Alia lectio Fides est tantae rectitudinis quod nullo modo potest esse falsa quia nullo modo dependet ab obiecto Notandum quamquam fides est intrinsece et essentialiter ac?exiis in ordine essentiali entium sub qualibet substitentia[?] habet cum denominationem perfectionis quaodammodo ad modum iudicii divini Quia sicut divinum iudicium nullo modo dependet a futuro contingente ita nec fides et sic quantum ad hoc habet unam conditionem quae mille substantiae causatae competiti et habet quemdam modum aeternitatis et sic licet quod iudicium erit tamen sunt in praeteritum vel quod antichristus erit non contrahit aliquam neccessitatem ymmo manet contingentia futurorum Ymaginetur quod fides sit una qualitas conformis divino iudicio quia est una qualitas supernaturalis ita quod non stat fidem a divino iudicio qualitercumque discedere vel deformari ita quod est conformitas exemplarius ad exempla? sicut est de figura sigilli ad sigillum

ymaginemur quod sortes cognoscat in vero obiective quod antichristus erit vel quod verbum sit sibi notitia illa noticia est conformis verbo et sic videt et assentit ille assensus est deus met Et sic deus potest ?? unam qualitatem eodem modo repraesentem sicut verbum unde illa qualitas ad immensitatem divinae potentiae communicaretur non staret illam a divino iudicio difformari

Item fides facit hominem quedammodo abnegare se ipsum ita quod dimictit omnem rationem et assentit quod una res est roes[?] et ergo non est mirabile quod sit una qualitas mirabilis fides dictum est prius si esset una intelligentia quae haberet naturam fidei illa esset inpeccabilis

Alia lectio Ex ymaginatione imaginatione de fide possunt solvi multae rationes et difficultates quibus involvuntur[?] alii tenentes communem modum.

Prima difficultas utrum aequali certitudine ex fide credatur futuro contingenti. Sicut neccessario verbi gratia huic de resurectio mortuorum orh erit et huic deus est trinus et unus.

videtur quod non quia unum est neccessariam et neccesse esse et aliud contingens licet iudicium futurorum posset non fore tamen assensus fide est tantae certitudinis non potest falli fides non habet suam apparenciam ex parte obiecti licet ex se.

Contra arguitur probando quod praedictam non sint vera ymo immo quod fidei possit sub esse falsum

quia spei de facto sub est falsum igitur fidei tenet consequentia quia spes videtur etc. Antecedens de praescito qui habet spem quae est quidam assensus quo assentit se habiturum vitam aeternam et tamen non habebit

Secundo quia hoc potest accedere in isto casu posito quod aliquis existens in extrema neccessitate necessitate debeat accipere corpus christi et petatur ab eo virum cedat hoc esse corpus christi Respondet credo et illi potest subesse falsum quia possibile est quod illud non sit corpus christi ymmo quod non sit debita facta consecratio

Tertio capiamus aliquem qui ex habitu fidei exeat in actum istius enunciabilis quod christus incarnabitur vel quod unus antiquus pater habuerit et contintire[?] usque ad instans incarnationis tunc qui erit falsus quia in illo instanti non est unum dicere quod christus incarnabitur ymmo est incarnatus

Item abraham de facto meruit ex fide et tamen per illam credidit falsum quia credidit filium suum esse ymolandum qui non erat ymo laudus et illi fidei subfuit falsum

Item spiritus sanctus potest concurrere active ab assensui propositionis false igitur fides ?c?? quia fides non est maioris dignitatis neccessaris quia spiritus sanctus Q?s[?] patet quia nichil potest produci adextra quando deus concurit et spiritus sanctus

Item est in potentia obedientali respectu concu?que deus voluerit ipsam assumere ergo deus potest ipsam assumere ad assenciendum falso

Ala[?] dicit quod inquam intellectus credit propositioni non neccessitatus fuerit per assensum ad hoc et rationem et excludit habitum fidei sed hoc non videtur ?ni[?] quia tenes quod actus fidei non est in potestate nostrae vel voluntatis non me?te[?] habitur habitus infusus in baptismo se solo non sufficit exire in actum utque de parvo baptisato merito inter sarracenos Sed tunc poetitur quae est d?? dicitur quod iste qui habet habitum facilius disponitur ab habendum actum fidei quam qui non habet habitum Quia si uterque facit diligenciam tunc in habituato intenditur caritas ex quo est in gratia et in alio non quia non in gratia unde requiritur ultra quod sit diligencia odium mali et amor boni

Videtur quod holcot ymaginatur imaginatur de fide quod sit unus habitus acquisitus etc vel unus habitus opinativus Timendum est quod quam plures credant non ex fide neccessaria necessaria ad salutem sed ex fide gravata per rationes probabiles ut quod penis est per habitum opinatum[?] scilicet qui est cum formidinie Argumentum holcot credo non est in potestate mea sine motivo assentire propositioni unde propositis duabus una evidenti et alia non tunc illi inevidenti non passum assentire sine motivo seu ratione modo in articulo trinitatis ex maxime me videncia

Adver tendum quod lata seu magna est differentia inter propositiones indifferentes et omnino inpertinentes Ad finis humani consecutionem et alias neccessario necessario ordinatas ad finis humani consecutionem videlicet inter illas quae sunt de neccessitate salutis quia alias quae non unde natura inducit ho? inclinationem ad essentiendum illis quae sunt de necessitate salutis et ita est in rebus pollitticis quia natura ind?t ho??um quod sit alias civile et ergo eciam rationale quod homo plus inclinetur ad propositionem quae est de neccessitate salutis quam ad aliam indifferentem et inpertinentem Gesta radice quod quaelibet creatura rationalis habet instinctum ad deum tam in affectu quam in intellectu In affectu quantum ad diligere in intellectu quantum ad cognoscere provenit omnis ydolatria idolatria ex istis

Tunc ad rationem holcot dicitur quod non est similem de propositionibus indifferentibus et habentibus neccessariam habitudinem ad finem humanum

Aliter potest solvi quod fides habet alium modum respectu sui obiecti quam aliquando habitus qui actus fidei non habet apparenciam ex parte sui obiecti Sed diceretur quod esset quod obiectum intellectus sit apparens verum conceditur vel quod ibi sit apparentia ex parte obiecti vel alterius modo dicitur quod fides ex sua int?istate est apparentia

Nota circa textum quod quando dicitur de partibus ymaginis imaginis memoria non capitur pro memoria sensitiva sed pro actu actione per speciem intelligibilem et habet se tamquam primum producens et comparatio pri[?] et inde producitur intellectio quae comperatur filio et ista duo quia diligunt se producunt spiritum sanctum per modum amoris

Ita quod ipsi dubitabant de eius resine?ne[?] 2o secundo voluit muere[?] suam ascensionem Ad alias rationes prius factas

ad primam de spe Responsio anticiodorensis quod fides et spes sint virtutes unde spes semper est absque praesumptione et ideo numquam inclinat absolute ad habendam vitam aeternam sed debet sic esse in universali si quis perseraverit[?] usque ad finem Et proportionabiliter de simplixi si ego usque ad finem vice eo in gratia et sic habebo vicam aeternam sic de cessero in gratia Ita quod spes non est habitus catholicus sed conditionalis nec saltem sic facta a deo revelatio

Ad aliam videlicet ad secundam factam in lectione in mediate immediate praecedenti de receptione corporis christi Dicitur quod fides in inclinat ad credendum quod ibi sit corpus christi sed etiam ex suppositione scilicet si sit vera consecratio facta peteres utrum esset ex or[?] credendo catholice posset dici quod non renddit hominem multum culpabilem fides tamen numquam exieret[?] in talem actum propter excellenciam eius

Ad terciam de assensu ante incarnationem christi quia aliiqui assenciebant isti Christus incarnabitur et continuetur usque ad instans incarnationis tunc erit falsus Respondeitur distinguendo de huius modi assensu recte[?] temporis quia vel potest quod debebat praesciri[?] a fuelibus[?] illius temporis secundum praescriptionem prophetarum quia erat de scriptrum appraehentis licet non forte ita praescientiae supe[?] multum distabat quod non patuit elici vel concludi ex dictis prophetarum fides inclinabat ad credendum quod christus incarnabitur sed proprie quando non potuit concludit quod non esset natus tunc debebat concludere ex fide christus est incarnatus vel incarnabitur et sic assensu fidei semper est verus Quia quam diu poterat constaret etc[?] inclinabat etc et quando dicitur potentia[?] dicitur quod non est possibilis Dicit[?] conservetur ille assensus dicitur quod ille assensus in tempore quo christus erat venturus et putaret constaret etc tunc inclinabat ad primum et consequenter inclinabat ad illam disiunctam vel dicitur quod non est possibile illum conservari in esse assensus quia suae naturae repugnat

Circa texta haec est concedenda deus genuit deum patet in sine balo[?] lumine de lumine deum verum de deo vero Non tamen concedendum quod genuit se diu quia nulla res potest se generare quia oportet quod inter ginguens et genitum sit diversitas vera nulla res potest se generare ut sic Ista neganda deus genuit deum qui est pater Haec concedenda deus genuit deum qui non est pater

Nota quod cathe[?] numqua respecit ad propositionem in materia trinitatis nisi fuerit resoluta dicit enim vel intelligit sic vel sic dixit magister petrus eum in hoc approbando Magister sententiarum dicit quod pater generat filium natura unde pater generat filium natura voluntate cornritante[?] unde si ymaginemur quod in divinis natura et voluntas debent realiter distincte tunc pater diceretire generare filium natura seu secundum fecunditatem suae natura et est in alia produccio a voluntate comitante natura ut si ymaginaremur sicut prius et voluntas produceret amorem concomitante natura ut sic per modum amens producitur spiritus sanctus ab utroque et sic patet quod in divinis est dilectio productio scilicet una a natura voluntate concomitante et alia a voluntate a natura concomitante

Alia lectio Tam fides quam eius actus sunt ineffabiles Fuerunt prius adductae rationes probantes quod fide potest sub esse falsum

Dictum est prius in alia lectione quod talis credulitas in simplici homine non est multum periculosa quia ista credulitas non est fidei sed est humana

Consequentur de vetula de qua praesens dictum est restat difficultas dixique vetula non debet credere praelato et innatus est sibi assensus quod deus et ergo debet orare deum quod sibi influat et sic aperit ostium hic sunt difficultates

primo utrum vetula teneatur ad istum articulum quod pater et filius et spiritus sanctus sunt aequales et inter conclusio mea de articulis contentis infra latitudinem credibilium ab ipsa et si credat oppinioni ipsa peccat moraliter Utrum sit licitum alicui credere contrarium articuli non contenti infra latitudinem ab ipso Credo quod non et probavit aliqualiter ex dictis wilhelmi parisiensis libro ubi m?t[?] quod homo debet facere quod a deo sibi conessum est

Circa textum prima conclusio haec non est concedenda pater genuit divinam essenciam nec divina essencia genuit filium semper falsum quia essentia generet vel generetur ubi ponit ly essentia a parte subiecti vel praedicati Secunda conclusio dictum augustini in libro pater non genuit se licet genuu[?] aliud quod ipse est sed pater non est ille Tertia quando dicitur essentia genuit[?] essentiam sapientiam[?] sapientiam vel natura genuit filium debet intelligitur ille qui genuit est eadem natura cum genito vel ille qui habet divinam nam genuit illum qui habet eandem naturam adaequate 4ta quarta essentia generare filium debet proportionaliter exponi 5ta quinta filii procedit per modum naturae et spiritus sanctus per modum doni dilectionis vel amoris et filius per modum nauralis intellectionis et cognitionis unde de isto plus infenliors[?] praecedentis.

Alia lectio Nota quod in lectione immediate praecedente magister plaoul fuit indispositus et ergo in lectione sequenti quasi omnia repetivit et melius declaravit Ad argumentum prius factum de simente[?] sacramentum modus loquendi est quod sacerdos in tali casu facit simplicem ydolatrare Advertendum quod simplicitas qne[?] pro obiecto adoracionis habet aliud contentum sub illis speciebus et istud permittitur quia scilicet induceremur ad credendum yposthece ipsis possent induci ad hesitandum et remitteretur incis[?] devotio[?]

Cor[?] uretus[?] est circa difficilem ita quod unctus diffulter acquiritur et eciam quandoque veritas multi anglici concedunt quod deus realiter possit decipere et fidei potest subesse falsum Et consequenter[?] quod anima christi potuit decipi

Erat praemium argumentum valde magi[?] apparentiae Quia sic assensus fidei respectu istius christus incarnabitur et continetur usque ad instans

Alia ratio de abraham credente etc dicitur quod habuit praeceptum quod vellet ymolare filium suum et ita praeceptum petivit obicem[?] Sed quantum ad credulitatem forte credidit quod deus eum multiplicaret in semine suo sed non ex fide credebat quod ymolaret filium et si haec fuit ex iudicio humano fuit vel forte potuit habere aliam fidem quod deus voluit experiri[?] suam obiam[?] et quod deus posset suspendere ymolationem filii sui illud recdere[?] fuit sibi meritorium ergo ex fide

Respondet negando hoc quod meritorium fuit sed processit a suo capite et sic nec habuit peccatum nec meritum Et forte ex caritate Sed d[?] quia ex caritate ergo ex fide Notandum quod caritas ad omniam concurrit videt ad omnes veritates sed fides est limitata respectu credibilium et sic caritas concurrit propter generalitatem respectu omnium operationum animae et sic negatur consequentia

Ponatur quod aliquis velit alterum habere bona temporalia qui videt eum non multum divitem ille actus esset sibi meritorius et tamen non esse propriis actibus caritatis quia motus caritatis semper debet esse respectu rerum spiritualium scilicet ad virtutes in via et ad gloriam in patria

Quando dicitur de spiritu sancto quia concurrat active ad assensum propositionis fe[?] igitur fides quia fides non est maioris dignitatis et rectitudinis quam spiritus sanctus Respondetur quod fides concurrit specialiter ad dirigendum creaturam motione speciali et supranaturali et sic non potest spiritus sanctus movere etc et sic spiritus sanctus concurrit ad assensum propositionis false tamquam neccessaria causa requisita ita quod concurrit remissimio[?] modo concurrendum quia causalitas creat?r[?] non sufficiet respectu cuiuscumque effectus mom[?] Sed requiritur concursus primae causae et quia fides non potest illud hoc est respectu sumperstitionis ad spiritum sanctum quia non habet nisi unum modum concurrendi et spiritus sanctus habet corumque[?] Ulterius dicebatur quod fides potest in actum valde perfectum scilicet in assensum articuli trinitatis Ideo potest in assensum inferiorem dicitur quod consequentia non valet ut in simili non sequitur homo potest producere hominem ergo lapidem

Item fides est limitata Item fides est in potentia obiectiali etc dicitur quod non concurrit ut fides sed forte ut una qualitas Alia deus potest eam ponere ma? et producere mediate illa qualitate calorem sed non in esse fidei et ergo non potest deus mediate fide producere assensum propositinois false nec[?] mu?rem ordinem naturae fidei sicut prius dictum est Noto aliquae istarum rationum ultimarum ponuntur in principio quartae leccionis

Alia lectio dictum est quod fides est donum dei supernaturale

Ex qua conclusione infertur alia conclusio Quod fides elevat potenciam potentiam roborat et illuminat super omnes habitus naturaliter acquisitos Ex qua sequitur contra Averoym in prologo 3ii dicentem quod instructio[?] in aliqua lege est impeditum veritatis Probatur ergo conclusio parvulis quod fides elevat etc probatur per effectum quia facit veritatem arduissimam per assensum attingere quia dictum est nisi credideritis non intelligetis ergo

Ad idem arguitur ratione primo quia est sumptur[?] dispositio supreme potenciae intellectus reddens ipsum virtuosissimum igitur antecedens probatur quia maximus vigor intellectus implicatur incredibilium dispositione[?] quae est excellentissima

fides est lumen expulsivum ignorantiae intrinsecus[?] igitur consequentia tenet quia iuxta proportionem obiectorum est proportio habituum

Item habitus fidei annectitur spirituali assistentiae divinae igitur

Item 5to fides tollit metuatatem[?] rationum sophisticarum circa summum bonum et felicitatem varios errores inducencium inducentium ergo est habitus nobilissimus con?tem[?] quia non est parvum bonum tollere rationes sophisticas circa felicitatem

Sexto iuxta scripturae testimonium non solum inclinat ad assensum sed ad amorem

procus[?] materiae intellectum clariori videndum est quae sunt languores animae quae per fidem curari habent Ubi advertendum quod primaria radix est pena originalis culpae et causa est peccatum originale

Tercius languor est consuetudo audiendi errores comentator 3o dicit quod consuetudo audiendi falsa est impeditum in acquisitione veritatis vel dicitur quod numerabiliter[??] impedit veritatem quia propter confirmationem quandoque creduntur Et dicit hoc commentator in prologo 3ii Et tullius inde natura tales non genuit ut si ipsam intueremur nos duceret ad vitam beatam sed illos igncles[?] quos[?] nobis dedit natura mala consuetudine extinguimus Et ista fuit causa ydolatriae apud filios israel et postea semper conterminate[?] Et sic inducitur quam periculosum est are malum exemplum[?] quia contingit quod imperpetuum conc??etur Et articulos[?] docuit ne iu?[?] male assuescerent

Quarta infirmitas est affectio prava quae est sui obiecti offensiva sub ratione boni quia amor et odium pervertunt iudicium Et ideo boecius primo iubet passiones tolli si intrinsecus debeat bene iudicare Et 2o malicia excaecavit eos Et psalmista iniquitates meae supergressae sunt caput meum et lumen oculorum meorum non est mecum

Istis igitur praemissis ut aliqualiter deveniantur ad materiam principalem Una propositio Anima cum influencia influentia dei generali plus movetur apparenciis apparentiis sophisticis quam veritate vel apparentia falitatis quam veritatis Ita quod falsitas plus movet quam veritas evidentissimis veritatibus Ex hoc satis tangit philosophus in dicens Quaedam falsa quibusdam veris sunt probabiliora et haec ex?at[?] corruptela quia verum quantu est de se non movet ad assensum et quaelibet falsitas quantum est de se movet ad dissensum Sed est de nobis quantum ad haec sicut de infirmo iudicare dulce amarum

Secunda propositio Htte[?]cata animae volnerata[?] et languoribus ipsa in humana investigatione indiget fide quadam vel proportionali fidei unde q[?] modo[?] eleucorum[?] Oportet addiscentem credere Similiter in philosophia quaedam principia recipiuntur quadam fide et non sunt de se evidencia Eciam pt?iones[?] assumuntur in mathematica et geometria quae non fuit evidentes Similiter tholomeus in praesumit ecentoces[?] et epicyclos qui tamen non fuit dem[?] esse

dici potest corrollarie quod maxime pars scientiae humanitus in vente est quaedam fides ex defectu rationum ad illa quibus assentimus fide et ex defectu rationi ad contrarium ex debilitate humanae investigationis et sic intrinsecus[?] indiget fide

Ex quo sequitur quod de quacumque de infinitum plus ignoramus quam sciamus Conclusio quod cognoscere se in ori?m cognoscere ex maximum cognoscibilium quia est propositio disponens ad fide et tollit superbiam Unde de caelo venit noceselitos

Et ideo ad hanc veniens maximus philosophus rep?tur Unde socrates hoc unum scio quod nescio

dicitur ulterius quod licet geometria sit de quantitate continua et maxime faciliter est cognoscibilis tamen humanitus non est proprie et praescientiae scibile de aliqua re quanta sic et per consequens geometria fundat se super principia ignota probatur quia sic vel hoc esset per virtutem mensuram seu per a?am[?] quanitatem et hoc non quia non potest constare quod inter a quantitatem et ?[?] non sic excessus quia non est m?[?] concludendi quia una non excedat a?am[?] quia non sequitur non percipitur excessus ergo non est quia forte indivisibiliter unum excedat aliud Item si dicatur quod quantitas est nota convenitur[?] quomodo sic nota sed dicitur est de se nota quia pluries est per cep[?] probo quia non sufficit sed semper per a?am[?] et nulla est ex se nota quia detur illa quam dicis per se notam et si a[?] Pono casum quod omnes res mundi praeter istam duplentur tunc stante ista casu[?] intellectus iudicabit quod ista res sit a[?] sic sub duplam quia supponitur quod huiusmodi dupla?o[?] aliarum[?] rerum lateat Alius casus subduplentur omnes aliae res ipsa non subduplatur tunc iudicabitur duple quantitatis in ordine ad quantiatem secundum quam prius iudicabitur Tertius casus ipsa duplata et aliis eciam ipsa reputaretur aequalis sicut prius maneat ergo tantae quantitatis et aliae omnes subduplentur Tunc n?us[?] iudicabit [?] esse maius et supponitur quod semper lateat duplatio[?] vel subduplatio[?] Etiam potest exemplificari de motu augmentationis et motu locali ymmo de velocitate et tarditate ponamus quod omnis motus mundi velociteretur in sensibiliter apud me sc?em[?] quod sortem iudicaret ?xisse per valde modutum[?] tempus et tamen vixisset per valde magnum tempus Ut sicut nunc fit per ymaginationem una revolutio fieret semper centum[?] revolutiones vel ponatur quod retardaretur et sic potest salvari per homines diucius ven? per talem velocitationem[?] motus caeli quia melius conservaretur et sicut posset iuxta istud dici de peryodis et sicut potest salvari quod aliqui fuerunt fortiores et hoc[?] per tarditionem motuum et quod fuissent melius complexionati propter velocitatem motuum caeli Et sicut intellectus potest infinitis modis falli et indiget quadam credulitate Ex praedictis apparet de infirmitate humani intellectus et postea videbitur de cura

