Prima via

prima via est aegidii de Roma sequens sanctum thomam in illa parte. unde ad salvandum quomodo corpus christi stet sub speciebus panis et vini ipse ymaginatur imaginatur tria. primum quod vi transubstantionis panis in corpus christi sola substantia corporis christi inciperet ibi esse. unde substantia corporis christi est praecisus terminus ad quem inquam illa transubstantio ordinatur. 2m secundum sumit quod substantia quantum est de se et in se est divisibilis Realiter. 3m tertium quod omnia alia praeter substantiam corporis christi ut accidentia spiritualia et materialia anima et cetera, quae non sunt corporis christi sunt ibi concomitanter praecise non quod in sint vi transubstantionis vel quod in illa panis mutetur, nam quantitas non est ibi nec constituit ibi substantiam sed eam sequitur ideo quantitas non habet ibi proprietatem suam intrinsecam respectu corporis christi, et ex consequenti ipse ymaginatur imaginatur iuxta 2am secundam suppositionem quod substantia christi habet modum indivisibilis Rei ut quaelibet substantia sibi derelicta, et ista imaginatione data quod substantia corporis christi habeat modum indivisibilis Rei facile est salvare quod substantia corporis christi sit sub cuiuslibet speciei particula, utrum tamen ita sit quod quaelibet substantia sit quantum est de se indivisibilis.

Scio tamen quod praedictus aegidius alibi tenet quod quaelibet forma est intrinsece simplex sed ratione inhaesionis quantitatis est divisibilis ut substantiam quod capit vel Recipitur albedinem denominatur albedinum, ita substantia vi inhaesionis quantitatis dicitur quanta, et sicut sublata albedine subiectum non dicitur albedinem, ita sublata quantitate substantia non esset indivisibilis.

Secunda via

2us secundus modus salvandi illum situm mirabilem corporis christi sub speciebus panis et vini fuit okam, adae, et multorum modernorum et praesumitur 2o secundo ex quibus dicunt ipsi perfecte concipitur propositum, scilicet, qualiter corpus christi subsistit illis speciebus vel existit.

Primum est quod unum corpus potest esse Realiter in diversis locis. ista suppositio apparet de facto de anima nostra quae est in pede et eodem est in capite et in brachio et in omnibus partibus corporis humanam, et de intelligentia quae assistit cuilibet parti orbis. si igitur non Repugnat secundum philosophiam unam rem indivisibilem esse in diversis locis et sitibus, satis illud recipiendum est de corpore christi nec est mirandum quod deus potest eum in diversis locis colocare collocare .

2a secunda suppositio quod deus poterit diversa corpora simul penetrative sicut unus corpus poterit ponere in diversis sitibus, ita plura corpora potest ponere in eodem situ penetrative.

et primo illud patet ex scriptura multiplici nam clauso utero virginali corpus christi natum fuit a virgine igitur oportuit quod corpus christi fuisset cum aliqua parte corporis virginis penetrative.

Item de ingressu salvatoris ad discipulos Ianius clausis, nam corpus christi fuit in eodem situ cum pariete vel cum hostio quia penetravit alterum illorum vel aliquid de clausura ut tectum vel aliquid aliud.

3o tertio exeundo de sepulchro exivit absque apertura penetrando corpus circumstans, et sic apparet quod suppositiones sint concedendae.

Et istis duobus habitis facile est concipere existentiam corporis christi sub speciebus panis et vini sacramento altaris quia per primam suppositionem unum corpus potest esse in diversis locis et sitibus, igitur quaelibet pars corporis christi in qualibet parte hostiae et ideo possibile est de potentia dei absoluta quod quaelibet pars corporis christi ponatur in qualibus parte hostiae nec plures partes esse simul Repugnat igitur sub cum qualibet parte hostiae quaelibet pars corporis christi continetur, et iste suppositiones explicant communem suppositionem fidei et positione eiusdem.

Et circa praecise addo duo, primum quod non obstante tali situatione nulla fiat partium discontinuatio et caput continatur collo et sic de aliis membris, et ex ista suppositione habetur quod corpus christi secundum veram ordinationem erit in quolibet loco et parte hostiae quia si nulla pars alteri discontinetur erit ibi unus ordo ita quod digitus non erit inhaerens alteri digito, licet sit unus alteri indistans.

Tertia via

3a tertia via est ponendo quod ibi non sit Realiter magnitudo vel quantitas continua, unde licet in caelo sit Realiter quantitas continua de cuius natura est ponere partem extra partem quantum ad situm exteriorem, nihilominus in transubstantionem corporis christi transubstantur panis in corpus christi sine tali accidente, quia esset ibi Repugnantia quod esset ibi quantitas, et non haberet suam naturalem conditionem, scilicet, extendere corporis partis, scilicet, partem extra partem quantum ad situm exteriorem, nam de eius intrinseca ratione est res extendere secundum partes seorsum locum occupantes et si arguatur contra, nam si sic, sequeretur quod corpus christi non esset in sacramento altaris quia non esset et ibi vinum nec organizatum.

Ad illud Respondetur quod quantitas non est de integritate organizationis. Sed consistit in ordine membrorum extra se invicem locum occupancium occupantium , modo nihilominus manet in christo excellentissima complexio, et corpus vere binum[?] et sic de aliis nobilibus modis existendi praeter quantitatem extensivam.

2o secundo potest aliter exresponderi quantum ad figuram quod licet ibi non sit Realis figura, tamen ponitur figura aequivalenter ut apparet de specie sensibili quae communiter eciam etiam subiective in anima indivisibili, et Realiter ponitur sine quantitate sed habet modum proportionalem quantitatis quantum ad repraesentandum suum obiectum et quasi ordinem parcium partium obiecti in anima repraesentat et licet virtute illarum specierum ibi non esset figura, tamen esse aequivalens figurae quia per illas species fit Repraesentatio obiecti et suarum parcium partium et earum dispositionis inter se, et illud apparet clare de speciebus immediate ab obiecto productis et eciam etiam de ymagine imagine in speculo quia quantumcumque speculum sit parvum nihilominus res obiecta ei causabit ymaginem imaginem proportionalem sibi.

Cum hoc tamen stat quod ymago imago apparens in speculo apparebit maior quam sit speculum, quia ymago imago Rei maxime potest videri in speculo minimo.

Quarta via

4a quarta via est quod generaliter corpus non determinat sibi quantitatem Ita quod idem corpus quantacumque quantitate Remota si quantitas sit Res distincta a re quanta, et si non sit distincta, tunc dato quocumque corpore illud corpus sine acquistione vel deperditione potest occupare subdupplum subduplum spatium subtripplum subtriplum subquadrupplum subquadruplum , et sic in infinitum, ponatur quod sicut idem corpus potest subdupplum subduplum spatium et subtripplum subtriplum et sic in infinitum occupare quod idem corpus infinities[?] replicetur, tunc poterit stare quod erit unica quantitas implens locum et informans, non tamen multiplicatam in illo spacio spatio , et tunc habebitur totum in toto, et quaelibet pars erit in qualibus parte.

Quinta via

Alia via, scilicet, 5a quinta est quod quantitas est totalis causa coexistentiae Rerum et correspondentiae unus partis ad aliam et tocius totius ad totum, per cuius substrationem ut dicit de hacia sola quantitas est causa coexistentiae Rei, igitur sublato officio quantitatis si quantitatis sit res quanta si non sit substantia quanta sublata quantitate quaelibet pars illius Rei incipiet esse praesens toti et cuilibet parti eius in quo toto res prius erat, et sic ymaginatur imaginatur iste quod si tollatur quantitas vel officium quantitatis sit eadem pars cum suo toto et econverso, nam quaelibet pars assistit cuilibet parti infra quam est secundum se totam.

Sexta via

6a sexta via sumit quod quantitas continua respectu substantiae quantae habeat duplicem habitudinem et effectum, unus est intrinsecus et inseparabilis, et est ordinatio intrinseca partium et continuatio earum inter se secundum debitum ordinem. 2a secunda habitudo est respectu situs extrinsici quae quantitas continua extendit partem extra partem non solum intrinsece, sed extrinsece in ordine ad bonum extrinsecum, et ut melius haec ymaginatio imaginatio habeatur adhuc Repeto eam, nam ista via ymaginatur imaginatur quod quantitas continua habet dupplicem duplicem habitudinem respectu substantiae quantae, scilicet, quam informat. prima est ordinatio parcium partium et earum situatio intrinseca erit habitudo haec est intrinseca quantitati. 2a secunda habitudo est partem ponere extra partem in comparatione et mensura ad locum et situm extrinsecum, et istae habitudines sunt abinvicem separabiles, prima habet rationem prioritatis quia intrinseca est et 2a secunda est extrinseca, ideo quantitas potest habere effectum quo ad primam habitudine et non quo ad 2am secunda , nam stat quod corpus christi habeat quantitatem extensam intrinsece absque hoc quod respectu extrinseci habeat habitudinem, et sic salvabitur magnitudo corporis christi in se absque hoc quod illa correspondeat situi extrinseco et quia in istis duabus suppositionibus dependet difficultas materiae.

Prima propositio

primo quod aliqua substantia est intrinsece indivisibilis et ut ita loquar punctualis nihilominus tamen potest alicui magno situi extrinseco coexistere illud apparet de anima intellectiva quae est intrinsece indivisibilis et quantum ad coexistentiam occupat locum tocius tocius corporis humani non tamen commensuratione, hoc tamen concederet aristoteles et philosophi de intelligentia in orbe quae per eius coexistentiam occupat locum sui orbis et ita potest ymaginari imaginari vice versa quod Res quantumlibet magna intrinsece possit quantumlibet modicum spatium occupare Remanente tamen sua infinite. Ita quod sicut indivisibile coexisti divisibile quantumcumque magno quare non viceversa non est autem maior difficultas quod divisibile coexistat punctuali rei quam quod indivisibile coexisteret Rei quantumcumque magnae sicut igitur intelligentia potest situi coexistere magno non tamen commensuratione ita aliquid in se ipsum magnum potest alicui situ indivisibili coexistere et cuilibet eius puncto vel cuilibet eius parti, nam 2a secunda habitudo non est maioris difficultatis quam prima, et illud exemplum multum conferet ad appariendum apparet materiam praensentem.

