Prima via

Prima via est aegidii de ro ma sequens sanctum thomam in illa parte. unde ad salvandum quomodo corpus christi stet sub speciebus panis et vini ipse ymaginatur imaginatur tria. primum quod vi transubstantionis panis in corpus christi sola substantia corporis christi inciperet ibi esse. unde substantia corporis christi est praecisus terminus ad quem inquam illa transubstantio ordinatur. 2m secundum sumit quod substantia quantum est de se et in se est divisibilis realiter. 3m tertium quod omnia alia praeter substantiam corporis christi ut accidentia spiritualia et materialia anima etc, quae non sunt corporis christi sunt ibi conco mitanter praecise non quod insint vi transubstantionis vel quod in illa panis mutetur, nam quantitas non est ibi nec constituit ibi substantiam sed eam sequitur ideo quantitias non habet ibi proprietatem suam intrinsecam respectu corporis christi, et ex consequenti ipse ymaginatur imaginatur iuxta 2am secundam suppositionem quod substantia christi habet modum indi visibilis rei ut ut quaelibet substantia sibi derelicta, et ista ymaginatione data quod substantia corporis habeat christi modum indivisibilis rei facile est salvare quod substantia corporis christ sit sub cuiuslibet speciei particula, utrum tamen ita sit quod quaelibet substantia sic quantum est de se indi visibilis.

Scio tamen quod praedictus aegidius alibi tenet quod quaelibet forma est intrinsece simplex sed ratione inhaesionis quantitatis est divisibilis ut substantiam quod capit vel recipitur albedinem denominatur albedinum, ita substantia inhaesionis quantitatis dicitur quanta, etciam sicut sublata albedine subiectum non dicitur albedinem, ita sublata quantitate substantia non esset indivisibilis.

Secunda via

2us secundus modus salvandi illum situm mirabilem corporis christi sub speciebus pa nis et vini fuit okam, adae, et multorum modernorum et praesumitur 2o secundo ex quibus dicunt ipsi perfecte concipitur propo situm, scilicet, qualiter corpus christi subsistit illis speciebus vel existit.

Primum est quod unum corpus potest esse rea liter in diversis locis. ista suppositio apparet de facto in de anima nostra quae est in pede et eodem est in capite et in brachio et in omnibus partibus corporis humanam, et de assistente aquae asistit cuilibet parti orbis, si igitur non repugnat secundum philosophiam unam rem indivisibilem esse in diversis locis et sitibus satis illud recipiendum est de corpore christi nec est mirandum quod deus p potest ipsum in diversis locis calocare[?].

2a secunda suppositio quod deus potest diversa corpora[?] simul penetratione sicut unus corpus potest po nere in diversis sitibus, ita plura corpora potest ponere in eodem situ penetratione.

et primo illud patet ex scriptura multiplici nam caluso utero virginali corpus christi natum fuit a virgine igitur opportuit quod corpus christi fuisset cum aliqua parte corporis virginis pene tratione.

Item de ingressu salvatoris ad discipulos ianius clausis, nam corpus christi fuit in eodem situ cum pariete vel cum hostio quia penetravit alterum illorum vel aliquid de clausura ut tectum vel aliquid aliud.

3o tertio exeundo de sepulchro exivit absque apertura penetrando corpus circumstans, et sic apparet quod suppositiones sint concedendae.

Et istis duobus habitis facile est concipere existentiam corporis christi sub speciebus panis et vini in sacramento alataris quia per primam suppositionem unum corpus potest esse in pluribus locis diversis et sitibus, igitur quaelibet pars corporis christi in qualibet parte hostiae et ideo possibile est de potentia dei absoluta quod quaelibet pars corporis christi ponatur in qualibus parte hostiae nec plures partes esse simul repugnat igitur sub cum qualibus parte hostiae quaelibet pars corpors christi continetur, et iste suppositiones explicant communem sup positionem fidei et positione eiusdem.

Et circa praecise addo duo, primum quod non obstante tali situatione nulla fiat partium discontinuatio et caput continatur collo et sic de aliis membris, et ex ista suppositione habetur quod corpus christi secundum veram ordinationem erit in quaelibet loco et parte hostiae quia si nulla pars alteri discontinetur erit ibi unus ordo ita quod digitus non erit inhaerens alter digito, licet sit unus alteri indistans.

Tertia via

3a tertia via est ponendo quod ibi non sit realiter magnitudo vel quantitas continua, unde licet in caelo sit realiter quantitas continua de cuius natura est ponere parte extra partem quantum ad situm exteriorem, nihilominus in transubstantionem corporis christi transubstantur panis in corpus christi sine tali accidente, quia esset ibi repugnantia quod esset ibi quanti tas, et non haberet suam naturalem conditionem, scilicet, eten dere corporis partis, scilicet, parte extra partem quantum ad situm exteriorem, nam de eius intrinseca raitone est res extendere secundum partes seorsum locum occupantes et si arguatur contra, nam si sic, sequeretur quod corpus christi non esset in sacramento altaris quia non esset et ibi vinum nec organisatum.

Ad illud respondetur quod quanti tas non est de integritate organizationis. Sed consisti in ordine membrorum ex se invicem locum occupantium, modo nihilominus manet in christo excellentia complexio, et corpus verebinum[?] et sic de aliis nobilibus modis existendi praeter quantitatem ex tensivam.

2o secundo potest aliter responderi quantum ad figuram quod licet ibi non sit realis figura, tamen ponitur figura aequivalenter ut apparet de specie sensibili quae communiter etiam subiective in anima indivisibili, et realiter ponitur, scilicet[?] in quantiate sed habet modum proportionalem quantitatis quantum ad repraesentandum suum obiectum et quasi ordinem partium obiecti in anima repraesen tat et licet virtute illarum specierum ibi non esset figura, tamen esse aequivalens figurae quia per illas species fit repraesentatio obiecti et suarum partium et earum dispositionis inter se, et illud apparet clare de speciebus immediate ab obiecto productis et etiam de ymagine imagine in speculo quia quantumcumque speculum sit parvum nihilomnus res obiecta ei causabit ymaginem imaginem proportionalem sibi.

Cum hoc tamen stat quod ymago imago apparens in speculo apparebit maior quam sit speculum, quia ymago imago rei maxime potest videri in speculo minimo.

Quarta via

4a quarta via est quod generaliter corpus non determinat sibi quanti tatem Ita quod idem corpus quantacumque quantiate re mota si quantitas sit res distincta a re quanta, et si non sit distincta, tunc dato quocumque corpore illud corpus sine acquistione vel deperditione potest occupare sub dupplum duplum spatium[?] sub tripplum triplum sub quadrupplum quadruplum , et sic in infintum, ponatur quod sicut idem corpus potest sub dupplum duplum spatium[?] et sub tripplum triplum et sic in infinitum occupare quod ad corpus infinities replicetur, tunc poterit stare quod erit unica quantitas implens locum et informans, non tamen multiplicatam in illo spatio, et tunc habebitur totum in toto, et quaelibet pars erit in qualibus parte.

Quinta via

Alia via B 5a quinta eset quod quantitas est totalis causa coexistentiae rerum et correspondentiae unus partis ad aliam et totius ad totum, per cuius substrationem ut dicit de hatia sola quantitas est causa coexistentiae rei, igitur sublato officio quantitatis si quantitatis sit res quanta si non sit substantia quanta sublata quantitate quaelibet pars illius rei incipiet esse praesens toti et cuilibet parti eius in quo toto res prius erat, et sic ymaginatur imaginatur iste quod si tollatur quantitas vel officium quantitatis sit eadem pars cum suo toto et econverso, nam quae licet pars assistit cuilibet parti infra quam est secundum se totam.