Circa textum patrem posset generare filium et filium non posse generare non dicit aliquam perfectionem in patre vel imperfectionem in filio quia filius est tota perfeccio perfectio quae est pater unde generare filium est proprietas personalis et ista nichil nihil perfectionis super addit

Alia lectio De quantitate continua dictum fuit quod non habemus aliquod medium concludendi quanta sit res praestie[?] nam quacumque data ipsam non esset nota nisi per aliam et alia per aliam et alia per aliam sic quod solum cognoscimus quantitatem relative ad aliam et sic non possumus concludere etc quia excessus potest esse imperceptibilis a nobis nec similiter erit chri?ma[?] data nota simpliciter quia sic ipsa A[?] staret quod ipsa manens sub eadem quantitate a p?am[?] continue decrescere Etiam staret quod augmentaretur usque ad mille duplum et tamen non iudicare maior quam prius declarator illud per exempla primum ponamus quod omnes aliae res crescant usque ad duplum ista remanente eadem ponantur divinis aliae minime apparebit a continue maior quia ex quo omnis aliae res continue servabant eandem proportionem inter se non iudicabit intellectus quod augmentarentur Tertius casus ubi A continue augeretur et non apparet vel continue minueretur et non appareret universaliter Si quantitas a data continue augeretur etc aliae continue augerentur Vel sua continue mi?no?aretur et omnes aliae res etiam et sic staret quod digitus hominis continue augeretur et non perciperetur patet quia non percipitur quantitas nisi in proportione ad aliam si ergo etc Et sicut posset concedi quod homo potest augeri usque ad tantam distancaim sicut est caelum super nos et non perciperetur videlicet si aliae res proportionaliter augerentur a deo et non lateret Etiam non potest constaret quantitate durationis quia potest ymaginari quod omnes motus velocitarentur Ita quod posset fieri 2ae revoluciones in spatio ymaginario quo fit modo una Unde si placeret dei[?] revoluntati posset variari motus caelestes Et verisimilem est quod ita sic fatum quia fuit valde multae v?tes[?] per ptolemeum de motum ordine spere sphere Quia vidit primo quod in 100 annis non movebatur nec uno gradu et post ea invenit quod plus et sic dicit eciam de quibusdam stellis et versimilem est quod desu hoc fecerat propter bonam et meliorem conservationem creaturae Unde dabo eis celum[?] ferecum[?] id est non influens Unde dixit magister petrus Qui volos res essent magis commentes et vegetabilia essent melioris dispositionis Unde staret quod aliquis[?] vixisset cot[?] annos videlicet tot revolutionibus caeli et non tanto spatis durationis ymaginario

Item notandum quod praeter infirmitates alias tactus est alia scilicet de modis temptatio

Etiam curiositas quae vocatur quadam adhaesio ad varitates[?] inpertinentes ultimatae perfectionis Hic est advertendum ad intencionem wilhelmi parisiensis quod intellectus habet primam veritatem tamquam suam sponsam et omnis alia veritas solum est amplexanda in ordine ad illam primam veritatem alias[?] non perficit debite intellectum Et si non referat[?] ad primam tunc est fornicatio spiritualis ipsius ingenii

Prima propositio quod respectum temporalium non naturaliter cognoscibilium vero[?] respectu eritatum pollitice ne?arum[?] esset uti fide quadam patet ??e[?] depressionis ipsius intellectus Etiam patet de me dico qui credit puero ducenti propositioni[?] ergo ordo est quod oportet credere ubi est defectus patienciae Etiam patet ex testimonio aristotelis in me??ce[?] Sicut oculus nocticoratis se habet etc

Dico ulterius quod debilitate ingenii experimur extra naturam fidei patet incertis propositionibus geometris et sophismatibus ubi reperimur propositiones ita difficiles sicut est articulus trinitatis ut in materia insolubili Unde de isto sortes dicit falsum supposito casu conuum[?] difficultas oritur in[?] intellectum propter circulationem nam intellectus iudicando de veritate considerat obiectum id est rem significatam et considerat qualiter se habet et qualiter propositio enuncciat enuntiat et si sit debita proportio rei ad modum enuntiandi propositionis propositio dicitur vera et si non falsa modo si velim considerare de praedicta propositione nccum[?] sit vera oportet reverti ad propositionem et sic intellectus non habet modum inposciendi[?] an illa propria sit vera vel falsa Propositio

Stat quod sortes non potest post?r[?] haec nisi fidem de propositione scita aplone[?] Nam capiamus unam quam excedit totam latitudinem scibilium ab ipso sorte et sit plato nobilioris ingenii tunc patet propositio quia si noticiam notitiam illius debet habere indiget fide vel si assensum illius debet habere Sequitur quod multae propositiones sunt demonstrabiles angelo vel homini complexinato[?] quae non caperentur a comminu[?] homine nec fide et ergo in mreum[?] si solum de deo habeamus notitiam per fidem Sequitur quod in vita pollittica sunt aliquae propositiones ad quas quis obligatur et tamen non potest pervenire ad intelligendum eas

Sequitur quod in regiminibus polliccitis periculosum est inniti iudicio humano Sequitur quod maxime apud polliccicos consulenda est theologia di?cus[?] acquisita seu sacra scriptura patet quia illam nittitur[?] iudicio infallibili patet quia ipsa bene resoluta continet quidquid admo?us[?] spectat Unde acelinus et augustinus omnes virtutes expresse sunt in sacra scriptura

Sequitur non est licitum modis inniti legibus romanorum saltim quo a donis quia in aliquibus innituntur debili fundamento quia aliquis leges cenuerunt per vim quod est verisimiliter

Sequitur quod magibilibus[?] omnibus suae tangentibus regimen plurimum sine unius etc invocari debet divinum auxilium et istud non permitteret hominem deviare saltem in credendis[?] necessariis ad salutem

Sequitur quod formido veritatis opinative est effectus culpae originalis

Sequitur quod omnis sophisticato[?] eset effectus culpae originalis Sequitur quod omnis error est effectus etc Sequitur quod si status innocenciae mansisset nulla fuisset inter homines sophisti?o[?]

Item nulla fuisset opinionum contrarietas ymmo nulla fuisset opinio causa quia opinio est semper cum formidine

Sequitur quod nulla fuisset ratio probabilis ca?do sicut cne[?] de modo cognoscendi possemus ymaginari in statu innocenciae innocentiae quod respectu cuiuscumque veritatis quantum consideraret habere evidenciam nisi de credibilibus per fidem

Circa textum conclusio deus proprie dicitur esse Advertendum 2m quod dicit Bo 7o[?] aliud durare aeternaliter et aliud temporaliter[?] Unde dato quod mundus semper foret et semper d?et[?] non vecaretur[?] propter hoc aeterno Unde illa res dicitur aeterna quae est et taliter est quod suum fore non potest seperari id est ne? abesse Ita quod sicut est ita erit ita inpossibile impossibile est unum separari ab alio[?] scilicet quod inpossibile impossibile est quod non est et non erit vel quod[?] est et non fuerit vel erit et non fuit vel fuit et non erit Sed illa res est successiva vel temporalis vel di??lis[?] quae sic se habet quod esse cuius potest separari a fore scilicet per verificationem et si non potest tunc illa duratio vocaretur aeternitas unde circa istud ymaginemur unam lineam infinitam nullo cuius puncto corruptae confluere ad unum pi uctum Et quod ista ymaginatio posset stare patet quia quasi simile ymaginamur de corpere christi quia in quo libet puncto totum corpus et sic de trinitate quia sicut suum esse est suum fuisse et non potest unum separari ab alio Aliter potest dici quod aeternitas est duratio alicuius rei actualissime cui repungant aliud non habere quod dicat perfectionem Sic quod una perfectio sic se habens quod nichil nihil perfectionis potest acquirere vel deperdere Alia conclusio deus est innumberabilis et inmobilis sequitur ex dictis quod sic eciam etiam aliud potest aliud perdere et non haberet totam suam perfectionem simul

Alia lectio Circa materiam lectionis praecedentis inducitur ratio quam adducit seno zeno in libro ponendo quod nichil nihil potest moveri dicit enim quod inpossibile est aliquid moveri Localiter quia sequitur inpossible quia equus non potest attingere formicam Sed pro maiori declaratione suppono quod aliquod corpus spericum sphericum moveatur supra planum pro clariori expressionis materiae ponatur quod tangat solum 2m punctum et moveat sic quod faciat unum circulum Isto casu posito volo probare quod per nullam potentiam potest velocius moveri quam moveatur ymmo immo nec tardius quia quilibet punctus vel sperici circuli tetigit punctum spatii et econtra solum per instans et sic non velocius nec tardius quia si fuisset diutius quam per instans tunc esset interpu?po[?] et tunc quiestet[?] Et non velocius patet quia quodlibet punctum sperici spherici tetigit quemlibet punctum spatii et non potuit velocius quia semper non per instans Consequenter possumus ymaginari imaginari unam circumferentiam circuli quantumcumque mmoicam[?] quae in sua revolutione movetur aeque velociter sicut magna cuius illa parva est pars et sic partes caeli proprie polos aeque velociter mov?ar[?] sicut equinoxialis ut infi?a sequati A[?] punctus ita cito veniet ad c punctum sicut b ad d vel econtra videlicet faciendo unam revolutionem Nota si bene consideretur per istud probabitur quod pars proprie polum non movetur tardius quam pars multum distans a polo quia pars proprie polum tantum spatium ymaginarium imaginarium pertransit tempore saltem punctum signatus in ea

Item habere actum sine propositionem mentalem hoc per actum reflexum est difficulter et hoc experimur valde in nobis fiat ibi tanta reflexio unius propositionis ad aliam quod tandem deveniatur ad aliquam ad quam intellectus non potest habere actum reflexum tunc illa demonstratio[?] nedum est demonstrabilis illi ymmo immo nec intellectus est capax illius

De numeris quod stat numerum tantum multiplicari quod non est capax illius

Etiam aliquae propositiones tantum distant a primis principiis quod non sunt scibiles a nobis

Sic ergo si ad ymaginem imaginem creatura poneretur esse deus adhuc oportet habere fidem de illa ut si sol poneretur super omnes adhuc haberet multas influentias latentes

Sequitur quod philosophi ductu rationis humanae praecise non potuerunt attingere ad notitiam articulorum fidei

Sequitur quod poneretur quod aliquis ex puris naturalibus possit attingere ad notitiam articulorum fidei est favere errorem pellagii

Sequitur quod philosophi loquentes de fide sicut hermes et alii saltem ductu naturalis rationis non habet illum alium intellectum quem dupliciter habere

diceretur aliquis nam augustinus in libro libro 7mo capitulo IX dicit se legisse in libris platonicis usque ibi verbum caro factum est ergo Respondetur dupliciter primo quia si philosophi tractaverunt aliud de materia trinitatis hoc tamen ad alium[?] intellectum non concordando nobiscum in sententia licet prima facie appareat tamen non intenderunt de trinitate loqui Secunda via quod philosophi etiam poetae fidem ma?[?] realiter descripserunt tamen non intellexerunt Unde ad prophetice loquendum non requiritur scientificas[?] unde Balaam prophetavit non obstante quod malus erat nec erat iudaeus sed gentilis magicus etc faciens dyabolo omagium etc et sic prophetavit voluit noluit Et augustinus dicit convenio vos inquam iudaei recitat denabuchodonosor[?] quod dixit se vidisse filium dei et tamen non intendebat prophetiam

similiter Et sic de Caypha qui prophetavit sed non intellexit nec fuit sanctus

Consequentur virgilius in Iam redit et virgo etc et fuit realiter prophetia licet non intendebat ad litteram quia intendebat loqui de filio etc

Alius modus potest esse semper salvando quod numquam ex puris naturalibus etc quod philosophi unientes etc disponebant se quantum in eis fuit et ergo deus infudit eis etc Augustinus 7o libro dicit quod credit quod illi qui fecerunt quod in se fuit fuerunt salvati et ergo si philosophi vixerunt sicut praedicaverunt esse vivendum quod deus eis contulit gratiam et fidem Alios modos tangit bachon in et magister henricus de hassia in quodam tractatu

Circa litteram conclusio Filius est genitus a patre ideo alius a patre quia oportet quod inter gingnens gignens et genitum sit aliqualis distinctio vel aliqua non ydemptitas identitas Ideo augustinus nihil generat se ut sic unde oportet quod sit ibi in aliqua prioritas et posterioritas

Alia conclusio Tum patrem nominas sive dicis filium etiam nominas sive dicis cum non sunt idem in masculino[?] genere et hoc est ex natura relativorum Circa hoc dubium utrum una persona possit videre sine alia utraque pars probabilis cum salvatur et videtur hoc innuere scilicet partem affirmativam philippe qui me vidit vidit et patrem meum

Alia conclusio Generatio filii dei est ineffabilis unde nulla creatura est plene cognoscibilis a nobis saltem hic in via ergo non est mirum de verbo

Alia conclusio etc filius semper gingni[?] a patre quia deus mensuratur instanti aeternitatis Ita quod deus habet taliter esse quod nulla est successio Ita quod non est ymaginandum imaginandum quod deus habuit esse et prius fuisse et post fore Sed ymaginemur imaginemur quod totum tempus praesens praeteritum et futurum concurrerent ydemptice identice ad instans praesens Si ad ymaginationem imaginationem deus dsineret modo esse numquam fuisset quia habet talem modum essendi et non contrahit aliquam praeteritionem Sed de creatura neccesse est sic esse quia willelmus parisiensis ad hoc Sic generatio est continue infieri et illud est perfectissimum quia habet suum factum esse perfectissimum non quod sit successiva et ista est vera via de praesentia quia scientia dei non subicitur praeteritioni unde penuria conceptuum et vecum[?] facit nos loqui de deo per vera praeteriti temporis unde patet de filio dicit hodie genite genui pro praeterito hodie pro praesenti

Alia lectio Continuando materiam inceptam conclusio Quamvis intellectus humanus ratione suae infirmitatis plus movatur in falsum quam in verum processum tamen artis nichil nihil concluditur contra articulos fidei

Prima pars patet quia sicut est degestu[?] reali sic est degestu spirituali sed infremus corporaliter iudicat esse dulce amarum igitur Item probatur quod post statim naturae lapsae appetitiva plus inclinatur in creaturam avertendo a deo quam ante ergo etc sic erit dem?t?tu? proportionaliter quod plus etc et hoc cum influentia dei generali In ista radice fundatur positio doctorum sanctorum quod creatura rationalis ex puris naturalibus non potest bene moraliter operari scilicet sine fide et caritate si forte sine gratia gratificante tamen requiritur aliqua gratia spiritualis sicut patet Braguuordim et gregorium

Tertia pars concluditur[?] probatur quia ars non supponit aliquod principium falsum alias enim non esset ars igitur nichil nihil infert falsum con?aa[?] quia ex vero nis[?]v[?] verum Si ergo aliquid concluditur contra fidem vel non sunt principia artis vel consequentia non valet

Sequitur quod nulla veritas intentionis humanae repugnat sacrae fidei seu theologicae quia omne verum vero consonat etiam numquam verum vero repugnat

Sequitur contra halkot quod articuli fidei non sunt contra rationem naturalem sicut diu incarnari et virgunt parere quia dicit quod concedendo rationem naturalem oppositum[?] concluderetur Ideo si concluditur contra hoc assumendo principia vera fit deceptio in concludendo[?] Sequitur quod fit contra fidem

Sequitur quod istae propositiones mundus fuit ab aeterno et ab eodem uniformiter se habente non possunt diversi effectus immediate produci non sunt phisce[?], ymmo immo contra philosophiam Sed sunt falsae et praesumptuose asserte absque hoc quod sint assumptive pu? con?s[?] Principaliter 2a propositio praesumptuose assumpta est quia illud est fundatum causativum[?] omnium errorum in philosophia quia per hoc dixerunt quod deus non esset liber libertate contradictionis quia ab antiqua[?] voluntate non praecedit nova actio Unde concessa libertate conceditur quod possit creare et quod ponit mundum de novo producere Propter istum errorem Avicena posuit quod deus solum producit vel produxit unam intelligentiam De isto videbitur in materia trinitatis Sequitur quod falsum est unam propositionem esse veram secundum philosophiam et falsam 2m aliam scientiam

Sequitur quod omnes leges humanae legi divinae consonant et sunt conformes patet quia leges humanae non sortiuntur denominationem legis nec sint consonae christi et quia ratio semper consonat legi divinae igitur unde ymaginandum imaginandum est quod sicut creaturam non stat esse causam respectu effectus sive prima causa sic non stat aliquam legem creatam habere rationem legis nisi deus sit lex respectu eiusdem et nisi sit conformis etc Tres sunt leges subordinatae prima divina secunda ratio humana tria lex humana positiva primae semper est obediendum etiam secundae quia conformatur primae in casu tali si crederetur[?] esse rationale et appareret quod non conformaret se legi divinae standum esset primae et non secundae Secundae ubi lex humana positiva distarparet[?] a ratione non esset parendum sibi auctoritas principis non ligat ubi obviat rationi

Sed in casu quo unum staret cum ratione sicut aliud ita quod unum non plus obviaret rationi quia aliud ergo sic quod utrumque stare cum ratione tunc voluntas principis est causa sufficiens ad legandum Adhuc tamen in illo casu d?ivatur[?] lex illa a ratione quia ratio delinquit voluntati principis

Sequitur quod omnes leges humanae consonant inter se patet quia omnes consonant rationi

Sequitur quod in secta machometi sunt plures traditiones quae nullae legi sunt consonae et sic patet de tyrannis quod faciunt multa quae sunt contra lege De machameto per per avicenam qui fuit de sacra sua et de genere unde dicit avicenna propheta noster bene des[?] bona corporis scilicet voluptates sed non bona animae sed magnae theologi

Sequitur conclusio quod lex humana aliter consonat legi naturali quam lex divina Advertendum quod lex divina humana positiva dirivatur a lege naturali et quasi consequens respectu legis naturalis

Sequitur quod peccat in processu naturalis investiga?[?] concludens virginem non posse parere unde aliunde peccat primo quia peccat praesumptuose contra divinam potentiam quia dicere non sum expertus ergo ego nego quod deus potest est peccatum praesumptuosus[?] unde habemus dubitare de proprietate herbae nisi viderimus quod non possit etc

Et inpossibile est philosophum experiri istam negationem haec creatura non habet nis istam materiam unde magnes trahit ferrum cum praesente magnete non trahit ferrum et hoc est ex sua secreta natura Etiam forte multa esent passa in quae huiusmodi herba data posset agere ad quae tamen applicavit[?] Et sic phe?tur[?] non habet negare naturas quas habet creatura ergo nec naturas dei ergo non est assentiendum philosopho

Advertendum quod potestas naturae seu activitas est primum quod congruit deceri[?] universi et divinae providentiae patet nam capiamus alicui vel aliquod agens ad repletionem vacui subito dundit[?] Credo quod si non esset nec[?] una multipliciter illa pareret ymmo immo philosophus hoc haberet concedere Etiam philosophus habet dicere quod si omnes homines perirentur[?] cursus superioris haberent producere alium Philosophus non habuit negare quin virgo potuit parere non tamen volo dicere quin fuerit partus cuius immaculosus Valerius recitat de puero filio magni regis inuco[?] qui videns quod interficeretur locutus est quia inimici eius in bello ceperunt eum et ipsi videntes quod non voluit loqui nisi sunt interficere et sic natura in[?] vivit[?] et ita natura quandoque operatur numerabiliter Patet ex dictis quod articuli fidei speciales sunt relinquendi apud bene philosophantem neuter quia non sunt investigabiles per ipsum quia non occurrit sibi medium aptum ad concludendum

Sequitur quod vere philosophando essent valde paucae propositiones scitae extra methaphicam[?] ut in naturali philosophia Ita quod scientia naturalis esset quasi ex ypothesi hypothesi videlicet ponendo materiam primam salvantur melius generationes etc quam secundum illas quae aliter locuti sunt utque ponendo corpora athamalia atomalia

Sequitur ad vere philosophandum iuvat theologia

Circa textum Conclusio spiritus sanctus est amor sive caritas sive dilectio qua pater et filius se invicem diligunt duo sunt principia principialia activa et nobilissima 2m duas nobilissimas conditiones possibiles existere prima esse intellectuale et esse intellectivum Secunda esse volitivum Et omnis operatio mundi excellens et nobilis vel est per modum intellectus vel voluntatis et agentia naturalia agunt tamquam rememorata etc et sic actio eorum quodammodo participat illam rationem volitivam vel intellectivam licet non sit in se sed in alio et ergo ista debent convenire divinae naturae Ita quod sit una emanatio per modum amoris quia amore est res delectabilissima et delicatissima Alia emanatio per modum intellectus Unde dixit magister petrus quod deus non esset summae perfectionis nec in trinitate et sic trinitas non ponit aliquam inperfectionem in divinis Dilectio est essentialis et etiam notionalis sicut etiam verum ut est verum est notionale productivum[?] Aliquando essentialiter et sic pater est verum et filius et spiritus sanctus Et sic etiam ly amore ut est notio quaedam et ut producitur et sic dicitur esse spiritus sanctus Quare non conceditur quod pater sapit sapientia genita sicut amat amore producta r??ce[?] advertendum quod 2m diversitatem temporum et personarum modi loquendi fuerunt varii Ita quod in aliquo tempore dicere quod pater sapit sapientia genita fuit haeresis propter haeresim currentem et sic sunt introducti propter evitationem erroris et nos propter Reverentiam ecclesiae debemus uti illud modis loquendi Secundo aliqua sunt ex providentia divina et latent nos unde in dominus non vocabis non balim sed vestrae[?] ius et tamen sunt idem Tunc dicatur quod proprie loquendo amore habet alium habitudinem quam sapientiam quia sapientia quanto dicit magis in trinitatem et sic dicere quod pater sapit sapientia genita innueretur vel saltem videretur innui quod non esset sapiens ex se sed amore est quodammodo uniculum aliquorum et sit non dicit creatum incunsitatem[?]

