitem ille actus esset sibi meritorius et tamen non oportet de propriis actibus caritatis quia motus caritatis semper debet esse respectu rerum temporallium scilicet ad virtutes in via et ad gloriam in patria

Quando dicitur de spiritu sancto qui concurrat active ad sensum propositionis falsae igitur fides quia fides non est maioris dignitatis et rectitudinis quam spiritus sanctus Respondetur quod fides concurrit specialiter ad dirigendum creaturam motione speciali et supernaturali et sic non posset spiritus sanctus movere etc et sic spiritus sanctus concurrit ad assensum propositionis falsae tamquam neccessaria causa requisita ita quod concurrit remissive modo concurrendi quia causalitas creaturae non sufficit respectu cuiuscumque effectus nummi[?] sed requiritur concursus primae causae Et quia fides non potest aliud hoc est respectu suae imperfectionis ad spiritum sanctum quia non habet nisi unum modum concurrendi sed spiritus sanctus habet utrumque Ulterius dicitur quod fides potest in actum valde perfectum scilicet in assensum articuli trinitatis Ideo potest in assensum inferiorem dicitur quod consequentia non valet ut in simili non sequitur homo potest producere hominem ergo lapidem

Item fides est limitata Item fides est in potentia obedientali dicitur quod non concurrit ut fides sed forte ut una qualitas Alia deus posset eam ponere in actum[?] et producere mediante illa calorem sed non in esse fidei ergo non posset deus mediate fide producere assensum propositionis falsee etc nisi mutaret ordinem naturae fidei sicut prius dictum est Nota aliquae istarum rationum ultimarum ponuntur in principio quartae lectionis

Alia lectio nona dictum est quod fides est donum dei supernaturale

ex qua conclusione infertur alia conclusio quod fides elevat potentiam roborat et illuminat super omnes habitus naturaliter acquisitos Ex qua sequitur contra Averroy in prologo 3ii dicentem quod instruccio instructio in aliqua lege est impeditum veritatis etc probatur ergo conclusio principalis quod fides elevat etc probatur per effectum quia facit veritatem arduissimam per assensum actingere attingere quia dictum est nisi credideritis non intelligetis hoc

Ad idem arguitur ratione primo quia est suprema dispositio supremae Intelligentiae sive potenciae potentiae intellectus reddens ipsum virtuosissimum igitur antecedens probatur quia maximus vigor intellectus implicatur incredibilium dispositione quae est ex cellentissima excellentissima

Item fides est lumen expulsivissimum[?] ignorantiae interius[?] igitur consequentia tenet quia iuxta proporcionem proportionem obiectorum est proporcio proportio habituum

Item si habitus fidei annectitur spirituali assistentiae divinae ergo etc

Item quinto fides tollit motivitatem rationum sophisticarum circa summum bonum et felicitatem varios errores inducencium inducentium ergo est habitus nobilissimus tenet consequentia quia non est parvum bonum tollere rationes sophisticas circa felicitatem

6to iuxta scripturae testimonium non solum inclinat ad assensum sed ad amorem ergo etc

pro[?] cuius[?] materiae[?] intellectum clariori videndum est qui sunt languores animae quae per fidem curari habent ubi advertendum est quod primaria[?] radix est pena poena originalis culpae et causa est peccatum originale

3us languor est consuetudo audiendi errores Comentator 3ii dicit quod consuetudo audiendi falsa est impedimentum in acquisicione acquisitione veritatis vel dicitur quod numerabiliter[?] impedit veritatem quia propter confirmationem quandoque creduntur et dicit hoc commentator in prologo 3ii et tullius in natura tales nos genuit ut si ipsam intueremur nos duceret ad vitam beatam sed illos igniculos[?] quos nobis dedit natura mala consuetudine extinguimus et ista fuit causa ydolatriae idolatriae apud filios ysraliel et postea semper continuate[?] et sic inducitur quod periculosum est are malum exemplum quia contingit quod in perpetuum continuetur Et articulos[?] docuit ne Iuvenes male asuescerent assuescerent

4a infirmitas est affectio praevia quae est sui obiecti offensiva sub ratione boni quia amor et odium pervertunt Iudicium Et ergo boecius primo iubet passiones tolli si intellectus debeat bene iudicare et 2o malicia excaecavit eos Et psalmista Iniquitates meae supergressae sunt caput meum et lumen oculorum meorum non est mecum

Istis igitur praemissis ut aliqualiter deveniatur ad materiam deveniatur ad materiam principalem Una propositio anima cum influencia influentia dei generali plus movetur apparenciis apparentiis sophisticis quam veritatis vel apparentia veritatis ita quod falsitas plus movet quam veritas exceptis saltem evidentissimis veritatibus Ex hoc satis tangit philosophus in dicens Quaedam falsa quibusdam veris sunt probabiliora et hoc excue[?] corruptela quia verum quantum est ex se non movet nisi ad assensum et quaelibet falsitas quantum est ex se movet ad discensum[?] Sed est in nobis quantum ad hoc sicut de in firmo infirmo iudicare dulce amarum

2a propositio attenta animae vulneratione et laboribus ipsa in humana investigacione investigatione indiget quadam fide vel proportionale fidei rum[?] permio[?] elementorum oportet addiscentem credere Similiter in phlosophya phlosophia quaedam principia recipiuntur quadam fide et non sunt de se evidentia Eciam Etiam petitiones assumuntur in mathematica et geometria quae non sunt evidentes similiter ptollomeus in praesupponit ecentricos[?] et epiciclos epicyclos quae tamen non fuit diutite[?] esse

dici potest corelarie[?] est quod maxime pars scientiae humanitus iuvente est quaedam fides ex defectu rationum ad illa quibus assentimus fide et ex defectu rationi ad contrarium ex debilitate humanae in se vestigationis et sic intellectus indiget fide

Ex quo sequitur quod de quacumque de infinitum plus ignoramus quam scimus Conclusio quod cognoscere se meritum cognoscere est cognoscere maximum cognoscibilium quia est propositio disponens ad fidem et tollit superbia unde de caelo venit note[?] solitos[?]

et ymmo immo ad hanc veniens maximos philosophus reputatur Unde socrates hoc unum scio quod nescio

dicitur ulterius quod licet geometria sit de quantitate continua quia maxime faciliter est cognoscibilis tamen humanitus non et[?] est proprie et praescientiae scibile de aliqua re quanta sit et per consequens geometria fundat se super principia ignota probatur si sic vel hoc esset per aliam mensuram vel aliam quantitatem et hoc non quia non potest constare quod inter a quantitatem et b non sit excessus quia non est medium concludendi quia una non excedet aliam quia non sequitur non percipitur excessus ergo non est quia forte indivisibiliter unum excedat aliud Item si dicatur quod quantitas sit nota quaeritur quomodo sit nota si dicatur est de se nota quia pluries est percepta probo quia non sufficit sed semper per aliam et nulla est ex se nota quia detur illa per quam dicis per se notam et sit a pono casum quod omnes res mundi praeter istam duplentur tunc stante isto casu intellectus iudicabit quia ista res sit a sit subduplata quia supponitur quod huiusmodi subduplacio subduplatio aliarum rerum lateat Alius casus subduplentur omnes aliae res ipsa non subduplatur quia iudicabitur duple quantitatis in ordine ad quantitatem secundum quam prius iudicabitur 3us casus ipsa duplata et similiter aliis eciam ipsa reputaretur aequalis sicut prius maneat ergo tantae quantitatis et aliae omnes subduplentum[?] tunc intellectus iudicabit a esse maius et subponitur quod semper lateat duplacio duplatio vel subduplacio subduplatio Etiam potest exemplificari de motu augmentationis et motu locali ymmo de velocitate et tarditate ponamus quod omnes motus mundi veloci[?]r[?] insensibiliter apud me staret quod sortem iudicaret vixisse per valde modicum tempus et tamen vixisset per valde magnum tempus tt sicut nunc fit per ymaginationem imaginationem una revolucio revolutio fieret semper centum revolutiones vel ponatur quod retardaretur et sic potest salvari per homines diutius viverent per talem velocitatem motus caeli quia melius conservaretis et potest iuxta illud dici de peryodis periodis et sicut potest salvari quod aliqui fuerunt velociores et hoc per retardationem motuum et quod fuerunt melius complexionati propter velocitatem motuum caeli et sicut intellectus potest infinitis modis falli et indiget quadam credulitate Ex praedictis patet de infirmitate humani intellectus et postea videbitur de anima