Sexta via

6a sexta via sumit quod quantitas continua respectu substantiae quantae habeat duplicem habitudinem et effectum, unus est intrinsecus et inseparabilis, et est ordinatio intrinseca partium et continuatio earum inter se secundum debitum or dinem. ] 2a secunda habitudo est respectu situs extrinsici quod quae quantitas continua extendit partem extra partem non solum intrinsece, sed extrinsece in ordine ad bonum extrinsecum, et ut melius haec ymaginatio habe atur adhuc repeto eam, nam ista via ymaginatur imagintur quod quantitas continua habet dupplicem duplicem habitu dinem respectu substantiae quantae, scilicet, consequentia[?] informat. prima est ordinatio partium et earum situatio intrinseca et habitudo haec est intrinseca quantitati. 2a secunda habitudo est partem ponere extra partem in comparatione et mensura ad locum et situm extrinsecum, et istae habitudines sunt abinvicem separabiles, prima habet rationem prioritatis quia intrinseca est et 2a secunda est extrinseca, ideo quantitas potest habere effectum quo ad primam habitudine et non quo ad 2am secunda , nam stat quod corpus christi habeat quantiatem extensam intrinsec absque hoc quod respectu extrinsenci habeat habitudinem, et sic salvabitur magnitudo corporis christi in se absque hoc quod illa correspondeat situi extrinseco et quia in istis duabus suppositionibus dependet difficultas materiae.

Prima propositio

primo quod aliqua substantia est intrinsece indivisibilis et ut ita loquar puctualis nihilominus tamen potest alicui magno situi extrinseco coexistere illud apparet de anima intellectiva quae est intrinsece indivisibilis et quantum ad coexistentiam occu pat locum totius corporis humani non tamen commensuratione, hoc tamen concederet aristoteles et philosophi de intelligentia in orbe quae per eius coexistentiam occupat locum sui orbis et ita potest ymaginari vice versa quod res quantumlibet magna intrinsece possit quamcumlibet modicum spatium occupare remanente tamen sua infinite. Ita quod sicut indivisibile coexisti divisibile quantumcumque magno quare non viceversa non est autem amior difficultas quod divisibile coexistat punctuali rei quam quod indivisibile coexisteret rei quantumcumque magnae sicut igitur intelligentia potest situi coexistere magno non tamen commensuratione ita aliquid in se ipsum magnum potest alicui situ indivisibili coexister et cuilibet eius puncto vel cuilibet eius parti, nam 2a secunda habitudo non est maioris difficultas quam prima, et illud exemplum multum conferet ad appariendum apparet materiam praesentem.

Similiter ponitur de sse durativo respectu intrinsece durationis unde sicut non implicat animam indivisiblem situi divisibili coexistere. Ita non repugnat quod aliqua producto indivisibilis coexistat duraitoni divisibili. Ita quod staret quod productio angeli esset indivisibili et tamen uni toti horae coexisteret quia indivisibilitas quantum ad situm non plus repugnat quam productio indivisiblisi as succesionem temporale, quo dato habetur quod productio successiva indivisibilis co existit succesioni seu duratoni secundum se et quodlibet sui sed non commensuratione eo quod res indivisibilis non habet partes quae partibus durationis correspon deant isto ergo fundamento habito quod res extensa in se et quantum est de se possit remanere in extensa secundum se totam, scilicet, per positionem partis extra partem remanente eius executione intrinseca eo quod indivisibile non repugnat, quo ad situm coexistere corpori quantumcumque magno, sic diceretur de corpore christi quod potest se habere ad situm quod existat ei secundum se totum et secundum quamlibet eius partem sit in illo, quo dato ymaginandum imaginandum est quod corpus christi sub speciebus panis et uniri habet intrinsecam habitudinem in quolibet puncto hostie quod in quodlibet totum existit, ita quod positio divinae habitudinis quantitatis et ymaginatio imaginatio duppliciter dupliciter habitudinis eiusdem ad substantiam manuducit sufficienter ad intellectum praesentis difficultatis, ideo non restat nisi intelligere illam dupplicem duplicem habitudinem unde prima habitudo quantitatis est continuare rem intrinsece secundum suas partes 2a secunda habitudo est reddere ipsam magnam correspondenter ad situm extrinsecum et extendere partes in ordine ad si tum extrinsecum, et ista habitudo est ab alia sepera bilis eto quod ipsa est posterior, Ita quod prima habi tudo vocaretur executio et 2a secunda coexecutio si prima habitudo remaneat res erit existentia et non coexistensa, si secludatur 2a secunda habitudo.

Et iuxta hanc ymaginationem imaginationem videtur sequitur quod non plus repu gnat corpori infinite in qualibet parte hostiae collocari quam repugnet infinite indivisibili immensum spatium occupare, ut non repugnat quod deus sit ubique ymo immo est eius proprietatis, patet prima pars istius propositionis quia infinita quantitas retenta prima habitudinem et sublata 2a secunda tunc non coex??etur igitur ipsa est in puncto indivisibili illius situs in quo ponitur.

Secunda Propositio

2a secunda propositio licet corpus christi ad quamlibet partium habeat habitudinem excluditatem habitudinem extrinsece commensurationis, cum hoc tamen stat quod ad quamlibet partem habeat utraque et quaelibet pars ad aliam.

Pro isto notandum est quod corpus christi ad quamlibet partem habet proportionalem habitudinem sicut ad quamlibet partem hostiae quia totum corpus christi est in quolibet puncto hostiae et quantum ad hoc non habet habitudinem coexecutionis ad illas quia magnum corpus quantumcumque potest coexistere situi indivisibili, tamen partes corporis christi habent habitudinem utraque et corpus christi habet illam eadem ad omnes partes hostiae quia de facto una pars voca et circum dat aliam ut vene circumdant sanguinem et partes circumferentiales capitis circumdant cerebrum et tamen pars ad totum habet habituindem aliam quae exclu dit habitudinem coexecutionis.

Tertia propositio

3a tertia propositio sequitur quod nulla est repugnantia quod corpus christi sit commensuratione sub speciebus panis in loco, Et licet ista propositio appareat quoddam modo esse contradicta, et tamen ipsa patet quia stat quod quantitas loci circumstnatis totum corpus christi vel circumdantis ipsum respectu specierum habeat habitudinem extentionis et non coexecutionis quo ad species quia illae habitudines non sic se excludunt quin possint in eodem respectu diversarum.

Quarta propositio

4a quarta propositi equitur quod non est repugnantia speciebus hostiae panis in aliquo loco conmmensuratione contine ri et iterum ille locus continens species in alio loco contineri commensuratione illo in alio. et sic in infinitum semper augendo ut ultius locus esset infinita continens non tamen commensuratione respectu illorum quibus coexistit, et illud staret in qualibet parte hostiae minima.

Quinta propositio

Et ex hoc sequitur 5a quinta propositio quod si in loco illo christus situaretur quod in speciebus christus posset ambulare per millae annos per lineam rectam, et tamen non attingeret fime illius lineae quia stat merterius quantumcumque ma gna magnitudo commensurativa absque hoc quod illa magnitudo habeat cum speciebus habitudinem coexecutionis, et infra se possunt fieri muta tiones carditates ambulationes, et sic de aliis motibus.