Alia conclusio hoc nomen creaturis attribuitur spiritui sancto principaliter

In alia lectione Sequitur quod humana investigatio ex praedictis nec debite nec sufficienter dirigit intellectum practicum nec speculativum patet ex praedictis quod patet etiam ab effectu de intellectu practico

primo nam circa felicitatem tot fere fuerunt opiniones quot philosophantes unde augustinus 19 capitulo primo dicit Verronem quid alibi vocat subtilissimam recitasse centum et octaginta octe sectas varias philosophorum de felicitate humana et hoc provenit ex caecitate et debilitate investigantium quia unicus est modus attigendi significatum[?]

quantum ad intellectum speculativum patet sicut dicit sanctus thomas in libro de angelis primi philosophantes in corpore non poterant intelligere Nescio si habeam dictum scilicet thomae in forma unde prima principia posuerunt corpora et illa aliquando vocaverunt deos ut aquam dius et ita poeta proportionaliter finxerunt unde aliqui tamquam primum principium aquam et vocaverunt occeanum et secundum eos est nomen dei et alii thetim Aliud posuerunt ad principium litem et amicitiam

Circa hoc ponitur conclusio Quia investigatio humana non iuta seu adiuta fide vel auctoritate vel consin?ene[?] vel gratia speciali non concluderet circa sensibilia quidquam existere Ista conclusio sequitur ex praedictis

Obicitur de socrate et platone et aristotele quia sequendo humanam investigationem posuerunt unum deum Nam reprehendidit socrates Atheniensis quod coluerunt plures deos quia tandem propter hoc oportuit eum recipere venenum Item plato etiam Ad idem aristoteles in 12o ponit unum solum principem entia nolunt male disponi

In tenendo conclusionem ut prius Notandum secundum quod dicit Iosephus in libro Caldaei et gentiles in principio sicut non cognoverunt nisi creaturas adoraverunt aliqui stellas etc et sic ymaginandum imaginandum quod illi qui fuerunt derelicti proprie investigationi non coluerunt nis creaturas cne[?] et aliqui postea coluerunt deum verum quia aliunde adiuti fuerunt

Secundo ymaginandum imaginandum est quod ne dum ex consuetudine audiendi sed etiam ex scriptura quod multi libri erant ante viliam bibliam in quibus facta fuit mentio de colendo unum solum deum ut dicit etiam Iosephus

Secundo potest dici quod deus voluit specialiter concurrere cum philosophis ad hoc ut crederent unum solum deum et sic non ex pura investigatione humana et forte terminus nominati habuerunt fidem quae sufficiebat pro illo statu

Circa quod notat Nicolaus de lyra quod ante adventum christi sufficiebat populo gentili credere duobus articulis scilicet deum esse et ipsum toti mundo providere Et quando dicitur nullus salvabitur nisi in fide ihesu christi respondet quod non oportuit in speciali gentiles habere notitiam articuli de incarnatu sed sufficit quod habuerunt articulum generalem sub quo ille continebatur scilicet deum providere toti mundo Et si dicatur ipsi erraverunt in aliquibus articulis specialibus Ita dico quod aliqui nunc errant saltem secundum opiniones inter multa est conversia inter doctores Aristoteles dicit in quod est propleum[?] mundus est aeternus Narratur de socrate quod habuit spiritum familiarem sed non debet intelligi ad mlaum sed de intellectu agente scilicet deo Sicut dicit commentatorem 3o quod intellectus humanus intelligit per intellectum agentem modo ille ponitur deus scilicet per modum vitalis immutationis intellectus divinus aliquibus est intellectus mere[?] speciali Etiam consimiliter dicit albertus magnus in 12o Etiam augustinus quod non perfecte cognoscimus nisi per etc

Sequitur quod ab initio fides fuit intentionis humanae directiva et quod sine ipsa non fuisset aliqui scitum[?] de multis specialibus veritatibus

Sequitur ulterius quod fidei debet subiacere humana investigatio per medum 2m unde duae sunt conditiones secundum prima quod malum esset scilicet sibi non subiaceretur quia sin non tunc erraret Secunda condo conditio quod debet obedire patet istum in polliccitis pollicitis

Venio ad haec quomodo fides est languorum animae sanativa unde partes ymaginis imaginis sunt deformatae patet quia potentia conversa est indebilitatem et pro tanto subiecta[?] sensualitati

Sequitur qualiter lex christi et adventus christi non potuerunt praenoscicari[?] ex constellationibus Intendo ostendere quod de talibus intromittere se est contra astrologiam

Sequitur veniendo ad propositum quod ratio probabilis Vigore fidei dicitur si efficitur sanctifica Et hoc dupliciter primo quia intellectus vigorosior et formosior efficitur per fidem Unde proposita ratione[?] quae esset m[?] probabil[?] solum propter intellectus debilitatem et alti de modo habendi fidem infusam ut stat unum esse cui una ratio solum esset probabilis quia non esset capax et alteri esset de?o[?] Capiamus ergo intellectum sub gradu quem habet ex se 2us[?] gradu quem habet ex fide et sic pateret etc quia fides illuminat et ideo magis facit cognoscere

Sequitur quod fides intantum posset augeri quod vigorabit intellectum proprie elevationem status innocentiae quantum ad vivacitatem[?] et vigorem non cum volo dicere quando maneant aliquae penalitates patet quia addit certum gradum ergo si in duplo augetur et sic de aliis

Sequitur quod per adiutorium fidei deducuntur articuli fidei in lumine naturali nam in lumine naturali posset fieri rationes probabiles aliquae ad probandum quod deus est ymo immo lumen naturale continet neccessitari articulos fidei principales scilicet deum esse et deum esse trinum et unum Sed deductio[?] latet ex minima distantia a principiis et quia fides potest roborare intellectum et intellectus mediante ex lumine naturali potest venire

Voco theologiam deductionem conclusionem fidei ex lumine naturali cum adiutorio fidei postea tamen magis videbitur diffinitio theologiae in speciali

Sequitur contra de utha magister henricum quod theologia non est firmior fide quia licet sit clarior tamen non est perfectior unde lumen fidei est superioris speciei et nobilioris non obstante quod sit enigmatica notitia Sequitur quod ad perfectionem theologice[?] expedit proficere maxime in fide patet quia est creatura neccessario requisita ad bene theologitandum

Sequitur quod 2m proportionem augmenta?ris[?] fidei etc augmentatur theologia

Circa textum conclusio Catholoice tenendum est quod spiritus sanctus procedat a patre et a filio Advertendum est consilio nyceo fuit congregatio parum[?] sollempuissimorum[?] et fuit in factum symbalum missae et ibi nichil fuit dictum de filio Ita quod ibi fuit Consilium quod procedat a patre et postea in fine consilii fertur sententia anathematis si quis aliquid addiderit Et propter hoc istud graeci inputat imputat nos scismaticos quia nos addidimus filioque Doctores dicunt quod istae additiones intelligendum de falsitatibus vel contradicentibus in illis contentis scilicet quod aliquid adderetur quod falsificaret incontenta et sic quando fuit consilium ecc?rit materia et fecerunt de patre et non fuit totum conpletum completum et sic non debemus reputari infideles vel scismatici ymmo immo maiores eorum tenuerunt nobiscum ut recitat magister in littera unde graeci non fuerunt vocati quia ab eis fuit ablata sapientia et fuerunt sancti eketes[?] Credo in libris moysi in fine habetur etiam si quis addiderit etc Sed dixit magister petrus quod non crederet quod moises intendebat quod non fierent alii libri biblye sed intendebat quod si quis adderet flisis falsifitas[?] dicta in illis libris Et sic stat in proposito quod etiam dixit pro tunc quod spiritus sanctus praecedit a patre expectando ulterius quosque aliud esset magis determinatum et discussum per doctores

In alia lectione Fuit tactum qualiter fides habet roborare intellectum augere eius activitatem et illuminare quantum adexire in actum intantum intellectus sit intus potest devenire ad cognitionem articulorum fidei uno modo[?] per media extrinseca Alio modo per media intrinseca silicet illa quae habent ordinem per modum processus scientifici a principiis ad conclusiones scilicet per media eiusdem generis cum conclusionibus et ex terminis consimilibus terminis conclusionum Per media extrinseca secundum quod dictum fuit prius de triangulo vel quia ab auctoritate scilicet quia dicitur quod euclidum demonstravit vel etiam licet aliquando exivi et pro nunc non occurrit medium recordor tamen quod alias demonstravi et tunc arguerem sic quicquid est scitum a me alias vel demonstrari mihi alias est verum sed etiam igitur Ita potest esse de articulis fidei primo quod aliquae sunt qui realiter non relucent in creatura ut est de articulo incarnationis Alii sunt qui habent habitudinem neccessariam necessariam tamquam causa ad effectum sicut deum esse quia est habitudo creaturae ad deum et ergo potest ex creaturis concludi deum esse et potest concludi non ut currit respectu productionis creaturarum ut essentia sed ut trinitas et ideo effectus habet habitudinem ad causam tamquam ad causam trinam Et ideo rationaliter dicitur quod articulus fidei relucet in natura ita quod lumen naturale adiutum fide potest deducere articulum sic quod intellectus adiutus lumine fidei potest roborari id est quantum ad cuius activitatem quod etc Dico ista solum probabiliter et credo quod non debeat alicui imputari ad malum si loquatur solum probabiliter vel asserendo cum sobrietate et humilitate

Restat adducere media extrinseca ex quibus habet probari fides primum medium quod tangit wilhelm parisiensis in libro Nam ab initio mundi ante?ssitem[?] promulgationem fidei fuerunt facta miracula in attestationem veritatis fidei et denaverunt[?] miracula apud iudaeos quam diu non recesserunt a lege unde christus non veni solvere legem sed ad inplere sed postquam recesserunt a fide non fuerunt per eos facta miracula et illa miracula apud nos sunt continuata quamdiu fides indiguit et quam diu non fuit saltem promulgata

Doctor subtilis in prologo suo ponit alia media quae debent merito movere quod ista fides sic saluberrima

primum medium firma prophetia evidentur[?] quia multa dixerunt prophetae quae postea facta sunt evidenta

Secundum per istam concordantia doctorum distantium ab invicem distantia locali sibi sicut sunt per moysen et concorditer locuti sunt quantumcumque distarent omnes de christo nostro salvatore quamvis aliqui obs?us[?] et aliqui clarius et erat tota expectatio in deorum sed quando venit refutaverunt

Tertium avots[?] scribentium si videamus quales fuerunt in vita et moribus etc Unde aliqui exposuerunt se morti ergo bonitas morum excludit fallaciam seductionis ergo non erunt suspecti de mendacio Aristoteles 4to omne mandacium de se pravum Secundo mendacium est totius religionis subversivum non nephandissimum est et ideo non potest stare in hominibus bonorum morum mendacium impedit optimam conditionem hominum inditam homini[?] scilicet quod unus credit alteri

Quartum simplicitas promulgentium si per magnos philosophos et rethoros secus esset quia forte inputaretur imputaretur prudentiae licet hoc non sed per simplices utque de facto petro qui fuit grossus et antiquus piscator promulgavit coram potentibus prudentibus et sapientibus itaque cepit ignaros ad fidei altissime divulgationem Ergo signum quod ille deus fuit ex quo tales simplices ita illistravit

Quantum medium sollicitudo recipientium quia spiritu sancto docente erant multi libri scripti resecati[?]

Sextum motivum limpiditas miraculorum et de isto tactum est in principio

Si obicitur de miraculis gentilium Lactantius bene responsionem dicit enim quod daemones libenter seducunt genus humanum iam aliquando faciunt miracula ut adorentur et sicut legitur in legenda sancti anthonus ipsi scivit applicare aliqua laesiva et postea removeret illa et sic videntur curare Secundo licet aliquando apud gentiles fuerint visa mirabilia tamen non ad fidem sed ad alium finem etiam semper fuerunt facta per malos dico no?liter[?] mirabilia et non miracula

Septimum rationabilitas concentorum quia ista lex nihil praecipit nisi rationale et prohibet esse malum

Advertendum quod difficultas credendorum est inpertinens ad agibilia si credamus in particulari quod deus est trinus et unus qui sic ponit uno culto tolit essentiam et trinitatem Istud non est contra moralia et ideo apud quemcumque philosophum approbaretur fides nostra Avicenna in libro suo ult?is[?] dicit quod felicitatem corporis optime tradidit machametus propheta noster felicitatem animae alterius[?] theologi machametus praedicavit voluptates sed naturalis philosphus non Et dici avicenna Quia evitando et faciendo contra legem cor?tis[?] anima efficitur quadammodo[?] seculum[?] intelligentiae et reputatum totius universi Et sic avicenna videtur dicere de meis[?] theologis licet non ita expresse

Octavum est stabilitas ecclesiae bene ipsa fuit introducta quando potentia fuit maxima maiores Unde exiit edcm[?] acesare[/} augusto et fuit introduca per simplices

Item in materia moralino[?] semper oportet habere demonstrationem Secundum alphorabium multi sunt modi probandi fidem per testes primo exitis[?] in[?] testes per legem sicut christus met arguit contra dyabolum Scriptum est non temptans per pactum permamentum[?] perveratem[?] Affectio vehemens ad bona temporalia tollit affectionem spiritualium

Magister henricus de eucha dicit quod theologia est scientia et est supra fidem Sed di?e[?] quod habitus fidei est nobilior et debet poni superior

dicitur tamen contra quod habitus theologiae est clarior et declarabiior igitur tenet consequentia quia quanto in aliqua latitudine aliquid magis appropinquat ad summum tanto esset altioris speciei modo ista est clarior materia scilicet fides est aenigmatica Respondetur quod aliquae sunt perfectiones essentiales et quaedam modales modales quae non habent se tamquam proprie passiones ille non communicantur prophetice sicud sicut essentiales Et stat bene quod denominatio modalis communicetur inferiori speciei et sic theologia quantum ad aliqua materialem denominationem magis imitatur deum ergo est superioris speciei negatur consequentia

Item eutha ponit quod theologia est scientia et tamen praesuponit fidem Istud non stat quia nulla conclusio potest esse evidentior principiis ex quibus etc Quia sicut conclusio demonstrata vel credatur ad et aliquod principium est dubium conclusio non erit scita

ergo si theologia praesupponit fidem vel in modo arguendi supponit semper unum articulum non habebit maiorem evidentiam Contra Aureolim dicentem quod est solum habitus declaratius et non adhaesivus Contra alios dicentes quod theologia non est nisi una notitia consequentiarum ita quod non est nisi habitus quo unus scit consequenter loqui Istud est falsum quia tunc non esset una pars logice scilicet ars obligatoria et sic theologus nichil cognosceret assensive Etiam claudianus fuisset theologus et hoc non quia fuit paganus dicit multa de christo

Circa textum conclusio Spiritus factus non procedit prius aut post tertius a patre quam a filio unde posset alias ymaginari imaginari quod pater produceret me?ce[?] filio ex quo est ibi ordo dicitur licet quod pater est prior ordine quia producti filium tamen pater et filius respectu spiritus sancti habent se aequae evae[?] ita quod unus non prius aut posterius Ulterius notandum est pro intellectum aliquorum conclusionum sequentium in textu quod filius dei procedere a patre per modum naturae et spiritus sanctus dicitur procedere vel spirrare per modum voluntatis unde generare est procedere Item spiritus sanctus procedit a patre non q?o[?] natus sed quo?[?] datus id est non procedit per modum generationis

Alia conclusio Spiritus sanctus non dicitur fieri quia non generatur

Alia conclusio quicquid nascitur procedit Dconimus[?] dicit spiritum sanctum ingenitum pro quo notandum quod ingenitum capitur uno modo[?] id est non genitum alio modo[?] capitur prout inpertat[?] qndam[?] proprietatem positivarum et sic solum Cove?t[?] patri

Quod dixit magister petrus circa textum scripsi proprie dicta circa textum in praecedenti lectione non scripsi ex ore eius istud quod in mediate immediate praecedit sed quasi totum postea ponitur vicem in una lectione quae incipit visum est quod quaelibet creatura potest concurrere obiective et potest etc

In alia lectione In quadam lectione fuit tactum quod vigori luminis fidei intellectus potest in venire modos investigandi multo breviores quam sit communis modus Prima propositio quamvis fides sit cognitio aenigmatica vigore tamen sui luminis in infinitum plures virtutes potest lumen naturale pertingere quam se solo scientifice

prima pars patet ex dictis apostoli nam fides est non apparentium ergo de ratione fidei quod sit cognitio aenigmatica et hoc ex pro visione divina ut per causam meremur quia non haberet meritum vero esset evidentia secundum gregorius

Secunda pars patet nam se solo potest a pauca quia naturalis investigatio non iuta in paucissimas veritates potest ymmo immo in errores sed adiuta fide in veritates naturaliter deducibiles potest et etc in alias infintas non contentius sub latitudine veritatum naturaliter deducibilium sine adiutorio speciali unde possumus ymaginari imaginari duas latitudines veritatum unam naturalium et aliam extra illam et in illam potest theologus

Patet ex isto error Averroys dicens quod instructio in lege est destructio philosophiae et quia fides et theologia illuminant intellectum

Circa textum scilicet 14tam distinctionem spiritus sanctus procedit a patre et a filio aeternaliter Ita etiam mittitur ad creaturam temporaliter Pater et filius mittunt spiritum santum ad iustificationem creaturae sed difficultas est utrum spiritus sanctus formaliter posset esse ista tractabitur in distinctione 17ma

In alia lectione Dictum est prius quod deus est subiectum theologiae sub quadam ratione quam elici inmediate immediate iudicium quod deus est universaliter perfectus et hoc potest contingere temporaliter Vel quia conceptus quem habitus de deo est complexus quod est inmensae immensae perfectionis vel est con?tius[?] vel de natura sua sic primarie est ex iis simplicis

ubi advertendum quod deus nisi a se ipso est comprehensibilis et ideo non est aliquis conceptus nobis possibilis adequate et sufficienter simpliciter deum reputans sed praedicata creatus attributa nobis nos ad ipsum referemus per quandam similitudinem scilicet quod videmus creaturam esse attribuimus deo et sit de intelligere et vellet et aliis praedicatis perfectionalibus attributis creaturis et hoc est propter penuriam praedicatorum deo propter conpetentium Advertendum quod aliqua praedicata dicunt perfectionem simpliciter et alia perfectionem limitatam scilicet mixtam cum inperfectione imperfectione unde Anshelmus perfectum simpliciter dicitur quod est melius ipsum quam non ipsum Et experimitur sic negando quod perfectionem simpliciter vocat denominationem perfectionis simpliciter vel praedicatum perfectionale dicit perfectionem simpliciter Tunc intelligitur quod illud praedicatum dicitur perfectionale simpliciter quod sic se habet quod ex ipso quod conpetit a??it[?] illud arguitur esse melius quam si non competit sibi vel arguitur quolibet aio esse melius quam si non conpeteret cui non conpetit ut esse vivens est praeciatum perfectionale simpliciter etc Alia dicunt limitatam perfectionem scilicet speciei vel generis

ut esse hominem esse animal Advertendum quod ista vocabula vel praedicata quae sic dicuntur de creaturis non dicuntur de deo nisi 2m quandam in propriam translationem supponitur pro praesenti et postea probabitur Et ista attribuimus deo perpen?iam[?]