Similiter ponitur de esse durativo respectu intrinsece durationis unde sicut non implicat animam indivisiblem situi divisibili coexistere. Ita non Repugnat quod aliqua producto indivisibilis coexistat durationi divisibili. Ita quod staret quod productio angeli esset indivisibilis et tamen uni[vini?] toti horae coexisteret quia indivisibilitas quantum ad situm non plus Repugnat quam productio indivisibilis ad successionem temporale, quo dato habetur quod productio successiva indivisibilis coexistit successioni seu durationi secundum se et quodlibet sui sed non commensuratione eo quod Res indivisibilis non habet partes quae partibus durationis correspondeant isto ergo fundamento habito quod Res extensa in se et quantum est de se possit Remanere in extensa secundum se totam, scilicet, per positionem partis extra partem remanente eius executione intrinseca eo quod indivisibile non Repugnat, quo ad situm quod existat ei secundum se totum et secundum quamlibet eius partem coexistere corpori quantumcumque magno, sic diceretur de corpore christi quod potest se habere ad situm quod existat ei secundum se totum et secundum quamlibet eius partem sit in illo, quo dato ymaginandum imaginandum est quod corpus christi sub speciebus panis et vini habet intrinsecam habitudinem in quolibet puncto hostiae quod in quodlibet totum existit, ita quod positio divinae habitudinis quantitatis et ymaginatio imaginatio duppliciter dupliciter habitudinis eiusdem ad substantiam manuducit sufficienter ad intellectum praesentis difficultatis, ideo non Restat nisi intelligere illam dupplicem duplicem habitudinem unde prima habitudo quantitatis est continuare Rem intrinsece secundum suas partes 2a secunda habitudo est Reddere ipsam magnam correspondenter ad situm extrinsecum et extendere partes in ordine ad situm extrinsecum, et ista habitudo est ab alia separabilis eo quod ipsa est posterior, Ita quod prima habitudo vocaretur extensio et 2a secunda coextensio si prima habitudo Remaneat res erit extensa et non coextensa, si secludatur 2a secunda habitudo.

Et iuxta hanc ymaginationem imaginationem sequitur quod non plus Repugnat corpori infinito in qualibet parte hostiae collocari quam Repugnet infinite indivisibili immensum spacium spatium occupare, ut non Repugnat quod deus sit ubique ymo immo est eius proprietatis, patet prima pars istius propositionis quia infinita quantitas Retenta prima habitudinem et sublata 2a secunda tunc non coextendetur[?] igitur ipsa est in puncto indivisibili illius situs in quo ponitur.

Secunda Propositio

2a secunda propositio licet corpus christi ad quamlibet parcium partium habeat habitudinem excluditatem habitudinem extrinsece commensurationis, cum hoc tamen stat quod ad quamlibet partem habeat utraque et quaelibet pars ad aliam.

Pro isto notandum est quod corpus christi ad quamlibet partem habet proportionalem habitudinem sicut ad quamlibet partem hostiae quia totum corpus christi est in quolibet puncto hostiae et quantum ad hoc non habet habitudinem coexecutionis ad illas quia magnum corpus quantumcumque potest coexistere situi indivisibili, tamen partes corporis christi habent habitudinem utraque et corpus christi habet illam eadem ad omnes partes hostiae quia de facto una pars vocat et circumdat aliam ut bene circumdant sanguinem et partes circumferentiales capitis circumdant cerebrum et tamen pars ad totum habet habitudinem aliam quae excludit habitudinem coexecutionis.

Tertia propositio

3a tertia propositio sequitur quod nulla est repugnantia quod corpus christi sit commensuratione sub speciebus panis in loco, Et licet ista propositio appareat quoddam modo esse contradicta, et tamen ipsa patet quia stat quod quantitas loci circumstantis totum corpus christi vel circumdantis ipsum respectu specierum habeat habitudinem extentionis et non coextensionis quo ad species quia illae habitudines non sic se excludunt quin possint in eodem respectu diversarum.

Quarta propositio

4a quarta propositio sequitur quod non est Repugnantia speciebus hostiae panis in aliquo loco commensuratione contineri et iterum ille locus continens species in alio loco contineri commensuratione illo in alio. et sic in infinitum semper augendo ut ultimus locus esset infinita continens non tamen commensuratione respectu illorum quibus coexistit, et illud staret in qualibet parte hostiae minima.

Quinta propositio

Et ex hoc sequitur 5a quinta propositio quod si in loco illo christus situaretur quod in speciebus christus posset ambulare per mille annos per lineam Rectam, et tamen non attingeret finem illius lineae quia stat interius quantumcumque magna habitudo magnitudo commensurativa absque hoc absque hoc quod illa magnitudo habeat cum speciebus habitudinem coexecutionis, et infra se possunt fieri mutationes tarditates ambulationes, et sic de aliis motibus.

Contra ista tamen arguitur quia ista positio videtur esse contra communes animi conceptiones et contra principia scientiarum notissima ut geometriae et aliarum, nam si positio esset vera ponatur quod in grano millii dato mundus in eodum situ et figura sicut nunc est, ponatur, tunc in illo casu superficies concava grani millii circumdaret mundum et nos omnes, tunc ponitur in particulari sit ita quod centrum mundi sit in centro grani millii et hoc toto mundo Remanente in sua quantitate sicut nunc est tunc sit ita quod a centro communi ambarum speciarum protrahatur dyametraliter diametraliter usque ad superficiem connexam gravi millii tunc quaeritur an illa dyameter diameter supercaecabat superficiem connexam ultimae sperae sphaerae vel non, si non tunc illa dyameter diameter non protra hebatur usque ad superficiem connexam grani et per consequens dyameter diameter protracta a centro usque ad superficiem grani millii erat longior quam illa quae protraheretur ab illo centro usque ad superficiem connexam ultimae sperae sphaerae quod videtur inymaginabile inimaginabile , vel diceretur quia illae duae dyametri diametri essent aequales quod non videtur bene consonum communi animi conceptioni.

nam non est dicendum quod illae semidyametri semidiametri in eodem puncto terminentur quia non videtur quomodo granum millii contineret mundum nam secundum istam positionem oportet dicere quod 8va octava spera sphaera sit minor grano millii, vel ei aequalis.

2o secundo si sint lineae Rectae quarum una est alteri supposita si una non excedit aliam illae sunt aequales ut capitur lineae protracta a capite usque ad pedes, et alia protrahatur consimiliter videbitur propositum.

3o tertio signatis nam duabus lineis aeque distantibus illae concurrunt in quolibet puncto igitur lineae paralele parallele concurrunt, et istae vocantur paralele parallele quae in infinitum protractae numquam se intercaecarent[?].

Breviter facilis est solutio ad omnia ista, nam dicitur quod scientia demonstrativa nullo modo Repugnat isti positioni quia lineae significabiles in hostia non sunt commensurativae se habentes nec inter se coextensae, et sic una non potest poni super aliam, nec dyameter diameter unius sperae sphaerae est dyameter diameter alterius nec una ab alia potest mensurari, nam una omnis dyameter diameter debet esse commensurative in superficie illius cuius est dyameter diameter nam in illo casu una linea protracta a centro parvi circuli non esset minor quam illa quae protraheretur a centro magni et ita Respondetur una Responsione quod in illo casu illa corpora, scilicet, mundus et granum millii sunt invicem commensurativae, ideo principia illarum scientiarum non habent ibi locum, nec Repugnant positioni praemisse, nec tales lineae possent esse communes dyametrae diametrae nec causare figuram.

Ex istis apparet quod illi minus bene dicunt qui ponunt principia geometriae repugnare materiae praesenti, nam ut visum est illa non habent ibi locum.

Primum notandum

Circa viam ultimo tactam de mirabili situatione corporis christi sub speciebus sacramenti ut materia facilius concipiatur notandum est quod experientia utriusque habitudinis quantitatis et defectus experienciae experientiae unius habitudinis sine alia sunt causa tocius totius difficultatis in praesenti materiae quia quaelibet quantitatis continua habet habitudinem talem ad aliam quod correspondent sibi secundum varias partes sui, nam quantitas quantum est de se est locabilis, et taliter quod pars loci correspondet parti locati, et numquam eadem pars loci pluribus partibus locati correspondent, nec plures eidem parti. Et ex hoc contingit quod vis ymaginativa imaginativa considerando continens ad contentum semper Recurrit ad illud inconsueta est operari et ad modum consuetum et solitum.

Secundum notandum

2o secundo notandum est conformiter ad hoc contentum esse maius continente secundum communem modum concipiendi est impossibile secundum quamlibet proportionem nam quod octava spera sphaera Remanente sua quantitate et habitudine intrinseca ex extrinseca collocetur in grano millii est impossibile Retenta utraque quantitatis habitudine, nam hoc est contra communem animi conceptionem quod continens sit minus contento.

Applicando ad materiam communis modus concipiendi quantitatem secundum utramque habitudinem 2m secundum constat quod non cadit sub ymaginatione imaginatione , nec est possibile quamlibet sit maius contento Reservata utraque quantitatis habitudine.

Tertium notandum

Et ideo ulterius 3o tertio advertendum quod vis ymaginativa imaginativa licet cum difficultate debet separare istas duas habitudines ut de ratione quantitatis continue suum totum in se intrinsece exundere et partes continuare secundum certum ordinem. Deinde stante hac habitudine tollatur coexistentia vel commensuratio quae est communiter inter continens et contentum quodlibet sit difficile oportet tamen ad debite concipiendum praesentem materiam, nam 2a secunda habitudine circumscripta et comp concepta prima aeque faciliter concipiatur quod aliquod quantum contineatur in puncto indivisibili si daretur 2m secundum quod conciperetur quod ab aequali contineretur, eo quod Relatum ad contentum non Refertur ut commensurabile sibi sed Refertur ut quantum ad indivisibile ut corpus Refertur ad animam et tamen non continetur ab ea tamquam ab extenso sibi eo quod ipsa non est alicuius commensurabilis nec divisibilis, ideo per viam operationis vis ymaginatione imaginatione sumendo primam habitudinem per se congrue poterit capi situatio corporis christi sub hostia ymo immo quodlibet corpus quantumlibet maius sub quolibet modico[?] potest contineri aufferendo auferendo tamen habitudinem coextensionis quae semper concurrit et agit et occurrit nisi artificiose tollatur.