Contra ista tamen arguitur quia ista positio videtur esse contra communes animi conceptiones et contra principia scientiarum notissima ut geometriae et aliarum, nam si positio esset vera ponatur quod in grano millii dato mundus in eodum situ et figura sicut tunc est, ponatur, tunc in illo casu superficies concava gravi millii circumdaret mundum et nos omnes, tunc ponitur in particulari sit ita quod centrum mundi sit in centro gravi millii et hoc toto mundo re manente in sua quantitate sicut nunc est tunc sit ita quod a centro communi ambarum speciarum protrahatur dyametraliter diametraliter usque ad superficiem connexam gravi millii tunc quaertur an illa dyameter diamter supercaecabat superficiem conne xam ultimae sperae spherae vel non, si non tunc illa dy ameter di ameter non protrahebatur usque ad superficiem connexam gravi et per consequens dyameter diameter protracta a centro useque ad superficiem gravi millii erat longior quam illa quae protraheretur ab illo centro usque ad superficiem connexam ultimae sperae spherae quod videtur inymaginabile inimaginabile , vel diceretur quia illae duae dyametri diametri essent aequales quod non videtur bene consonum communi anim conceptioni.

nam non eest dicendum quod illae semidyametri semidiametri in eodem puncto terminentur quia non videtur quomodo gravum millii contineret mundum nam secundum istam positionem oportet dicere quod 8va octava spera sphera sic minor gravo millii, vel ei aequalis.

2o secundo si sint lineae rectae quarum una est alteri supposita si una non excedit aliam illae sunt aequales ut capitur lineae protracta a capite usque ad pedes, et alia protrahatur consimiliter videbitur propositum.

3o tertio signatis duabus lineis aeque distantibus illae concurrunt in quolibet puncto igitur lineae peralege paralele parallele concurrunt, et istae vo cantur paralele parallele quae in infinitum protractae numquam se intercaecarent[?].

Breviter facilis est solutio ad omnia ista, nam dicitur quod scientia demonstrativa nullo modo repugnat isti positioni quia lineae significabiles in hostia non sunt commensuratione se habentes nec inter se coexistense[?], et sic una non potest poni super aliam, nec dyameter diameter unius sperae spherae est dyameter diameter alterius nec una ab alia potest mensurari, nam omnis dyameter diameter debet esse commensuratione in superficie illius cuius est dya meter dia meter nam in illo casu una linea protracta a centro parvi circuli non esset minor quam illa quae protraheretur a centro magni et ita respondetur una ratione responsione quod in illo casu illa corpora, scilicet, mundus et gravum millii sunt adinviter[?] commensuratione ideo principia illarum scientiarum non habent ibi locum, nec repugnant positioni praemisse, nec tales lineae possent esse communes dyametrae diametrae nec causare figuram.

Ex istis apparet quod illi minus bene dicunt qui ponunt principia geometriae repugnare materiae praesenti, nam ut visum est illa non habent ibi lo cum.

Primum notandum

Circa viam ultimo tactam de mira bili situatione corporis christi sub speciebus sacramenti ut materia facilius concipiatur, notandum est quod exper ientia utriusque habitudinis sine alia sunt causa totius difficultatis in praesenti materiae quia quaelibet quantitatis continua habet habitudinem talem ad aliam quod correspondent sibi secundum varias partes sui, nam quanti tas quantum est de se est locabilis, et taliter quod pars loci correspondet parti locati, et numquam eadem pars loci pluribus partibus locati correspondent, nec plures eidem parti. Et ex hoc contingit quod vis ymaginativa imaginativa considerando continens ad contentum semper recurrit ad illud inconsueta est operari et ad modum consuetum et solitum.

Secundum notandum

2o secundo notandum est con formiter ad hoc contentum esse maius continente secundum communem modum concipiendi est impossibile secundum quamlibet proportionem nam quod octava spera sphera remanente sua quantitate et habitudine intrinseca ex extrinseca collocetur in gravo millii est impossibile retenta utraque quantitatis habitudine, nam hoc est contra communem animi conceptionem quod continens sit minus contento.

Ap plicando ad materiam communis modus concipiendi quantitatem secundum utranque[?] habitudinem 2m secundum constat quod non cadit sub ymagine imagine , nec est possibile quamlibet sit maius contento reservata utraque quantitatis habitudine.

Tertium notandum

Et ideo ulterius 3o tertio advertendum quod vis ymaginativa imaginativa licet eum diffi??te[?] debet separare istas duas habitudines ut de ratione quantitatis continue suum totum in se intrinsece exundere et partis continuare secundum certum ordinem. Deinde stante hac habitudine tollatur coexistentia vel commensuratio quae est communiter inter continens et contentum quodlibet sit difficile oportet tamen ad debite concipiendum praesentem materiam, nam 2a secunda habitudine circumscripta et concepta prima aeque faciliter concipiatur quod aliquod quantum contineatur in puncto indivisibili si daretur 2m secundum quod conciperetur quod ab aequali contineretur, eo quod relatum ad contentum non refert ut commensurabile sibi sed refertur ut quantum ad indivisibile ut corpus re fertur ad animam et tamen non continetur ab ea tamquam ab exunso[?] sibi eo quod ipsa non est alicuius commensurabilis nec divisibilis, ideo per viam operationis vis ymaginatione imaginatione sumendo primam habitudinem per se congrue potest capi situatio corporis christi sub hostia ymo immo quodlibet corpus quantumlibet maius sub quolibet mo??co[?] potest contineri aufferendo aufferendo tamen habitudinem coex??ionis quae semper concurrit et agit et occurrit nisi artificiose tollatur.

Quartum notandum

4o quarto advertendum quod stat idem quantum et eandum quantitatem habere ambas habitudines respectu alicuius eandem quantitatem habere unicam respectu alterius. patet de partibus corporis christi respectu invicem quae realiter habent utranquae habitudinem inter se, nam cerebrum cum sua concavitate realiter et dimentionaliter con tinetur et commensuratione et habet intrinsecam quantitatem et quantum ad hoc una pars respectu alterius habet utranquae habitudinem causa continentis quam commensurationis et quaelibet pars ad quamlibet partem. Sed quaelibet pars corruptionis christi ad quamlibet aliam partem extrinsecam sibi refertur secundum primam habitudinem praecise alia tamen relatione quam prima. patet quia quaelibet pars corporis christi est cum qualibus, et quantum ad hoc referuntur partes inter se circumscripta 2a secunda habitudine et prima stante nam in quolibet puncto hostiae est totum corpus christi et quaelibet pars eius et illud bene est advertendum quod eadem quantitas ad aliquid habet utrumque habitudinem et relata ad aliam refertur secundum unam habitudinem praecise ut magis pateat ponitur quod corpus christi realiter dimentionaliter in loco contineatur sub speciebus et ille locus immediate sub illis speciebus contine atur, tunc ille locus ad contentum relativum habet utranque habitudinem quia partes loci correspondet partibus corporis christi, et ille locus coextenditur[?] corpori christi ad aequate, et tamen idem locus relatus ad species non habet habitudine coex?ntionis[?] ad species sub quibus continetur.

Ex quibus apparet quod eadem quantitatis servat utranque habitudinem respectu alicuius ad quod refertur, et eadem quantitas habet praecise unicam habitudinem respectu alterius.