Sequitur quod omne nomen sine deo aequi? de deo dictum est omnino et simpliciter singulare unde wilhelmis parisiensis infert consequenter quod esse in primaria s?? est terminus singulis et infert in libro et dicit ibidem quod esse in primaria sec? est terminus singularis et mere deo conveniens et intitulatur ille liber aliter unde dicit quod quilibet conceptus die sibi proprius formaliter includit esse unde ymaginatur imaginatur quod conceptus dei si debeat esse dei formaliter et realiter includit esse et existere cum exclusione possibilitatis non exeundi

Qui moyses interrogabat respondit Ego sum qui sum nam hoc est sibi proprium dicit wilhelm Etiam qui est misit me et sic ipsemet usus est illo vocabulo tamquam sibi proprio sic quod fuit sibi proprium nomen connotans negationem inperfectionis imperfectionis et affirmationem actus pmoi cum exclusione meliorationis

Sequitur quod in solo deo idem est esse et essentia secundum istum doctorem non solum quantum ad rem sed etiam quantum ad modum concipiendi sic quod non potest eius essentia concipi sine existentia Boetius in libro tenet quod in creatis esse et essentia distinguuntur Similiter sanctus thomas et wilhelm parisiensis

Sequitur quod omnis conceptus deo proprius sit esse et per consequens dato quod sit simplex realiter tamen in se aequivalet[?] conceptu quodammodo proportionali Et sic posset ymaginari imaginari quod aliqua notitia est simplex et aequivalenter complexa Si esset ad principium perfecte reputationis omnes veritates repuntarent

Et sic subiectum theologiae omnes veritates repraesentat consideratas in theologia et sic posset vocari notitia categorica yppothetica affirmativa et negativa

Sed utrum continentes veritates repraesentat est alia quaestio dicunt aliqui doctores quod in deo est contingentia sic quod est signum alicuius contingentis complexi veri Et sic deus posset ymaginari imaginari propositio contingens aut contingenter deus est notitia huius antichristus erit et sic est continges notitia per modum signi Et sic per modum propositionis posset concedi quod esset assensus respectu alicuius contingentis et capitur contingens prout est differentia propositionis unde sic deus est iudicium respectu alicuius quod potest fore et pater non fore In hoc stat quod deus sit summa necessitas et quantum mea nulla sit contingentia prout immediate respicit res prout res distinguitur a signo Dico quod ille conceptus qui ponitur subiectum theologiae apud nos non potest haberi nisi cum adiutorio luminis fidei et diligentia magna quia in illo relucet divina bonitas et inclinat illo conceptus ad maiorem cognitionem dei Cuius conceptus carentia causa multorum errorum et consequenter labimur in varios errores

Sequitur quod sollicitudo debet adhiberi ad habendum huiusmodi conceptum et consequenter tutum est procedere per actus reflexos Et huiusmodi conceptus ignorantia defecerunt philosophi et ceciderunt in errores varios Quidam posuerunt eum solum liberum libertate complacentiae et agere neccessitate necessitate nunc unde si concepisset ipsum simpliciter perfectum aliter iudicassent deo eo Sed ipsi non dixissent esse perfectionis simpliciter esse liberum libertate contradictionis sed esse rationabiliter limitatum secundum quod congruit naturae et universo

Et Ideo Averrois 12o negat ipsum adextra se cognoscere unde si concepisset ipsum un ut universaliter perfectum bene concepisset Epicurus et sui sequaces deficiunt qui diciunt deum nichil nihil curare unde dicunt quod licet cognoscat creaturas non tamen curat quomodo regantur et si divinam providentiam cognovissent non negassent et dixerunt omnia fieri 2m casum et quod deus non n?ascitur de peccatis hominum et sit negatur omnem divinam providentiam Lactantius fecit contra epicurus unum librum et suos sequaces unde deus dicitur n?masti quando disponit praedelictis

Notandum quod in 11o tractatur de contingentia et de facto

Notandum quod quanto commento theologiae subiectum esset perfectior tanto ad plures conclusiones esset aptus

Concessa divina omni potentia facile est inducere quod deus est quod potuit creare in mundum Quia est inmensa immensa illa potentia cira?o mundi ille effectus est in infinitum minor Item facile est inducere conversionem panis in corpus christi passionem christi et eius est sine?exionem unde habito conceptu bono de deo omnes articuli sunt valde faciles adhaesionis scilicet habita inmensitate immensitate suae potentiae Et si est illa potentia innumerabiles non mirum si habeat numerables proprietates et operationes

Sequitur error manicei ponendo principium contrarium deo scilicet unum principem lucis et alium tenebrarum vel unum principium bonorum et aliud malorum unde si posuisset ipsum inmensum immensum concessisset quod nichil nihil posset sibi resistere

Circa textum prima conclusio Spiritus sanctus non tantum procedit a patre et filio temporaliter scilicet etiam a se ipso une ista processio non est nisi quaedam gratificatio et sic dicitur descendere non quia movitur sed quod sanctificatio naturae est est a spiritu sancto effective Opera tenu?tis sunt adextra indistincta

Secunda conclusio filius fuit visibiliter missus in instan missione operatae sunt omnes tres personae Ita quod in uno facta per tota trinitate Sed terminus uno? non est nisi verbum et nisi una persona et sic operatae sunt ad filium quod solum filium voluerunt incarnari

Tertia conclusio Etiam filius invisibiliter mittitur ad bonum sensum quia sanctificat

Quarta conclusio Quod pater propter hoc d non dicitur maior quia procedit filius et emanat ab ipso Quia filius procedendae et emannando cepti totam perfectionem Conceditur tamen quod filius minus est patere vicem secundum humanitatem unde christus met dicit quod pater maior me est scilicet secundum humanitatem

In alia lectione Tactum est quod ipsa fides iuvat lumen naturale ut attingere posset veritates theologicas et de hoc intendo investigare

pro nunc videlicet de modo

Prima propositio Quamvis fides non intret processum theologicum tamquam pars antecedentis ad theologicam conclusionem probandum ipsa tamen requiritur ad sic scientifice adhaerendum

probatur prima pars quia antecedens creditum vel dubium numquam infert conclusionem scitam probative saltem quia non sequitur ex dubio scitum probative licet bene illative quia ex falso bene sequitur verum unde conclusio sequitur debiliorem partem antecedentis ut consequenter dicitur et hoc quo ad scire et in processu probativo

Secunda pars satis fuit prius radicata nam lumen naturale sibi derelictum non attingeret speciales veritates theologicas

Circa textum prima conclusio Spiritus sanctus procedit aeternaliter a patre et filio non tamen a se quia dicit augustinus nulla res producit se ut sit id est non facit se esse

Secunda conclusio Spiritus sanctus mittitur temporaliter a se ipso quia sic ipsum mitti non est nisi gratificare creaturam Antiqui dixerunt quod missio includit quemdam auctoritatem scilicet quemdam ordinem ad aliquid et sic dixerunt quod spiritus sanctus non mittitur a se

Tertia conclusio Spiritus sanctus non magis erat in creaturis ubi apparuit quam ante quia deus est ubique ratione suae inmensitatis immensitatis et sic non est mutabilis de uno loco ad alium sed dicitur mitti quia ostendit se esse acu alicubi quodam modo quodammodo speciali

Quarta conclusio ibi Sed prius quaerendum est Aliter filius apparuit in specie visibili quam spiritus sanctus quia filius in humanitate tamquam verus homo et tamquam ypostatice hypostatice sibi vivens eam sic quod dicebatur verus homo et sic non erat de spiritu sancto sed quod movit talem creaturam modo speciali Et sic quando dicitur columba vel quod apparuit in specie columbae potest dici quod erat realis columba et quod movit eam modo speciali et non vivebatur si ypostatice hypostatice

Quinta conclusio filius est minor patre secundum formam assumptam etiam minore se ipso et sic non est de spiritu sancto quia sic non univit sibi creaturam per illam missionem

In alia lectione Prima principia et conclusiones exprimentes divinam nobilitatem et excellentiam reducuntur ad istam deus est ut habere omnipotentiam inmensam immensam contradictione liberam Ex illo infert quod deus posset facere quicquid fieri non implicat contradictionem et sic de multis aliis

Sequitur quod deus est summe providentiae unde posuerunt unum principium scilicet deum esse universaliter perfectum Secundum principium deum gubernare et providere humano generi[?] sub isto secundo principio continentur prima opera pietatis et ecclesia omnia alia reducuntur ad illud Et istud tangit apostolus

Advertendum ulterius quod volentibus procedere[?] theologice duo principia sunt observanda quae sunt directiva primum quod est boetii etiam aristotelis secundum m?ees[?] recipiendi sunt secundum materiam subiectam

Advertendum ulterius quod volentibus procedere ad aliud principium scilicet debilitas humani ingenii quae debet considerari Apostolus nichil nihil est nobis tamquam ex nobis Creatura requirit a deo continuam actuationem Sicut tenet wilhelmus parisiensis sicut dictum est prius

Ad primum praemittendum pro nunc quod deus est prima r?a[?] et ultima prima i??piendo superius ultima incipiendo inferius et summa ad quam resolvitur omen iustum bonum et decens et ita magno utilitatis sicut tactum est prius et quodamodo omnis veritas est a deo exemplata et ita etiam omnis bonitas

Aliud principium nisi quis ponat obiective gratiam dei consequitur dummodo sit in statu viae et usus ratione Istud principium theologicum propter istam regulam salvatur de multitudine dampnandorum quia non stat pereum quod multi dampnabuntur

Aliud principium Credendum est doctoribus approbatis scilicet Gregorius Augustinus Ieromio Ambrosio in hiis quae tangunt expositionem sacrae scripturae et fidei nisi sibi invicem contradicant et etiam nisi materia sit parvae speculativa Probatur et istud proficiet pro postea dicendis[?] nam credendum est quod quemcumque sensum dant quod ex alio passu sacrae scripturae eliciunt ergo eis credendum Item propter vehementem laborem circa expositionem sacrae scripturae sunt quasi artifices modo in talibus oportet addiscentem credere ubi esset materia speculativa salvata reverentia non esset magis eis credendum quam rationes eorum convincerent Sic dicit augustinus in epistola ad Ieromium Solum illis litteris credendum ex se quae sacrae vocantur scilicet bibliae sed in eis non nisi in quantum consonae sacrae scripturae vel ratione possent probari Advertendum quod non oportet quod quidquid dicant quod hoc sit catholicum patet quia Ieromus contradicit augustino nec dicta eorum inquantum eorum sunt fidei sunt licet sunt fidei inquantum scripturae sacrae sunt consona

Ad principium scribentibus aliqua non habentibus fidem non est credendum nec eorum auctoritas debet aliquem movere nisi quia consona scripturae sacrae vel fidei vel rationi vel quia doctores sacri nostri per usum approbaverunt inplicite implicite deo

in quadam epistola loquitur de muliere captiva quae debet primo abradi et tunc nubere unde per mulierem captivam intelligit scientiam traditam per gentiles quae non debet nude recipi sed debet abradi et tunc potest nubere et tunc potest allegari Sicut paulus utitur huiusmodi allegantibus Et versimile est quod illi qui non habuerunt fidem statuerunt malos fines Sicut tangit lactantius Ad apparendum tradiderunt errores Aliqui ad extollendum statum suum sicut de quodam presbytero in egypto qui scripsit epistolam allexandro in quam scripsit de multis annis quibus fuit regimen esset egipti et sic saepe fecerunt Atheniensis et sic aliqui fugiunt mendacia ad extollendum suum genus Solius narrat de allexandro quod nascebatur quando sol fuit in oppositis signis et vel scivit de astrologia

Auctor de proprietatibus rerum ponit quod caput et cauda dra?ionis sunt duae stellae et non sunt nisi intersectiones Augustinus in libro XII Narrate de presbytero in egipto etc unde non abhorrent mendacia ad fines suos malos consequendes et sic non est credendum gentilibus sed debent repelli nec debent quaequam laedere nec in du?o[?] difficultatem

Sed obiectiones de aristotle dicitur quod in pluribus locutus est bene et abraduntur dicta sua de aeternitate mundi quia illa non consonat fidei Et etiam possit ponit differentia inter illos ex una parte qui laboraverunt quodammodo ex viribus propriis sicut fuerunt doctores sacri et alios qui inmediate immediate habuerunt a deo sicut fuerunt Apostoli post missionis spiritus sancti Fides non subicitur humano iudicio

Secundo humana investigatio est per modum servi una habitudo quod plene obediebat domino Secundam quod nichil nihil faciat ex se et sic theologia procedit ex fide et lumine naturali Et sic est finis istius materiae Et primo incipietur a 3a d?o post prima post secundam

Circa textum scilicet distinctione 17am prima conclusio spiritus sanctus non solum est caritas qua deus diligit nos sed qua res diligimus deum dixit magister petrus quod magister in isto passu non communiter tenetur dixit tamen quod esset probabile unde dixit magister petrus quod opinio magistri est quod bene fides realiter est una qualitas creata et etiam spes sed caritas est spiritus sanctus met habituans animam

Secundam conclusio Spiritus sanctus in se non augetur nec minuitur sed quo ad nos unde secundum beneplacitum suum potest nos magis et minus vinectare

Tertia conclusio spiritus sanctus non est caritas a se ipso absolute id est non est amor a se ipso quia non producit se et tamen nobis caritas a se ipso quia se ipsa gratificat nos unde si a seipso esset amore faceret se esse quod non est concedendum ymmo immo contra augustinum

ultima conclusio spiritus sanctus s non concurrit per modum habitus ad actum caritatis

In alia lectione hic incipit declaratio materiae Circa tertiam distinctionem Visum est quomodo fides non subiacet humano iudicio sed econverso et quomodo theologia percipiat fide et humano iudicio et ideo fides subdelegavit theologiam et dabitur sibi audientia ut ipsa possit fidem publicare

Nunc restat aliqualiter materiam declarare circa distinctionem 3am quae est ordine doctrina prima deinde circa primam post circa secundam bene tamen est et illa tertia secuta secundum considerationem artificialem magistri Sex erunt articuli primus utrum de deo possit haberi notitia incomplexa in theologia Secundus erit de notitiarum intuitive et abstractive differentia 3us utrum aliquod praedicatum de deo et creatura univoce praedicatur 4us utrum deus sit in aliquo 10 generum praedicabilium Quintus an deum esse sit in via demonstrabile in sexto respondebitur ad rationes inductas

In alia lectione Sciendum quod tactum est in praecedenti lectione ex divina providentia factum est quod res se ipsas diffundunt per species quia non possunt se in mediate immediate animae vivere quia per aristotelem 3o species lapidis est in anima et non lapis et sic ordinatum est ad utilitatem hominis primo ut eis utatur non secundum indigentias varias nunc consumendo nunc aliter utendo etc secundo quod miseria humani generis est diversa Etiam intelligendo eas secundum diversos modos secundum quos intellectus perficitur scilicet philosophice mathematice etc et finaliter ut praesentet homini suum creatorem in quo consistit humana felicitas Augustinus in Totus mundus clamat se factum a suo creatore etc etiam ipse deus diffundit se ut homo intellegat eum Conclusio Quaelibet res mundi est sui diffusiva id est causat in potentia cognitiva speciem repraesentativam sui sive sic res corporalis sive Spiritualis et hoc ex divina providentia hominem providente

In alia lectione visum est quod quaelibet creatura potest concurrere obiective id est potest efficere notitiam suam in potentia perceptiva Nunc videndum ex quo notitia dicitur alicuius obiecti

quod sicut prius tactum est aliqualiter notitia non est intrinsice notitia vel cognitio patet quia staret quod esset sine subiecto de potentia dei absoluta et sic non esset sibi cognitio vel alteri non sibi quia non est potentia cognitiva nec alteri quai non esset in illo

2o notitia non dicitur notitia in habitudine ad suam potentiam ut subiectivam praecise patet quia staret quod haberet huiusmodi habitudinem et non esset notitia ut si poneretur in lapide et haberet habitudinem formae accidentalis ad subiectum

Tertio dicitur quod nec in habitudine ad potentiam perceptivam ut activam patet quia prius natura notitia producitur quam quam immutet vitaliter ergo de potentia dei absoluta posset stare quod non esset cognitio et tamen esset in sua potentia perceptiva ut activa est quia prius potest stare sive posteriori de potentia de absoluta unde esse talis qualitatis est actus primus respectu eius operationis quae est vitaliter inmutare quae est actus 2us Cum igitur actum primum capiat ab intellectu et actum 2m a se sequitur quod primus intellectus talem producit quam talis qualitatis ipsum vitaliter inmutet et deus potest ad aliquod prius non concurrendo ad posterius tali priori dicitur consequenter quod dicitur cognitio in habitudine ad potentiam ut est obiecti perceptiva et vitaliter inmutabilis unde non ut subiectiva non activa sed ut obiecti perceptiva Ita quod dicitur cognitio ex illa habitudine 2m quam unit potentiam perceptivam cum obiecto

Advertendum quod aliqua notitia potest dici alicuius notitia multipliciter uno modo universalis et sic conceptus entis est dei notitia ymmo immo cuiuslibet rei universalis tamen

2o propter aliquam determinationem ut dato conceptu entis et attribuantur sibi determinationes dicendo ens a se vel ens independens vel ens primum huiusmodi conceptus scilicet conceptus entis cum tali determinatione supponit adaequate pro deo

Tertio de re habetur notitia in particulari per conceptum simplicem adaequatum et singularem et sic de deo mediantibus creaturis posset ymaginari imaginari quod posset habere talis conceptus talis de illo post determinabitur

4o est notitia alicuius obiecti non causata ab alia notitia nec alio obiecto sed terminata inmediate immediate ad obiectum de se cognitum sicut visio dei in beatis et in se ipso et etiam sicut fuit in sancto paulo

Ulterius advertendum quod differentia est inter notitiam universalem et confusam Notitia confusa potest esse sive sive sit singularis sive universalis unde notitia confusa et notitia distincta per hoc differunt Quia notitia distincta est causa eliciendi propositiones affirmativas et negativas plures de re cognita Cognitio confusa et indistincta est illa qua sic non elicimus plures affirmativus et negativas Exemplum ponamus quod sortes videat platonem accidentia distantia elicere magis particulare individuum quam quod sit corpus et cicero sit proprie ipsum tunc de prima habet notitiam confusam et aliam scilicet cicerone determinatam vel ponamus quod plato sit multiplicatus sic quod sit remote a sorte et etiam propinqua respectu sortis vel quod sortes sit multiplicatus sic quod sit propinquus plato secundum debitam et etiam distet saltem multum etiam de eodem habet notitiam confusam et etiam aliam determinatum distinctum et determinatam quia virtute notitiae 2ae scilicet distincte potest elicere praedicata affirmativa et negativa essentialia et accidentalia quia sciret quod est corpus animatum et non et animatum etiam quod sit vivens et non planta et sic consequenter et isto non potest elicere ex prima notitia scilicet confusa Et sic ideo vocatur notitia distincta quae est causa eliciendi iudicia de distinctione illius rei cuius est notitia ab aliis

Sed quantum est de notitia universali sibi non repugnat quod sit notitia distincta unde posset ymaginari quod notitia secundum limatitudinem intellectus ex quo existeret maiorem vel minorem esset perfectior vel inperfectior vel inperfectior Ita quod quanto esset in subiecto excellentiori tanto esset perfectior ita quod universalitas non includit confusionem quantum est de se sed de ratione sua est quod sit plurimum comprehensio et sic non est de sua ratione quod est sit distincta vel indistincta

Veniendo ad propositum tamen ponit tres propositiones negativas

prima conceptus non dicitur naturaliter repraesentativus ratione similitudinis ipsius ad suum obiectum

Secunda conclusio non dicitur repugnativus sui obiecti ratione convenientiae vel essentialis in praedicatis vel denominationibus essentialibus sibi et obiecto convenientibus

Tertia Conceptus non dicitur repraesentativus sui obiecti ex conditione sua specifica vel ex natura specifica Et est contra magister henricus de Eutha

Tunc ponitur conclusio affirmativa ista quod conceptu creato conventi ponitur repraesentare solum obiectum ex modo habitudinum causarum proximarum ad ipsius productionem concurrentium et modo motivitatis potentiae ad obiectum vel ab oboiecto vel modo motivitatis obiective eorum scilicet obiectuum et habitudinum causarum proximarum

Istud etiam habetur in principio lectionis sequentis Quia oppositum 3ae conclusiones videtur apparentius ideo primo inprobo ipsum et per hoc probando illam negativam Arguitur sit Stat esse duos conceptus eiusdem speciei quorum unus non repraesentat quod alter et cum eisdem vel cum similibus causis omnia igitur consequentia nota antecedens probatur duas conceptus quorum unus sit causatus a sorte et alter a platone in potentia cognitiva et sint mere singulares quorum unus repraesentat sortem et alter platonem Isti sunt eiusdem speciei patet quia sunt eiusdem perfectionis adaequate et loquor de illis conceptibus

Item quia causantur in causis omnino eodem modo dispositis et similibus quia supponitur quod sit consimilis distantia et sic de aliis requisitis ad causandum huiusmodi notitias ymmo immo unus non potest repraesentare quod alter quod sunt ambo singulares forte diceretur quod non sunt eiusdem perfectionis Istud non valet quia causantur a causis eiusdem perfectionis et eodem modo se habentibus Forte diceretur quod licet sint eiusdem perfectionis sunt tamen diversarum specierum Tunc oporteret primo quod essent duae species eiusdem seu aequalis perfectionis et essent diversarum specierum istud non potest stare quia species habent ordinem inter se ergo oportet quod una sit superior et alia inferior quia si essent sic collaterales esset quaedam confusio et non ordo

Etiam species habent se sicut numeri Ita quod sicut non duos esse numeros etiam ita de speciebus Tertio ordo ponitur in praedicamentis essentialibus qui tamen tolleretur ponendo duas species aequales

Item apparentius arguitur et supponitur de denominationibus perfectionum simpliciter et quaelibet talis mere absoluta est medium concludendi illud cui conpetit non concreetur de logica patet ex descriptione Anshelmi in 19o libro et conceditur consequenter a theologis Secundo supponitur quod ab omni convenientia speciei etiam deo incluso potest sumi conceptus cum omnibus superioribus speciebus etiam deo incluso potest sumi conceptus mere absolutus ut convenientia hominis cum omnibus speciebus intellectualibus superioribus ad hominem causatur esse intellectivum conveniens homini et omnibus speciebus superioribus respectu hominis et sic de aliis unde quot sunt species tot sunt praedicata dicentia perfectionem simpliciter convenientia illis et omnibus superioribus quamvis a?gmo?tis non omnibus talibus sunt nomina imposita et sic illa res dicitur perfectior cui conveniunt plura talia praedicata dicentia perfectionem simpliciter