Circa textum patrem posset generare filium et filium non posse generare non dicit aliquam perfectionem in patre vel aliquam perfectionem in filio quia filius est tota perfeccio perfectio quae est patre Unde generare filium est proprietas personalis et ista nichil nihil perfectionis super addit

Alia lectio decimo De quantitate continua dictum fuit quod non habemus aliquod medium concludendi quanta sit res praecise Nam quacumque data ipsa non esset nota nisi per aliam et alia per aliam sic quod solum cognoscimus quantitatem relative ad aliam et sic non possumus concludere etc quia excessus potest esse inperceptibilis imperceptibilis a nobis nec similiter erit data prius nota simpliciter quia sit ipsa a staret quod ipsa manens sub eadem quantitate appareret a contris continue decrescere Etiam staret quod augmentaretur usque ad mille duplum et tamen non iudicaretur maior quam prius declaratur illa exempla primum ponamus quod omnes aliae res crescant usque ad duplum ista remanente eadem et lateat ista duplacio tunc apparebit quod ista est minor et sic in infinitum posset apparare de a quantitate vicet quod continue esset minor 2us casus si quantitate a data remanente ponuntur omnes aliae res minime[?] apparebit a continue maior quia ex quo omnes aliae res continue servabant eandem proportionem inter se non iudicabit intellectus quod augmentum Tertius casus ubi a continue augeretur et non appareret vel continue minoretur et non appareret universaliter si quantitas a data continue augeretur et etc aliae continue augerentur vel sua continue minoretur et eciam etiam omnes aliae res tunc habetur etc. Et sic sequitur quod digitus hominis augeretur et non perciperetur patet quia non percipitur quantitas nisi in proportione ad aliam Si ergo etc Et sic potest concedi quod homo augeretur usque ad tantam distanciam sicut est ad caelum super nos et non perciperetur patet quia non percipitur quantitas nisi in proportione cum aliam utque[?] si aliae res proportionaliter augerentur a deo et nos laterent eciam etiam non potest constare de potestate duracionis durationis quia potest ymaginari quod omnes motus velocitarentur ita quod posset fieri XX revoluciones in spacio spatio ymaginario ubi fit modo una Unde si placeret divinae voluntati possent variari motus caelestes et verisimile est quod ita sic fatum quia fiunt multae utque[?] per tholemeum de motu sperae spherae quia vidit primo quod quod in centum annis non movebatur nisi uno gradu et postea invenit quod plus et sic dicit eciam de quibusdam stellis et verisimile est quod deus hoc fecerat propter bonam et meliorem conservationem creaturae Unde dabo eis caelum ferreum id est non influens Unde dixit magister petrus quod velociores sunt magis commentes et vegetabilia essent maioris dispositionis Unde staret quod aliquis[?] vixisset tot annis videlicet tot revolutionibus caeli et non tanto spacio spatio durationis ymaginario

Item notandum quod praeter infirmitates alias tactus est alia scilicet de modis temptatio

Etiam curiositas quae vocatur quaedam inhaesio ad veritates inpertinentes ultimatae perfectionis hic est advertendum ad intentionem wilhelmi parisiensis quod intellectus habet suam propriam pae?am[?] veritatem alias non debite proficit in intellectu debite intellectum et si non referat ad primam tunc est fornicatio spiritualis ipsius ingenii

prima propositio quod respectum temporalium non realiter cognoscibilium ymo immo respectu veritatum pollitice necessariarum esset uti fide quadam patet ratione depressionis ipsius intellectus Etiam patet de iuxdico[?] qui credit puero ducente propositioni ad ipsum ergo ordo est quod oportet credere ubi est defectus potentiae eciam patet ex testimonio aristotelis in me??ce[?] sicut oculus nocticoratis se habet lumen

dico ulterius quod debilitatem ingenii experimur extra naturam fidei patet incertis propositionibus geometricis et sophismatibus ubi reperiuntur propositiones ita difficiles sicut est alias articulus fidei ut in materia insolubili unde de isto sortes dicit falsum supposito casu communi difficultas oritur in intellectum propter circulationem Nam intellectus iudicando veritatem considerat obiectum id est rem significatam et considerat qualiter se habet et qualiter propositio enunciat et si sic debita proportio rei ad modum enunciandi propositionis propositio dicitur vera et si non falsa modo si velim considerare de praedicta propositione utrum sit vera oportet reverti ad propositionem sic intellectus non habet modum investigandi an illa propositio sit vera vel falsa propositio

praeter stat quod sortes non possit habere fidem nisi de propositione dicta scita platone Nam capiamus unam quae excedit totam latitudinem scibilium ab ipso sorte et sit plato nobilioris ingenii tunc patet propositio quia si noticiam notitiam illius debet habere indiget fide vel si assensum illius debet habere Sequitur quod multae propositiones sunt demonstrabiles angelo vel homine i complexionato quae non caperentur a communi homine nisi fide et ergo in nimirum si solum de deo habeamus notitiam per fidem sequitur quod in vita aliquem sunt propositiones ad quas quis obligatur et tamen non potest pervenire ad intelligendum eas

Sequitur quod in regiminibus polliticis peryculosum est in niti inniti iudicio humano Sequitur quod maxime[?] apud polliticos consulenda theologia d divinitus[?] acquisita seu sacra scriptura patet quia illam innititur medio infallibiliter[?] patet quia ipsa bene resoluta continet quid ad mores[?] spectat unde anshelmus et augustinus omnes veritates expresse sunt in sacra scriptura

Sequitur quod non est licitum in omnibus inniti legibus ran romanorum saltem quo ad omnes quia in aliquibus innituntur debili fundamento quia aliquas leges tenuerunt per vim quod est verisimile

Sequitur quod in agibilibus omnibus suae tangentibus regimen plurium vel unius etc Invocari debet divinum auxilium et istud non permitteret hominem de deviare saltem in credendis necessariis ad salutem

Sequitur quod formido veritatis opinative est effectus culpae originalis

Sequitur quod omnis sophisticatio[?] est effectus culpae originalis Sequitur quod omnis error est effectus etc Sequitur quod si status Innocenciae mansisset nulla fuisset inter homines sophisticatio[?]

Item nulla fuisset opinionum contrarietas ymmo nulla fuisset opinio causa quia opinio semper est cum formidine

Sequitur quod nulla fuisset facta ratio probabilis capiendo sicut consequenter Sequitur de modo cognoscendi possemus ymaginari in statu innocenciae innocentiae quod respectu uniuscuiuscumque veritatis quantum consideraret habere evidenciam nisi de credibilibus per fidem

Circa textum quomodo deus proprie dicitur esse advertendum 2m quod dicit boecius aliud durare aeternaliter et aliud temporaliter Unde dato quod mundus semper foret et semper duraret non vocaretur propter hoc aeternus unde illa res dicitur aeterna quae est et taliter est quod suum fore non potest separari id est negari abesse ita quod sicut est ita erit ita quod inpossibile impossibile est unum separari ab alio scilicet quod impossibile est quod non est et quod non erit vel quod est et quod l non fuerit vel erit et non fuit vel fuit vel non erit sed illa res est successiva vel temporalis vel duratio quae sic se habet quod esse potest separari a fore scilicet per verificationem etc si non posset tunc illa duracio duratio vocaretur aeternitas unde circa illud ymaginetur imaginetur unam lineam infinitam nullo cuius puncto corrupto confluere ad unum punctum et quod ista ymaginacio imaginatio possit stare patet quia quasi simile ymaginamur imaginamur de corpore christi quia in quolibet puncto totum corpus et sic de trinitate quia sic sicut esse est suum fuisse et non potest unum separari ab alio aliter potest dici quod aeternitas fuit duratio rei alicuius actualissime cui repungant aliud non habere quod dicat perfectionem sic quod est una perfectio sic se habens quod nichil nihil perfectionis potest acquirere vel de parare Alia conclusio deus est innumerabilis et immobilis Sequitur ex dictis quod si sic eciam etiam aliud potest aliud perdere et etiam non haberet totam perfectionem simul etc.