Quartum notandum

4o quarto advertendum quod stat idem quantum et eandem quantitatem habere ambas habitudines respectu alicuius eandem quantitatem habere unicam respectu alterius. patet de partibus corporis christi respectu invicem quae Realiter habent ordinem utramque habitudinem inter se, nam cerebrum cum sua concavitate Realiter et dimentionaliter continetur et commensuratione et habet intrinsecam quantitatem et quantum ad hoc una pars respectu alterius habet utramque habitudinem causa continentis quam commensurationis et quaelibet pars ad quamlibet partem. Sed quaelibet pars corporis christi ad quamlibet aliam partem extrinsecam sibi refertur secundum primam habitudinem praecise alia tamen relatione quam prima. patet quia quaelibet pars corporis christi est cum qualibus, et quantum ad hoc Referuntur partes inter se circumscripta 2a secunda habitudine et prima stante nam in quolibet puncto hostiae est totum corpus christi et quaelibet pars eius et illud bene est advertendum quod eadem quantitas ad aliquid habet utrumque habitudinem et relata[?] ad aliam Refertur secundum unam habitudinem praecise ut magis pateat ponitur quod corpus christi Realiter dimentionaliter in loco contineatur sub speciebus et ille locus immediate sub illis speciebus contineatur, tunc ille locus ad contentum Relativum habet utramque habitudinem quia partes loci correspondet partibus corporis christi, et ille locus coextenditur corpori christi adaequate, et tamen idem locus Relatus ad species non habet habitudine coextentionis ad species sub quibus continetur.

Ex quibus apparet quod eadem quantitatis servat utramque habitudinem respectu alicuius ad quod Refertur, et eadem quantitas habet praecise unicam habitudinem respectu alterius.

Quintum notandum

5o quinto notandum est quod licet quaelibet pars corporis christi secundum unum modum referendi ad quamlibet aliam habeat modum non coextentionis, nulla tamen pars in eodem puncto Replicatur unde licet in quo?libet[?] hostia sit pars Relata ad suum locum ut coextensa sibi et sit ibi non coextensa alteri non propter hoc ponendum quod vis huiusmodi pars in eodem loco replicetur patet quia unica potentia[?] ipsius secundum dupplicem duplicem modum Referendi salvatur situatio eius sufficit absque hoc quod Replicetur.

Ex quo sequitur non esse neccessariam necessariam eundem calorem in subdupplo subduplo situ esse in dupplo duplo intentiorem. Ita quod sit aliqua qualitas intensibilis in pedali uniformi, ponitur ergo in subdupplo subduplo situ non oportet quod fiat in dupplo duplo intensior nec in subtripplo subtriplo et sic in infinitum, nam huiusmodi Replicatio non est intensio nec unio parcium partium est quae debeat dici intensiva alicuius et per hoc salvatur consequenter quod causalitas pedalis poterit ad punctuale esse et Redigi sine[?] sui intensione ex modo habitudines situationis partium et ad idem esse potest Reduci taliter quod illa qualitas erit infinite intensionis ratione habitudinis alterius parcium partium alio modo iunctarum.

2o secundo sequitur non esse neccessarium necessarium subdupplationem subduplationem quantitatis esse subduplaitonem intensionis eius quod est contra communiter loquentes in hac materia.

3o tertio sequitur animam non Replicari ex eo quod maius spatium vel corpus informet vel minus. unde ymaginatur imaginatur aliqui quod anima intensiva vel angelus determinant sibi naturaliter certum situm quem natus est occupare quod si in minori Redigatur ymaginatur imaginatur in se Replicari. unde quamquam ego concedam hoc esse possibile, non tamen est neccesarium necessarium quia sicut deus eadem Rem in diversis locis poterit ponere ita potest ponere eadem Rem bis in eodem situ adaequate.

Cum isto tamen adiungo aliam propositionem quod soli deo Repugnat in eodem puncto Replicari, nam quod eodem loco Replicetur videtur eius actuanti[?] repugnare.

2o secundo deus unica sui assistentia immense punctum ymaginarium imaginarium occupat et Replet, igitur non in eodem loco Replicabis.

3o tertio talis Replicatio videtur arguere imperfectione divinae immensitatis quia ex sola eius positione non videretur sufficere vel ad creaturam conservandum vel ad alios effectus producendos, et sic patet iusta dicta qualiter ex dupplici duplici habitudine quantitatis continue potest ymaginari imaginari situatio corporis christi sub speciebus panis.

Difficultates

Circa praesentem materiam sunt difficultates particulares aliqualiter materiam dilatantes.

Prima est de actione et passione possibili fieri sub sacramento corporis christi an scilicet, corpus christi possit agere et pati corporaliter.

et circa hoc est oppinio opinio okam tenentis quod sic quia prima[?] agentis[?] secundum se et quodlibet sui non minuit vigorem eius ad agendum, ymo immo auget ratione maioris applicationis, igitur corpus christi sub speciebus panis et vini potest agere aequaliter ac si esset ibi commensuratione consequenter poterit irradiando et species producendo visum immutare ad sui visionem sed deus ne pandatur fidei scire tamen, non vult concurrere ad huiusmodi actionem vel passionem, nam per hoc evidenter fides probaretur et fidei sacramentum cognoscitur sensibiliter, et sic iste infert quod maius est mirabilium quod non videtur corpus christi quam si species producendo oculum immutaret.

Alia est positio doctoris subtilis isti contraria de directo et supponit pro Radice quod agens corruptibile agit semper per contactum per applicationem coextensiva vel ad passum vel ad medium in quod vel per quod agit, et quia corpus christi sub sacramento non se habet coexistensive ad species sibi immediatas vel ad medium, ideo non est aptum natum agere corporaliter nec passionem Recipere ab agente naturali, quantum est de actionibus spiritualibus ut de intellegentibus et volitionibus ipse ponit quod omnem actionem quam haberet vel habere posset angelus habet vel habere potest anima christi, nam anima in corpore glorificato ad suas operationes exercendas non indiget organo corpore, sed libere utitur sua potentia intellectiva ut angelus a materia separatus.

quicquid sit tamen de hoc neutra positio sequitur ex fide, ideo nec sic nec sic cogimur Respondere pro nunc. tamen oppinionem opinionem scoti Reputo probabiliorem et magis conformem ad modum dictum de situatione corporis christi in sacramento altaris sub speciebus panis et vini.

Consequenter Restat dubium de motu locali corporis christi an a creatura vel a sacredote moveri possit localiter.

Et breviter circa hoc tenet scotus quod a sola divina omnipotentia movetur corpus christi localiter in sacramento altaris et non ab humana potentia, unde ipse concedit quod corpus christi ad modum specierum movetur, sed qua virtute dicit quod divina virtute, exemplum ponit nam si esset lapis vel alius mobile corporale quod sortes ad nutum movere posset. deinde angelus voluntarie moveretur ad modum lapidem tunc ubique moveretur lapis ibi moveretur angelus et tamen sortes non moveret angelum et nihil penitus ageret in angelum.

Sic proportionaliter ymaginatur imaginatur quod corpus christi a sacerdote non movetur qui non habet potestatem movendi nisi species quae non habent naturalem connexionem ad corpus christi ratione cuius ad modum illarum neccessario necessario= sequatur motus corporis christi, sacerdos igitur non movet corpus christi, sed deus ut semper sit praesens speciebus.

et istam viam reputo probabilem eo quod nulla est connexio naturalis neccessitatis necessitatis specierum ad corpus christi, licet tamen ad modum specierum sequitur necessario motio corporis hoc tamen non neccessario necessario sicut ponitur in exemplo de angelo. Sed circa hoc datur instancia instantia ubi ad modum specierum non sequitur semper motio corporis christi, unde sit ita quod hostia sit simpliciter Rotonda[?] et circa propositum centrum movetur motu circulari non participando aliam modum, tunc hostia movetur et tamen corpus christi non mutatur quia semper est in eodem situ secundum se et quamlibet eius partem nam totum est in toto et quaelibet pars in quamlibet partem situs in quo hostia Revolvitur, igitur totum ibi non mutatur, nec novum situm ibi acquirit ut apparet clare, et per consequens corpus christi non mutatur in illo casu.

hic dicitur quod conclusio concedi potest quod stat stante dei ordinatione quod species Realiter movetur et tamen corpus christi ibi existens non movetur et hoc est verum praecise in motu circulari ubi non participat aliquid de alio motu, et eciam etiam si hostia non esset Rotunda non haberet ratio efficaciam.

Consequenter circa species ponitur per modum Regulae de actione et passione earum et quantum ad agere et pati similes fiunt effectus circa species ac si esset ibi unus panis seu vinum, et eosdem effectus quos habet verum vinum habent species vini, et sic de speciebus panis, et hoc quantum ad operatione naturalem, causa subest divina ordinatio quia dato contrario statim haberetur fidei probatio. Si enim species non haberet tales effectus facta conversione panis in corpus christi et conversione vini in sanguinem tunc per consequens fides haberet evidentem probationem cuius contrarium intendit divina providentia ut fide aenigmatica mereamur.

Ex quo sequitur quod ignis ad hosciam hostiam applicatus producit calorem naturaliter et tamen miraculose existit in sacramento, ubi est advertendum quod ad producendum effectum nisi Requiruntur plures causae naturales stat unam concurrere alia non concurrente et deo specialiter supplente quo casu effectus erit miraculosus ratione dei specialis concursus, et tamen respectu causae productivae erit naturalis et tamen effectus naturaliter producitur et deus supplet vicem materiae non quod accidens sibi inhaereat sicut materiae, sed ipse supplet eius causalitatem in genere conservationis.

2o secundo sequitur quod hoc aequaliter nutritur ex hostiis consecratis sicut ex non consecratis, et ita ex sanguine aequaliter inebriaretur ac si esset vinum patet ex illa dicta quia nisi huiusmodi species haberent tales effectus quantum ad agere et pati evidenter videretur fidei sacramentum ut fides sit aenigmatica deus ordinaverit concurrere cum speciebus ac si esset ibi verus panis et verum vinum.

Pro quo notandum quod quiddam doctorum dicunt contrarium ut guillelmus parisiensis in libro ponit exemplum de sacerdote qui non habens veram fidem circa sacramentum in magna quantitate consecrabat pro esu suo, et sic paucis diebus transactis obiit et decessit eo quod credebat ex illis speciebus nutriri et conservari et non habuerunt efficaciam.

Sed contra arguitur quia illae species reficiunt et satiant igitur Realiter nutriunt.