Sequitur ex istis quod alia positio inplicat evidenter contradictionem nam si conceptus sortis habet aliquam denominationem iam potest habere vel conceptum communem sibi et omnibus speciebus superioribus excludens omnes inferiores Et sit b tunc arguitur sic b convenit a conceptui et non alter nec superiori igitur perfectior Et eodem modo probabitur econtra nam sicut a conceptus sortis habet aliquam denominationem vel potest habere communem sibi et superioribus Ita conceptus platonis Et per hoc etiam probabitur quod sit perfectior essentialiter quam conceptus sortis per suppositiones positas unde quaelibet species habet convenientia cum omnibus superioribus ad ipsum aqua fabricatur una denominatio perfectionis simpliciter conveniens sibi et omnibus superioribus ad ipsum et nulli alteri

deinde probatur secunda negativa quod si sic tunc homo magis repraesentaret azinum asinum quam qualitas illa quae est in mente repraesentativa ipsius asini quia maior est convenientia essentialis inter hominem et azinum asinum et huiusmodi conceptum

Deinde probatur prima negativa quia alias conceptus lapidis esse naturalis similitudo sicut impressio vel ymago imago sigilli incera et per consequens in illo conceptu oporteret esse distinctionem lineamentoris sicut est in re seu obiecto Confirmatur quod conceptus rei extensae non posset habere nisi esset proportionalis correspondentia conceptus ad rem extensam vicem ut totum toti et pars pari corresponderet sed hoc est falsum quia conceptus est indivisibilis dualis

Item si ut ymago imago et cum ymago imago non repraesentat ut prius cognita fuerit talis res cuius est ymago imago ita nec conceptus unde ad hoc quod ymago imago repraesentet aliquam rem oportet scire quod est ymago imago illius rei et sic oporteret habere alium conceptum et sic in infinitum

Advertendum quod in fundamento opposito fundat magister iohannes de ripa aliquas conclusiones contra quas infero corollaria

primum corollarium non quaelibet entitas in materialis immaterialis potest esse respectu divinae essentiae species intelligibiles Ipse ymaginatur imaginatur quod ex quo est ymago imago dei essentiae quaelibet est species unde anima humana ymago imago est trinitatis non tamen repraesentat ut species sed solum obiective

Secundum corollarium non quaelibet entitas immaterialis creata respectu divinae essentiae est notitia intuitiva patet alias anima humana esset notitia intuitiva dei Etiam sequeretur quod daemones essent notitiae intuitivae dei quod non est concedendum

Tertium corrollarium licet quaelibet res sit obiective dei repraesentativa non tamen formaliter magister iohannes de ripa tenet oppositum dicens quod quaelibet res sive materialis sive in materialis immaterialis quantum est ex parte sui est notitia Ita quod si sic posset uniri esset notitia Dico quod quaelibet res est dei et totius trinitatis repraesentativa non formaliter sed obiective seu per modum obiecti Res Creatae dupliciter repraesentant trinitatem 2m quod trinitas habet duos modos in se existendi Nam est ad extra effectiva et sic etiam ignis est affectivus et activus Etiam individua natura est quae quaedam effectiva per modum communicationis ut patet de productionibus ad intra et sic est proportionaliter in rebus irratis quae multiplicat de se species et per consequens amorem quae sunt bonae etiam intellectionem et sic in hoc repraesentant trinitatem quantum ad opera trinitatis ad intra Ita quod illa communicatio rei creatae diffundendo se est similis communicationem etiam productioni trinitatis ad intra et sic res dupliciter repraesentant trinitatem uno modo secundum suas causalitates effectivas Alio modo secundum suas causalitates obiectivas

Secundum 4m corollarium non quilibet intellectus creatus in suo lumine vel in se ipso potest videre divinam essentiam

Quintum corollarium Non oportet quod divina essentia secundum omnem denominationem perfectionis simpliciter cognoscatur per aliquam creaturam rationalem naturaliter Credo quod debet esse formaliter utque inprobatione improbatione unde ipse magister de ripa quod secundum quod intelligentia est perfectior secundum hoc perfectius repraesentat et sic data suprema in qua concurrerunt omnes denominationes perfectionis simpliciter adextra communicabiles absolute quae possent communicari non morales illa esset repraesentatio dei secundum omnia praedicata dicentia perfectionem simpliciter adextra communicabilia Ego dico quod non quia data tali intelligentia non forte obiective et si obiective non tamen formaliter patet quia quamvis essent similia tam non haberent nisi rationem obiectivam et ex similitudine non consurgit formalis ratio repraesentandi

Circa textum scilicet distinctionem 20am prima conclusio Tres personae in divinis aequales in potentiam unde quaelibet omnipotens quia illa perfectio qua pater generat est in filio sed filius non generat quia est genitus et non potest se generare

2a conclusio omnipotentiam quam filius habet capit a patre

In alia lectione Dictum fuit in praecedenti lectione quod notitia non dicitur sui obiecit notitia ratione suae similitudinis nec convenientiae essentialis nec ratione specificae conditionis 4o dicebatur quod homo est ex modo habitudinum causarum notitiarum proximarum et obiective motivitatis earum

Pro declaratione ampliori advertendum quod non loquor hic de notitia increata

unde quantum sufficit ad propositum triplex potest ymaginari imaginari notitia prima increata quae est deus Secunda est notitia immediate causata ab obiecto sensibilibus Et ex huiusmodi notitiis intuitivis intuitive 3a est causa ab obiectis sensibilibus et ex huiusmodi notitiis intuitivis et vocatur abstractiva Quantum de prima notitia si quaeratur unde est notitia dicitur quod ipsa est cuiuslibet veri notitia necessaria Ita quod hoc est necessaria ipsa est cuiuslibet veri notitia et hoc in ex immensitate suae perfectionis licet sit bene notitia respectu contingentis Istud consurgit ex duobus

primo non stat quod potentia intellectiva simpliciter perfecta et sive actuata sit purus actus summe perfectus qui cognoscat omne cognoscibile nam si aliquid esset quod ipsa non posset cognoscere vel quod posset posset noviter cognoscere non esset talis quia hoc repugnat actui pure et universaliter perfecto 2o fundatur et hoc in particulari et universali et super eminenti omni virtuali continentia nam deus est fons architipus Ex isto sequitur vel habetur quod inpossibile est aliquid veraciter quando deus illud cognoscat nam qualitercumque est vel potest esse taliter in eo relucet et taliter illud cognoscat deus Quantum ad primum dicit apostolus omnia nuda sunt et aperta oculis eius Quantum ad secundum dicit iohannes omnia in ipso vita erunt

Alia est notitia inmediate derivata ab ipsa divina essentia ipsius inmediate repraesentativa Sed petitur unde consurgit quod huiusmodi notitia est notitia Advertendum quod huiusmodi notitia sive complexa sive incomplexa a potest dici ad placitum significativa non in quam ad humanum sed divinum Et hoc dupliciter intelligi potest uno modo quod deus habens se simpliciter uniformiter et adaequate etiam obiective concurrendo sive etiam effective producit notitias diversas diversarum specierum cum uniformi concursu utrobique producit notitias diversarum specierum et Et ita producuntur huiusmodi notitiae ad placitum sic influentis Simile est in productione effectuum ad extra unde deus non immenso agit respectu cuiuslibet effectus ita quod eodem modo influit quantum est ex parte sui producendo vermen sicut producendo animam intellectivam vel aliam rem perfectiorem sed ex voluntate sua proveniunt diversitates

Ideo quod haec notitia sit tantae repraesentativa non provenit ex diversitate obiectivi concursus in deo sed ex voluntate dei et sic dici potest ad placitum significativa 2o modo potest intelligi significativa ad placitum in quam dei ad istum intellectum Quod eadem notitia adaequate vel duae similes essentialiter in patria sic se habeant quod una significet plus quam alia ita quod una divinam essentiam et una solum obiectum creatum Alia eiusdem speciei divinam essentiam et duo obiecta creata vel 2m quemcumque numerum voluntatis Ex isto salvaretur cum unitate specifica essentiali omnium visionum beatorum quod servaretur diversitas mansionum Iuxta illud in domo patris mei mansiones multae sunt videlicet quod servaretur quod secundum pluralitatem repraesentatorum esset mansio excellentior et sublimior Et sic staret quod anima christi cognosceret omnia quae verbum Et tamen notitia animae christi non differt species ab alia notitia quae non est tot obiectorum repraesentativa saltis illud potest ymaginari imaginari

Advertendum de 3o gradu scilicet de notitia creata ab obiectis vel elicitis ex sensitivis vel intellectivis causatis inmediate a sensitivis ubi advertendum quod notitia specialiter intuitiva creata inmediate ab obiecto magis consequitur motivitatem obiectalem in repraesentando Ita quod secundum rationem particularem et individualem secundum quam obiectum movet potentiam secundum hoc huiusmodi notitia repraesentat verbi gratia Capiamus sortem tunc secundum quod sortes est sic dispositus in tali substantia distantia et sic de aliis circumstantiis capit notitia quod sit huius repraesentativa et sic sortes causat notitiam sui secundum rationem obiectalem mere individualem et sic consimiliter de platone et tales notitiae scilicet sortis et platonis sunt eiusdem speciei et non repraesentant idem et hoc secundum obiectalem rationem individualem secundum quam una repraesentat et non alia Advertendum quod repraesentare sortem non competit conceptu ex natura propria quia si sic conpeteret totae speciei Et generaliter nulli notitiae tali conpetit ex natura propria quod sit huius notitia unde dico quod conceptus sortis potest esse conceptus platonis de potentia dei absoluta Ponamus quod unus producat conceptum quem alter et alter econtra tunc haberetur quod conceptus sortis potest esse conceptus platonis unde est sibi accidentale quod etc unde non solum est istud possibile de concursu obiectuali sed etiam de concursu causative nam bene stat quod conservatio faceret ad productionem huius ymaginatio magistri petri ut mihi videtur stat in hoc quod conceptus non repraesentat a sua naturali proprietate et sibi omnia accidentale quod est conceptus istius vel illius

a Quod odium dei non est intuitive malum et arguitur quod deus est causa mali Dico quod odium dei non est intrinsece malum Arguitur quod deus est causa mali quia producit odium et illd est intrinsece malum quia illud est huiusmodi quia eius operatio est movere creaturarum rationalem a suo fine debito quia est natura sua habet movere in contrarium naturaliter de ordinare et per consequens est res intrinsece mala Dicitur quod illa qualitas de natura sua intrinseca non est odium dei quia non est inprobabile quando illa qualis posset esse inmutatio vitalis potentiae volitive et tamen non esset odium dei et est sibi extrinsecum scilicet ex apparentia quod fit odium dei

Advertendum ulterius quod huiusmodi notitia de tertio genere quae est mediate causa ab obiecto sensibili et illa sequitur inmediate notitiam obiectalem cum omnibus circumstantiis etc Alia est quae elicitur ex huiusmodi notitia causata inmediate ab obiecto b - Ad notitiam abstractivam potentia potentissime concurrit Restat videre per quod dicitur notitia ymaginandum imaginandum quod sicut notitia primo modo dicta sequitur motivitatem etiam etc et causas individuales etc Ita ymaginandum imaginandum est de notitia abstractiva quae sequitur in repraesentando motivitatem omnium causalitatum concurrentium ad sui productionem Ita quod sui productionem concurrit notitia sensitiva Differentia tamen est de intuitiva et abstractiva Ad talem notitiam abstractive causatam potentia cognitiva principaliter concurrit et respectu eius ipsa notitia abstractiva habet mensurari verbi gratia Ponamus quod sint duae potentiae cognitivae quarum una sit in millecuplo perfectior quam alia ut si angelus unireretur materiae et verteretur organis corporeis tunc notitia intuitiva causata ab angelo et alia causata a sorte semper sequuntur dispositionem motivitatis obiectalis Sed in abstractivis ymaginandum imaginandum quod potentia cognitiva est principalissima causa Cum eiusdem notitiis intuitivis inmediate causatis ab obiectis potentia perfectior potest elicere notitias abstractivas omnino alterius speciei et perfectioris unde cum eiusdem notitiis inmediate causatis ab obiectis scilicet intuitivis potentia perfectior potest elicere notitias abstractivas omnino alterius speciei et perfectior et sit illa audacter una propositio nam habeat angelus duas notitias abstractivas omnino alterius speciei et perfectioris intuitivas respectu alicuius obiecti et sortes etiam duas aequae perfectas respectu eiusdem obiecti et eodem modo repraesentativas ex quibus debet elici una notitia abstractiva in angelo et alia in sorte tunc ex quo angentibus est perfectior etiam effectus erit alterius speciei et sic quia causa est superioris speciei videtur quod producit effectum superioris speciei Et sic stat esse duos conceptus respectu eiusdem quorum quilibet est hominis et erunt diversarum specierum

et experientia est in mathematicis inter homines quod unus producit conceptum perfectiorem et alius minus perfectum unde generaliter ad augmentationem causae sequitur augmentum effectus et ad variationem causae sequitur variatio effectus Et sic consequenter potest dici quod conceptus supponens pro homine convertibilis cum ly homo potest esse alicuius speciei et alius potest esse superioris speciei vicem secundum diversitatem specierum producentium semper ascendendo Confirmatur quia semper inter conceptum ydealem in deo de homine et conceptum sortis est infinita latitudo possibilis et potest semper elici conceptus magis perfecti Et sic stat esse conceptum seu tantum simpliciter univocum et sibi correspondere conceptus diversarum specierum sed verum est quod illi supponunt pro eodem Sequitur quod secundum proportionem perfectionis potentiarum pauciores notitiae requiruntur ad causandum notitias abstractivas quia semper superior indiget paucioribus iuvamentis posset consequenter dici quod posset dari potentia abstractiva quae ex qualibet notitia intuitiva posset eliciere conceptum dei sibi proprium unde sicut creaturae habent ordinem ad deum ita notitiae creaturarum habent quandam causalitatem primam respectu notitiae dei et quia potentia ita excellenter perfecta posset percipere huiusmodi habitudinem possent etiam etc Et quia potentia nostra est debilis requirit plures notitias Et sic consequenter secundum quod potentiae sunt magis debiles secundum hoc plures notitias intuitivas requirunt ad causandum notitias abstractivas

una notitia elicitur ex alia ideo supponens pro aliis Advertendum quod multipliciter potest elici notitia uno modo quod ex una alia convertibilis tamen cum prima verbi gratia ex notitia sortis apparentis secundum omnes circumstantias accidentales intellectus abstrahere conceptum absolutum convertibilem in praedicamento quia ambo praecise pro sorte supponunt Aliquando abstractiva licet non suscipit convertibiliter pro illis pro quibus notitiae a quibus causatur tamen pro eiusdem licet etiam pro aliis et sic fiunt notitiae universales Tertio potest fieri notitia abstractiva omnis supponens pro aliis et nullo modo pro eisdem pro quibus supponunt notitiae primae a quibus causatur unde datis certis notitiis requisitis potest causari notitia quae nullo modo sit notitia illorum quorum illae notitiae sunt a quibus est huiusmodi notitia abstractiva causata vel aliqua illarum Isto modo causatur notitia dei nam ex notitia creaturarum vel notitiis creaturarum notitia de elicitur causatur tamen vigore intellectus abstrahentis et non supponit etc verum est quod potest concurrere aliqua notitia communis quae supponeret pro deo ut notitia entis sed non est necessarium et sic modus est magis diffinibilis

a - de ordine notitiarum abstractivarum Circa secundum modum est dubium utrum sit aequalis ordo notitiarum sic abstractarum quod una dependeat ab alia et utrum notitia singularis determinata dependeat Istud posset probari supponendo dicta ubi ponitur ly corrolarlium usque ad notabile sequens etc Dico primo probabiliter quod notitia sortis individualis et et determinata non praesupponit aliquam aliam notitiam universalem nec praesupponit singulare vagum nam in sensu potest causari inmediate notitia sortis quae causabit speciem suam determinate in potentia intellectiva et producetur notitia singularis determinata quia exemplo agens est sufficiens et unde applicatum non videtur quin posset inmediate causare notitiam singularem determinatam Cum hoc stat quod facilius est rem in universali cognoscere quam in particulari unde duae potentiae quarum una esset alia perfectior haberent diversas notitias de eodem obiecto sicut male videns et quasi caecus et unde videns et aeque perfecte perciperent Quantum est de ordine notitiarum universalium inter se dato primae universali sicut ens descendendo utrum sit processus in infinitum de hoc postea dicetur

Circa textum scilicet distinctionem 21am Quae incipit hic oritur quaestio advertendum quod utendum est modo loquendi ecclesiae sanctorum doctorum prima conclusio Solus pater est tantus quanta est tota trinitas unde Schaton distinguueret si sic intelligeretur quod pater et nullus alius esset falsa ideo aliter intelligatur Solus pater etc id est pater in se captus ex sua perfectione intrinseca excludendo omnem aliam perfectionem est tantus quanta est tota trinitas Et sic debet dari talibus propositionibus intellectus et debet removeri intellectus vocalis Qui posset capi a male intelligentibus

Et sic potest dici iudicio meo quod illa debent capi prout ex de excluso subiecto et non prout est exclusiva

Secunda conclusio licet dicatur etc tamen non solus pater est deus

Tertia conclusio pater et filius et spiritus sanctus sunt unus deus et econtra patet quia non est pluralitas deorum

Quarta conclusio Cum dicimus trinitas est unus solus deus id est nulla alia res est deus quam illa quae est trinitas etc

In alia lectione In alia lectione fuit dictum unde notitia praecipue intuitiva habeat quod sit talis obiecti notitia Et quantum est de notitia beatifica creata dictum fuit quod ipsa est quodammodo ad placitum dei significativa Et ex consequenti pro declaratione materiae dicebatur quod deus concurrit dupliciter ad causandum huiusmodi notitiam et ex diversitate sui modi causa agendi diversificatur effectus

Et uno modo concurrit pure effective et quantum ad hoc dat ei Alio modo concurrit obiective et sic potest facere quod idem actus nunc plura nunc pauciora repraesentet semper indivisibiliter tamen concurrit unde tota radix quarum notitia beatifica creata repraesentat hoc vel id ex divina libertate Et ista est natura actuum relativorum revelatorum supernaturalium ymitantium imitantium quodammodo divinam notitiam ymmo immo de facto ista est de actibus beatificis et etiam ex fide unde beatus iudicat aliqua fore et tamen potest nunquam ita iudicasse et sic sine mutatione potest esse iudicium quod antichristus erit et sine sui mutatione potest ita fore quod nunquam erit

prius notatum fuit quod aliquae notitiae dependent a suis obiectis Etiam aliquae veritates unde ab eo quod est res vel non est etc sed sic non est in notitiis supernaturalibus Consequenter dicebatur quod possibile esset quod idem actus specificus quo omnes essent beati et sic salvaretur quod latitudo accidentium esset simpliciter finita quantum ad speciem c De Capacitate animae Salvaretur etiam de capacitate animae quia consuuevit introduci ex finitate capacitatis animae quod posset tantum mereri quod non posset plus praemiari nam eadem est species actuum et quod est plurimum vel pauciorum repraesentativus est ex libertate divina et sic per eundem actum infinita posset cognoscere Consequenter salvaretur quod absque successione vel productione novorum activum vel novi actus possent fieri novae revelationes quia idem actus possent nunc repraesentari quod nunquam ante D De Actu beatifico Consequenter salvaretur quod actus beatificus repraesentaret primo divinam essentiam solum et consequenter unam creaturam Consequenter idem actus potest repraesentare verum et etiam se ipsum et etiam possibile est quod repraesentaret verum et non seipsum Et sic consequenter viis actus esset rectus et reflexus

Advertendum quod probabile est dicere quod actus beatificus est simplex dei apprehensio etiam esset sui apprehensio et cognitio non solum incomplexa ymmo immo complexa non solum affirmativa ymmo immo etiam negativa unde esset affirmativa cuiuscumque perfectionis in deo saltis super eminenter et negativa cuiuscumque habitudinis repungnantis deo scilicet dependentiae etc Non est tamen concedendum quod huiusmodi actus sit sibi contradictorius quia si sic certum est quod esset propositio inpossibilis quia esset aequivalenter copulativa inpossibilis et sic esset aequivalenter falsus actus et sic anima habens illum non esset beata Isto non obstante posset huiusmodi actus successive esse iudicium dictorum duorum contradictoriorum ad invicem Nam primo quod sortes est et postea non est sed non simul utriusque iudicium

E De modis causandi notitias abstractivas univerales et dicentes perfectiones simpliciter Quantum ad notitias abstractivas fuerunt aliqua notata et circa hoc fuerunt multi modi dati causandi notitias abstractivas unus modus dato conceptu mere singulari cum connotationibus extrinsicis etc potest intrinsecus inmediate elicere conceptum singularem determinatum Advertendum circa modum causandi conceptus universalis quod quidam sunt conceptus universales dicentes perfectionem simpliciter sine limitatione Alii sunt limitati ad certam perfectionem et quandoque cum inclusione inperfectionis sicut sunt genera sub alterna et species specialissimae in genere substantiae vina excepta

Ulterius advertendum circa modum causandi huiusmodi conceptus quod causantur a convenientiis generalibus rerum unde ymaginemur imaginemur unam speciem infinitam quae percipiet solum cum deo secundum esse ab illa convenientia formatur conceptus generalissimus conveniens sibi et deo et cuilibet convenienti in hac perfectione Deinde capiatur secunda species illa convenit cum deo in aliqua minori quam prima et ab illa convenientia capitur alia denominatio quae non convenit in fine speciei f de ordine praedicatorum essentialium et processum in infinitum potentia infinita non poest terminari ad maximum finitum Et sic consequenter a tertia specie vel a convenientia qua convenit a deo capitur aliud praedicatum vel alia condempnatio denominatio conveniens et illi speciei sed non duabus primus et sic consequenter de aliis et sic est ordo in praedicatis essentialibus et sic ascendendo sunt infinite producibiles