Alia lectio undecima Circa materiam lectionis praecedentis inducitur ratio quam adducit zeno in libro probando quod nihil potest moveri dicit enim quod inpossibile inpossibile est aliquid moveri localiter quia sequitur impossibile quia equus non potest attingere formicam Sed pro maiori declaratione suppono quod aliud corpus spericum sphericum moveatur super plano et pro maiori declaratione materiae supponatur quod tangat ipsum solum secundum punctum et moveatis sic quod faciat unum circulum Isto casu posito volo probare quod per nullam potentiam potest velocius moveri quam moveatur ymmo immo nec tardius quia quilibet punctus vel spera sphera circuli tetigit punctum spatii et etc solum per instans et sic nec velocius nec tardius non tardius quia si fuisset diutius quam per instans tunc fuisset incorruptio et tunc quiesteret quia non velocius patet quia quodlibet punctum sperici spherici tangit quodlibet spera sphera punctis spatii et non potuit velocius quia semper nisi per instans Consequenter possumus ymaginari imaginari unam circumferentiam circuli quantumcumque modicam quae in sua revolutione movetur velociter maior sicut equinoxialis sicut in figura sequenti A punctus ita cito veniat ad c punctum sicut b ad d vel econtra videlicet faciendo unam revolutionem Nota si bene consideratur per istud probabitur quod pars proprie polum non movetur tardius quam pars multum distans a polo quia pars proprie polum tantum spatium ymaginarium imaginarium pertransit in aequali tempore saltem punctum signatus in ea

Item habere actum sine propositionem mentalem hoc per actum reflexum est difficultatis et hoc experimur valde in nobis fiat igitur tanta reflexio minus propositionis ad aliam quod tandem deveniatur ad aliquam ad quam intellectus non potest habere actum reflexum tunc illa denratio[?] nedum est durabilis illi ymmo immo nec intellectus est capax illius

Item de numberis[?] quod stat numerum[?] tantum multiplicari quod non est capax illius

etiam aliquae propositiones tantum distant a primis principiis quod non faciles nobis sciri

Et ergo si ad ymaginationem imaginationem creatura poneretur esse deus adhuc oportet habere fidem de illa ut si sol poneretur super homines omnes adhuc haberet multas influentias latentes

Sequitur quod phylosophi ductu rationis humanae praecise non potuerunt attingere ad notitiam articulorum fidei

Sequitur quod ponere quod aliquis ex puris naturaibus possit attingere ad notitiam articulorum fidei est favere errore pellagii

Sequitur quod philosophi loquentes de fide sicut hermes et alii saltem ductum k naturalis rationationis non habent actum sed alium intellectum qm[?] dur[?] habere

diceret aliquis navi[?] aget Augustinus in libro VIIo capitulo IXo dicit se legisse in libro platonis usque ibi verbum caro factum est ergo etc Respondetur dupliciter primo quia si phylosophi philosophi tractaverunt antequam de materia trinitatis hoc tamen ad alium intellectum non concordando nobiscum in sententia licet prima facie appareant tam[?] non intenderunt de trinitate loqui 2a via quod phy philosophi etiam poetae fidem naturam realiter descripserunt tamen non intellexerunt 2rium ad prophetice loquendum non requiritur sci?s[?] unde numeri[?] balam prophetavit non obstante quod malus nec erat iudaeus sed gentilis magicus etc faciens dyabolo c??gium et sic prophetavit voluit noluit Et augustinus dicit conveniam vos in quam o Iudaei retitat[?] deuabugo[?] doiso[?] quae dixit se vidisse filium quia dixit quartum esse silem[?] filio dei et tamen non intendedat prophetiam

similiter de Caypha quae prophetavit et non intellexit nec fuit sanctus

consequentur virgilius in Iam redit et virgo etc et fuit realiter prophetia licet non intendebat ad ?anum[?] quia intendebat loqui de filio etc

Alius modus potest esse semper salvando quod numquam ex puris naturalibus etc quod philosophum vi?? etc disponebant se quantum in eis fuit et ergo deus infudit eis etc augustinus Ioe[?] de trinitate dicit quod credit quod illi qui fecerunt illud quid in se fuit fuerunt salvati Et ergo si phy philosophi vixerunt sicut praedicaverunt esse vivendum quod deus contulit eis gra?num[?] et fidem Alios modos tangit Bachon in et magister henricus de hassia in tractatu quodam

Circa textum filius est genitus a patre ergo alius a patre quia oportet quod inter gignens et genitum sit aliqualis dria[?] disiunctio vel aliqua non ydemptitas identitas Ideo augustinus nihil generat se ut si unde oportet quod sit in aliqua prioritas et posterioritas

Alia conclusio ??m[?] patrem nominas[?] sive dicis filium etiam nominas sive dicis cum animo sunt idem in masculio[?] genere[?] et hoc est ex natura relativorum Circa hoc dubium ultimum una persona possit videre sine alia utraque pars probabilis cum salvator videtur hoc innuere scilicet partem[?] affirmativam philippa qui videt me videt et patrem meum

Alia conclusio generatio filii dei est in effabilis ineffabilis unde nulla creatura est plene cognoscibilis a nobis saltem hic in via ergo non est ni?eum[?] de verbo

Alia conclusio filius semper gingnitur a patre quia deus mensuratur instanti aeternitatis ita quod deus habet taliter esse quod nulla est successio ita quod non est ymaginandum imaginandum quod deus habuit esse et prius fuisse et post fore sed ymaginemur imaginemur quod dotum cuius praesens praeteritum et futurum concurrant ad instans ydemptitate identitate praesens si ad ymaginationem imaginationem deus desineret modo esse numquam fuisset quia habet talem modum essendi et non contrahit aliquam praeteritionem Sed de creatura necesse est sic esse quia est articulus parisiensis et ad hoc et sic generatio est continue infieri et illud est perfectissimum quia habet suum factum esse perfectissimum non quod fit successiva sed instantanissima et ista est vera s via de praescientia quia scientia dei non subicitur praeteritioni unde pen?[?] conceptuum et vocum facit nos loqui de deo per verba praeteriti temporis unde pater de filio dicit hodie genui te pro praeterito te pro praesenti

Alia lectio duodecima Continuando materiam inceptam conclusio quamvis intellectus humanus ratione suae infirmitatis plus movetur ad falsum quam ad verum processu tamen artis nichil nihil concluditur contra articulos fidei

prima pars patet quia sicut est de gestu reali sic esset de gestu spirituali sed infirmus corporaliter iudicat dulce esse amarum igitur Item probatur quod post statum naturae lapsae appetitus plus inclinatur ad in creaturam avertendo a deo quam ante ergo etc sic erit de intellectu proportionaliter quod plus etc et hoc cum influentia dei generali In ista radice fundatur positio multorum doctorum sanctorum quod creatura rationalis ex puris naturalibus non potest bene moraliter operari scilicet sine fide et caritate si forte sine gratia gratificante tamen requiritur aliqua gratia spiritualis sic patet per Braguuordim et gregorium