Ad illud Respondet quod aliquem nutriri vel Refici potest intelligi dupliciter. uno modo quia Repletur ab aliquo et inde fames pacificatur. unde notat quod fames provenit ex carentia et vacuitate cibi Requisiti in stoico[?] per cuius appositionem cessat fames, et sic species sacramenti nutriunt quia ratione quantitatis Replent stoicum[?], Alio modo potest capi nutritio pro conversione cibi vel alimenti in substantiam Rei alendae et in Restaurationem partis deperditae, et tunc negant quod species huiusmodi Reficiant.

Sed contra ipsum currit ratio nam si sic sequeretur quod evidenter posset probari fides et sacramentum altaris eo quod si panis non ibi existat percipietur eo quod nullus posset illis speciebus substentiari[?], igitur appareret evidenter differentia nisi species taliter Reficiant ac si esset ibi panis, et ad exemplum quod ponit diceretur quod sacerdos contempsit sacramentum ideo in penam poenam eius intriit[?] alias probaretur fides.

sequitur ulterius quod non est inconveniens quod hostia consecrata alteretur et putrefiat[?] propter minimam conservationem et quod ex ipsa vermes generentur, et ideo docuit experientia et potest Resolvi impuluerem[?] ac si esset hostia non consecrata, et hoc est decentium[?], quia evidenter probaretur quia aliqua hostia esset consecrata nisi species Reciperent huiusmodi alterationes nam hoc est miraculum quod ex talibus speciebus vermes generentur et quod putrefiant nam ex eo ibi Relucet divina providentia.

unde ymaginandum imaginandum est de directio sicut panis potest alterari et alteratione facta sequitur alterius formae productio. Ita proportionaliter ymaginatur imaginatur de speciebus quod uniformiter eo modo sicut panis alteratur et alteratione introducta in illo instanti in quo est recreat deus materiam panis quae fuit mutata in corpus christi vel consimilem in qua ponit subiective qualitatis inductas convenientes formae inducendae et in illo instanti introducitur forma et in eodem instanti primo desint esse ibidem corpus christi, et ita proportionaliter dicendum est de speciebus vini nam nisi ita esset materia prima tandem consumeretur eo quod in qualibet consecratione consumpta esset iam magna pars nisi Resumeretur per illum modum materia.

Ex quo sequitur quod irrisio praesentis sacramenti procedit ex fatuitate et ignorantia derridentium deridentium quia ea omnia quae concernunt in illo sunt ex altitudine divinae potentiae et specialis dei bonitatis quae facit supernaturale Regimen animae nostrae ut ei provideat de salute ut apparet in illis mirabilis de generatione vermium et putrefactione illarum specierum quae sunt in sacramento altaris, nam ista bene Resoluta arguunt divinam omnipotentiam.

et ex hoc apparet quod averroys prius irrisit fidem quam intellexerit cum dicit derridendo deridendo quod christiani comedunt deum suum et mures etiam, et hoc fecit quia ignoravit habitudines rerum et fecit fallaciam consequentis non sunt[?] ex partus ita fieri, igitur non potest ita fieri, nam hoc dicit ex praesumptione.

Aliae sunt difficultates particulares tangentes materiam quae possunt solvi ex radicibus praetactis, et cetera.

Argumenta pro prima via ad imaginandum fidem

prima via est altissiodorensis ponentis quod intellectus adiutus lumine fidei potest assensum articulorum in se causare sine aliqua apparentia extrinseca vel ratione suadente vel inductiva immo ymo ipsum lumen fidei et intellectus sufficiunt ad causandum assensum articulorum in nobis

prima ista via ymaginatur imaginatur conformiter ad argumentum 12o qui ponit duarum civitatum scilicet dei et dyaboli diaboli ex parte voluntatis ponit ibi augustinus quod duo amores faciunt duas civitates civitatem dei fecit amor dei usque ad contemptum sui civitatem dyaboli diaboli amor sui usque ad contemptum dei huiusmodi igitur homines qui talem habent amorem erga sunt omnes cives dyaboli diaboli Conformiter posset poni de intellectu respectu veritatum quia quaedam sunt veritates commodae intellectui etiam in statu naturae lapsae alia autem est virtus ad quam intellectus seclusis omnibus aliis veritatibus et apparentiis fertur in illam veritatem Ita quod totaliter seipsum abnegat propter primam veritatem et sic erit cuius civitas dei sicut dictum est de voluntate et talis est maxima perfectio ipsius intellectus scilicet omnino se negare sicut credere istam deus est quae est prima

Ex quo statim sequitur quod Remunerator est eo quod bonus est et summe bonus est et eo quod summe diligit creaturam et non summe diligeret nisi Remuneraret bene appetentem et hoc notavit apostolus dicens quod oportet accendentem credere quia est et quia Remunerator est

Obiectio ad primam viam ad imaginandum fidem et responsio Petri Plaoul

Contra tamen istud obicitur quia tunc doctores et sancti peccarent quia pro fide deffentione multas fecerunt rationes sicut patet in isto libro et aliis libris doctorum unde dicit augustinus quod scientia theologicae et sacrae scripturae est saluberrima quae fides gignitur nutritur defenditur roboratur

Respondeo ad hoc

quod rationes probabiles multipliciter unde non tamen ad fidei generationem quia rationes tales sunt propter alias rationes quae possent fieri ex insultu dyaboli diaboli Ideo valent contra dyaboli diaboli insultum

2o secundo ex naturali dispositione hominis post lapsum vires eius sensitivae sunt variae ideo veniunt multae cogitationes et fantasma phantasma contra fidem Rationes autem probabiles hoc tollunt

3o tertio valent ad Reflectendum contra haereticos et gentiles rationes suas et Removendo eorum fallacias et ad eos convincendum

4o quarto possunt esse tales rationes quod inclinabunt ad assentiendum firmiter articulis fidei quia ex illis potest generari habitus qui inclinabit ad assentiendum articulis tamen talis habens habitum talem non habens tamen infusum habitum fidei non esset fidelis nec eciam etiam haberet habitum infidelitatis oppositum

5o quinto quia sunt manuductivae ad fidem aliqualiter et dispositivae ad ipsam

Sexto pie credendo per tales rationes, verisimile est quod Deus suppleat residuum ex quo homo facit diligentiam in acquirendo fidem.

7o septimo staret quod quis crederet primo propter rationem post ea postea propter fidem sicut stat quod aliquis incipiat aliquid habendo respectum ad malum finem et tandem continuando haberet respectum ad bonum finem sicut patet de eundo ad ecclesiam pro lucrando distributiones qui post ea postea esset ibi propter deum ut si aliquis canonicus vadat ad ecclesiam ea sola intentione vel affectione ut distributiones suas recipiat et licet ista affectio non sit meritoria tamen virtute illius inductionis ad eundum ad ecclesiam dum ibit vel dum erit ibi in ecclesia potest habere Rectam intentionem ut ibi sit et maneat non propter distributiones licet propter eas venerit sed ut divinum servicium servitium cum devotione audiat vel ibi oret vel matutinas cum aliis cum devotione decantet et ista possunt esse meritoria licet principaliter dum venerit hoc intenderet et sic rationes sunt manuductivae ad credendum et consequenter ad errorem diminuendum sicut est de pagano qui converteretur ad fidem propter bonum temporale et postea deo crederet propter seipsum sic eciam etiam rationes probabiles sunt manuductivae ad credendum alicui articulo post ea postea poterit talis percipere quod non propter rationes vel apparentias est credendum sed mere libere non intendendo rationi humanae et sic credendo mereretur alias non Iuxta idem fides non habet meritum cui humana ratio praebet experimentum sic forsan postea fideliter credet non tamen propter rationes ut li propter dicit circumstanciam circumstantiam causae efficientis bene tamen si li propter dicit circumstantiam occasionis

Item valent ad infirmitatem humani ingenii sanandam quod quid ingenium propter peccatum culpae originalis depressum est et vulneratum volneratum et roborandum relevandum est per luminem supernaturale

propter istas rationes non in merito praecipit apostolus petrus specialiter praelatis ut parati sint omni poscenti reddere rationem de ea quae in eis est fide et spe

Aliqua conclusiones

Primum genus assensus

Iuxta dicta sciendum quod de articulis credendis duplices possumus habere assensus quidam scilicet inductos per rationes probabiles sive per apparentias naturales et huiusmodi assensus sunt posteriores ipsis enuntiationibus quorum sunt assensus et de istis intelligitur dictum philosophi primo "ab eo quod res est vel non est dicitur oratio vera vel falsa et de huiusmodi assensibus dicitur quod non sufficiunt ad catholice credendum Ita quod dato quod quis per rationes probabiles crederet articulis fidei sine formidine quacumque adhuc non esset fidelis quia adhuc sibi defficeret deficeret fides illa infusa quae requiritur antequam aliquis dicatur fidelis

Secundum genus assensus

Alii sunt assensus qui non sunt posteriores nec effectus obiectorum seu enuntiabilium quorum sunt assensus sicut est assensus divinus qui sic se habet quod nullo modo dependet ab obiecto ymo immo est prior quocumque obiecto enuntiabili et hoc etiam testantur commentator et aristoteles 12o per hoc ponentes differentiam inter nostrum intelligere et intelligere divinum

Prima ratio

arguitur primo quod sic hac creatura data esset intrinsece et essentialiter libera ponatur igitur quod sit libera respectu a effectus tunc potest eum producere vel non producere ulterius ponamus quod deus praecipiat sibi facere a quia potest cadere sub praecepto et cum sit libera tunc poterit non facere a quia propter praeceptum non mutabitur eius libertas tunc ultra non facit a et est sibi praeceptum igitur peccat

Secunda ratio

2o Secundo arguitur sic quia dato quod huiusmodi creatura haberet condicionem conditionem fidei ita quod esset neccessario necessario conformis divino Iudicio in Repraesentando staret quod esset rectitudo alteri et non sibi igitur est de fide igitur positio praedicta non est fundata bene quia data intelligentia tua non esset Rectitudo sibi sed alteri quia non est Repugnantia quod aliquid sit aliqualiter notitia alicui et non sibi sicut de facto est de verbo divino quia potest esse notitia finita creaturae et non sibi ideo etc.