Quintum notandum

5o quinto notandum est quod libet quaelibet pars corporis christi secundum unum modum re ferendi ad quamlibet aliam habeat modum non coextentio nis[?] nulla tamen pars in eodem puncto replicatur unde licet in qualibet hostia sit pars relata ad suum locum ut coextensa[] sibi et sit ibi non coestensa alteri non propter hoc ponendum quod vis huiusmodi pars in eodem loco replicetur patet quia unica potentia ipsius secundum duplicem modum referendi salvatur situatio eius sufficiter[?] usque ad hoc quod replicetur.

Ex quo sequitur non esse neccessariam necessariam eundem calorem in sub dupplo duplo situ esse in dupplo duplo intentiorem. Ita quod sit aliqua qualitas intensibilis in pedali uniformi, ponitur ergo in sub dupplo duplo situ non oportet quod fiat in dupplo duplo intensior nec in sub tripplo triplo et sic in infinitum, nam huiusmodi repli catio non est intensio nec unio partium est quae debeat dici intensiva alicuius et per hoc salvatur consequenter quod causa litas pedalis potest punctuale esse et redigi sine[?] sui intensione ex modo habitudines situationis partium et ad idem esse potest reduci taliter quod illa qualitas erit infinite intensionis ratione habitudinis alicuius partium alio modo inunctarum.

2o secundo sequitur non esse neccessarium necessarium sub dupplationem duplationem intensionis eius quod est contra communiter loquentes in hac materia.

3o tertio sequitur animam non replicari ex eo quod maius spatium vel corpus informet vel minus. unde ymaginatur imaginatur aliqui quod anima intensiva vel angelus determinant sibi naturaliter certum situm quem natus est occupare quod si in minori redigatur ymaginatur imaginatur in se replicari. Unde quamquam ego concedam hoc esse possibile, non tamen est neccesarium necessarium quia sicut deus eadem rem in diversis locis potest ponere ita potest ponere eadem rem bis in eodem situ adaequate.

Cum isto tamen adiungo aliam propostionem quod soli deo repugnat in eodem puncto replicari, nam quod eodem loco repli cetur videtur eius actua??ti[?] repugnare.

2o secundo deus unica sui s repugnantia assistentia immense pun ctum ymaginarium imaginarium occupat et replet, igitur non in eodem loco replicabis.

3o tertio talis replicatio videtur arguere imperfectione divinae immensitatis quia ex sola eius positione non videtur sufficere vel ad creaturam conservandum vel ad alios effectus producendos, et sic patet iuxta dicta qualiter ex dupplici duplici habitudine quantitatis continue potest ymaginari situatio corporis christi sub speciebus panis.

Difficultates

Circa praesentem materiam sunt difficultates particulares aliqualiter materiam dilatantes.

Prima est de actio ne et passione possibili fieri sub sacramento corporis christi an scilicet, corpus christi possit agere et pati corporaliter.

et circa hoc est oppinio opinio okam tenentis quod sic quia prima agentis secundum se et quodlibet sui non minuit vigorem eius ad agendum, ymo immo auget ratione maioris applica tionis, igitur corpus christi sub speciebus panis et vini potest agere aequaliter ac si esset ibi commensuratione consequenter potest irradiando et species producendo visum immutare ad sui visionem sed deus ne pandatur fidei scire secretum non vult concurrere ad huiusmodi actionem vel passionem, nam per hoc evidenter fides probaretur et fidei sacramentum cognoscitur sensibiliter, et sic iste infert quod maius est mirabilum quod non videtur corpus christi quam si species producendo oculum immutaret.

Alia est positio doctoris subtilis isti contraria de directo et supponit pro radice quod agens corruptibile agit semper per contactum per applicationem coexistentiva[?] vel ad passum vel ad medium in quod vel per quod agit, et quia corpus christi sub sacramento non se habet coexistensive ad species sibi immediatas vel ad medium, ideo non est aptum natum agere corporaliter nec passionem recipere ab agente naturali, quantum est de actionibus spiritualibus ut de intellegentibus et volitionibus ipse ponit quod omnem ac tionem quam haberet vel habere posset angelus habet vel habere potest anima christi, nam anima in corpore glori facto ad suas operationes exercendas non indi get organo corpore, sed libere utitur sua potentia intellectiva ut angelus a materia separatus.

quicquid sit tamen de hoc neutra positio sequitur ex fide, ideo nec sic nec sic cogimur respondere pro nunc. tamen oppi nionem opi nionem scoti reputo probabiliorem et magis conformem ad modum dictum de situatione corporis christi in sacramento altaris sub speciebus panis et vini.

Consequenter restat dubium de motu lo cali corpori christi an a creatura vel a sacredo te moveri possit localiter.

Et breviter circa hoc tenet scotus quod a sola divina omnipotentia movetur corpus christ localiter in sacramento altaris et non ab humana potentia, unde ipse concedit quod corpus christi ad modum specierum movetur, sed quam virtute dicit quod divina virtute, exemplum ponit nam si esset lapis vel alius mobile[?] corporale quod sortes adnutum mo vere posset. deinde angelus voluntarie moveretur ad modum lapidem tunc ubique moveretur lapis ibi moveretur angelus et tamen sortes non moveret angelum et nihil penitus ageret in angelum.

Sic proportionaliter ymaginatur imaginatur quod corpus christi a sacerdote non movetur qui non habet potestatem movendi nisi species quae non habent naturalem connexionem ad corpus christi ratione cuius ad modum illarum neccessario necessario= sequatur motus corporis christi sacerdos igitur non movet corpus christi sed deus ut semper sit praesens speciebus

et istam viam reputo probabilem eo quod nulla est connexio naturalis neccessitatis necessitatis specierum ad corpus christi, licet tamen ad modum specierum sequitur motio corporis hoc tamen non neccessario necessario sicut ponitur in exemplo de angelo. Sed circa hoc datur instantia ubi ad modum specierum non sequitur semper motio cor poris christi, unde sit ita quod hostia sit simpliciter rotonda[?] et circa propositum centrum movetur mo tu circulari non participando[?] aliam modum, tunc ho stia movetur et tamen corpus christi non mutatur quia semper est in eodem situ secundum se et quamlibet eius partem nam totum est in toto et quaelibet pars in quamlibet partem situs in quo hostia revolvitur, igitur totum ibi non mutatur, nec novum situm ibi acquirit ut apparet clare, et per consequens corpus christi non mutatur in illo casu.

hic dicitur quod conclusio concedi potest quod stat stante dei ordinatione quod species realiter movetur et tamen corpus christi ibi existens non movetur et hoc est verum praecise in motu circulari ubi non participat aliquid de alio motu, et etiam si hostia non esset rotunda non haberet ratio efficaciam.

Consequenter circa species ponitur per modum regulae de actione et passione earum et quantum ad agere et pati simules fiunt effectus circa species ac si esset ibi unus panis seu vinum, et eosdem effectus quos habet verum vinum habent species vini, et sic de speciebus panis, et hoc quantum ad operatione naturalem, causa subest divina ordinatio quia dato contra rio statim haberetur fidei prob?o[?]. Si enim species non haberet tales effectus facta conversione panis in corpus christi et conversione vini in sanguinem tunc per consequens fides haberet evidentem probationem cuius contrarium intendit divina providentia ut fide aeni gmatica mereamur.