2a pars conclusionis probatur quia ars non supponit aliquod principium falsum alias enim non esset ars igitur nihil infert falsum consequentia non quia ex vero vel nisi verum si ergo aliquid concluditur contra fidem vel non sunt principia artis vel consequentia non valet

Sequitur quod nulla veritas intentionis humanae repugnat sacrae fidei seu theologicae quia omne verum omni vero consonat etiam numquam verum vero repugnat

sequitur holkot quod articuli fidei non sunt contra rationem naturalem sicut deum incarnari et virginem parere quia dicit concedendo rationem naturalem oppositum concluderetur Ideo si concluditur contra hoc assumendo principia vera fit deceptio includo sequitur quod nulla scientia humanitus adiuventa docet aliud quod sit contra fidem

Sequitur quod istae propositiones mundus fuit ab aeterno et ab eodem uniformiter se habente non possunt diversi effectus in mediate immediate produci non sunt phylosophia ymmo immo contra phylosophiam philosophiam Sed sunt falsae praesumptuose et asserte absque hoc quod sint assumptae sive principiis principaliter 2a propositio praesumptuose assumpta est quia illud est fundamentum causativum omnium errorum in phylosophia philosophia quia per hoc dixerunt quod deus non esset liber libertate contradictionis quia ab antiqua voluntate non praecedit actio nova Unde concessa libertate conceditur quod possit creare et potuit mundum de novo producere propter istum errorem Avicenna posuit quod deus solum producit vel produxit unam intelligentiam de isto videbitur in materia trinitatis Sequitur quod falsum est unam propositionem esse veram secundum phylosophiam philosophiam et falsam secundum aliam scientiam

Sequitur quod omnes leges humanae lege divinae consonant et sunt conformes patet quia leges humanae non sortiuntur denominationem legis nisi sint consonae rationi et quia ratio semper consonat legi divinaei igitur unde ymaginandum imaginandum est quod sicut creaturam non stat esse causam respectu effectus sive prima causa sic non stat aliquam legem creatam habere rationem legis nisi deus sit lex respectu eiusdem et nisi sit conformis etc Tres sunt leges subordinatae prima divina 2a ratio humana 3a lex humana positiva primae semper est obediendum etiam 2ae quia conformatur primae in casu tali si crederet esse rationale et appareret quod non conformaret se lege divinae standum esset primae et non 2ae 2o ubi lex humana positiva discreparet a ratione non esset parendum sibi auctoritas principis non ligat ubi obviat rationi

sed in casu quo unum staret in ratione sicut aliud et non unum non plus obviaret rationi quia aliud ergo si utrumque staret cum ratione tunc voluntas principis esset causa sufficiens ad legandum ad haec tamen in illo casu derivatur lex illa a ratione quia ratio delinquit voluntate principis

Sequitur quod omnes leges humanae consonant inter se patet quia omnes consonant ratione

Sequitur in secta machameti sunt plures traditiones quae nullae lege sunt consonae et sic patet de tyrannis qui faciunt multa quae sunt contra legem de machameto patet per avicenam quae fuit de secta sua et de genere unde dicit avicenna propheta noster bene dicit bona corporis scilicet voluptates sed non bona animae sed magis theologi

Sequitur conclusio lex humana positiva aliter consonat legi naturali quam lex divina Advertendum quod lex divina humana positiva derivatur a lege naturali et est quasi consequens respectu legis naturalis

Sequitur quod peccat in processu naturalis investigationis concludens virginem non posse parere unde aliunde peccat primo quia peccat praesumptuose contra potentiam divinam quia dicere non sum expertus ergo ego nego quod deus potest est peccatum praesumptionis unde habemus dubitare de proprietate herbae nisi viderimus quod non possit etc

et inpossibile impossibile est philosophum experiri istam negationem haec creatura non habet nisi istam materiam unde magnes trahit ferrum tam praesente magneti non trahit ferrum et hoc est ex sua secreta natura Etiam forte multa essent passa quo huiusmodi herba data possit agere atque tamen applicavit et sic philosophus non habet negare naturas quas habet creatura ergo nec naturas dei ergo non est assentiendum philosopho

Advertendum quod potestas naturae seu activitas est secundum quod congruit doceri universi et divinae providetur patet Nam capiamus aerem vel aliquid agens ad repletionem vacui subito descendit credo quod si non esset nisi una mulier illa pareret ymmo immo philosophus haberet hoc concedere etiam philosophus habet dicere quod si omnes homines perirent cursus superiores haberent producere alias philosophus non habet negare quin virgo potuit parere non tamen volo dicere quin fuerit partus eius imaculosus valerius recitat de puero magis regis in in conceptu qui videns quod interficeretur ipse locutus est quia inimici eius in bello ceperunt eum et ipse videns quod non voluit loqui nisi sunt interficere et sic natura ibi vivit et sic operatur natura quandoque numerabiliter patet ex dictis quod articuli fidei speciales sunt relinquendi apud bene philosophantem neuter quia non sunt investigabiles per ipsum quia non occurrit sibi medium aptum ad concludendum

Sequitur quod vere philosophando esset valde paucae propositiones scitae extra mathematicam ut in naturali philosophia ita quod scientia naturalis esset quasi ex ypothesi hypothesi vicem ponendo materiam primam salvantur melius generationes etc quod secundum illos quae aliter locuti sunt vicem ponendo corpora athamalia atomalia

Sequitur ad vere philosophandum iuvat theologia

Circa textum Conclusio spiritus sanctus est amor sive caritas sive dilectio qua pater et filius se invicem diligunt duo sunt principia principialia et nobilissima et activa secundum duas nobilissimas conditiones possibiles existere prima esse intellectuale et esse intellectum 2a esse volitivum et omnis apparatio mundi excellens et nobilis vel est per modum intellectus vel voluntatis et agentia naturalia agunt tamquam rememorata et sic actio eorum quodammodo participat illam rationem volitivam vel intellectivam licet non sit in se sed in alio et ergo debent convenire divinae naturae Ita quod sit una emanatio per medium amoris quia amor est dilectibilissimus delectabilissimus et delicatissima alia emanatio per modum intellectus unde dixit magister petrus pleu quod deus non esset syone perfectus nisi in trinitate modo trinitas non potest aliquam imperfectionem in divinis dilectio est essentialis et rationalis notionalis sint etiam verbum ad ut verbum est est notionale productivum aliquando essentialiter et sic pater est verbum et filius et spiritus sanctus quare non conceditur quod pater sapit sapientia genita sicut amat amore producta pro responsione advertendum quod secundum diversitatem temporum et personarum modi loquendi fuerunt varii ita quod in aliquo tempore dicere quod pater sapit sapientia genita fuit haeresis propter haeresim concurrentem et sic sunt introductae propter evitationem erroris et nos propter reverentiam ecclesiae debemus uti illis modis loquendi 2o aliqua sunt ex providentia divina et latent nos unde in dominus non vocabis balum sed vix meus et tamen sunt idem tunc dici quod proprie loquendo amor habet aliam habitudinem quam sapientia quia sapientia quodammodo dicitur magis in trinitatem et sic dicere quod pater sapet sapientia genita innueretur vel saltem videretur quod non esset sapiens ex se sed amore est vinculum aliquorum et sic non dicit creatam intransitive

Alia conclusio hoc nomen caritas attribuitur spiritui sancto i etiam principaliter