Tertia ratio

4o quarto sic data tali creatura deus posset actus suos deacceptare igitur actus sui possunt esse peccata consequentia tenet quia deacceptatio dei Reddit opus creaturae culpabile igitur etc. Confirmatur quia sola acceptatio dignificat creaturam igitur a simile deacceptatio sufficienter indignificat antecedens fuit tactum in meo principio

Quarta ratio

5o quinto quia dato quod talis non commissive posset peccare, saltem obmissive omissive posset quia ad obmissionem omissionem nihil Requiritur positivum

Quinta ratio

Item probatur quod posset errare quia eius essentia Intrinsece subiceretur praeteritioni tenendo positionem praedictam scilicet quod sit possibilis talis creatura

Ad primam

Ad primam quando dicitur quod adhuc talis creatura esset libera essentialiter posset dici de libertate quod forte non esset libera respectu quorumcumque actuum Sed ista Responsio non valet quia sufficit quod sit libera respectu alicuius quia de illo argueretur Dicendum igitur aliter quod loquendum esset de tali creatura sicut de bono confirmatio in gratia sicut de anima christi quia eodem modo argueretur quod talis posset peccare et sicut Responderetur de anima christi ita Respondendum esset hic quod non esset possibilis licet quaelibet pars casus esset possibilis Adhuc ista Responsio non vadit ad Radicem Ideo aliter dicendum est ymaginando imaginando quod in isto casu propria natura et inseparabilis ab huiusmodi creatura est omnino sequi Iudicium divinum et tunc diceretur quod stante praecepto non libere produceret a licet ante libere potuisset produxisse et causa est quia a habet tunc conformitatem divinae Rectitudini ideo eo ipso quod habet conformitatem divino Iudicio naturaliter talis creatura inclinatur ad illud et ista solutio est melior et fundatur in hoc quod naturale est isti quod feratur in quodcumque cuius obmissio omissio esset sibi obliquitas et ideo quantum ad hoc motio ad conformitatem divinam non esset libera ad producendum a sed naturalis et istud potest exemplificari aliter nam naturaliter inclinatio primaria semper est Recta quia in mediate immediate dirigitur ab agente infallibili quare non errat quia si erraret imputaretur deo quia inclinatio primaria naturalis est quidam impulsus a deo immediate et tunc consequenter dicitur in casu in quo esset aliquod praeceptum datum tali creaturae rationali quod esset contra eius inclinationem naturalem et variaretur eius naturalis inclinatio quia numquam deus immediate inclinat creaturam contra praeceptum suum quia inclinaret immediate ad malum quod immensae bonitati Repugnat divinae istud ponit guillelmus parisiensis in libro suo et in libro suo etc

Ex dictis sequitur quod sola extrinseca legis positio variat respectu eiusdem operationis speciem causalitatis quia de specie causalitatis libera efficitur naturalis sicut dictum est Sequitur ultra quod si latenter deus ordinaret pro bono universi causare a actum creatura a actum mere naturaliter produceret Sequitur ultra quod si ad ymaginationem imaginationem talis creatura obligaretur ad a neccessario necessario faceret a

Contra praedicta arguitur probando quod talis creatura adhuc peccare posset sive errare quia stante obligatione ponatur quod deus substrahat subtrahat suam activitatem et quod secum non concurrat ad actum causandum tunc talis creatura non Impleret praeceptum

Ad istud dicitur quod transgressio obligationis pro tunc non esset culpabilis quia deus contra suam misericordiam ageret obligando aliquem ad impossibile 2o secundo dicitur quod si deus ad ymaginationem imaginationem sic faceret tunc esset transgressio legis obmissive omissive quod non imputaretur sibi ad culpam

Ad secundam

Ad 2am secundam rationem quando dicitur licet talis creatura posset alteri etc ista ratio petit principium ita quod negatur antecedens unde bene probat quod probatio adducta pro ista ratione non est evidens sed sufficit quod sit probabilis et breviter quando dicitur sic est de fide igitur etc negaretur consequentia quia nulla creatura rationalis potest esse notitiam alteri licet sibi sicut de supprema suprema intelligentia possibili et ideo quantum ad hoc esset conditio opposita fidei

Ad tertium

Ad 3am tertiam rationem de acceptatione quia deus posset deacceptare actus suos etc hic dicitur breviter negando consequentiam et pro Responsione oportet dare aliquam notitiam primo dicitur quod non est simile de acceptatione et de deacceptione quia de acceptatione bene conceditur quod eo ipso quod deus acceptat creaturam ipsa est deo grata quia non est Revocandum in dubium quin eo ipso quod deus vult creaturam esse bonam ipsa sit bona quia ipse est principalis pars bonitatis creaturae quia licet gratia et caritas beatificant creaturam non tamen sine ista acceptatione deacceptatio autem respectu concurrentium ad peccatum non habet istam prioritatem ymo immo deacceptatio est posterior ad actum malum quia per prius creatura male agit quam deus deacceptet eam nec indignatur sibi nisi quia mala econverso autem est in acceptatione quare non est simile

Item comparando illa quae concurrunt ad actum bonum ad acceptationem et comparando illa quae concurrunt ad actum malum ad deacceptationem acceptatio ad illa quae concurrunt ad bonum actum haberet multo maiorem proportionem quam deacceptatio ad illa quae concurrunt ad actum malum

Item bonitatis est acceptare creaturam non suis exigentibus meritis sed deacceptare sine meritis illud pertinet ad dyabolum diabolum et non ad deum

Ideo 3o tertio dicitur quod deacceptatio non potest esse sine culpa ideo dicitur quod casus est impossibilis quod creatura in nullo derelinquente deus eam deacceptet

4o quarto dicendum est ymaginando imaginando quod peccatum plura includit scilicet actum liberum libere elicitum contra legem et deacceptationem et alias circumstantias multas et totale agregatum aggregatum proprie dicitur peccatum et tunc diceretur quod in casu in quo creatura in nullo derelinquente deacceptaretur non peccaret utendo de peccato sicut nunc quia ad integritatem peccati requirunt multo plura quam deacceptatio modo ad positionem partis non sequitur positio tocius totius Sed bene sequitur quod haberet aliqualem indignationem unde ymaginandum imaginandum est quod sicut figulus potest ordinare de vasis suis unum ad bonum et aliud ad malum sicut est de deo respectu creaturarum quod deus de sua potestate absoluta potest creaturas ordinare unam ad bonum et aliam ad malum

Ad quartam

Ad confirmatione de obmissione omissione iam responsum est quod, stante praecedente iam habet habitudinem respectu produccionis productionis a ideo neccessario necessario facit a quia iam intrat rationem illorum quorum omissio esset sibi obliquitas

Ad quintam

Ad aliam quando probatur quod posset errare quia posset transire in praeteritum etc., dicendum est quod licet talis creatura quantum ad essentiam suam transiret in praeteritum non tamen quantum ad esse iudicium vel cognitionem sicut tactum est de fide quia fides licet quo ad eius essentiam transeat in praeteritum non tamen quo ad eius repraesentare Est igitur fides quidam habitus supernaturalis a solo deo ipsi animae infusus mentis humanae illustrativus ad assentiendum veritatibus theologicis inclinativus naturaliter semper se conformans divino Iudicio

Tres rationes

C onsequenter arguitur quod fidei possit subesse falsum

primo sic ponamus casum quod abraham ante christi incarnationem crediderit ex fide christum esse incarnandum et quod ex habitu fidei formaverit assensum huius propositionis christus incarnabitur quia hoc poterant ponere illi qui erant ante adventum christi ponatur ulterius quod christus non incarnetur quia hoc erat possibile quia deus aliter poterat Redimere genus humanum secundum augustinum tunc sic prima pars est neccessaria necessaria quia est una de praeterito vera et 2a secunda est possibilis igitur haec copulativa erit possibilis abraham credidit ex fidei assensu quod christus incarnabitur et tamen christus non incarnabitur igitur ex fide credidit falsum, Et potest confirmari quia fides potest in assensum supernaturalem qui est valde difficilis et valde perfectus igitur potest in minus nobilem et minus difficilem quia qui potest in maius potest in minus

Ulterius sic arguitur fides inclinat ad conformiter credendum suo praelato et etiam ecclesiae sed praelatus potest decipere et potest etiam errare quia possibile est quod credat deum patrem esse maiorem vel priorem vel potentiorem filio quia pater generat et filius non igitur est potentia aliqua in patre quae non est in filio vel aliqua apparentia ex ratione vel huiusmodi et quod consequenter hoc praedicet alicui vetulae simplici ipsam hoc credet et tenebitur credere quia nesciret ubi Refugere, nisi ad praelatum suum Eciam Etiam ecclesia potest errare seu defficere deficere ymo immo de facto errat in aliquibus excommunicationibus sicut in casu in quo quis contraxerit veraciter cum aliqua muliere matrimonium et 2o secundo apparenter contrahat cum 2a secunda et in facie ecclesiae ecclesia coget eum ad habendum 2am secundam . Item stat quod maior pars consilii erret quia non habemus ex scriptura quod fides Remaneat in omnibus sed solum in aliquibus modo maiori parti credendum est

Item deus potest decipere creaturas et per consequens non est sibi credendum igitur nec fidei consequentia nota antecedens probatur quia potest facere de creatura sicut vult Confirmatur quia creatura aliquando demeretur quod sit digna decipi igitur deus potest eum decipere Item de facto ita fuit quod deus decepit Ieremiam prophetam ut patet 20 "domine seduxisti decepisti me" Item post Resurrectionem in caena finxit se comedere et tamen non vere comedebat quia habebat corpus glorificatum et sic non convertebat cibum in sui substantiam Item finxit se coram discipulis euntibus in emaux longius ire