Quia ex quo deus est potentia infinita ipsa non potest terminari ad aliquod maximum finitum quia si sic non esset infinita Et sic nulla esset producibiles quin deus posset ultra illam producere aliam Et sic quot sunt species producibiles tot sunt conceptus causabiles specifici essentiales dicentes corationem perfectionem simpliciter et absolute

Alius modus secundum limitationem generum subalternorum Secundum subordinationem terminorum positorum in praedicamento substantiae secundum quod patet in arbore porphyrii

Circa primum modum advertendum quod a quolibet conceptu dicente denominationem perfectionis simpliciter potest abstrahi unus conceptus excludens omnino quamcumque inperfectionem possibilem sicut ab infima specie et convenientia cuius cum deo causatur conceptus entis Et ab illo conceptu potest capi conveniens soli deo excludens omnem limitatam perfectionem Et quod supponeret pro perfectione inmensa immensa dicendo ens inmensum immensum ens omnino perfectum et sic de quolibet praedicatorum dictorum a quolibet potest praedicatum capi deo proprium

Et sic in infinitum contingit huiusmodi latitudinem reperire Secundum quod sunt conceptus communes reperibiles deo et creaturae convenientes Et sic consequenter ex quolibet istorum potest elici aliter quia quibus illorum exprimit limitate ut primus exprimit solum esse et sic possumus ab illo formare esse inmensum conveniens soli deo Aliud praedicatum esse vivens quod convenit deo et creaturae Et attribuimus deo propter penuriam terminorum deo attributorum Et ab illo potest capi istud praedicatum vivens inmensum

Consequenter posset inveniri unus conceptus repraesentativus omnium illorum et esset proprius deo Utrum in via sit invenibilis credo quod non sed in patria est huiusmodi Patet quomodo plures conceptus possent esse simplices quorum quilibet pro deo supponeret

Sed iterum ex omnibus conceptibus deo propriis scilicet esse divinum vivens divinum etc Ex illis possent elici conceptus mere absoluti etc et etiam esset ordo inter illos conceptus et quanto conceptus absolutus ex pluribus talibus conceptibus connotativis formaretur tanto esset perfectior Et secundum hoc essent processus in infinitum ascendendo per potentias semper magis perfectas

G notitia creaturae est apta concurrere ad notitiam abstractivam de deo Alius est modus abstrahendi conceptus non solum modum tactum sed ex conceptibus limitatis ad creaturarum Dico circa hoc quod quaelibet notitia creaturae quantum est de se est inmediate apta nata ad concurrendm et ad causandum notitiam abstractivam de deo nam sicut creaturae habent ordinem ad deum Ita notitiae creaturarum habent ordinem ad notitiam dei et sic notitiae creaturarum sunt quaedam modo lumina apta nata concurrere ad productionem notitiae dei ymaginandum quod ex unica notitia non potest ut plurimum in nobis creari notitia dei vel conceptus et hoc propter de factum vel debilitatem potentiae abstractivae Et ex hoc consurgit quod posset nunc ex pluribus notitiis nunc ex paucioribus aliquando cum concursu discursus et secundum haec resultant diversi conceptus dei et magis vel minus perfecti Et ideo inter operationes animae vis abstractive est multum nobilis excellens et intellectum perficiens

Et propter hoc quod fuerunt valde multi modi de deo apud antiquos formandi conceptus Ars abstractiva esset multum utilis si esset tradita sed non sunt datae regulae et est multum difficile propter latentiam intellectus ymo immo dixerunt aliqui philosophi quod per modum abstractum intellectus patet devenire in notitiam intuitivam dei quia secundum hoc quod notitiae abstrahuntur diversimode et a pluribus aliis tanto sunt perfectiores et quando intellectus ad hoc deveniret quod vetaretur intellectus adeptus

Advertendum est quod consideranda est certa habitudo et combinatio notitiarum Unde ex ista combinatione notitiarum creaturarum sensibilium inter se quasi per modum speciei repraesentatur deus ita quod ex illa combinatione consurgit quaedam armonia et quaedam habitudo quae habet se per modum speciei scilicet ex tota illa congerie notitiarum et tunc intellectus elicit notitiam dei Ita quod nulla illarum sufficit sed omnes vel nulla est notitia vel omnes simul Sicud Sicut in armoniis ex uno solo non causatur armonia sed ex congerie multorum Ita quod ex multis conbinatis consurgit armonia et sic recte sicut in combinatione qualitatum primarum secundum variationem producitur forma substantialis magis vel minus perfecta ita secundum varias species huiusmodi notitiarum et secundum variam conbinationem specierum huiusmodi notitiarum formantur conceptus nobilioris et altioris speciei etiam secundum abilitatem intellectus Pono tamen quod licet huiusmodi conbinatio teneat vicem speciei non tamen est proprie species nec causat eius speciem

Et ex hoc apparet quod magister henricus de Eutha non videtur multum bene dicere de notitia sensitiva unde ipse ymaginatur quod ex duabus speciebus simul scilicet duorum obiectorum causatur tertia species unde ex concursu speciei lucis et ex opato in iride causatur rubedo Non est sic Nam sensus in hoc potest valde bene decipi Sicut pono de calore Nam si praesentetur alicui in rase consuueto praesentari farinam intellectus sive sensus non exibit in actum nisi iudicando de farina nec causabitur species farinae

Contra ibi causatur actus cognitionis cognoscendi farinam negatur sed causatur realiter notitia actualis calcis

Secundo dico quod licet produceretur actualis notitia farinae hoc tamen non esset per speciem calcis nisi quasi extrinsece moventem ad concordationem speciei farinae et sic stat

Patet qualiter multipliciter potest haberi conceptus abstractivus de deo mere simplex et sibi proprius primo nunc abstractivus et sibi proprius secundum quod abstrahitur a denominationibus convenientibus sibi et creaturis

Secundo potest esse qui ab huiusmodi conceptibus sibi propriis abstrahitur et quanto a pluribus tanto est perfectior et est processus in infinitum

2o ex combinatione notitiarum creaturarum et secundum infinitos modos combinandi infiniti conceptus simplices possunt causari Rabi moises dicit quod deus non est cognoscibilis a nobis nisi removendo inperfectiones

Circa textum post praedictorum Ista est distinctio 22a prima conclusio Quod nomini divinorum sunt sex differentiae quaedam singulis propria quaedam sunt essentialia et nulli propria convenientia tamen cuilibet personarum quaedam dicuntur personaliter et non relative ut incarnatus Aliud dicitur de omnibus simul et non de aliquo solo ut trinitas et hii tres simul tamen non est aliqua res deus quae nec sit pater nec filius nec spiritus sanctus unde non est sanum concedere trinitas est illa res quae est pater et filius et spiritus sanctus

Secunda conclusio nomina singulis perfectius propria sunt relativa et non substantialia vel essentialia

Tertia conclusio nomina substantialia dicuntur de essentia et de qualibet persona

Quarta conclusio quodlibet nomen relativum dicitur ad aliquid et non est commune tribus ut generare spirare

In alia lectione B De modo abstractionis commentatoris per intellectum agentem cuius inventor quidem maurus philosophus Praeter modos abstractivos prius tactus est alius modus averrois scilicet per intellectum agentem cuius ymaginationis imaginationis ipse non fuit primus inventor quem ponit intelligentiam secundum aliquos supremam vel deum et secundum aliquos infimam videtur tamen ex intensione sua quod intelligat deum per intellectum agentem unde quidam philosophus maurus inventor fuit illius ymaginationis ut dicunt albertus et rabbi moyses unde ymaginatur imaginatur quod intellectus possibilis est capax cuiuscumque notitiae non subiective sed vitaliter

et intellectus agens est lumen in quo relucent cognoscibilia deinde fantasmata habent unum modum potentialem vel actualem et secundum hoc inmutant sensum ad singulariter cognoscendum Aliquando habent habitualem ita in notitia sensitivam in specie multiplicata ab obiecto relucet rebus universalem sed non inmediate immediate vigore illius speciei et sic illam potentialitatem reducit intellectus agens ad actum Ex consequenti illi de illa opinione habent dicere quod intellectus non cognoscit singularia nisi per accidens scilicet quod secundum quod perfecte cognoscit universale quia intellectus agens non est natus radiare nisi secundum formas universales ut ita loquor Ipso commentator ponit quod intellectus agens est ipse deus saltem quod videtur innuere Ipse ponit deus nichil ad extra agit et sic videtur quod non actuet intellectum possibilem per consequens videtur quod commentator contradicat sibi ipsi

C De modis cognoscendi deum Ex praedictis sequitur saltem in lectionibus praesentibus quod sex modus conceptum possumus habere con de deo

Advertendum quod huiusmodi abstractio verisimiliter non esse possibilis nec iuvante fide et elevante et ideo fides in talibus est luminis naturalis directiva

Arguitur contra dicta quia si ita esset sequeretur quod non possent inveniri demonstrationes et diffinitiones specierum infinite distantium

Respondetur quod nulla species distat sic infinite quia quaelibet creatura est finita et ergo per viam divisionis contingit ad quamlibet devenire

Secundo dicitur quod dato quod non per viam divisionis possemus devenire tamen per operationem posset intellectus abstrahere conceptum proprium illi speciei et sic capere differentiam et genus

Tertio dicitur quod non oportet transire per omnia sed potest fieri saltus ut dicimus homo est animal rationalis Certum est tamen quod aliquae sunt convenientiae inter hominem et aliqua bruta a quibus possent capi aliqua praedicata et non in mediate immediate oporteret capere hoc genus animalis per quae tamen praedicata non descendimus ad illam speciem homo

Quarto dico quod licet in huiusmodi denominationibus proceditur in infinitum tamen investigando diffinitionem non procedimus in talibus praedicatis sed dividendo quia ut entium aliud finitum aliud infinitum et finitorum aliud corporale aliud incorporale

Item dictum est prius quod quaelibet creatura ad repraesentandum deum habet talem naturam et per consequens species causabit aliam speciem et sic in infinitum Advertendum quod alchidus in quodam tractatur superstitioso tamen ponit quod quaelibet res causat radios quantumcumque sit accidens vel substantia ymmo lumine causatum per radios rectos causat lumen scilicet ad latus infinitum remittendo procedendo tamen ad non gradum Aliter dicitur quod non est processus in infinitum et tamen quaelibet res concurrit obiective ad intellectum datum quia sic concurrere est communicare intellectui nostro esse ad sensum dictum et sic notitia est notitia intellectui nostro et obiectum unde non renotatur in dubium quin notitia beatifica sit notitia sui Probari potest sic de qualibet dici quantum est de se sed intellectus non faciliter inmutatur per eam magister Ioannes de ripa dicit quod notitia est principaliter notitia sui Dico oppositum quod per prius repraesentat obiectum deinde se ex hoc quod intellectus convertit se ad notitiam et sic forte habebimus complexam et concurrit obiective non causando speciem dictam sed gerendo vicem speciei et obiecti

Circa textum 23am distinctionem Advertendum quod ly persona nec est nomen pure essentiale nec nomen relativum nec notionale quia non connotat aliquam emanationem sed est nomen suppositale non tamen relativum sicut ly homo sicut si tres personae assumerunt tres naturas humanas essent tres homines et vetatur ly persona essentiale prout distinguuntur con notionale

Secunda conclusio non dicimus ibi esse tres deos unde nomen dei capitur a forma quae est ergo unitum

Tertia in trinitate non est diversitas vel multiplicitas etc

b non de abstractionibus conceptuum tam dei quam creaturarum Quantum ad secundum articulum in quo videndum est de differentia notitiarum intuitive et abstractive Advertendum quod diversae sunt opiniones de notitia intuitiva et abstractiva

primo quidam anglicus scilicet Compsale potest Adaequate eadem res est successive notitia intuitiva et notitia abstractiva unde ymaginatur imaginatur quod notitia aliqua praesente obiecto vocatur intuitiva et hoc connotat vocabulum quia praesentiam obiecti connotat qua notitia remanente et absente obiecto ipsa ipsa eadem vocatur abstractiva Iste doctor fundat se in isto principio quae etiam ockam consuevit uti quod non est ponendo pluralitas sine neccessitate necessitate Ita quod quandocumque propositio affirmativa verificatur sufficienter ad positionem unius cum alio non oportet tertium ponere sic vult in proposito de notitia abstractiva quia ad verificationem istius sortis cognoscit et abstractive non oportet ponere aliam notitiam removeatur obiectum conservata illa notitia priori

Illa regula potest dupliciter intelligi uno modo sic quod non est ponenda pluralitas nisi adducatur ratio cogens intellectum demonstrative ad ponendum Etiam regula est falsa quia ad ponendum conceptum substantialem si constitutum ex materia et forma non oportet habere denominationem Ita de visione et oculo quia ponendo quod visio esset oculus non posset demonstrative inprobari Item non oportet habere rationem denominativam ad hoc quod anima humana intelligat intellectione superaddita quia salvabile apparet absque contradictione quod omnis anima esset omnis sua operatio

Alio modo potest intelligi quod non est ponenda pluralitas sine etc id est non sit apparentia sufficiens intellectui bene disposito et isto modo per hoc principium dictum suum non est bene fundatum ymmo immo est apparentia sufficiens ad hoc quod debet poni notitia distincta

Arguitur primo sic in probando suam opinionem Quia ponamus quod sortes cognoscat abstractive B obiectum et maneat illa notitia eodem modo immutans sortem et sit ita quod deus non concurrat cum sorte ad aliter cognoscendum et praesentetur B obiectum sorti tunc cognoscit intuitive quia est praesentia obiecti Et hoc sufficit ut dicit illa opinio ergo habet dicere quod simul et semel eadem notitia est intuitiva et abstractiva

Secundo arguitur notitia intuitiva et notitia abstractiva sunt sensitivae notitiae habentes diversa organa ergo distingwuntur distinguuntur specifice consequentia patet quia per hoc probamus diversitatem specificam sensitivam antecedens patet quia organum notitiae intuitivae vel est sensus exterior vel sensus communis interior Sed organum notitiae abstractivae est aliud quia vel est organum ymaginative vel aestimative

Alia opinio est Scoti alia aureoli alia ockham et alia gregorii Scotus ponit quod generaliter quaelibet notitia intuitiva requirit praesentiam obiecti et hoc consistit ratione notitiae intuitivae

Contra illam opinionem arguitur quia deus ab aeterno cognovit creaturam et tamen non ab aeterno fuit Et quaeritur de illa utrum est intuitiva non potest negare et tamen non habet de facto cuiuslibet rei cognitae praesentiam quia multae tales non sunt et sunt

Item arguitur de notitia beatifica creata quia beatus videt in verbo Antichristum scilicet intuitive vel aliam rem producibilem et tamen non est obiecti praesentia igitur

Aureolus dicit primo quod non requiritur praesentia obiecti ad notitiam intuitivam 2o dicit quod requiritur praesentia esse perspicui ipsius obiecti ipse ymaginatur imaginatur unum satis extraneum unde ymaginatur imaginatur in notitia intuitiva praeter potentiam potest notitiam et praeter obiectum quoddam modo esse perspicuum praesens intellectui in quod in mediate immediate fertur potentia et in quo causatur relucet

Arguitur contra illam quia quaeritur utrum id esse perspicuum sit substantia vel accidens et si accidens cui inhaeret quia non videtur aliud quam ipsamet notitia ipsius obiecti vel species in qua obiectum relucet

Advertendum quod difficultas habendi actum reflexum super actum proprium rectum fuit causa multorum errorum unde ex hoc quod intellectus difficulter habet actum reflexum super actum proprium contingit

primo quod reflectendo se super notitiam aliquando loco notitiae capit obiectum et ex isto multi erraverunt per reflexionem quia credebant cognoscere obiectum ubi cognoverunt notitiam et ista est causa quare multi posuerunt universalia distincta a superioribus

Sequitur quod aliquando ex intentione alicuius actus In ymaginativa imaginativa vel in aestimativa creditur quod sit obiectum praesens sicut patet de hominibus qui illuduntur quia nescivit se praecise concipere notitiam

Consequenter alius error accedit non distinguendo inter obiectum et notitiam quia aliquando obiectum percipitur et creditur percipi notitia et hoc consurgit obiectum esse in anima sed non est ita ymmo est met notitia

et ita credo quod aureolus distingweret distingueret inter perspicuum et notitiam Sed non distinguitur a notitia et sic opinio sua est fictitia Unde possunt inquiri utrum est visio etc

Ex consequenti arguitur de deo Et petitur utrum cognoscit creaturas in esse perspicuo et sic etiam non inmediate cognoscit creaturas sed in alio

Item illud esse perspicuum ab aeterno fuisset quia ab aeterno neccessario necessario cognovit et ergo etiam ab aeterno neccessario necessario fuisset huius esse perspicuum

Ockham dicit quod notitia simplex et incomplexa intuitiva est illa virtute cuius potest in mediate immediate elici iudicium evidens rei quod res est evidens si ipsa sit vel non est si ipsa non sit unde ymaginatur quod illa notitia incomplexa est quaedam evidentia simplex immediate causative notitiae complexae

Sed abstractiva est talis quod virtute ipsius non potest elici inmediate immediate iudicium quod res sit vel non sit et sic huiusmodi notitia abstractiva est de re absente ut de sorte vel platone quia habens eam non potest inmediate immediate elicere etc et ita generaliter de omnibus

Ista opinio videtur prima facie satis probabilis Contra opinionem praecipue contra secundam partem quia dicit ex quo inmediate immediate res non existens apparet non existens unde licet de existentia bene concedetur non tamen de non existentia quia capiamus notitiam intuitivam albedinis vel alterius scilicet sortis et habeat plato huiusmodi notitiam ex illa potest bene elicere quod sortes est conservaretur illa notitia per dei potentiam et corrumpatur sortes et sequitur quod non erit oppositi obiecti productiva vel oppositi iudicii ergo erit eiusdem causativa vel saltis non oppositi Item bene consurgeret quod inmediate posset causare iudicium negativum quod res non est Item per dei potentiam ipsa potest conservari obiecto non existente et eodem modo movere potentiam sicut ante ergo sicut ante concurrebat ad productionem iudicii affirmativi ita modo supponitur quod deus eodem modo concurrat sicut ante et sic positio non videtur posse stare

Gregorius resolvit se ad duo saltem apparenter prima facie Primo omnis notitia vel terminatur inmediate immediate ad aliquod obiectum ad extra vel ad aliquod repraesentativum seu ad aliquam similitudinem huius obiecti primo modo illa notitia vocatur intuitiva ut quando albedo obicitur ipsa in mediate immediate se ipsa terminat visionem Ipse ymaginatur imaginatur quod remanent species et sic ex absentia obiecti causatur notitia quae terminatur realiter ad speciem vel ad similitudinem vel ad tale repraesentatum et non ad obiectum

Contra istam opinionem arguitur primo sicut fuit ante tactum quod divina essentia est notitia intuitiva creaturae et tamen in mediate immediate terminatur ad se vel in mediatius immediatius quam ad creaturam quia videndo se videt creaturam Eodem modo arguitur de notitia beatifica creaturae quae inmediate immediate terminatur ad verbum et sic inmediatius verbi verbum quam creatura

Possit dici quod realiter creatura est inmediatum obiectum cognitionis in verbo Quia adam dicit quod non videtur in verbo tamquam in speculo sed sunt inmediata immediata obiecta et qui vellet hoc dicere salvaret bene gregorius quamvis non influant et non concurrant obiective causaliter sed solum quo ad terminare obiective diceretur

Item alia ratio contra eundem nam quod species reservata posset esse obiectum vel quod notitia terminetur ad speciem non oportet dicere quia valde bene posset terminari ad rem et diceretur abstractiva quia non sub ratione existentis vel non existentis quia abstrahitur et species concurreret per modum obiecti sed non per modum habitus et effective concurreret

Item illa species est res insensibilis quia non cadit sub aliquo quinque sensuum ergo non videtur quod possit inmediate immediate videri

Pro declaratione praesentis materiae advertendum quod duplex est genus vel species vel modus notitiarum intuitivarum quaedam sunt posteriores suis obiectis et quasi dependentes inmediate immediate a suis obiectis et causantur ab eis Istud docet experientia de omnibus notitiis obiectorum sensibilium quia agunt et inmutant sensum Alia est notitia intuitiva quae non sic se habet ymmo habet rationem prioritatis respectu obiectorum verbi gratia notitia divina non dependet ab obiecto et sic notitia beatifica de creatura non dependet ab obiecto Causa est quia est notitia exemplaris ideo terminantur magis ad causam et ideo magis habet rationem exemplaris et per consequens prioris Tamen notitia qua beatus cognoscit deum habet rationem posterioris

Circa textum hic diligenter inquiri oportet ibi est distinctio 24a prima conclusio Cum dicitur deus est unus excluditur pluralitas essentialis deorum propter unitatem deitatis

Secunda conclusio tres personae sunt unus deus excluditur solitudo personarum

Tertia cum dicitur distinctae partes sunt unus deus excluditur confusio personarum unde aliqui dixerunt confusionem esse in personis et non distinctionem

In alia lectione Quantum ad tertium articulum utrum deus et creatura possint univocari

Advertendum quod doctores non movent istam cau materiam ad tractandum aliquid de logica sed ad manifestandum divinam excellentiam ad hoc fuit omnium doctorum intentio ut ipso cognito alliciant in sui dilectionem