In alia lectione 13a Sequitur ex praedictis quod humana investigatio nec diligit dirigit debite nec sufficienter intellectum practicum nec speculativum patet ex praedictis patet etiam ab effectu de intellectu practico

primo nam circa felicitatem tot vera fuerunt opiniones quot philosophantes unde augustinus 19 capitulo 1o dicit verronem quem alibi vocat subtilissimam recitasse centum et octaginta octo sectas varias philosophorum de felicitate humana et hoc provenit ex caecitate et debilitate investigantium quia unicus est modus attigendi signum

quantum ad intellectum speculativum patet quia sicut dicit sanctus thomas in libro de angelis primi philosophantes in corpore non poterant intelligere nescio si habeant dictum sanctae thomae in forma unde prima principia posuerunt corpora et illa aliquando vocaverunt deos et aquam deum et ita poetae proportionaliter finxerunt unde aliqui tamquam primum principium aquam et vocaverunt occeanum et secundum eos est nomen dei Et alii thetim aliud posuerunt ad principium litem et amicitiam

Circa hoc ponitur conclusio quod investigatio humana non iuta vita seu adiuta fide vel auctoritate vel consuetudine vel gratia speciali non concluderet circa sensibilia quamquam existere ista conclusio sequitur ex praedictis

Obicitur de socrate et platone et aristotele quia sequendo humanam investigationem consuetudinem unum deum nam reprehendit socrates athiniensis quod coluerunt plures deos quia tandem propter hoc oportuit eum recipere venenum et plato etiam ad idem aristoteles in 12o ponit unum solum principem Entia nolunt male disponi etc

Respondetur tenendo propositionem ut prius notandum quod secundum quod dicit iosephus in libro caldaei et gentiles in principio sicut non cognoverunt nisi creaturas adoraverunt aliqui stellas etc et sicut ymaginandum imaginandum quod illi qui fuerunt derelicti proprie investigationi non coluerunt nisi creaturas cor[?] et aliqui postea coluerunt postea deum verum quia aliunde adiuti fuerunt

2o ymaginandum imaginandum est quod nedum ex consuetudine audiendi sed etiam ex scriptura quia multi libri fuerunt ante bibliam in quibus facta fuit mentio de colendo unum solum deum ut dicit etiam Iosophus

3o potest dici quod deus voluit specialiter concurrere cum philosophis ad hoc ut crederent unum solum deum et sic non ex pura investigatione humana et forte 3s nominati habuerunt fidem quae sufficiebat pro illo statu

Nicolaus de lyra quod ante adventum christi sufficiebat populo gentili credere duos alios scilicet deum esse et ipsum toti mundo providere et quando dicitur nullus salvabitur nisi fide ihesu christi Respondet quod non oportebat in speciali gentiles habere notitiam articuli de incarnatione sed sufficit quod habuerunt articulum generalem sub quo ille continebatur scilicet deum providere toti mundo si dicatur ipsi erraverunt in aliquibus articulis specialibus ita dico quod aliqui nunc errant secundum opiniones inter multos est contraversionem inter doctores Aristoteles dicit in quod est propleum[?] mundus est aeternus narratur de socrate quod habuit spiritum familiarem sed non debet intelligi ad malum sed de intellectu agendi scilicet deo sicut dicit commentator 3o quod intellectus humanus intelligit per intellectum agentem modo ille ponitur scilicet deus scilicet per modum vitalis immutationis intellectus divinos alicuius est intellectio modo speciali etiam consimiliter dicit albertus magnus in 12o etiam augustinus quod non perfecte cognoscimus nisi per etc

Sequitur quod ab initio fides fuit inventionis humanae directiva et quod sine ea non fuisset aliquod scitum de multis specialibus veritatibus

sed ulterius quod fidei debet subiacere humana investigatio per modum secundum unde duae sunt conditiones secundum primum quod malum esset scilicet sibi non subiaceretur quia si non tunc erraret 2a quia debet obedire patet istum in polliccitis pollicitis

decima quarta lectio venio ad hoc quomodo fides languorum animae sanativa unde partes ymaginis imaginis sunt deformatae patet quia potentia conversa est indebilitatem et pro tanta subiecta sensualitate

Sequitur qualiter lex christi et adventus christi non potuerunt praenosticari ex constellationibus Item intendo ostendere quod in talibus intromittere est contra astrologiam

Sequitur veniendo ad propositum quod ratio probabilis vigore fidei efficitur scientifica et hoc dupliciter primo quia intellectus vigorosior et fortior efficitur per fidem Unde proposita ratione quae esset probabilis solum propter intellectus debilitatem et alter demonstro habenti fidem infusam ut stat unam esse cui una ratio solum esset probabilis quod non esset capax et alter esset demonstratio Capiamus ergo intellectum sub gradu quem habet ex se et gradu quem habet ex fide et sic pateret quod quia fides illuminat et ideo magis facit cognoscere

Sequitur quod fides intantum posset augeri quod vigorabit intellectum proprie elevationem status innocentiae quantum ad vivacitatem et vigorem et ideo tamen volo dicere quod maneant aliquae penalitates patet quia addit certum gradum ergo si in duplo augeretur et sic de aliis

Sequitur quod adiutorium fidei deducuntur articuli fidei in lumine naturali Nam in lumine naturali posset fieri rationes aliquae probabiles ad probandum quod quidque ymo immo lumen naturale continet neccessario necessario articulos fidei principales scilicet deum esse et deum esse trinum et unum Sed deductio latet ex nimia distantia a principiis et quia fides potest roborare intellectum et illuminare intellectum mediante ex lumine naturali potest venire

Voco theologiam deductionem conclusionem fidei ex lumine naturali cum adiutorio fidei postea cum magis videbitur diffinitio theologiae in speciali

Sequitur contra de eutha magistrum henricum quod theologia non est firmior fide quia licet sit clarior tamen non est perfectior unde lumen fidei est superioris speciei et nobilioris non obstante quod sit aenigmatica notitia Sequitur quod ad proficiendum theologice expedit proficere maxime in fide patet quia est causa necessario requisita ad bene theologicandum

Sequitur quod secundum proportionem augmentationis fidei etc augmentatur theologia

Circa textum conclusio catholice tenendum est quod spiritus sanctus procedat a patre et a filio Advertendum est consilio icio fuit congregatio patrum solempnissimorum sollemnissimorum et fuit in factum symbulum missae et ibi nichil fuit dictum de filio Ita quod ibi fuit consilium quod procedet a patre et postea in fine consilii fertur sententia anathematis Si quis aliquod addiderit et propter hoc istud graeci inputat imputat nos scismaticos quia nos addidimus filioque Doctores dicunt quod istae additiones intelliguntur de falsificantibus vel contradicentibus in illis contentis scilicet quod aliquod adderetur quod falsificaret ibi contenta et sic quando fuit consilium occurrit materia et fecerunt de patre et non fuit totum completum et sic non debemus imputari infideles vel scismatici ymo immo maiores eorum tenuerunt nobiscum ut recitat magister in littera unde graeci non fuerunt vocati quia ab eis fuit ablata sapientia et fuerunt facti ebetes Credo in libris moysi in fine habetur Si quis addiderit etc Sed dixit magister petrus pleu quod non crederet quod moyses tendebat quod non fierent alii libri bibliae sed intendebat quod si quis adderit falsificas dicta in illis libris et sic stat in proposito quod ecclesia dixit pro tunc quod spiritus sanctus procedit a patre expectando ulterius quousque aliud esset magis determinatum et discussum per doctores etc