Responsio

Ita ultima ratio cum contentis ibidem tangit tres magnas difficultates quarum quaelibet bene Requirit specialem determinationem Ideo de eis breviter aliqua dicta veniendo ad alias rationes Ad illud breviter quod tangitur de vetula simplici cui praelatus suus praedicat aliquod falsum etc. in ista materia egregie loquitur guillelmus parisiensis altissiodorensis Ipse enim ponit istam conclusionem sicut non potest quis agere contra caritatem quin peccet mortaliter sic non potest quis agere contra fidem quin peccet Ideo dicit quod ygnorantia ignorantia Iuris domini directi in fine est peccatum Ideo in isto casu si vetula credat suo praelato peccat mortaliter Et tunc Ad rationem ipse Respondet bene et dicit quod creatura rationalis habet multiplicem praelatum primus et principissimus est ipse deus existens continue animae et ipsam dirigens et illuminans quantum in se est Ideo dicit quod creaturae rationali ignatum innatum est credere deum esse et ideo vetula quia ignatum innatum est sibi a natura credere deum esse si ipsa secundum instinctum sibi a natura inditum faciat ipsum credet laudet et glorificet aperiet sibi hostium et tunc lux divina eam illuminabit ita quod si non sit culpa ex parte sui nec vetula ponat obicem lux divina eam illuminabit dicit ulterius quod in isto casu vetula non deberet credere suo praelato nec angelo sibi hoc annunciante annuntiante subdit ulterius quod propter culpam subditorum deus aliquando permittit praelatum eos decipere unde in praedicto casu vetula non credit praelato et si credat tamen non credit ex fide et si faceret quod in se est crederet ex fide deo ipsam illuminare

Quantum est de ecclesia dicendum quod ecclesia in suo regimine habet aliqua quae sunt mere naturalia spiritualia aliqua quae sunt mere politica et aliqua mixta quantum autem ad illa quae sunt mere spiritualia sicut sunt sacramenta quae tangunt fidem et caritatem et illa quae absolute sunt neccessaria necessaria ad finem hominis consequendum ipsa non potest errare quia quantum ad hoc dirigitur a spiritu sancto qui non sineret eam errare ecclesia autem in negocio negotio mere politico potest errare de mixtis enim sicut in excommunicationibus unde in excommunicationibus ponitur aliquid spirituale et aliquid temporale quia quantum ad aliquas penas poenas exteriores ipsa excommunicatio est politica si ad ymmaginationem imaginationem posset separari ista pars politica ab alia scilicet a spiritualitate Et Ideo quantum ad istam partem potest errare et potest cogere aliquem ad sustinendum aliquam penam poenam licet ille de hoc sit mere innocens quia hoc facit modo mere politico qui semper Iudicat secundum allegata et probata et istud non est contra theologos dicentes quod ecclesia non potest errare quia ipsi solum hoc intelligunt in spiritualibus

Quantum est de consilio dicendum est quod possibile est quod totum consilium erret sed tamen propter hoc non percipietur error sicut fuit tempore hylarii Unde tempore hylarii maior pars consilii ymo immo papa errabat et in signum veritatis determinandae fuit ita quod hylarius proiecit mantellum suum super Radium solis et permansit quasi appensus perticae eciam etiam terra se elevavit ad aequalitatem aliorum licet esset humo depressus

2o secundo dico quod si omnes in consilio essent infideles tamen prophetarent seu dicerent veritatem sicut patet de balaam et hoc ex spirituali solicitudine sollicitudine quam habet tota trinitas et christus, qui caput ecclesiae ad dirigendum ipsam ecclesiam etc

Quantum ad 3m tertium scilicet utrum Deus possit decipere creaturam potest dici quod non et hoc de potentia dei ordinata licet absolute posset ut beatus est tutus de sua beatitudine et tamen scit quod deus eum potest dampnare damnare vel adnihilare annihilare absolute et ita securitas sufficit ad fidei certitudinem

Sed alii dicunt quod deus de potentia sua absoluta non potest aliquem decipere quia dicitur in omnipotens cum sit non potest decipere nec mentiri et posset istud ratione fundari sicut Repugnat suae bonitati facere creaturam peccare ita et decipere sed primum Repugnat igitur 2m secundum et si arguatur deus producit assensum falsum sive deceptionem igitur decipit Respondetur negando consequentiam quia non sequitur deus facit motum igitur movetur nec sequitur deus facit comestionem igitur comedit et sic de aliis ita in proposito non sequitur deus facit deceptionem igitur decipit eciam aliquod obiectum praesentatum potentiae bene concurrit ad producendum errorem et tamen proprie non decipit

Alia ratio pro secunda instantia et responsio

Sed tunc Restat difficultas utrum deus se solo posset producere assensum falsum seu productionem deceptionem tenendum est quod non Sed tunc est una difficultas utrum deus se solo posset creare in mente alicuius unum assensum respectu futuri contingentis eiusdem rationis cum assensu causato ex ratione probabili sive apparentia quae habent multi credentes ipsum esse verum assensum fidei

Respondendum est quod non probatur sed hoc nolo asserere Sed Remaneo sub dubio utrum possit vel non Et Recitabo motivum tenentium quod non motivum est illud ponatur per adversarium quod ita sit quod deus creaverit unum praedictum assensum quae non est de natura fidei

Item ponatur ulterius quod hoc transierit in praeteritum tunc sic neccesse necesse est quod creaverit et neccesse necesse est quod habens talem assensum per illum assentivit assensit quia non est assensus habens conditionem fidei igitur ista est neccessaria necessaria iste assentivit assensit huic futuro contingenti cuius habuit assensum et tamen possibile est quod numquam eveniet tunc ponamus primam cum 2a secunda ista copulativa erit possibilis iste assentivit assensit quod antichristus erit et tamen numquam erit igitur decipitur et hoc a solo deo igitur etc Ita quod istud est corollarium sequens ex positione quod deus non potest aliquem decipere

Tunc Respondendum est ad rationem contra hoc arguentem seu ad auctoritatem contra hoc arguentem ad auctoritatem Ieremiae potest dici dupliciter potest dici primo quod non loquebatur in persona propria sed in persona est zephas false deo deceptionem in ponente ideo verba non sunt assertiva assertione scripturae sed assertione erandi errandi adhuc aliter potest dici quod illud dictum intelligitur secundum oppinionem opinionem populi quia populus credebat Ieremiam decipi

Ad 2am secundam auctoritatem quando dicitur quod christus post resurrectionem finxit se comedere etc. Advertendum est quod comedere non dicit conversionem cibi in substantiam comedentis sed comestio est assumptio cibi in potentia ad digerendum Item comedo totum panem et tamen non totum converto in meam substantiam Item aliqui sunt tam debilis complexionis quod cibum quem sumunt non possunt digerere et tamen dicuntur vere comedere ideo dicitur quod christus vere comedit Sed illud quod comedit non fuit conversum in eius substantiam sed post ea evaporavit vel conversum fuit in aliam substantiam sicut sibi placuit

Ad aliam quando dicitur quod finxit se longius Ire etc. dicitur quod verba illa non debent hic capi ad litteram Sed voluit deus manifestare quod discipuli non habebant fidem certam de ipso Item potest dici quod per hoc ostendit se in caelum ascendere

Ad primam

ad primam de spe quando dicitur quod spei potest subesse falsum igitur et fidei Responsum fuit negando antecedens Aliter Respondendum est negando consequentiam et concedendo antecedens ubi advertendum quod actus spei et eciam etiam habitus est partim cognitivus et partim volitivus et hoc potest quilibet in se experiri quia si quis aliquid sperat illud desiderat et illud credit habere et ita de actu fidei et caritatis dicendum est quod sunt partim cognitivi et partim volitivi de caritate patet ex testimonio scripturae caritas est virtus docens de omnibus ita quod licet homo existens in caritate non esset habituatus virtutibus moralibus tamen caritas suppleret vicem sapientiae prudentiae et sic de aliis supposito igitur quod spes simul sit cognitio et volitio et ita de caritate et fide

dico 2o secundo quod spes est magis volitio quam cognitio econverso vero est de fide quia fides est magis cognitio quam volitio Ideo eius Rettitudo Rectitudo consistit penes conformitatem veritatis ipsius Iudicii divini ita quod eius obiectum est veritas sed quia spes et caritas magis sunt actus volitivi quam cognitivi habent bonum pro obiecto et eorum Rectitudo non est penes conformitatem veritatis sed bonitatis Ita quod in multis casibus Reperitur de caritate quod est bene respectu falsi ut patet de filio qui ex caritate diligeret patrem suum non mori si moriretur et sic ex caritate assentiret isti pater meus non moritur et tamen illa esset falsa et sic de aliis quia igitur praeceptum est nobis sperare ideo actus spei in praescito est meritorius licet sit falsus ita quod spei potest subesse falsum nec per hoc derogatur spei nec eius bonitati sive nobilitati quia obiectum eius non est verum sed bonum etc

Ad secundam

Ad 2am secundam rationem de illo, qui esset in extremo mortis, cui aportaretur apportaretur hostia non consecrata ex fide crederet quod ibi esset corpus christi Ad istam Rationem dicta fuerunt multa quia si crederet quod ibi esset corpus christi non esset hoc ex fide Aliter autem Respondendum est ubi advertendum est quod bene staret quod ille in casu praedicto crederet se credere in particulari ex fide quod ibi esset corpus christi et tamen ibi non esset corpus christi Et causa est quia iste experitur satis se habere credulitatem et non habet medium concludendi quod ista credulitas distinguatur a credulitate fidei quia valde difficile est habere noticiam notitiam suorum actuum et maxime illorum qui sunt eiusdem obiecti et hoc in homine simplici maxime ymo immo et in prophetis istud contingebat quod habitis Revelationibus a spiritu sancto formabant ex se aliquos actus quos credebant esse a spiritu sancto sibi revelatos qui tamen Realiter non erant Revelationes sive prophetationes revelatae a spiritu sancto Ita enim accidere potuit de Iona propheta qui prophetavit absolute subvercionem subvertionem ninivae quae tamen non fuit subversa quia assensus propheticus a Revelatione divina erat talis quod non poterat habere sive concludere differentiam inter habitum sive assensum a seipso formatum et illum assensum propheticum a Revelatione divina et ille erat deceptus non a deo sed a se ideo non est mirum si hoc contingere posset in simplicibus

Videtur quod est multum periculosa

Sed contra hoc sunt aliquae rationes probantes quod ymo immo quod talis credulitas est multum periculosa primo quia facit istum ydolatrare idolatrare quia adorat creaturam exhibendo sibi honores deo soli debitos et extrinsece scilicet flectendo genua et intrinsece credendo quod ibi sit realiter corpus christi et si dicatur quod forte posset excusari propter ygnorantiam ignorantiam Istud non valet quia ita posset dici de vetula credente praelato suo sibi aliquod falsum contra fidem praedicanti et tamen dictum est quod in tali casu credendo sibi peccat mortaliter