Breviter doctores in ista materia intuntur ostendere quod tanta est divina excellentia et tantus excessus dei super creaturam quod non possunt univoce significari Ad hoc ymaginandum imaginandum multum confert ymaginatio imaginatio aristotelis de accidente et substantia unde aristoteles ymaginatur imaginatur quod accidens ratione suae dependentiae et defectu intrinsecae perfectionis non est proprie ens nec habet proprie esse sed in existens Ita proportionaliter ymaginandum imaginandum de creatura respectu dei quod creaturae est tantae imperfectionis et tantae indigentiae quod quodammodo deus est suum subsistere

et hoc dicit expressissime wilhelmus parisiensis quod esse conpetit deo proprie et essentialiter creaturae extrinsice unde esse creaturae est ipse deus est ipse met sustentans creaturam unde deus habet unam causalitatem respectu creaturae quam noverunt philosophi et deus est realiter nobis magis intimus quam nos ipsi nobis et ideo est quasi sustentatio creaturarum ymmo immo est eis esse Ex isto ipse fundat inclinationem quam creatura habet ad deum quia illa tendentia et dilectio creaturae cum si deus sit eius esse

Satis potest ymaginari imaginari quod non est conceptus unicus creaturae et dei iuxta ymaginationem imaginationem dictam de substantia et accidente quia creatura non in se sed ex se habet esse unde creatura habet unam habitudinem quae est maioris dependentiae ad deum quam accidentis ad subiectum Et ista habitudo dependentiae in infinitum maior reperitur scilicet creaturae ad deum quam accidentis ad substantiam Si ergo aristoteles ratione habitudinis accidentis ad substantiam negavit univocationem substantiae et accidentis quia a fortiori debet negari univocatio dei et creaturae

unde phylosophi non consideraverunt speciales habitudines sicut nos ymmo immo posuerunt aliquas creaturas habere necesse esse sicut caelum et nobis revolutae sunt tales habitudines et nobis revolutae sunt tales habitudines Et ideo si bene considerasset habitudinem non posuisset quod fuisset univocatio dei et creaturae Avicenna expresse posuit in sua quod deus non est in aliquo genere videndum est quomodo et qualiter doctores procedunt in ista materia

unde doctor subtilis ponit quod potest habere aliquis conceptus realiter univocus deo et creaturae repositus in aliquo genere in hoc concordat cum aliis saltem antiquis

ulterius ponit quod conceptus entis est communis deo creaturae Advertendum quod doctores habent modus loquendi obscuros et male resolutos unde dicunt quod conceptus entis de ratione sua est indifferens ad finitum vel infinitum ideo ratio entis est communis deo creaturae

Advertendum quod realiter quando locuntur de rationibus non capiunt rationem pro conceptu et hoc est terminale nec proprie pro obiecto ideo difficile est dare intellectum et fundamentum unde quando dicunt quod ratio entis est communis credo quod capiunt rationem pro obiecto subtili modo ostenso unde a parte rei et a parte obiecti loquendo formaliter secundum modum ipsius eadem formalitas essendi correspondet deo et creaturae vel eadem ratio formalis ymaginatur imaginatur quod formalitas essendi est eadem in deo et creatura Sed differentia est inter deum et creaturam non formaliter sed per modos intrinsecos et hoc iterum est terribile

Breviter doctores isti ymaginantur imaginantur alias distinctiones quae sit essentialis etiam quam sit personalis et ymaginantur imaginantur quod ad positionem quiditatis rei in esse ponitur quid distinctum aliquo modo non tamen totaliter realiter ymmo immo ydemptitate identitate concurrens et vocatur modus essendi rei unde formalis ratio essendi in deo et formalis ratio essendi in creatura sunt eadem Sed deus habet modum infinitum et creatura habet alium modum Dicit ulterius quod iste modus non diversificat speciem formalitatis Unde ymaginatur imaginatur quod staret quod in eadem specie essent duo iudicia unum infinitum et aliud non et sic haberent diversos modus ulterius a modis intrinsecis non causantur conceptus absoluti sed a rationibus formalibus modo illae rationes possunt creare causare conceptum convenientem deo et creaturae unde secundum modum ens vivens etc sunt extra genus sed secundum formalitates et non secundum modum causantur omnia praedicata posita sub genere et ideo secundum doctorem subtilem potest esse univocatio iuxta dicta

Aureolus tenet aliam quia dicit quod non potest haberi conceptus univocus deo et creaturae quia deficit ratio prima conclusio sua non potest esse conceptus univocus deo et creaturae correspondens quia deficit ratio obiectiva communis unde ymaginatur imaginatur quod conceptus animalis habet rationem obiectivam adaequatam sibi communem omnibus speciebus et individuis illius generis unde conceptus de se secundum eum saltem generalis non terminatur ad obiectum inmediate sed habet rationem obiectivam ad quam terminantur etc unum ad aliquid esse perspicuum Secundum hoc dicit quod non potest haberi conceptus unicus de deo et deo creatura quia nulla est ratio obiectiva communis eis sicut est ratio obiectiva communis conceptui generis et speciei

Secundo ponit quod bene habetur conceptus confusus dei et creaturae sicut conceptus entis quia non habet unam rationem obiectivam istud est valde mirabile magister petrus pro intellectu ipsius apparet mihi quod aliqualiter potest dari intellectus considerandum pro illo quod anima intellectiva habet multiplicem orationem et inter alias nobis notas quod sensitiva vegativa et intellectiva Tunc ymaginatur imaginatur proportionaliter ad ymaginationem imaginationem istorum doctorum quod ratio obiectiva nichil nihil aliud est quam res considerata 2m aliquem modum se habendi ad operandum ut ratio generis est esse sensitivum ut quod omnis res cui competit illa ratio obicitur in ratione animalis et hoc est de ratione conceptus quod habeat sic Ad oppositum de deo non potest haberi ratio obiectiva limitata quia deus qn secundum modum est ipse inmense ita quod non reperientur tales gradus 2m magis et minus perfectos in deo sicut in creaturis unde reperiuntur in creaturis quod aliud est et est valde inperfecte et aliquid aliud est et est perfectius limitate tamen sed sic non est de deo et sic omnes conceptus qui creantur per modum speciei vel generis causantur a rebus 2m esse limitatum et deus non habet esse limitatum et ideo non potest esse conceptus univocus deus et creaturae Et si Aureolus ad istum intellectum loquitur valde probabiliter loquitur

Alia via magister Iohannes de ripa dicit quod deus non univocatur de creatura

et magis intelligitur quam alii ponit propositiones pro quarum intellectu advertendum quod ipse videntur innuere duplicem ordinem praedicamentorum essentialium secundum quod tetigi

unus est praedicatorum communium quorum ens primum postea alia

Secundo ymaginatur imaginatur ordinem correspondentem in deo praedicatorum propriorum deo quia sicut ens est communem ita ab ente capitur conceptus significans praecise entitatem dist divinam et significat modo infinitatis

Secundo sicut habemus duplicem ordinem talium praedicatorum ita a parte rei est duplex ratio obiectalis correspondens verbi gratia ymaginatur imaginatur quod ens prout est commune realiter sicut correspondet ratio formalis entis quae quantum est de se est infinita licet tamen finite et 2m varios gradus possit a creatura participare ita quod distinctae rationes et distinctae res ut ita loquar correspondent istis ens vivens etc ita quod aliqualis distinctio minor quam sit personalis Ita quod correspondent distinctae res concurrentes tamen ydemptice identice unde imaginemur imaginemur quod huic praedicato ens correspondeat a parte rei aliqua entitas quae est formalis ratio et sic de aliis praedicatis Et ymaginemur imaginemur quod concurrant ydemptice sicut personae divinae concurrunt ydemptice yi in essentia divina ita dicit quod aliud est esse in deo aliud vivere et aliud esse formatur et concurrunt ydemptice

ulterius dicit quod ratio entis correspondet creaturae et cuilibet finite et ratio entis in deo et ratio entis in creatura nullo modo conveniunt ideo nullo modo possunt univocari quia huiusmodi in deo est simplicissima et indivisibilis sed in creatura est gradualis ymaginatur imaginatur quod homo vel perfectio hominis est plurium graduum qui omnes sunt eiusdem speciei quam lapis et sic in deo est totaliter alterius rationis quia omnino inmensa omnino individualis

Isto praemisso prima propositio sua ratio entis secundum quam deus denominatur formaliter ens est simpliciter inmensa capit rationem pro ratione obiectiva et sic illa ratio in deo est inmensa immensa

Secunda conclusio omnis denominatio transcendens communis deo et creaturae habet in deo rationem intrinsecam inmensam formaliter vult dicere sicut dicit de ente quia realiter in deo correspondet ratio inmensa immensa ita cuilibet alteri denominationi ratio inmensa immensa correspondet

Tertia conclusio Secundum nullam rationem in esse entis deus post communicare cum creatura formaliter Causa est quia omne illud est inmensum immensum et inmensum se habet ideo non potest communicare cum creatura formaliter Intendit probari Si deus communicaret sit in ratione essendi quod potest esse forma

Quarta conclusio secundum rationem entis vel eius denominationem essentialem tamen de deo et creatura est conceptus analogicus unde ymaginatur quod sit unus conceptus analogicus qui primo et principaliter convenit uni et posterius alteri ipse ymaginatur imaginatur quod in deo ratio entis est exemplativa esse creati et ratio viventis in deo est exemplativa creaturae Si viceversa fiat quod per prius conveniat creaturae dicit beatus dyonisius et lynconiensis quod deus non eius ens sed super ens et hoc prout principaliter convenit creaturis

Consequenter ponit quod omnes creaturae sunt univoce sensibiles secundum rationem entis patet quia est eiusdem rationis in homine in asino et sic de aliis et sic ratio vitae in omnibus viventibus creatis et sic conveniunt quasi specifice in ratione entis Sequitur quod si daretur suprema notitia creabilis esse suum esset eiusdem speciei adaequate cum esse materiae primae quia tota latitudo rationis formalis entis est in materia prima

Isto modo patet quomodo capiuntur formalitates in deo Sed videtur melius dicere secundum aureolum sicut ipse expositus est

Arguitur contra materiam de formalitatibus licet sit subtilis et abilicet intellectum unde est aeque difficilis sicut materia determinate ipsa tamen non probatur quia omnis ratio salvabitur faciliter et per ipsam nulla difficultas solvitur ergo non est ponenda 2o non est ratio cogens nec per eam aliquid salvatur quando salvaretur sine ea aeque probabiliter vel magis nec fides astringit nos igitur non sunt ponendae Nihilominus subtilissime ymaginati imaginati sunt doctores ponentes eas

Circa textum distinctionem 25am persona uno modo capitur pro essentia Alio modo pro suppositali proprietate persona non est terminus relativus sed suppositalis id est suppositum naturae rationalis Sed in trinitate tria persona ita tres personae

Quantum ad 4m articulum videndum est utrum deus reponatur in aliquo genere quantum ad hoc non debet esse magna difficultas utrum loquar de re vel de termino unde terminus ponitur principaliter et res 2ariae Etiam aliqui posuerunt praedicamenta realia

De ista materia variae sunt opiniones Ockam Gregorius halkot et alii moderni plures dixerunt quod deus reponitur in praedicamento significatur per termen repositum in praedicamento et per consequens ipse est deus Etiam in praedicamento relationis secundum ockam quia terminos diversorum praedicamentorum potest significari Et in praedicamento actionis quia agit vel est agens

Quando quaeritur utrum reponitur in praedicamento

ipse notat primo quod genus est conceptus communis significans multa differentia specie

Secundo notat aliquid esse in genere dupliciter uno modo tamquam conceptum alio modo tamquam significatum per conceptum

Tertio dicit quod respondendum est quod sic quia terminus ipsum significans reponitur in praedicamento probat quia quod deus concipiatur per aliquem conceptum et significetur per aliquem tantum repositum in praedicamento non detrahit a sua perfectione quia ad hoc non sequitur compositio in deo nec finitas nec aliqua inperfectio verum es ipse respondet ad auctoritas antiquorum doctorum qui videntur innuere quod deus non reponitur in aliquo praedicamento Unus dicit quod est articulus ad hoc Dicere deum in praedicamento error

Ockam respondet quod capiebant praedicamentum aliter quam consequenter capitur Ita quod capiebant genus sic quod habet rationem partis realiter et sic esse in genere est esse tanquam partem conpositi et sic bene conceditur quod deus non est in genere

Contra istam propositionem arguitur sicut visum est deus non est univocabilis cum creatura quia non potest univoce significari cum creatura ratione distantiae et modi essendi quia deus magis excedit substantiam creatam quam substantia accidens Etiam substantia creata magis indiget deo manente quam accidens substantiam et propter hoc quod accidens sic distat a substantia et indigt substantia non est univocatio substantiae et accidentis igitur sicut prius dictum est

Secundo probatur quod conceptus dei non sit in aliquo genere quia si sic cum omnis conceptus specificus sit aptus natus praedicari de pluribus sequeretur quod etiam posset saltim ex modo suae significationis non sic repugnaret et per consequens conceptus dei non excluderet pluralitatem deorum Similiter dicitur quod tamquam individuum appareret ibi esse plura individuata similia et per consequens erunt plures dii

Tertio supponendo secundum doctorem subtilem quod diffinitio conceptus specifici repositi in genere talis est quod non repugnat sibi in primo modo dicendi per se vel 2o modo quod dicere dicunt realitates distinctas vel supponant realiter pro diversis realitatibus sed hoc repugnat deo ratione suae simplicitatis et angelo non Dicit tamen quod diffinitio angeli componitur ex certis differentiis licet essent absolute impossibile necessariae tamen non repugnat diffinitioni angeli quod in primo modo et 2o modo dicere realiter supponant pro diversis realitatibus sed hoc aliunde nec conpetit sibi primo et per se ut diffiniendo animam tamen huic diffinitioni non repugnat primo et per se quod sint realitates distinctae licet forte per accidens repugnat vicem ex quadam alia realitate quia idem est modo sic non est de deo quia quaelibet differentia esset actualissima ita quod quaelibet debet ipsum repraesentare ut necesse esse et ideo quia diffinitioni eius repugnat esse in genere per consequens diffinito ideo diffinitum non potest esse in genere

Item conceptus substantiae non plus sibi convenit ut est genus nec plus supponit pro deo quam conceptus sapientiae prout reponitur in praedicamento qualitatis sed prout reponitur sapientia in praedicamento qualitatis non dicitur de deo quia si sic tunc esset generalissimum et sic deus esset accidens quia esset qualitas

Alia opinio scilicet doctoris subtilis ponit istam propositionem quasi describendo genus quod genus est illud subtranscendente est praedicabile in quid et de pluribus differentibus specie quorum nulli repugnat per se ex diffinitione sua specifica quod in eo sit compositio

Et ens et omnia illa praedicata perfectionalia de quibus animalis mentio sunt extra genus Et videtur mihi compositio magis theologica nec sunt genera secundum modum accipiendi apud eos ideo genus debet diffiniri sicut iam dictum est unde angelo et animae non repugnat per se ex sua diffinitione specifica compositio

Opinio magister ioannes de ripa absolute negat deum posse univocari in quocumque praedicamento Scotus bene in transcendente quia ibi non includitur infinitas Ideo consequenter magister Ioannes de ripa habet respondere quod non est in aliquo genere communi in quo creaturam quia genus univoce debet praedicari de suis speciebus unde esse dei est alterius rationis et est esse infinitum sic non est de creatura

Secunda Conclusio Creaturae univocantur secundum praedicata perfectionalia quae vocamus transcendentia communiter univocantur in qua univocatione perfecta quia conveniunt in eadem ratione ut omnia entia in esse et omnia viventia in vivere et sic consequenter

Alia opinio scilicet Augustini dicit quod non est in aliquo genere etiam magister sententiarum unde omnes doctores antiqui quasi scilicet gandavensis sanctus thomas concordant quod deus non est in aliquo genere Gandavensis allegat avicennam in sua in pluribus locis Etiam aliqui voluerunt elicere ex dictis commentatoris quod omnia incorporalia sunt extra genus magister ioannes de ripa dicit res inmateriales non reponuntur in aliquo genere sicut intelligentiae Gandevensis et 20tu quaestione articulo 2o Alii dicunt primo primae partis summae suae ponit rationes ad probandum quod deus non est in aliquo genere nec in praedicamento unde dicit sic deus re non est res alicuius praedicamenti sed illa quae sunt ab eo per participationem sunt in generibus unde ens dividitur primo in ens creatum et ens increatum ulterius ens creatum est annologum ad 10 genera Increatum non est in genere Ens creatum dicitur annologico de 10 praedicamentis ut dicit porphreius Etiam aristoteles dicit quod ens dicitur annologice et substantia et accidentibus ipse allegat augustinus

Secundo arguit genus habet suas species distinctas 2m esse super additum genus habet se per modum materiae et differentia per modum formae Et sic iste doctor sollempnis videtur ymaginari quod realiter a parte rei et obiecti debet esse quaedam potentialitas in genere ita quod genus est quaedam quiditas potentialiter Et differentia per modum esse se habet quod cum super additur generi constituitur una species ex additione alterius alia species unde ipse ymaginatur imaginatur quod esse distinguuitur ab essentia

Tertio arguitur quod deus non est accidens nec substantia ergo non est in aliquo genere quia non est accidens patet quod non est substantia quia de ratione substantiae sunt duae conditiones Prima in subiecto non esse scilicet quod non inhaereat alicui Secundo quod sit apta nata subici ideo vocatur substantia modo quantum ad secundum modum ista conditio repungnat deo ergo deus non est substantia Postea allegat Avicennam 2o suae dicentem de universitas habet principium quod est neccesse necesse esse non contentum sub genere videtur iste ymaginari imaginari quod deus sit exemplar rerum et quod omnia sint ab eo exemplata primo substantiae de inde a substantis quasi emanant accidentia quia ista genera debent esse exemplata Ipse tamquam principium primum ponitur supra deinde substantiae deinde accidentia

Pro declaratione antiquorum aliqua sunt attendenda primo quod praedicamenta sunt artificaliter inventa causa doctrinae et facilitatis doctrinae Ex hoc sequitur quod variae potuerunt institui

Primo instituta fuerunt per simplicitatem rerum propter finitatem modorum concipiendi ideo valde utile fuit reducere omnes conceptus ad 10

non sic quando potuissent fuisse plura non tamen ita commode nec pauciora unde simplicissimus quidam recitat aliquos philosophos qui reduxerunt praedicamenta aristotelis ad duo scilicet esse absolutum et esse respectum scilicet esse substantiam et esse aliqualiter ita quod unum essentiale et aliud accidentali

Alii consideraverunt totam latitudinem vel congeriem omnium rerum illi fuerunt diversi quidam praecise substantiam et qualitatem Istius opinionis fuit ockam dicit quantitatem esse substantiam vel rem quantam quantum est de relationibus dicitur quod non differunt ab extremis de motu quod est mobile

Alii ponunt plura

alii tria quia ponunt quantitatem distinctam

alii ultra relationem

Alii ultra actionem et passionem et dicunt quod actio non est illa res quae progreditur ab agente nec passio quae recipitur a passo

Scotus ponit 10 Notandum ulterius tenebo opinionem scoti quod si ens est terminus univocus tunc quaelibet res est in praedicamento et per consequens deus omnes formae quae possent absolute significari reponerentur in primo genere doctores aequivocant de hoc nomine substantia quia qui dicunt quod deus non est substantia volunt quod substantia aliquid connotet scilicet inperfectionem Subtilius locuntur qui dicunt quod deus non reponitur in genere quia praedicamenta traduntur ab antiquis 2m rationes exprimentes naturams rerum propriam pro quibus supponunt et ordines et habitudines illarum Ideo forte quia antiqui inmediate induxerunt iuvenes in conceptus altissimos ut melius postea conciperent

pro intellectu antiquorum d quomodo genus est materia et differentia forma vel genus est quiditas Advertendum quod moderni glosant ipsos de terminis scilicet quod genus ingreditur diffinitionem et additur differentia

sed ista non est intentio antiquorum sed resolvunt se ad rem vocando genus rem et ponunt quod est quodam quiditas

pro cuius intellectu ponitur exemplum de anima licet sit res indivisibilis tamen habet multas operationes et multas particulares inclinationes vel naturas ut ita loquar primo infimum modum suae perfectionis et est existere et ista conditio prima operatio sua est appetere sic ex t ista conditio prima in omnibus est generalis deinde ascendendo ipsa habet varias operationes habet influere formaliter et constituere aliquo modo conceptum Deinde habet inclinationem quod sic in loco scilicet quod corpus quod informat sic supra terram vel in loco sibi naturali etiam quod complexio sua sit reducta ad debitum temperamentum ita aeterna et alia elementa et sic tandem quod erit vegativa postea sensitiva postea intellectiva Anima ergo considerata secundum naturam suam infimam ut ita loquar vel conditionem habet rationem generalissimi obiectivo et ascendendo per suas operationes ipsa significatur per terminos minus generales et tandem veniendo ad naturam suam perfectissimam ipsa significatur per speciem speciessima et semper prima est potentialitas respectu sequentis Et ideo phylosophi imposuerunt terminos quasi proportionaliter loquendo

Item potest reduci ad subordinationem formarum substantialium et si non sic ita tamen ymaginabile imaginabile est quod secundum ordinem illorum praedicatorum sint formae ita quod per primam ponatur in esse solum et illa erit multum potentialis et illa ulterius recipit aliam et sic consequenter et sic salvabitur modus antiquorum vel possemus ponere secundum ymaginationem wilhelmi parisiensis unde yamginatur quod creatura est sua essentia sed non est suum esse sed deus est esse creaturae et secundum quod actuatur variis speciebus actuationis in vivere etc etiam secundum hoc possemus ponere ordinem