In alia lectione fuit tactum qualiter fides habet roborare intellectum augere eius activitatem et illuminare quantum ad exire in actum in tantum intellectus sit intus potest devenire in actum unde ad cognitionem articulorum fidei uno modo per media extrinseca Alio modo per media intrinseca per media intrinseca scilicet illa quae habent ordinem per modum processus scientifici a principiis ad conclusiones scilicet per media eiusdem generis cum conclusionibus et ex terminis consimilibus terminis conclusionum per media extrinseca secundum quod prius dictum fuit de triangulo vel quia ab auctoritate quia dicitur quod euclides demonstravit vel etiam licet aliquando exivi et pro nunc non occurrit medium recordatum quod alias demonstravi et tunc arguerem sic quidquid est scitum a me alias vel demonstratum mihi alias est verum sed etiam igitur etc Ita potest esse de articulis fidei primo quod aliqui sunt qui realiter non relucent in creatura ut est de articulo incarnationis Alii sunt qui habent habitudinem necessariam ad creaturam tamquam causa ad effectum sicut deum esse quia est habitudo creaturae ad deum et ergo potest ex creaturis concludi deum esse et potest concludi non ut currit respectu productionis creaturarum ut essentia sed ut trinitas et ideo effectus habet habitudinem ad causam tamquam ad causam trinam Et ideo rationaliter dicitur quod articulus fidei relucet in natura ita quod lumen naturale adiutum fide potest de ducere deducere articulum sic quod intellectus adiutus lumine fidei potest roborari id est quantum ad eius activitatem dico ista solum probabiliter et credo quod non debeat alicui imputari ad malum si loquatur solum probabiliter nichil nihil asserendo cum sobrietate et humilitate

Restat adducere media extrinseca ex quibus habet probari fides primum medium quod tangit wilhelm parisiensis in libro Nam ab initio mundi ante sufficientem promulgationem fidei fuerunt facta miracula in attestationem veritatis fidei et duraverunt miracula apud iudaeos quam diu non recesserunt a lege unde cristus non solu veni solvere legem sed ad implere Sed postquam recesserunt a fide non fuerunt per eos facta miracula et illa miracula apud nos sunt continuata quam diu fides indiguit et quam diu non fuit satis promulgata

in prologo suo ponit octo media quae debent merito movere quod ista fides sit saluberrima

primum medium firma prophetia evidentium quia multa dyxerunt dixerunt prophetae quae postea facta est evidentia

2m per istam concordia doctorum distantium ab invicem distantia locali sibi secuti sunt per moysen et concorditer locuti sunt quantumcumque distarent omnes de christo nostro salvatore quamvis aliqui obscurius et aliqui clarius et erat tota expectatio in deorum et quando venit refutaverunt

3m auctoritas scribentium si videamus quales fuerunt in vita et moribus etc Unde aliqui exposuerunt se morti ergo bonitas morum excludit fallaciam seductionis ergo non erant suspecti de mendacio Aristotelis quarto omne mendacium de se pravum 2o mendacium est totius religionis subversivum et ideo nephandissimum nefandissimum est et ideo non potuerant stare in hominibus bonorum morum mendacium impedit optimam conditionem hominum inditam homini scilicet quod unus credat alteri

4m simplicitas promulgantium si per magnos philosophos et rethores secus si esse quia forte imputaretur prudentiae sed hoc non per simplices utque de facto petro qui fuit grossus antiquus piscator promulgavit coram potentibus et sapientibus ita quod ceperit ignaros ad fidei altissime demulgationem ergo signum quod ille deus fuit ex quo tales simplices ita illustravit

Quintum medium sollicitudo recipientium quia spiritu sancto docente erant multi libri scripti resecati

Sextum edium lympiditas limpiditas miraculorum et de ista tactum est in principio

Si obicitur de miraculis gentilium lactantius bene respondet dicit enim quod daemones libenter seducunt genus humanum iam aliquando faciunt miracula ut adorentur Et sicut legitur in legenda sancti anthonii ipsi scivit applicare aliqua laesiva et postea removeret illa et sic videntur curare 2o licet aliquando apud gentiles fuerint visa miracula tamen non ad fidem sed ad alium finem etiam semper fuerunt facta per malos Dico nominaliter mirabilia

7m rationabilis contentorum quia ista lex nichil nihil praecepit nisi rationale et prohibet omne malum

Advertendum quod difficultas credendorum est inpertinens ad agibilia si credamus in particulari quod deus est aeternus et unus qui sic ponit uno cultu colit essentiam et trinitatem istud non est contra moralia et ideo contra quodcumque philosophum apparetur fides nostra Avicenna in libro suo ultimo dicit quod felicitatem corporis optime tradidit machametus propheta michi mihi felicitatem anima alterius theologi machametus praedicavit voluptates sed naturalis philosophus non Et dici avicenna quod evitando et faciendo contra legem corporis anima efficitur quodammodo saeculum intelligentiae et reputatum totius universi et sic avicenna videtur dicere de nostris theologis licet non ita expresse

Octavum est stabilitas ecclesiae unde ipsa fuit introducta quando potentia fuit maxima maiores unde exiit edictum a cesare augusto et fuit introducta per simplices

Item in materia morali non semper oporteret habere demonstrationem Secundum alphorabium multi sunt modi probandi fidem per testes primo vobis michi mihi testes per legem sicut christus met arguit contra dyabolum Scriptum est non temptabis divinum etc per pactum permenentum per veritatem Affectio vehemens ad bona temporalia tollit affectionem spiritualium

magister henricus de eucha dicit quod theologia est supra fidem Sed dico quod habitus fidei est nobilior et debet poni superior

dicitur tamen contra quod habitus theologiae est clarior et declarabilior igitur tenet consequentia quia quanto in aliqua latitudine aliquid magis appropinquat ad summum tantae est altioris speciei modo ista est clarior et alia scilicet fides est aenigmatica Respondetur quod aliquae sunt perfectiones essentiales et quaedam modales modales quae non habent se tamquam proprie passiones illae non communicantur proportionaliter sicut essentiales et stat bene quod denominatio modalis communicetur inferiori speciei et sic theologia quantum ad aliquam materialem denominationem magis imitatur deum ergo est superioris speciei negatur consequentia

Eutha dicit quod theologia est scientia et tamen praesupponit fidem istud non stat quia nulla conclusio potest esse evidentior principiis ex quibus etc quia si sic conclusio demonstrata vel credatur et aliquod principium est dubium conclusio non erit scita

ergo si theologia praesupponit fidem vel in modo arguendi semper supponit unum articulum non habebit maiorem evidentiam Contra aureolum dicentem quod est falsum solum habitus declarativus et non adhaesivus Contra alios dicentes quod theologia non est nisi una notitia consequentiarum ita quod non est nisi habitus quo unus scit consequenter loqui istud est falsum quia tunc non esset una pars logicae scilicet ars obligatoria et sic theologus nichil nihil cognosceret assensive Etiam claudianus fuisset theologus et hoc non quia fuit paganus dicit multa de christo

Circa textum conclusio Spiritus sanctus non procedit prius aut posterius a patre quam a filio unde posset aliquis ymaginari imaginari quod pater produceret mediate filio ex quo est ibi ordo dicitur licet quod pater est priori ordine quia producit filium tamen pater et filius respectu spiritus sancti habent se aequae aeve ita quod unus non prius aut posterius ulterius notandum est pro intellectu aliquarum conclusionum sequentium in textu quod filius dei procedere a patre per modum naturae et spiritus sanctus dicitur procedere vel spirari per modum voluntatis unde generare est procedere et spirari est procedere Item spiritus sanctus procedit a patre non quomodo natus sed quomodo datus aliud vero procedit per modum generationis

Alia conclusio spiritus sanctus non dicitur fieri quia non generatur

Alia conclusio quidquid nascitur procedit primus dicit spiritum sanctum ingenitum pro quo notandum quod ingenitum capitur uno modo quod est non genitum Alio modo capitur prout inportat quandam proprietatem positivarum et sic solum convenit patri

Quod dixit magister petrus circa textum ??per se proprie dicta circa textum in praecedenti lectione non sp[?] scripsi ex ore eius istud quod immediate praecedit sed quasi totum postea ponitur vicem in una lectione vicem quae incipit visum est quod quaelibet creatura potest concurrere obiective et potest etc