Item si talis credulitas non esset multum periculosa sicut tu dicis sequeretur quod similiter licitum esset alicui de angelo malo apparente deum credere quod esset deus et exhibere sibi Reverenciam Reverentiam deo debitam modo hoc est falsum ymo immo illud esset magnum inconveniens quia ibi esset ydolatria idolatria verum est quod ista materia est satis practica et tangit eciam etiam fidem et mores ideo nolo loqui in hac materia nisi probabiliter semper submictendo submittendo me Iudicio melius dicentium

Responsio ad primam

Quantum ad primum sto pro nunc cum alias dictis quod actus vel assensus ille quo quis credit esse christum in hostia non consecrata non est multum periculosus ubi notandum est quod cum isto assensu stat bene assensus fidei qui est verus qui est quodammodo condicionalis sicut dictum est in praecedentibus

Ad rationes ad primam quando dicitur quia per illum assensum inducitur ad ydolatria idolatriam dicitur hic quod lata est differentia in ista materia inter adorare in altari hostiam non consecratam et adorare angelum malum apparentem deum non faciendo hic difficultatem de appellatione et causae sunt multae prima quia adorare in casu 2o secundo est reputare deum creaturam aequivalenter quia deus Reputatur hic scilicet angelus malus apparens deum qui est creatura modo istud est blasphemia ipsi deo Item hoc est exhibere Reverenciam Reverentiam deo debitam huic angelo malo quod est iterum malum et nephandum nefandum deo Item nephas nefas est deo alteri honorem deo debitum sicut fit in proposito sed non est sic in primo casu scilicet in casu nostro de adorante hostiam non consecratam quia licet ibi non sit corpus christi tamen Realiter adoraret corpus quia illud quod ultimate intendit adeo adorare est ipse deus Ubi est advertendum quod differentia loci non importat ignominiam et si non est ibidem non est dicere blasphemiam deo adorare ipsum ibi Sed dicere quod haec Res quae est corruptibilis est ipse deus est ipsum blasphemare et per consequens reputare in hostia non consecrata quod deus sit ibi praesens non est aliquid blasphemi sibi imputare quia potest ibidem Realiter esse ymo immo deffectus defectus esset si presbyter fecisset debitum suum ideo non est ibi ydolatria idolatria nec per hoc habet aliquem conceptum a nisi conceptum christi et ad christum ultimate terminat intentionem suam sed non est sic in 2o secundo casu quia in primo casu solum decipitur ratione loci quia credit esse christum ubi non est

Dico 2o secundo quod sicut tactum est in casu isto potest habere actum fidei et consequenter adorationem proportionalem causatam a fide ita quod adorat christum hic et hoc sub condicione conditione scilicet si presbyter fecerit debitum suum Ex quo sequitur quod illa credulitas qua credit deum esse hic non generat de per se ydolatriam idolatriam

3o tertio dicitur quod si ydolatraret idolatraret hoc esset ex culpa sua quia negligeret considerare si esset ibi corpus christi si cathegorice categorice assentiret quod ibi esset corpus christi et non ex parte illius assensus sed ex parte culpae suae

4o quarto dicitur quod ex defectu aliunde potest provenire ydolatria idolatria et hoc non ex parte praedicti assensus scilicet ex hoc quod adoratur species et hoc dupliciter quia forte adorat indistincte et forte credit quod totum quod videt sit corpus christi quia frequenter simplices non distinguunt ymo immo frequenter ita est de ymaginibus imaginibus ad quas dirigunt suam intentionem et ultimate terminant ad illas ymagines imagines et hoc provenit ex indiscretione adorantis 2o secundo potest provenire ydolatria idolatria credendo quod illae species essent corpus christi modo dato quod ibi esset corpus christi vel non non esset credendum quod illae species essent corpus christi non nego tamen quin species debent adorari non tamen adoratione qua corpus christi adoratur sed adoratione qua Reliquiae et vasa sacra et ymagines imagines adorantur ymo immo est maior habitudo Et causa adorandi illas species quam sit in adoratione crucis quia ibi est corpus christi Ideo inquantum illae species continent corpus christi debent adorari

Utrum homo peccaret, qui, circa qui sit propria eius uxor, confusus esset

unus casus est de homine uxorato qui credat de nocte de aliqua muliere existente in lecto suo quod sit propria eius uxor et eam carnaliter cognosceret utrum peccaret

quod non quia non potest cothidie cottidie habere torchiam[?] ad videndum an uxor sua sit in lecto suo vel una alia

Utrum sancti circa fidem errare possunt

Adhuc est una difficultas quia videtur quod sancti aliquando erraverunt circa fidem primo de origene si fuerit sanctus vel ne nescio tamen credidit et posuit aeternitatem angelorum sicut ipsius dei et quod in fine omnes essent salvati modo illud est expresse contra sacram scripturam iuxta illud primo In principio creavit deus caelum et terram et per caelum intelligitur natura angelica et iuxta illud Ite maledicti in ignem aeternum etc. Item Ricardus de sancto victore expresse tenuit quod essentia divina generat modo illud est expresse contra determinationem ecclesiae Item augustinus pluries se Retractavit et posuit contra Ieromiam de cessatione legalium

Prima responsio possibilis: responsio Guillelmi Altissiodorensis

Guillelmus altissiodorensis ad hoc dat unam Responsionem quam Recitabo et post dicam alias Responsiones unde ipse dicit sic quod ante adventum christi Iudaei et praecipue praelati et doctores in lege per scripturas et prophetationes poterant scire adventum salvatoris saltem satis proprie et ista Responsio fuit alias declarata in praecedentibus et credo quod illa sit satis probabilis Et pro intellectu istius solutionis ponit aliquas propositiones

Prima est quod quanto Iudaei ante adventum christi erant simpliciores tanto cicius citius in eis desinit esse assensus fidei huius christus incarnabitur quia quanto erant simpliciores tanto minus poterant discurrere et scire adventus christi tempus christum et eciam etiam ad pauciora credere tenebantur 2o secundo sequitur quod cicius citius simpliciores obligabantur ad credendum hoc disiunctum christus incarnabitur vel est incarnatus vel incarnatur quam magis docti in scripturis quia magis docti non obligabantur ad credendum illud disiunctum in toto tempore in quo poterant sufficienter discurrere et discernere de adventu christi ex scriptura

alia propositio probabilis et alia propositio teneo quod in sola virgine maria fuit iste assensus continuatus christus incarnabitur causatus ex fide usque ad instans incarnationis exclusive quia ipsa ante quodlibet instans incarnationis scivit quod christus incarnaretur ymmo immo dicendum dicendum est quod ipsa sciebat instans incarnationis modo nullus alius poterat scire nisi ex Revelatione speciali a deo data

alia propositio quod instans incarnationis assensus fidei respectu huius de futuro christus incarnabitur desiit desivit esse primo quia in illo instanti non fuit et ante quodlibet instans ante illud fuit quia si in illo fuisset iam fuisset falsus et sic non fuisset assensus fidei unde in eadem instanti scilicet in instanti incarnationis desiit desivit esse assensus fidei respectu huius christus incarnabitur et incepit esse assensus huius de praesenti christus incarnatur ita quod illud instans incarnationis fuit instans primum non esse illius assensus de futuro christus incarnabitur et primum esse illius assensus de praesenti christus incarnatur

Alia propositio est quod assensus ille fidei respectu huius de praesenti alia propositio christus incarnatur in virgine gloriosa solum Remansit per instans quia in illo instanti fuit verus et numquam ante vel post fuisset verus ideo etc

Ex hoc habetur quod possibile est quod aliqua Res duret praecise per instans

sequitur ulterius quod est dabile ultimum Rei permanentis in esse sicut est dabile primum

Alia propositio quod in eodem instanti inceperunt esse duo assensus fidei in virgine gloriosa et desierunt esse duo assensus fidei in eadem et tamen non fuerunt ibidem nisi duo assensus fidei scilicet in instans incarnationis quod illi duo assensus inceperunt esse patet quia assensus ille qui erat respectu huius futuri christus incarnabitur in instanti illo desiit desivit esse quia in illo non fuit et immediate ante illud instans fuit assensus eciam etiam de praesenti respectu huius christus incarnatur in illo instanti desiit desivit esse quia in illo instanti fuit et in nullo post Sed quod in eodem instanti inceperunt esse duo assensus patet supponendo quod in toto tempore post instans incarnationis assentiit assensit isti christus incarnabatur quia supponitur pro nunc et alias probabitur quod possibile est quod aliqua Res quae tota simul producitur sic producatur quod detur ultimum eius non esse et non primum sicut si deus immediate post hoc crearet unum angelum tunc patet quod in illo instanti incarnationis incepit esse assensus huius de praeterito christus incarnabatur quia in illo non fuit et immediate post illud fuit igitur in illo incepit esse proportionaliter probatur quod in illo instanti incarnationis incepit esse assensus de praesenti respectu huius christus incarnatur quia in illo fuit et in nullo ante fuit igitur in illo incepit

Sequitur ulterius quod assensus respectu huius verbi de praesenti christus incarnatur proportionalis et similis quantum ad obiectum si fuisset in alio quam in virgine gloriosa fuisset non meritorius quia in illo fuisset praesumptuose praesumptiose in quocumque tempore sive in tempore incarnationis sive ante sive post quia semper habebat dubitare utrum christus incarnabatur vel non quia non poterat scire ex scripturis tempus adaequatum incarnationis christi ideo non debet sic cathegorice categorice assentiit assensit huic christus incarnatur sed disiunctive sic christus incarnatur vel est incarnatus vel incarnabitur

Sequitur ulterius quanto fuerunt magis docti iudaei ante adventum christi diutius duravit in eis assensus huius de futuro christus incarnabitur quia in toto tempore in quo poterant sufficienter ex scripturis distinguere de adventu christi tenebantur huic assentire de futuro christus incarnabitur modo quanto erant elevantiores tanto plus poterant distinguere de tempore adventus christi igitur etc Et ideo in aliquibus fuisset meritorium credere quod christus incarnabitur et in aliis non Ex quo sequitur quod aliquid incepit esse articulus uni quod non incepit esse articulus alteri quia hoc complexum christus incarnabitur tunc incepit esse articulus simplicibus quando non incepit esse articulus doctoribus

Ulterius sequitur quod ex solo lapsu temporis aliqua propositio desiit desivit esse articulus fidei et aliquo modo incepit esse articulus fidei et sic ex istis apparet quomodo Respondendum esset ad argumentum secundum oppinioem opinionem guillelmi altissiodorensis