Ex quo sequitur quod ignis ad hostiam applicatus producit calorem naturaliter et tamen miraculose existit in sacramento, ubi est advertendum quod ad producendum effectum nisi requiruntur plures causae naturales stat unam concurrere alia non concurrente et deo specialiter supplente quo casu effectus erit miraculosus ratione dei specialis concursus, et tamen respectu causae productione erit naturalis et tamen effectus naturaliter producitur et deus supplet vicem materiae non quod accidens sibi inhaereat sicut materiae, sed ipse supplet eius causalitatem in genere conservationis.

2o secundo sequitur quod hoc aequaliter nutritur ex hostiis consecratis sicut ex non consecratis, et ita ex sanguine aequaliter inebriaretur ac si esset vinum patet ex illa dicta quia nisi huiusmodi species haberent tales effectus quantum ad agere et pati evidenter videretur fidei sacramentum ut fides sit aenigmatica deus ordinaverit concurrere cum speciebus ac si esset ibi verus panis et verum vinum.

Pro quo notandum quod quiddam doctorum dicunt contrarium ut guillelmus parisiensis in libro et de sacramentis ponit exemplum de sacerdote qui non hab ens veram fidem circa sacramentum in magna quantitate consecrabat pro esu suo, et sic paucis die bus transactis obiit et decessit eo quod credebat ex illis speciebus nutriri et conservari et non habuerunt efficaciam.

Sed contra arguitur quia illae species reficiunt et satiant igitur realiter nutriunt.

Ad illud respondet quod aliquem nutriri vel refici potest intelligi du pliciter. uno modo quia repletur ab aliquo et indfames pacificatur. unde notat quod fames prove nit ex carentia et vacuitate cibi requisiti in sto?co[?] per cuius appositionem cessat fames, et sic species sacramenti nutriunt quia ratione quantitatis re plent sco??cum[?], Alio modo potest capi nutritio pro conver sione cibi vel alimenti in substantiam rei abendae[?] et in restaurationem partis deperditae, et tunc ne gant quod species huiusmodi reficiant.

Sed contra ipsum currit ratio nam si sic sequeretur quod evidenter posset probari fides et sacramentum altaris eo quod si pa nis non ibi existat participetur eo quod nullus posset illis speciebus substentari[?], igitur appareret evidenter diffe?a[?] ubi species taliter reficiant ac si esset ibi panis, et ad exemplum quod ponit diceretur quod sacer dos contempsit sacramentum ideo in penam eius in triit[?] alias probaretur fides.

sequitur ulterius quod non est inconveniens quod hostia consecrata alteretur et putrefiat[?] propter minimam commensuratione et quod ex ipsa vermes[?] gerenentur[?], et ideo dicunt experientia et potest resolvi in puloerem[?] ac si esset hostia non consecrata, et hoc est decenti??m[?], quia evidenter probaretur quia aliqua hostia esset consecrata nisi species reciperent huiusmodi alterationes nam hoc est miraculum quod ex talibus speciebus vermes guerentur[?] et quod pu trefiant nam ex eo ibi relucet divina providentia.

unde ymaginandum imaginandum est de directio sicut panis potest alterari et alteratione facta sequitur alterius formae productio. Ita proportionaliter ymaginatur imaginatur de speciebus quod uniformiter eo modo sicut panis alteratur et al teratione introducta in illo instanti in quo est recreat deus materiam panis quae fuit mutata in corpus christi vel consimilem in qua ponit sub iective qualitatis inductas convenientes formae inducendae et in illo instanti introducitur forma et in eodem instanti primo de sint esse ibidem corpus christi, et ita proportionaliter dicendum est de speciebus vini nam nisi ita esset materia prima tandem consumeretur eo quod in qualibet consecratione consumpta esset nam ma gna pars nisi resumeretur per illum modum materia.

Ex quo sequitur quod irrisio[?] praesentis sacramenti procedit ex fa tuitate et ignorantia derriden??m[?] quia ea omnia quae concernunt in illo sunt ex alti?ne[?] divinae potentiae et specialis dei bonitatis quae facit supernaturale regimen animae nostrae ut ei provideat de salute ut apparet in illis mirabilis de generatione vermium et pu trefactione illarum specierum quae sunt in sacramento al taris, nam ista bene resoluta arguunt divinam omnipotentiam.

et ex hoc apparet quod averroys prius irri sit fidem quam intellexerit[?] cum dicit deri?dendo[?] quod christiani conedunt[?] deum suum et mures etiam, et hoc fecit quia ignoravit habitudines rerum et fecit fallaciam consequentis non sunt ex partus ita fieri, igitur non potest ita fieri, nam hoc dicit ex prae sumptione.

Aliae sunt difficultates particulares tan gentes materiam quae possunt solvi ex ra dicibus praetactis.

Argumenta pro prima via ad imaginandum fidem

prima via est altissiodorensis ponentis quod intellectus adiutus lumine fidei potest assensum articulorum in se causare sine aliqua apparentia extrinseca vel ratione suadente vel inductiva ymmo immo ipsum lumen fidei et intellectus sufficiunt ad causandum assensum articulorum in nobis

prima ista via ymaginatur imaginatur conformiter ad argumentum 12 qui ponit duarum civitatum dei scilicet et diaboli ex parte voluntatis ponit ibi augustinus quod duo amores faciunt duas civitates civitatem dei facit amor dei usque ad contemptum sui civitatem dyaboli diaboli amor sui usque ad contemptum dei Huiusmodi ergo homines qui talem habent amorem ergo sunt omnes dyaboli diaboli et conformiter posset poni de intellectu respectu veritatum quia quaedam sunt veritates commodae intellectui eciam etiam in statu naturae lapsae Alia autem est virtus ad quam intellectus seclusis omnibus aliis veritatibus et apparentiis fertur in illam veritatem ita quod totaliter seipsum abnegat propter primam veritatem et sic erit cuius civitas dei sicut dictum est de voluntate et talis est maxima perfeccio perfectio ipsius intellectus scilicet omnino se negare sicut credere istam deus est quae est prima

Ex quo statim sequitur quod remunerator est eo quod bonus est et summe bonus est et eo quod summe diligit creaturam et non summe diligeret nisi remuneraret bene appetentem et hoc notavit apostolus dicens quod oportet accendentem credere quia est et quia remunerator est

Obiectio ad primam viam ad imaginandum fidem et responsio Petri Plaoul

Contra tamen istud obicitur quia tunc doctores et sancti peccarent quia pro fide deffensione defensione multas fecerunt rationes sicut in isto libro et aliis libris doctorum Unde dicit augustinus quod scientia theologicae et sacrae scripturae est saluberrima quae fides gignitur nutritur deffenditur roboratur

Respondeo ad hoc

quod rationes probabiles multipliciter unde non tamen ad fidei generationem quia rationes tales sunt propter alias rationes quae possent fieri ex insultu dyaboli diaboli Ideo valent contra dyaboli diaboli insultum

2o secundo ex naturali dispositione hominis post lapsum vires eius sensitivae sunt variae ideo veniunt multae cogitationes et fantasmata phantasmata contra fidem rationes autem proba biles hoc tollunt

3o tertio valent ad re flectendum contra haereticos et gentiles rationes suas et removendo eorum fallacias et ad eos convincendum

4o quarto possunt esse tales rationes quod inclinabunt ad assentiendum firmiter articulis fidei quia ex illis potest generari habitus qui inclinabit ad assentiendum articulis tamen talis habens habitum talem non habens tamen infusum habitum fidei non esset fidelis nec eciam etiam haberet habitum infidelitatis oppositum