In alia lectione 17 In quadam lectione fuit tactum quod vigore luminis fidei intellectus potest in venire invenire modos investigandi multo breviores quam sit communis modus Prima propositio quamvis fides sit cognitio aenigmatica vigore tamen sui luminis in infinitum plures virtutes potest lumen naturale pertingere quam se solo scientifice

prima pars patet ex dictis apostoli Nam fides est non apparentium ergo de ratione fidei quod sit cognitio aenigmatica et hoc ex pro visione divina ut per eam meremur quia non haberet meritum ubi esset evidentia secundum gregorius

2a secunda pars patet Nam si solo potest ad pauca quia naturalis investigatio non iuta in paucissimos veritates potest ymmo immo potius in errores sed ad iuta adiuta fide in veritates naturaliter deducibiles potest etiam in alias infinitas non contentas sub latitudine veritatum naturaliter deducibilium sine adiutorio speciali unde possumus ymaginari imaginari duas latitudines veritatum unam naturalium et aliam extra illam et aliam in illam potest theologus

patet ex ista error Averroiis dicit quod instructio in lege est destructio philosophiae quia et fides et theologia illuminant intellectum

Circa textum scilicet ad quartam distinctionem spiritus sanctus procedit a patre et filio aeternaliter Item etiam mittitur ad creaturas temporaliter pater et filius mittunt spiritum santum ad iustificationem creaturae sed difficultas est utrum spiritus sanctus formaliter possit esse etc ista tractabitur in distinctione

In illa lectione Dictum est prius quod deus est subiectum theologiae sub quadam ratione secundum quam potest elici immediate iudicium quod deus est universaliter perfectus et hoc potest contingere temporaliter vel quia conceptus quem habemus de deo est complexus quod est inmensae immensae perfectionis vel est connotativus vel quia de natura sua sic primarie est existens simplicis

ubi advertendum quod deus nisi a se ipso est comprehensibilis et ideo non est aliquis conceptus nobis possibilis adaequate et sufficienter simpliciter deum repraesentans sed praedicata creaturis attributa nobis nota ad ipsam transferemus per quandam similitudinem scilicet quia videmus creaturam esse attribuimus deo et sic intelligere et velle et aliis praedicatis perfectionalibus attributis creaturis et hoc est propter penuriam praedicatorum deo propter conpetentium Advertendum quod aliqua praedicata dicunt perfectionem simpliciter et alia perfectionem limitatam scilicet mixtam cum inperfectione imperfectione unde anshelmus perfectum simpliciter dicitur quod est melius ipsum quam non ipsum Et expraemitur sic negando quod perfectionem simpliciter vocat denominationem perfectionis simpliciter Tunc intelligitur quod illud praedicatum dicitur perfectionale simpliciter quod sic se habet quod eo ipso quod conpetit alicui illud arguitur esse melius quam si non competeret vel arguitur quolibet alio esse melius cui non conpetit

ut esse vivens est praedicatum perfectionale simpliciter quia etc Alia dicunt limitatam perfectionem scilicet speciei vel generis ut esse hominem esse animal Advertendum quod ipsa vocabula vel ista praedicata quae sic dicuntur de creaturis non dicuntur de deo nisi secundum quandam in propriam translationem supponitur pro praesenti et postea probabitur etc

Sequitur quod omne nomen sine aequivocatione de deo dictum est omne et simpliciter singulare unde wilhelmis parysiensis infert consequenter quod esse in primaria sermone est terminus singularis et infert hoc in sin? Et dicit ibidem quod esse in primaria sermone est terminus singularis et mere deo conveniens et intitulatur ille liber aliter unde dicit quod quaelibet conceptus dei sibi proprius formaliter includit esse unde ymaginatur imaginatur quod conceptus dei si debeat esse dei realiter et formaliter includit esse et existere cum exclusione possibilitatis non existendi

Cum moyses interrogabat Respondit ego sum qui sum Nam hoc est sibi proprium dicit wilhelm Etiam qui est misit me et sic ipsemet usus est isto vocabulo tamquam sibi proprio sic quod fuit sibi proprium nomen connotans negationem inperfectionis imperfectionis et affirmationem actus pmoi[?] cum exclusione meliorationis

Sequitur quod in solo deo idem est esse et essentia secundum istum doctorem nomen solum ad rem sed etiam quem ad modum concipiendi sic quod non potest eius essentia concipi sine existentia Boetius in libro tenet quod in creatis esse et essentia distinguuntur similiter Sanctus thomas et wilhelm parisiensis

Sequitur quod omnis conceptus deo proprius sit esse et per consequens dato quod sit simplex realiter in se Respondet ego sum quia sum Nam hoc est sibi proprium dicit wilhelm Etiam qui est misit me et sic ipse met usus est isto vocabulo tamquam proprio nomen connotans negationem inperfectionis et affirmationem actus puritum exclusione meliorationis Sequitur quod in solo deo idem est esse et essentia secundum istum doctorum nomen solum ad arem sed etiam quem ad modum concipiendi sic quod non potest eius cum aequivalet conceptu quodammodo proportionali et sic potest ymaginari imaginari quod aliqua notitia est simplex et aequivalenter complexa si esset ad principium perfecte reputationis omnes veritates repraesentaret

et sic subiectum theologiae omnes veritates repraesentat consideratas in theologia et sic potest vocari notitia kategorica yppothetica affirmativa et negativa

Sed utrum contingentes veritates repraesentet est aliqua quaestio dicunt aliqui doctores quod in deo est contingentia sic quod est signum alicuius contingentis complexi veri et sic deus potest ymaginari imaginari propositio contingens aut contingenter deus est notitia huius antichristus erit et sic est contingens notitia per modum signi Et sic per modum propositionis posset concedi quod esset assensus respectu alicuius contingentis quia capitur contingens prout est differentia propositionis unde deus est iudicium alicuius respectu quod non potest fore vel non fore Cum hoc stat quod deus sit summa necessitas et quod in ea nulla sit contingentia prout immediate respicit res prout res distinguitur a signo dico quod ille conceptus qui ponitur subiectum theologiae apud nos non potest haberi nisi cum adiutorio luminis fidei et diligentia magna quia in illo relucet divina bonitas et inclinat ille conceptus ad maiorem cognitionem dei cuius conceptus carentia causa multorum errorum quia consequenter labimur in varios errores

quod solicitudo sollicitudo debet adhiberi ad habendum huiusmodi conceptum et consequenter tutum est procedere per actus reflexos Et huiusmodi conceptus ignorantia defecerunt philosophi et ceciderunt in errores varios Quidam posuerunt eum solum liberum libertate complacentiae et agere necessitate naturae unde si concepisset ipsum simpliciter perfectum aliter iudicassent de eo Sed ipsi non dixissent esse perfectionis simpliciter esse liberum libertate contradictionis sed esse rationabiliter limitatum secundum quod congruit naturae et universo

Et ideo averrois 12o negat ipsum ad extra se cognoscere unde si concepisset ipsum ut universaliter perfectum bene concepisset etc Epicurus et sui sequaces deficiunt qui dicunt deum nichil nihil curare quia dicunt licet cognoscat creaturas tamen nichil nihil curat quomodo regantur et si divinam providentiam cognovissent non negassent Et dixerunt omnia fieri secundum casum Et quod deus non irascitur de peccatis hominum et sic negant omnem divinam providentiam Lactantius fecit de deo contra epicurus unum librum et suos sequaces unde deus dicitur irasci quando disponit pro delictis

Notandum quod in nullo tractatur de contingentia et de facto

Notandum quod quanto conceptu theologiae subiectum esset perfectior tanto ad plures conclusiones esset aptus

Concessa divina omnipotentia facile est inducere quod dei est quod potuit creare in mundum quia est in mensa immensa illa potentia creatio mundi ille effectus est in infinitum minor Item facile est inducere conversionem panis in corpus christi passionem christi in eius est resurrectionem habito conceptu bono de deo omnes articuli sunt valde facilis adhaesionis scilicet habita inmensitate immensitate suae potentiae Et si est illa potentia mirabilis non mirum si habeat mirabiles proprietates et operationes