Secunda responsio possibilis

Aliter tamen potest Responderi ymaginando imaginando quod fides sit instrumentum spiritus sancti et quod sit instrumentum causae liberae agentis in sua potestate omnimoda quo posito probabiliter potest dici quod absque quacumque nova inquisitione habitus fidei sufficiebat simplicibus Ita quod sine quacumque nova inquisitione in toto tempore ante adventum christi in simplicibus fides inclinabat ad credendum quod christus incarnabitur et in instanti in quo christus est incarnatus quia licet simplices nescivissent posuisse istam distinctionem tamen erat distinctio quia sicut tactum est hoc est multum difficile in simplicibus habere suorum actuum cognitionem ymo immo in prophetiis quia aliquando prophetae credebant se habere revelationes a spiritu sancto quas formabant ex proprio capite et non poterant ponere differentiam inter revelationes sibi factas a spiritu sancto et actus suos quos formabant ex proprio capite etc

Tertia responsio possibilis

Alia via et 3a tertia esset secundum ymaginationem imaginationem prius tactam ymaginando imaginando quod fidei non possit subesse falsum et ista Responsio est bona et ideo sto in ea ymaginandum imaginandum est igitur quod fides sit talis naturae et actus et habitus quod subordinantur essentialiter divino Iudicio ita quod sicut impossibile esset ignem agere producendo ignem quin in tali actione deus principaliter concurreret Ita ymaginanda imaginanda est una essentialis habitudo causalitatis respectu iudicii divini et ipsius fidei assensus quod fides nullo modo posset esse assensus respectu alicuius quin deus respectu eiusdem sit assensus ita quod neccessario necessario sequitur ad conformitatem divini Iudicii et ideo sicut deus ante quodlibet instans incarnationis christi assentiebat isti christus incarnabitur ita fides pro tunc inclinabat ad assentiendum isti christus incarnabitur nec fides pro tunc poterat exire in actum istius christus est incarnatus vel incarnatur quia pro tunc deus non assentiebat illi ideo etc

Primus languor: deformatio imaginis Dei

Primus igitur languor animae est originalis culpa per quam anima quae est ymago imago dei defformatur deformatur per quam defformitatem deformitatem perdidit vigorem et dominium unde servum dicitur subici cui deberet dominari nam sicut alias allegatum est secundum doctrinam philosophi primo capitulo 3i in homine bene disposito anima dominatur corpori domino disposito et vocatur dominum dispositum quando dominus habet plenum dominium et iudicium supra servum ita quod servus nihil facit nisi quod sibi praecipitur a domino suo nunc autem viceversa stante influentia dei generali sive speciali influentia vel Iuvamine ipsius dei vel alias homo specialiter Iuvaretur ex pena poena culpae originalis in homine mutatur dominium viceversa ita quod sensus dominatur rationi et subicitur ideo motibus ipsius sensus

primus igitur languor quantum ad primam partem ymaginis imaginis quia prima pars ymaginis imaginis quae attribuitur animae vocatur memorativa non capiendo memorativa pro specie Reservata sed pro potentia tali specie habituata et per huiusmodi originalem culpam obliviscitur spiritualia et Recordatur de temporalibus

2us secundus languor vel 2a secunda pars languoris primi quantum ad 2am secundam partem ymaginis imaginis quantum quae vocatur potentia intellectiva est quia per huiusmodi culpam originalem intellectus perdidit iudicium Rectitudinis obliviscendo spiritualia et negligendo et acceptando temporalia et in hoc defformatur deformatur 2a secunda pars ymaginis imaginis scilicet intellectiva quae filio correspondet cui attribuitur sapientia et qui per modum intelligenciae intelligentiae producitur a patre et in tantum quod per quamdam similitudinem iudicium animae sic infirmatur quod iudicat sicut gustus male dispositus qui Iudicat dulce esse amarum et econtra contra quod scribitur 3o vae qui dicitis dulce esse amarum etc et ita illud quod est conveniens ipsi animae propter penam poenam originalis culpae iudicat esse disconveniens et econverso et istum languorem quodammodo philosophi cognoverunt dicentes quod anima inebriatur leto fluvio fingentes quod in inferno est vetus fluvius quo potato obliviscitur anima suam felicitatem et macrobius hoc pulchre declarat dicens quod ista inebriatio est in isto mundo quando quis contempnit spiritualia et acceptat omnino temporalia

In 3m tertium autem languorem incidit 3a tertia pars ymaginis imaginis per cupiditatem id est per generale vocabulum ad omnia vicia vitia tam ad voluptates quam ad alia quae deturpant ipsam vim concupiscibilem et in hoc deturpatur 3a tertia pars ymaginis imaginis scilicet volitiva quae attribuitur spiritui sancto quae eciam etiam vocatur dilectius amor et istae tres potentiae possunt alio nomine nominari nam vix irascibilis deturpatur quantum ad primum vix rationalis quantum ad 2m secundum et vix concupiscibilis quantum ad 3m tertium

Secundus languor

2a secunda principalis infirmitas ipsius animae quod tres praedictae non faciunt nisi unam infirmitatem totalem sumens tamen originem a prima est ex parte humanae complexionis nam in statu innocentiae non fuisset deffectus defectus in humana complexione ymmo immo quilibet viguisset ratione per totum tempus vitae suae nam in statu naturae lapsae scilicet nunc in infusione animae primaria generaliter causaret anima usu rationis sed nedum in infusione primaria sed post nativitatem et hoc est quia corpus quod corrumpitur agravat aggravat animam non dico quod cuilibet sic esset quia exempti fuerunt christus et virgo gloriosa Est igitur illa infirmitas animae ex parte complexionis quae est terminata ad brutorum complexionem et ascendit per gradus Remissos cum quibus stat et cum quibus non habet operationes nobiles sibi et suae speciei debitas

Et iuxta hoc posset dici quod staret hominem esse qui non haberet nisi sensum tactus nec naturaliter posset aliis sensibus uti et per consequens nec ratione nec aliis potentiis interioribus scilicet sensu communi et potentia memorativa etc patet primo quia de facto ad esse hominem non Requiritur visus quia multi a nativitate sunt caeci similiter multi a nativitate sunt surdi et sic de aliis sensibus potest esse excepto sensu tactus unde puer in utero matris Recipit nutrimentum sibi conveniens et hoc non est proprie per gustum videmus eciam etiam in vegetabilibus quod vegetabilia attrahunt sibi nuctrimentum nutrimentum conveniens et tamen non habent proprie tactum nec cognoscunt illud nuttrimentum nutrimentum igitur etc Confirmatur quia forma substantialis potest educi de materia sub qualitativa disponente sufficiente solum ad exercendum solum opera unius sensus et potest sub illa stare

[conclusio ex recapitulatione]

ex ista enim debilitate ingenii humani ad fidem persuadetur quod fides est assumenda quod fides est summe necessaria tam in agibilibus quam in scibilibus quam in quibuscumque aliis, ita quod, ratione huius modi defectus et debilitatis ingenii humani, antiqui philosophi discordaverunt inter se de felicitate et obiecto felicitatis, quare mihi videtur quod Iuvenibus studentibus in theologia primitus debent eis materia fidei tractari, quia est fundamentum omnium aliarum veritatum. modo habito fundamento, facilius habentur sequencia sequentia

[Obiecto ad ultimam propositionem et responsiones]

Sed tunc diceretur, tunc aeque erat cognoscens sicut deus

Respondetur negando consequentiam et modus Respondendi esset multiplex. unus modus esset quod Realiter quaelibet veritas quantum est de se est immediate cognoscibilis quia iam de facto quaelibet veritas immediate cognoscitur a deo, ita quod non essentialis ordo ex parte cognoscibilium, quod principia prius cognoscantur quam conclusiones, sed solum quo ad nos est talis ordo ex defectu potentiae, scilicet, quod per prius cognoscimus principia quam conclusiones. ymo immo ymaginandum imaginandum est quod adam ex habitu illo nobili sibi a deo infuso poterat exire immediate in quamlibet veritatem et istud bene potest sustineri sine contradictione nec istud est contra immensitatem divinam, ymo immo potius in laudem ipsius nec hoc est contra fidem, Sed quia hoc non communiter ponitur a doctoribus, ideo nolo hoc multum assentire, sed solum ymaginationem imaginationem quod ita potest dici; posset eciam etiam dici quod non omnia poterat cognoscere mediante illo habitu nobili bene ymaginatur imaginatur quod erant quaedam veritates quae habebant ordinem ad decorem sui status. Aliae autem non ymo immo erant totaliter impertinentes, ideo 2a secunda solutio esset quod mediante illo habitu poterat immediate exire in omnem veritatem facientem ad decorem sui status, sed non in cognitionem aliarum veritatum, ymo immo erant sibi ignotae

Sed contra, si iste considerasset de huiusmodi veritatibus, non potuisset habere notitiam de eis quod est contra dictum prius quia dictum est quod in primis circa quamlibet veritatem circa quam considerare volebant immediate habebant notitiam evidentem et certam

Responsio una est quod in isto casu ex ordinatione divina habebat unum habitum mediante quo, sicut dictum est, poterat exire in notitiam veritatum ad decorem sui status pertinentium; respectu autem aliarum veritatum habebant unum assensum quod infinite latebat eum necessarias ad decorem sui status. et istud faciebat ad gaudium suum, quia ipse sciebat quod erant infinitae veritates quae non requirebantur ad decorem sui status, sicut est de beatis, beatus enim vident in verbo, quod infinita deus cognoscit, quae beatus ille non cognoscit et quae non sunt necessaria ad beatitudinem eius formalem. Et ex hoc Iudicat deum esse nobilissimae perfectionis et cognitionis et in hoc gaudet, quia habet talem deum ita nobilem et ita perfectum. Dico consequenter quod stabat quod adam considerasset circa huiusmodi veritates quae non pertinebant ad decorem sui status, quia non appetebat eas, sed tota perfectio eius erat considerare circa veritates necessarias ad decorem sui status

2a secunda Responsio posset esse quod respectu cuiuscumque veritatis habebat habitum et non actum, ideo licet omnem veritatem potuisset cognovisse, non tamen potuisset cognovisse omnes veritates. et istam viam Reputo satis probabilem, licet non sit multum consueta, quomodo autem fides remediat ad praedictas animae infirmitates, videbitur insequentibus