5o quinto quia sunt manuductivae ad fidem aliqualiter et dispositivae ad ipsam

6o sexto pie credendo per tales rationes verisimile est quod deus suppleat residuum ex quo homo facit diligentiam in acquirendo fidem

Septimo staret quod quis crederet primo propter rationem postea propter fidem sicut stat quod aliquis incipiat aliquid habendo respectum ad malum finem et tandem continuando haberet respectum ad bonum finem sicut patet de eundo ad ecclesiam pro lucrando distributiones qui postea esset ibi propter deum ut si aliquis canonicus vadat ad ecclesiam ea sola intentione vel affeccione affectione ut distribuciones distributiones suas recipi at et licet ista affeccio affectio non sit meritoria tamen virtute illius induccionis inductionis ad eundum ad ecclesiam dum ibit vel dum erit in ecclesia potest habere causam intentionem ut ibi sit et maneat non propter distributiones licet propter eas venerit sed ut divinum servicium servitium cum devocione devotione audiat vel ibi oret vel matutinas cum aliis cum devotione decantet et ista possunt esse meritoria licet principaliter dum venerit hoc intenderet et sic rationes sunt manuductivae ad credendum et consequenter ad errorem diminuendum sicut est de pagano qui converteretur ad fidem propter bonum temporale et postea deo crederet propter seipsum sic etiam rationes proba biles sunt manuductivae ad credendum alicui articulo postea poterit talis percipere quod non propter rationes vel apparentias est credendum sed mere libere non intendendo rationi humanae et sic credendo mereretur alias non Iuxta idem fides non habet meritum ubi humana ratio praebet experimentum sic forsan postea fideliter credet non tamen propter rationes ut li propter dicit circumstanciam circumstantiam causae efficientis bene tamen si li propter dicit circumstanciam circumstantiam occasionis

Item valent ad infirmitatem humani ingenii sanandam quod quid ingenium propter peccatum culpae originalis depressum est et volneratum et roborandum relevandum est per luminem supernaturale

propter istas rationes non in merito praecipit apostolus petrus specialiter clericis ut parati sint omni poscenti reddere rationem de ea quae in eis est fide et spe

Aliqua conclusiones

Primum genus assensus

Iuxta dicta sciendum quod de articulis credendis duplices possumus habere assensus quidam scilicet inductos per rationes probabiles sive per apparencias apparentias naturales et huiusmodi assensus sunt posteriores ipsis enunciacionibus enuntiationibus quorum sunt assensus et de istis intelligitur dictum philosophi primo ab eo quod res est vel non est dicitur oratio vera vel falsa et de huiusmodi assensibus dicitur quod non sufficiunt ad catholice credendum Ita quod dato quod quis per rationes probabiles crederet articulis fidei sine formidine qua cumque adhuc non esset fidelis quia adhuc sibi defficeret deficeret fides illa infusa quae antequamb requiritura aliquis dicatur fidelis

Secundum genus assensus

Alii sunt assensus qui non sunt posteriores nec ef fectus obiectorum seu enuntiabilium quorum sunt assensus sicut est assensus divinus qui sic se habet quod nullo modo dependet ab obiecto ymmo immo est prior quocumque obiecto enuncciabili enuntiabili et hoc etiam testantur commentator et aristoteles XII per hoc ponentes differentiam inter nostrum intelligere et intelligere divinum

Prima ratio

arguitur primo quod sic hac creatura da ta esset intrinsece et essentialiter libera ponatur igitur quod sit libera respectu a effectus tunc potest eum producere vel non producere Ulterius ponamus quod deus praecipiat sibi facere a quia potest cadere sub praecepto et cum sit libera tunc poterit non facere a quia propter praeceptum non mutabitur eius libertas tunc ultra non facit a et est sibi praeceptum igitur peccat

Secunda ratio

2o secundo arguitur quia dato quod huiusmodi creatura haberet conditionem fidei ita quod esset neccessario necessario con formis divino iudicio in repraesentando staret quod esset rectitudo alteri et non sibi ergo est de fide igitur positio praedicta non est fundata bene quia data intelligentia tua non esset rectitudo sibi sed alteri quia non est repungnantia repugnantia quod aliquid sit aliqualiter notitia alicui et non sibi sicut de facto est de verbo divino quia potest esse notitia finita creaturae et non sibi ideo etc

Tertia ratio

4o quarto sic data tali creatura deus posset actus suos deacceptare igitur actus sui possunt esse peccata consequentia tenet quia deacceptatio dei est reddit opus creaturae culpabile igitur etc Confirmatur quia sola ac ceptatio dignificat creaturam igitur a simile deac ceptatio sufficienter indignificat antecedens fuit tactum in meo principio

Quarta ratio

5o quinto quia dato quod talis non commissive posset peccare saltem omissive posset quia ad omissionem nihil requiritur positivum

Quinta ratio

Item probatur quod posset errare quia eius essencia essentia Intrinsece subiceretur praeteritioni tenendo positionem praedictam scilicet quod sit possibilis talis creatura

Ad primam

Ad primam quando dicitur quod adhuc talis creatura esset libera essencialiter essentialiter posset dici de li bertate quod non esset libera respectu quorum cumque actuum Sed ista responsio non valet quia sufficit quod sit libera respectu alicuius quia de illo ar gueretur dicendum igitur aliter quod loquendum esset de tali creatura sicut Deo de bono confirmato in gratia sicut de anima christi quia eodem modo argueretur quod talis posset peccare et sicut responderetur de anima christi ita res pondendum esset hic quod non esset possibilis licet quaelibet pars casus esset possibilis adhuc ista res ponsio non vadit ad radicem Ideo aliter dicendum est ymaginando imaginando quod in isto casu propria natura et inseparabilis ab huiusmodi creatura est omnino sequi divinumb iudicuma et tunc diceretur quod scante stante praecepto non libere produceret a licet ante libere potuisset produxisse et causa est quia a habet tunc conformitatem divinae rectitudini Ideo eo ipso quod habet conformitatem divino iudicio naturaliter talis creatura inclinatur ad illud et ista solutio est melior et fundatur in hoc quod naturale est isti quod feratur in quodcumque cuius omissio esset sibi obliquitas et ideo quantum ad hoc motio ad conformitatem divinam non esset libera ad pro ducendum a sed naturalis et istud potest exem plificari aliter nam naturaliter inclinatio prima ria semper est recta quia in mediate immediate dirigitur ab agente infallibili quare non errat quia si erra ret imputaretur deo quia inclinatio pri maria naturalis est quidam pulsus a deo immediate et tunc consequenter dicitur in casu in quo esset aliquod praeceptum datum tali creaturae rationali quod esset contra eius inclinationem naturalem et variaretur eius naturalis inclinatio quia numquam deus inmediate immediate inclinat creaturam contra praeceptum suum quia inclinaret in mediate immediate ad malum quod inmensae immensae bonitati repungnat repugnat divinae istud ponit guillelmus parisiensis in libro suo et in libro suo etc

Ex dictis sequitur quod sola extrinseca legis positio variat respectu eiusdem operationis speciem causalitatis quia de specie causalitatis libera efficitur naturalis sicut dictum est Sequitur ultra quod si latenter deus ordinaret pro bono universi causare a actum creatura a actum mere naturaliter produceret Sequitur ultra quod si talis natura creatura obligaretur ad a neccessario necessario faceret a

Contra praedicta arguitur probando quod talis creatura adhuc peccare posset sive errare quia stante obligatione ponatur quod deus subtrahat suam activitatem et quod secum non concurrat ad actum causandum tunc talis creatura non impleret praeceptum