Alia vio ponendo distinctionem realem inter esse et essentiam cum ydemptitate identitate reali sicut proportionabiliter formalitatibus magister ioannes de ripa dicit quod realiter est vera compositio in qualibet reposita in praedicamento unde ymaginatur imaginatur quod ratio formalis essendi est prima a qua sumitur praedicamentum

Alia vivendi ratio est quae est conponitur cum prima concurrunt tamen mere unitive

Alii posuerunt universalia correspondentia ex parte rei Reputo primum modum magis probabilem quia consonat theologiae philosophiae et veritati Appareat finaliter consonanter doctoribus quod non reponitur in genere

Ad rationem si diceretur saltim est in genere relationis dicitur quod non quia ut dicitur genus relatorum ut dicitur de creaturis dicit aliquam limitationem perfectionis repungnantis deo et si reponitur hoc est per quandam annologiam et quandam super eminentiam et non secundum proprium modum secundum quam puta sunt instita instituta de ad significandum

Circa textum de proprietatibus personarum distinctionem 26am prima conclusio hoc nomen ypostasis dicitur de qualibus persona singulariter et de omnibus similiter pluraliter ypostasis id est suppositum vel subsistentia

Secunda conclusio aliqua sunt nomina propria singularum personarum exprimentia suas proprietates

Tertia conclusio non omne quod dicitur de deo dicitur secundum substantiam et non omne quod dicitur secundum substantiam dicitur ex tempore quia relativa dicuntur non secundum substantiam Clara est quod relativa ab aeterno dicuntur non secundum substantiam

Alia conclusio filius dei dicitur aeternaliter filius dei etiam per gratiam potest vocari filius ad optimus Item spiritus sanctus dicitur donum et aliqualiter dicuntur plura dona et est donum in se ad intra aeternaliter et donatum temporaliter

Alia conclusio trinitas potest dici spiritus sanctus ad vertendum advertendum quod ly spiritus sanctus potest capi uno modo generaliter attribuitur cuilibet personae et sic quaelibet persona dicitur spiritus et sancta Sed si capitur a proprietate tunc negetur de qualibet alia persona etc

Quantum ad 5m articulum videndum est utrum deum esse sit demonstrabile et hoc excludendo statum viatorum de quibus non est dubium quin ex praemissis prioribus via doctrinae sciant concludere demonstrative deum esse licet sit principium complexum evidentissimum nec talis demonstratio facit de novo scire respectu eorum Sed utrum possint stante beatitudine habere aliquam novam notitiam respectu huius quod deus est de isto possunt esse duo modi dicendi vel huiusmodi processus esset ex notitiis in verbo vel in proprio genere ad intel??lectum per lumen gloriae potest dici utroque modo quod sic licet beatitudo essentialis sit in variabilis seu beatifica notitia de lege statuta nichilominus nihilominus quantum ad accidentalia posset variari ita quod ex notitiis in verbo possit beati concludere quod deus est

Secundo in proprie genere specialiter iuti lumine gloriae nec huiusmodi scientia in proprio genere et beatifica sunt incompassibiles ymmo immo nec actus fidei aenigmaticus est inconpossibilis visione clare quod deus est ymmo immo causando demonstrationem pro evidenti notitia praemissarum et evidenti notitia de bonitate commune et quod sunt respectu alicuius potentiae concludentes huiusmodi conclusionem quod deus est deus cognoscit se vel potest se cognoscere demonstrative licet non sit sibi demonstratio vel discursus Primo potest dici quantum ad hoc quod sit notitia evidens aequivalenter demonstrativa

non ergo intelligo de statu beatorum quia non est dubium quin possint

Etiam de statu innocentiae non revocatur in dubium quin in illo statu erat evidenter demonstrabile ne dum theologice ymmo etiam in primo lumine naturali et theologice concurrente lumine supernaturali etiam ex puro lumine in statu innocentiae

Nam venerabilis hugo nedum quod deus est sed etiam quod deus trinus et unus primus parens potuit habere notitiam nam ex habitudine ymaginatorum creatae ad ipsam trinitatem increatam potuit evidenter concludere deum esse trinum et unum inmediate immediate anima videbat se esse animam et esse factam ad ymaginem imaginem dei et trinitatis ergo cognovit se secundum illam habitudinem quod non fuisset nisi cognovisse utrumque extremorum forte ex cuilibet creaturae notitiae est deducibile quod deus est et trinus

Iterum Item non revocatur in dubium utrum sit demonstrabile etiam in lumine naturali a substantiis intellectualibus perfectioribus quam sit homo

doctores non revocaverunt in deum dubium quin species superior posset habere demonstrationem alicuius conclusionis ad cuius ad sensum nos non possemus pertingere nisi per fidem

Ideo restat difficultas utrum in statu naturae lapsae sit demonstrabile deum esse in lumine naturali

Circa textum distinctionem 27am prima conclusio non est idem esse patrem et genuisse filium et aliud esse filium et habere patrem ergo aliquid esse spiritum sanctum et ab utroque procedere Patet de essentia quia est pater est tamen non generat filium Ita quod non sequitur a est pater ergo generat filium unde pater potest capi pure adiective et sic negetur illa essentia est pater Alio modo subiective et tunc bene conceditur secundum modum antiquorum

Secunda conclusio haec nomina genitor genitus verbum ymago imago relative summuntur in divinis aliqua sunt propria personis et sunt condistinctiva notionalia sicut generatur

Tertia nomina essentialia capiuntur quandoque propriis sicut dicitur deus de deo lumen de lumine et quando dicitur deus generat sicut est ita essentiale sicut ly essentia

Quarta conclusio Quod secundum nomina essentialia bene dicitur hoc de illo sed ss secundum propria non non dicitur ut non dicitur pater de patre

Quinta conclusio nomina essentialia interdum non solum capiuntur pro propriis ymmo immo aliquando pro tota trinitate ut cum dicitur nemo bonus nisi deus

In alia lectione Positum est prius quod demonstrabile est deum esse Nunc videndum est de eius unitate

prima propositio necesse est unicum esse deum ita quod inpossibile est plures deos esse

probatur quia si essent plures vel differrent specie vel differrent solum numero primum non potest dari ex eo quod omnia quae differunt specie habent ordinem inter se sic quod unum est reliquo perfectius datur ergo a et b fit perfectius b sequitur quod b non est deus quia per ly deus intelligitur perfectum quo nichil potest esse perfectius quod autem res differentes specie habeant talem ordinem patet quia alias non esset ordo perfectionum inter se

Etiam probatur alias per diffinitionem anshelmi de praedicatis dicentibus perfectionem simpliciter patuit alias

deinde probatur quod non possent diffinire numero solum quia si sic et sunt eiusdem speciei et eadem ratione qua possent esse duo individua talis speciei etiam infinita et sic sequitur quod infinita talia individua possunt esse ergo infinita sunt quia individuis est bona consequentia a posse esse ad esse unde in terminis absolutis bene sequitur A potest esse deus ergo a est deus Et sic non est repugnantia ubi in aliqua specie possunt esse duo individua quando possunt esse infinita

Item pluralitas individuorum in aliqua specie est propter inperfectionem ergo nullo modo in illa specie qua reponitur deus est ponenda individuorum pluralitas consequentia tenet quia deus est simpliciter et universaliter perfectus antecedens probatur quia pluralitas individuorum non est nisi propter corruptibilitatem eorum quia non possunt perpetuari in individuo ergo est pluralitas ut perpetuentur in specie et continuentur Propter istam causam fuit ymaginatur imaginatur aristotelis quod in qualibet specie intelligentiarum non esset nisi unum individuum

Item tota latitudo speciei in se considerata quae est plurium individuorum contentiva ut ipsa est plurium individuorum contentiva est magis perfecta quam aliquod illorum et sic de pluralitate deorum illa multitudo si poneretur esset perfectior quam aliquod illorum et per consequens nullum illorum esset deus

Item si perfectiones illorum duorum concurrerent essent maior perfectio quam unius solus igitur

A??dum sic est quod inpossibile est esse plures deos sed etiam est evidenter demonstrabile non quidem a priori sed a posteriori unde philosophus concludit unicum esse deum Item Aristoteles 12 Est unus aeternus et finis perfectionis et tandem concludit unus ergo etc

Ad istam conclusionem faciunt magister ioannes de ripa et multas rationes videas si placet

Contra conclusionem facit facit scotus unam rationem et arguit sic loquendo de lumine naturali si esset aliquod bonum simpliciter infinitum videtur quod nullum esset malum nam unum contrariam specialiter infinitum cor?undem reliquum

Item arguit a priori non potest probari quod deus sit vel quod deus sit unus ergo a posteriori solum et per creaturas sed creaturae sunt praecise finite ergo non potest inferri ex hoc aliquod bonum infinitum ergo nec deus cum ponatur esse bonus seu bonum infinitum

Ad primum dicitur quod intelligitur de agentibus mere naturalibus vel agentibus per modum naturae deus autem nec est agens naturale nec habet contrarium unde malum non est positive malum sed solum denominative extrinsecus vicem quod libere producitur contra divinum praeceptum

Sed quid dicerent philosophi qui dicunt deum mere naturaliter agere

quantum est de aristotele ex aliquibus dictis videtur innuere quod deus est mere libere quia in 12o attribuit sibi omnem denominationem perfectionis simpliciter et per consequens libertatem

Item ex actibus nostris quia in nobis ponamus libertatem et cum ad cuiuslibet actus productionem concurrat etiam cum voluntate nostra concurrit

Item aristoteles 4o videtur quod per subtiliationem medii in infinitum potest velocitari motus et per consequens 2m aristotelem potest agere contra communem modum forte quod esset opinio philosophorum quod deus quantum ad aliquas operationes mere naturaliter concurret et quantum ad aliquas libere Sed anima nostra quantum ad aliquas operationes mere naturaliter agit et quantum ad aliquas libere et voluntarie non dico quod ista propositio sit vera sed antiqui philosophy philosophi sic possunt salvari et esset satis probabile

Respondetur ergo ad rationem secundum variam theologiam Concedendum est quod deus mere libere agit et non naturaliter

Ad aliam dicitur quod ex creaturis concluditur quod deus est infinitus et inmensus ad probationem quod quaelibet creatura est finita ergo neganda est consequentia propter multiplicem causam

primo licet creatura sit finita tamen ad sui productionem requirit potentiam simpliciter et absolute immensam et infinitam propter istam radicem antiqui phylosophi philosophi negaverunt creationem quia videtur esse finita distantia inter esse simpliciter et non esse Similiter quia infinite difficultatis esset et non posset fieri nisi a potentia simpliciter infinita et quia non posuerunt talem dixerunt consequenter quod creatio non est possibilis

Item nisi requireretur potentiae activae inmensitas immensitas respectu cuiuscumque effectus minimi sequeretur quod deus posset suam causalitatem alicui creaturae communicare taliter quod creaturae sufficeret effectum producere de non esse ad esse et quod deus conservaret creaturam Verbi gratia sit difficultas ut 10 producere aliquam creaturam et habeat illa creatura causalitatem ut 100 tunc potest si deus conservet eam et dimittit eam suae naturae quo ad agere

Item licet quaelibet creatura in se considerata sit solum finita tamen inter creaturas sunt infinite habitudines et relationes quibus consideratis relucet in na crea turam vel creaturis immensitas artificis ergo quantum ad simplicem entitatem obicitur ut finita obiecta tamen secundum omnes habitudines quas habet vel habere potest repraesentat suum artificem ut infinita

Sequitur tam genere causae efficientis quam finalis est infinitus Doctores dixerunt de essentiali ordine causarum unde causae vocantur essentialiter ordinate quando sic se habent quod 2a nullomodo potest agere nisi in virtute primo prima dirigente et coagente Isto modo describuendo dicendum est quod nulla causa 2a potest alteri 2o causae subordinari loquor de essentialiter subordinatis patet quia quaelibet potest agere alia non coagente quia quibuscumque datis una potest conservari alia destructa et deus mediate illa potest agere sed praecise primae causae quaelibet 2a causa subordinatur

Alia lectio Solvuntur rationes probantes quod deus non est cognoscibilis a nobis et sunt perfecte in una lectione ante quae incepit visum est quomodo fides non subiacet / Quantum ad 6tm articulum et ultimum in quo solvendae sunt rationes introductae ad probandum quod non sit deus Primo arguebatur quod inpossibile sit habere notitiam de deo quia vel est proportionata illa notitia obiecto et sic est infinita et si potentiae erit proportionata obiecto et non erit notitia de deo

Circa distinctionem 29am prima conclusio hoc nomen principium dicitur relative de qualibet persona spiritus sanctus est principium ad extra

Secunda conclusio pater est principium principale trinitatis

Tertia pater ab aeterno principium et filius sed spiritus sanctus non quia non nisi ad extra

Quarta licet pater sit principium creaturarum non tamen tria principia Quinta pater et filius etc

Alia lectio pertinens ad instantum articulum Ad istam rationem vel illa notitia esset finita vel infinita Quinta ratio principalis ad probandum quod deus non est cognoscibilis tangit utrum huiusmodi notitia esset finita vel infinita Si finita aliqua creata notitia potest esse ita perfecta Si infinita tunc esset increata

Quod primum sequitur probatur nam aliquid obiectum creatum causat notitiam certe perfectionis et aliud obiectum perfectus ioremiorem et sic quia processus est in infinitum deveniendum est ad aliquod obiectum causans notitiam perfectiorem ista finita

Primo magister Ioannes de Ripa respondet quod non est processus in infinitum in talibus notitiis quia totus numerus specierum in genere accidentium est finitus Consequenter diceret Quod aliqua sunt obiecta quae non possunt concurrere obiective sed si debent cognosci quodlibet ipsorum erit sui ipsius notitia formaliter et illa erit perfectior quam notitia quam habemus de deo quia illa est intelligentia et nostra est accidens

Ista positio licet sit probabilis quia non est contra fidem tamen tenui contrarium B: Quod non est proportionalis habitudo notitiarum inter se sicut obiectorum aliquibus causantur et plura alia bona Ideo respondetur secundum alia viam Sed pro declaratione mere advertendum quod non est proportionalis habitudo notitiarum inter se sicut obiectorum a quibus causantur et in hoc prima causa vel ratio stabit solutio huius dubii Causa igitur dicti est quia valde bene possibile est quod aliquod obiectum uniformi concursu causet valde diversas notitias ut notitiam sensitivam et notitiam intellectivam

Item si obiectum causet notitiam in nobis et angelus esset praesens causaret aliam notitiam perfectioris 2a causa speciei in angelo Alia causa quia obiectum non est totalis causa huius notitiae sed concurrit potentia unde non sequitur si aliqua aggregatio causarum concurrit si una dupletur et ergo totus effectus dupletur Ex ista radice habetur bene quod non sit eadem proportio notitiarum sicut obiectarum quia idem obiectum potest producere diversas species notitiarum nobiliores et perfectiores secundum diversitatem applicationis potentiarum 3a causa Tertio diceretur quod ex alia radice non oportet quod sit eadem proportio quia ascendendo per obiecta contingeret devenire ad aliqua obiecta quae mere libere agerent et ita videtur esse de angelis quod deus velit aliqua fieri stricte per eos et non videantur nisi velint

4ta causa Quarto dicitur quod non dantur huiusmodi proportiones secundum quod ymaginatur imaginatur adam scilicet secundum quod datur obiectum perfectius potest dici quod species non communicant in aliquo in quo possint conparari unde proportio proprie dicta semper sit in quantitatibus eiusdem generis ut numerum ad numeri continui ad continuum unde si perfectio humana duplaretur quid esset hoc non posset illud reperiri et sic procederet argumentum super falsa ymaginatione imaginatione unde si perfectio humana duplare etc sicut prius Unde species non possunt sic comparari

5ta causa Quinto dicitur licet admitteretur causa doctrinae scilicet quod placeret excessus obiectum tunc diceretur quod non esset eadem proportio notitiarum quia non oportet quod causalitas obiectiva correspondeat ad perfectionem rei in se scilicet quod sit talis proportio causalitatum obiectivorum sicut est proportio essentiarum inter se ut repugnat mere primae quia agat Unde causalitates sunt communicatae secundum quod congruit ordini universi ita quod stat quod perfectio essentialis valde modicum addat ad causalitatem obiecti nam quia staret quod non posset attingere causalitatem alterius obiecti secundum speciem dato tamen quod causalitas alterius valde modicum excederet

6a causa 6to diceretur quod visio dei aliquo modo est infinita licet tamen posset excedi in eadem specie visionis ita quod posset esse maior dicit adam quod non capit istam rationem ideo eam dimittit Forte vocant eam infinitam quia habet infinitas species sub se secundum quod finit infinita obiecta et cuilibet cortndum correspondet notitia alterius speciei

Aliter respondet Adam ymaginando imaginando quod ex parte capacitatis animae evaditur huiusmodi difficultas nam dato quod omnia obiecta essent causata quae essent nata causare huiusmodi notitiam ex quo anima est solum finitae capax non potest capere huiusmodi notitia infinita ut si summa sit ut mille posset non posset anima capere nisi ut mille et sic de deo dato quod ageret secundum ultimum suae potentiae non posset agere in hac potentia perceptiva nisi notitia ut mille et cum hoc illa notitia excedit alias notitias quia est nobilioris obiecti et quantum ad gradum est aeque perfecta quia nullum obiectum creatum potest intensiorem et sic quantum ad speciem et nobilior et etiam quantum ad obiectum licet non quantum ad gradum

Circa distinctionem 30am Sunt enim quaedam quae ex tempore dicuntur prima conclusio Quaedam nomina dicuntur de deo temporaliter et relative et denominatione non quod accidant deo sed in ordine ad creaturam et sic ex tempore dicitur dominus Aliqui dicunt quod ab aeterno dicebatur dominus alii dicunt quod hoc debet intelligi quod ab aeterno habuit potentiam dominativam

Alia conclusio Incepit esse dominus hominis

Tertia quando aliquid dicitur de deo ex tempore nichil ex hoc accidit deo sed accidit creaturis et attribuitur deo denominatione extrinseca

Quarta conclusio Quod spiritus sanctus dicitur datum vel donatum hoc est ex tempore sicut dicitur donum aeternaliter

In alia lectione Consequenter solvendae sunt rationes

Circa distinctionem 31am Aequalitas non reperitur nisi inter illa inter quae est aliqualis distinctio Et Magister quod aequalitas prout attribuitur personis divinis non debet teneri nisi privative Ymmo Immo magistri dicunt oppositum scilicet quod positive sunt aequales unde magister dicit quod quando dicitur quod sunt aequales non ponitur aliquid sed intelligitur privatio scilicet quod unus non est maior alio nec unus minori alio magister in isto non tenetur

Item dicitur ulterius quod pater et filius et spiritus sanctus sunt aequales magis propter essentiam

Item dicitur magister unitas patri attribuitur quia habet praevenitatem aequalitas filio quia primo reperitur in eo aequalis quia non diceretur pater aequalis nisi produceret aliud Quando dicit christus ego et pater unum sumus per quod dicit ego innuit unitate essentiae per hoc quod dicit sumus innuit pluralitatem personarum

Alia lectio est de materia fruitionis Consequenter declarari oportet primam esse bonitatem cuius adeptio perficit affectum quae semper simpliciter se est diligibilis

Circa hoc alias allegabatur Augustinus 11o capitulo primo qui narrat verronem posuisse centum et 88o sectas varias philosophorum de felicitate humana Ita quod humana investigatio Numquam suffecit ab initio inquirere in quo consistit felicitas humana et ideo indiget theologica sapientia ipsam dirigente Et istam materia tradit magister in prima distinctione primi Probatur ratione quia in nulla creatura sit ponenda huiusmodi felicitas

Sequitur evidenter quod deus summa bonitas mentis quietativa tanquam finis ultimus in quo ponendus est finis laetitiae et hoc vocatur frui Et ideo magister sententiarum usus est istis terminis frui et uti Et cepit ab antiquis et specialiter aromanis Ista materia tractata est in scripturis sub aliis terminis unde dicitur diliges deum tuum ex toto etc Et istud mandatum dixit salvator maximum esse in lege et 2m proximum sicut te ipse unde dilectio dei ex toto corde etc propter se absolute absque hoc quod ordinet illam dilectionem ad aliquod esse fruitio Consequenter praecepit diligere proximum Breviter dilectio rei propter deum vocatur usus et sic ista materia est tradita in evangelio etiam in antiquo testamento

Pro declaratione materiae tota lex potest hic introduci et declarari quia dixit salvator Ab isto dependet tota lex Arguitur sic ex parte rationis humanae

Circa textum distinctionem 32am

Advertendum quod spiritus sanctus procedit per modum amoris et amore debet esse vinculum duorum et ideo quantum ad hoc habet rationem quasi distincti Non est autem de ratione sapientiae sic quod copulet inter diversa ideo de ratione amoris magis est reportare distinctionem sic conceditur quod diligant amore producto

Alia ratio est usus loquendi ecclesiae quem debemus tenere quia tempore doctorum forte potuit consurgere heresis ex uno modo loquendi licet esset verus et talem evitabant doctores resolvendum tamen ad conceptum et intellectum bonum etc

In alia lectione Inter rationes heri inductas quarum quaelibet tangit materiam tractandam