Sequitur error manecii ponentis unum principium contrarium deo scilicet unum principem lucis et alium tenebrarum vel unum principem malorum et alium bonorum unde si posuisset ipsum in mensum immensum concessisset quod nichil nihil posset sibi residere

Circa textum prima conclusio Spiritus sanctus non solum procedit a patre et filio temporaliter sed etiam a se ipso unde ista processio non est nisi quadam gratificatio et sic dicitur descendere non quia movetur sed quia sanctificatio creaturae est a spiritu sancto effective opera terniis sunt ad extra indistincta

2a conclusio filius fiat visibiliter missus et istam missionem operare sunt omnes tres personae ita quod est unio factus per totam trinitatem sed terminus unionis non est nisi unum et una persona et sic operare sunt ad filium voluerunt incarnari

3a terta conclusio etiam filius in visibiliter invisibiliter mittitur ad bonum sensum quia sanctificat

4a quarta conclusio quod pater non propter hoc dicitur maior quia procedit filius et eemanat ab ipso quia filius procedendo et emanando capit totam perfectionem conceditur tamen quod filius minor est patre videlicet secundum humanitatem unde christus met dicit quod pater maior me est secundum humanitatem

In illa lectione 19a Tactum est quod ipsa fide inval lumen naturale ut attingere possit veritates theologicos et de hoc intendo in vestigare investigare

pro nunc videlicet de modo etc

prima propositio quaestionis fides non intrat processum theologicum tamquam pars antecedentis ad theologicam conclusionem probandum ipsa tamen requiritur ad sic scientifice ad haerendum

probatur prima pars quia nus[?] creditum vel dubium numquam infert conclusionem servitam probatur saltem quia non sequitur ex dubio scitum probative licet bene illative quia ex falso bene sequitur verum unde conclusio sequitur debiliorem partem antecedentis ut consequenter dicit et hoc quo ad scire et in processu probtivo

2a pars scitis prius fuit radicata Nam lumen natural sibi derelictum non acciperet speciales veritates theologicas

Circa textum prima conclusio Spiritus sanctus procedit a patre et filio quia dicit augustinus nulla res producit ut sic id est non facit se esse

2a conclusio spiritus sanctus mittitur aeternaliter a se ipso quia sic ipse mitti non est nisi gratificare creaturam antiqui dixerunt quod missio includit quandam auctoritatem scilicet quandam ordinem ad aliud et sic dixerunt quod spiritus sanctus non admittitur a se

3a conclusio spiritus sanctus non magis erat in creaturis ubi apparuit quod ante quia deus est ubique ratione suae in mensitatis immensitatis et sic non est mutabilis de uno loco ad aliud sed dicitur mitti quia ostendit se esse a?cubi quodam modo speciali

et conclusio ibi Sed prius quaerendum est aliter filius apparuit in specie universali quam spiritus sanctus quia filius in humanitate tamquam vetus homo et tamquam ypostatice sibi vivens eam sic quod dicebatur verus homo et sic non erat de spiritu sancto sed quod movet talem creaturam modo speciali Et sic quando dicitur columba[?] vel quod apparuit in specie columbae potest dici quod erat realis columba et quod movit eam modo speciali et non vivebatur si ypostatice

Quinta conclusio filius est minor patre secundum formam assumptam etiam minor se ipso et sic non est de spiritu sancto quia sic non vivunt sibi creaturam propter illam missionem

In alia lectione Prima principia et conclusiones exprimentes divinam nobilitatem et excellentiam reducuntur ad istam deus est ut habere omnipotentiam immensam contradictione liberam Ex illo infert quod deus potest facere quidquid non implicat contradictionem et sic de multis aliis

sequitur quod deus est summe providentiae unde posuerunt unum principium primum scilicet deum esse universaliter esse perfectum 2m principium deum gubernare et providere humano genero sub isto 2o principio continentur omnia pietatis et etiam omnia omnia alia reducuntur ad illud Et istud tangit apostolus

Advertendum quod volentius procedere theologice duo principia sunt observanda quae sunt directiva primum quod est Boetii etiam aristotelis sermones recipiendi sunt secundum materiam subiectam

Advertendum ad aliud scilicet debilitas humani ingenii quae debet considerari apostolus nichil nihil est ex nobis tamquam ex nobis creatura requirit a deo continuam actuationem sicut tenet wilhelmus parysiensis sicut dictum est prius

Aliud principium praemittendum pro nunc quod deus est prima regula et ultima prima incipiendo superius ultime incipiendo inferius et summa ad quam resolvitur omne iustum bonum et decens et ita magno utilitatis sicut tactum est prius et quodammodo omnis veritas est a deo exemplata et ita etiam omnis bonitas

Aliud principium nisi quis ponat obicere gratiam dei consequatur dummodo sit in statu viae et usus ratione Istud est principium theologicum propter istam regulam solvatur de multitudine dampnandorum quia non sta per eum quod multi dampnabuntur

Aliud principium credendum scilicet gregorius augustinus Ieromius ambrosio in hiis quae tangunt expositionem sacrae scripturae et fidei nisi sibi in vicem contradicant et etiam nisi materia sit pure speculativa probatur et istud proficiet pro postea dicendis nam credendum est quod quemcumque sensum dant quod ex alio passu sacrae scripturae eliciunt ergo eis credendum Item propter vehementem laborem circa expositionem sacrae scripturae sunt quasi artifices modo in talibus oportet addiscentem credere ubi esset materia speculativa salvata reverentia non esset magis eis credendum quam rationes ipsorum convincerent Sicut dicit augustinus in epistola ad Ieromium Solum illis litteris credendum ex se quae sacrae vocantur scilicet bibliae sed in eis non nisi in quantum consonae sacrae scripturae vel ratione possent probari Advertendum quod non oportet quod quidquid dicant quod hoc sit katholicum patet quia ieromus contradicit Augustino nec dicta eorum inquantum eorum sunt fidei sed sunt inquantum scripturae sacrae sunt consona

Ad principium scribentibus aliqua non habentibus fidem non est credendum nec eorum auctoritas debet aliquem movere nisi quia consona scripturae sacrae vel fidei vel rationi vel quia doctores sacri nostri per usum approbaverunt inplicite implicite

Ieromus in quadam epistola loquitur de muliere captiva quae debet primo abradi et tunc nubere unde per mulierem captivam intelligit scientiam traditam per gentiles quae non debet nude recipi sed debet abradi et tunc potest nubere et tunc potest allegari Sicut paulus utitur huiusmodi allegantibus et versimile est sicut illi qui non habuerunt fidem statuerunt malos fines Sicut tangit lactantius ad apparendum tradiderunt errores aliqui ad extollendum statum suum sicut de quodam presbytero in egipto qui scripsit epistolam allexandro in quam scripsit de multis annis quibus fuit regnum ey egipti et sic saepe fecerunt et sic aliqui fugiunt mendacia ad extollendum suum genus Solius narrat de allexandro quod nascebatur quando sol fuit in oppositis signis et nichil nihil scivit de astrologia

Auctor de proprietatibus rerum ponit quod caput et cauda draconis sunt duae stellae et non sunt nisi intersectiones Augustinus in 12o narrat de presbytero in egipto unde non abhorrent mendacia usque in fines suos malos consequendos et sic non est credendum gentibus sed debent repelli nec debet quaequam laedere nec inducere difficultatem

Sed obiectiones de aristotele dicitur quod in pluribus locutus est bene et abraduntur dicta sua de aeternitate mundi quia illa non consonat fidei Et etiam possit ponit differentia inter illos ex una parte qui laboraverunt quodammodo ex viribus propriis sicut fuerunt doctores sacri Et alios qui in mediate immediate habuerunt a deo sicut fuerunt apostoli post missiones spiritus sancti et fides non subicitur humano iudicio