Ad istud dicitur quod transgressio obligationis pro tunc non esset culpabilis quia deus contra suam misericordiam ageret obligando ali quem ad impossibile 2o secundo dicitur quod si deus ad ymaginationem imaginationem sic faceret tunc esset transgressio legis omissive quod non imputaretur sibi ad culpam

Ad secundam

Ad 2am secundam rationem quando dicitur licet talis creatura posset alteri etc ista ratio petit principium ita quod negatur antecedens unde bene probat quod probatio adducta pro ista ratione non est evi dens sed sufficit quod sit probabilis et breviter quando dicitur sic est de fide igitur etc negaretur consequentia quia nulla creatura rationalis potest esse notitiam alteri licet sibi sicut de suprema intelligentia possibili et ideo quantum ad hoc esset conditio opposita fidei

Ad tertium

Ad tertiam rationem de acceptatione quia deus posset deacceptare actus suos etc hic dicitur breviter negando consequentiam et pro responsione oportet dare aliquam notitiam primo dicitur quod non est simile de acceptatione quia de acceptatione bene conceditur quod eo ipso quod deus acceptat creaturam ipsa est deo grata quia non est revocandum in dubium quin eo ipso quod deus vult creaturam esse bonam ipsa sit bona quia ipse est principalis pars bonitatis creaturae quia licet gratia et caritas beati ficant creaturam non tamen sine ista accepta tione deacceptatio autem respectu concurrentium ad peccatum non habet istam prioritatem ymmo immo deaccep tatio est posterior ad actum malum quia per prius creatura male agit quam deus deacceptet eam nec indignatur sibi nisi quia mala econverso autem est in acceptatione quare non est simile

Item comparando illa quae concurrunt ad actum bonum et ad acceptationem et comparando illa quae concurrunt ad actum malum ad de acceptationem deacceptationem acceptatio ad illa quae concurrunt ad bonum actum haberet multo maiorem proportionem quam de acceptatio deacceptatio ad illa quae concurrunt ad actum malum

Item bonitas est acceptare creaturam non suis exigentibus meritis sed deacceptare sine meritis illud pertinet ad dyabolum diabolum et non ad deum

Ideo 3o tertio dicitur quod de acceptatio deacceptatio non potest esse sine culpa ideo dicitur quod casus est inpossibilis impossibilis quod creatura in nullo delinquente deus eam de acceptet deacceptet

4o quarto dicendum est ymaginando ymaginando quod peccatum plura includit scilicet actum liberum libere elicitum contra legem et de acceptationem deacceptationem et alias circumstantias multas et totale agregatum aggregatum proprie dicitur peccatum et tunc diceretur quod in casu in quo creatura in nullo derelinquente de acceptaretur deacceptaretur non peccaret utendo de peccato sicut nunc quia ad integritatem peccati requiruntur multo plura quam de acceptatio deacceptatio modo ad positionem partis non sequitur positio totius sed bene sequitur quod haberet aliqualem indignacionem indignationem unde yma ginandum ima ginandum est quod sicut figulus potest ordinare de vasis suis unum ad bonum et aliam ad malum sicut est de deo respectu creaturarum quod deus de sua potestate absoluta potest creaturas ordina re unam ad bonum et aliam ad malum

Ad quartam

Ad confirmatione de ob missione omissione iam responsum est quod stante praecedente iam habet habitudinem respectu produc tionis a ideo neccessario necessario facit a quia iam intrat rationem illorum quorum omissio esset sibi obliquitas

Ad quintam

Ad aliam quando probatur quod posset errare quia posset transire in praeteritum etc dicendum est quod talis creatura quantum ad essenciam essentiam suam transiret in praeteritum non tamen quantum ad esse iudicium vel cognitionem sicut tactum est de fide quia fides licet quo ad eius essenciam essentiam transeat in praeteritum non tamen quo ad eius repraesentare Est igitur fides quidam habitus supernaturalis a solo deo ipsi animae infusus mentis humanae illustrativus ad assentiendum veritatibus theologicis inclinatus naturaliter semper se con formans divino iudicio

Tres rationes

onsequenter arguitur quod fidei possit sub esse falsum

primo sic ponamus casum quod abraham ante christi incarnationem crederit crediderit ex fide christum esse incarnandum et quod ex habitu fidei formaverit assensum huius propositionis christus incarnabitur quia hoc poterant ponere illi qui fuerunt ante adventum christi ponatur ulterius quod christus non incarnetur quia hoc erat possibile quia deus poterat aliter redimere genus humanum secundum augustinum tunc sic prima pars est neccessaria necessaria quia est una de praeterito vera et 2a secunda est possibilis ergo haec copulativa erit possibilis abraham credidit ex fidei assensu quod christus incarnabitur et tamen christus non incarnabitur ergo ex fide credidit falsum Et potest confirmari quia fides potest in assensum supernaturalem qui est valde difficilis et valde perfectus ergo potest in minus nobilem et minus difficilem quia qui potest in maius potest in minus

Ulterius sic arguitur fides inclinat ad con formiter credendum suo praelato et etiam ecclesiae sed praelatus potest decipere et potest etiam errare quia possibile est quod credat deum patrem esse maiorem vel potentiorem filio quia pater generat et filius non igitur est potentia aliqua in patre quae non est in filio vel aliqua apparencia apparentia ex ratione vel huiusmodi et quod consequenter hoc praedicet alicui vetulae simplici ipsam hoc credet et tenebitur credere quia nesciret ubi refugere nisi ad praelatum suum Eciam Etiam ecclesia potest errare seu defficere deficere ymmo immo de facto errat in ali quibus excommunicationibus sicut in casu quo quis contraxerit veraciter cum aliqua muliere matrimonium et 2o secundo apparenter contrahat cum 2a secunda et in facie ecclesiae ecclesia coget eum ad habendum 2am secundam Item stat quod maior pars consilii erret quia non habemus ex scriptura quod fides remaneat in omnibus sed solum in aliquibus modo maiori parti credendum est

Item deus potest decipere creaturas ideo non est sibi credendum igitur nec fidei consequentia nota antecedens patet quia potest facere de creatura sicut vult Confirmatur quia creatura aliquando demeretur quod sit digna decipi igitur deus potest eam decipere Item de facto ita fuit quod deus decepit Ieremiam prophetam ut patet 20 domine decepisti me Item post resurrectionem in cae na finxit se comedere et tamen non vere come debat quia habebat corpus glorificatum et sic non convertebat cibum in sui substantiam Item finxit se coram discipulis euntibus in emaux lon gius ire

Responsio

Ita ultima ratio cum contentis ibidem tangit tres magnas difficultates quarum quaelibet bene requirit specialem determinationem ideo de eis breviter aliqua dicta veniendo ad rationes Ad illud breviter quod tangitur de vetula simplici cui praelatus suus praedi cat aliquod falsum etc. In ista materia egregie loquitur guillelmus parisiensis altissiodorensis ipse enim ponit istam conclusionem sicut non potest quis agere contra caritatem quin peccet mortaliter sic non potest quis agere contra fidem quin peccet Ideo dicit quod ignorancia ignorantia iuris domini directi in fine est peccatum Ideo in isto casu si vetula credat suo praelato peccat mortaliter Et tunc ad rationem ipse respondet bene et dicit quod creatura rationalis habet multiplicem praelatum primus et principissimus est ipse deus existens continue animae et ipsam dirigens et illuminans quantum in se est Ideo dicit quod creaturae rationali innatum est credere deum esse et ideo vetula quia ignatum innatum est sibi a natura credere deum esse si ipsa 2m secundum instinctum sibi a natura inditum faciat ipsum credet laudet et glorificet aperiet sibi hostium et tunc lux divina eam illuminabit ita quod si non sit culpa ex parte sui nec vetula ponat obicem lux divina eam illuminabit. dicit ulterius quod in isto casu vetula non deberet credere praelato nec angelo sibi hoc annucciante annuntiante subdit ulterius quod propter culpam subditorum deus aliquando permictit permittit praelatum eos decipere Unde in praedicto casu vetula non credit praelato et sii credat tamen non cre dit ex fide et si faceret quod in se est crederet ex fide deo ipsam illuminare

Quantum est de ecclesia dicendum quod ecclesia in suo regimine habet aliqua quae sunt mere spiritualia aliqua quae sunt mere pollitica politica et aliqua mixta quantum autem ad illa quae sunt mere spiritualia sicut sunt sacra menta quae tangunt fidem et caritatem et illa quae absolute sunt neccessaria necessaria ad finem hominis conse quendum ipsa non potest errare quia quantum ad hoc dirigitur a spiritu sancto qui non sineret eam errare ecclesia autem in negocio negotio mere pollitico politico potest errare dex de mixtis enim sicut in excommunicationibus unde in excommunicationibus ponitur aliquid spirituale et aliquid temporale quia quantum ad aliquas penas poenas exteriores ipsa excommunicatio est pollitica politica si ad ymmaginationem imaginationem posset separari ista pars pollitica politica ad b alia scilicet a spiritualitate Et ideo quantum ad istam partem potest errare et potest cogere ad sustinendum aliquem aliquam penam poenam licet ille de hoc sit mere innocens quia hoc facit modo mere pollitico politico qui semper iudicat secundum allegata et probata et istud non est contra theologos dicentes quod ecclesia non potest errare quia ipsi solum hoc intelligunt in spiritua libus

Quantum est de consilio dicendum est quod possibile est quod totum consilium erret sed tamen propter hoc non percipietur error sicut fuit tempore hilarii Unde tempore hilarii maior pars consilii ymo immo papa errabat et in signum veritatis determinandae fuit ita quod hylarius proiecit mantellum suum super radium solis et permansit quasi appendens sus perticae eciam etiam terra se elevavit ad aequalitatem aliorum licet esset humo depressus.

2o secundo dico quod si omnes in consilio essent infideles tamen prophetarent seu dicerent veritatem sicut patet de balaam et hoc ex spirituali sollicitudine quam habet tota trinitas et christus qui caput ecclesiae ad dirigendum ipsam ecclesiam etc.

Quantum ad 3m tertium scilicet utrum deus possit decipere creaturam potest dici quod non et hoc de potentia dei ordinata licet absolute posset ut beatus est tutus de sua beatitudine et tamen scit quod deus eum potest dampnare damnare vel annichilare annihilare absolute et ista securitas sufficit ad fidei certitudinem

Sed alii dicunt quod deus de sua potentia absoluta non potest aliquem decipere quia dicitur in omnipotens cum sit non potest decipere nec mentiri et posset istud ratione fundari sicut repungnat repugnat suae bonitati facere creaturam peccare ita et decipere sed primum repugnat igitur ita et 2m secundum et si arguatur deus producit assensum falsum cum deceptione igitur decipit Respondetur negando consequentiam quia non sequitur deus facit motum ergo movetur nec sequitur deus facit comestionem ergo co medit et sic de aliis ita in proposito non sequitur deus facit deceptionem ergo deus decipit eciam aliquod obiectum praesentatum potenciae potentiae bene concurrit ad producendum errorem et tamen proprie non decipit

[Alia ratio pro secunda instantia et responsio]

Sed tunc restat difficultas utrum deus se solo posset producere assensum falsum seu decep cionem decep tionem tenendum est quod non Sed tunc est una difficultas utrum deus se solo posset creare in mente alicuius unum assensum respectu futuri contingentis eiusdem rationis cum assensu causato ex ratione probabili seu apparencia apparentia quam habent multi credentes ipsum esse verum assensum fidei

Respondendum quod non probatur sed hoc nolo asserere Sed remaneo sub dubio utrum possit vel non Et recitabo motivum tenencium tenentium quod non motivum est illud ponatur per adversarium quod ita sit quod deus creaverit unum praedictum assensum qui non est de natura fidei

Item ponatur ulterius quod hoc transierit transiverit in praeteritum tunc sic neccesse necesse est quod creaverit et neccesse necesse est quod habens talem assensum per illum assentivit assensit quia non est assensus habens condicionem fidei igitur ista est neccessaria necessaria iste assentivit assensit huic futuro contingenti cuius habuit assensum et tamen possibile est quod numquam eveniet tunc ponamus primam cum 2a secunda ista copulativa erit possibilis iste assentivit assensit quod antichristus erit et tamen numquam erit ergo decipitur et hoc a solo deo igitur etc. ita quod istud est corrollarium corollarium sequens ex positione quod deus non potest aliquem decipere

Tunc respondendum est ad rationem contra hoc arguentem ad auctoritatem Ieremiae potest dici multipliciter dupliciter potest dici primo quod non loquebatur in persona propria sed in persona est zephas false deo deceptionem in ponente ideo verba non sunt assertiva assertione scripturae sed assertione errandi adhuc aliter potest dici quod illud dictum intelligitur secundum opinionem populi quia populus credebat Ieremiam decipi

Ad 2am secundam auctoritatem quando dicitur quod christus post resurrec tionem finxit se comedere etc. Advertendum quod comedere non dicit conversionem cibi in substantiam comedentis sed comestio est assumptio cibi in potentia ad digerendum Item comedo totum panem et tamen non totum converto in meam substantiam. Item aliqui sunt tam debilis complexionis quod cibum quem sumunt non possunt digerere et tamen dicuntur vere comedere ideo dicitur quod christus vere comedit sed illud quod comedit non fuit conversum in eius substantiam sed postea eva poravit vel conversam fuit in aliam substantiam sicut sibi placuit

Ad aliam quando dicitur quod finxit se longius ire etc dicitur quod verba illa non debent hic capi ad litteram Sed voluit deus manifestare quod discipuli non habebant fidem certam de ipso Item potest dici quod per hoc ostendit se in caelum ascendere

Ad primam

Ad primam de spe quando dicitur quod spei potest sub esse falsum ergo et fidei responsum fuit negando antecedens Aliter respondendum est negando consequentiam et concedendo antecedens ubi advertendum quod actus spei ymmo et eciam etiam habitus est partim cognitivus et partim volitivus et hoc potest quilibet in se experiri quia si quis aliquid sperat illud desiderat et illud credit habere et ita de actu fidei et caritatis dicendum est quod sunt partim cognitivi et partim volitivi de ca ritate patet ex testimonio scripturae caritas est virtus docens de omnibus ita quod licet homo existens in caritate non esset habituatus virtutibus moralibus tamen caritas suppleret vicem sapientiae prudenciae prudentiae et sic de aliis supposito igitur quod spes simul sit cognicio cognitio et volicio volitio et ita de cari tate et fide

dico 2o secundo quod spes est magis volicio volitio quam cognicio cognitio econverso vero est de fide quia fides est magis cognicio cognitio quam volicio volitio Ideo eius rectitudo consistit penes conformitatem veritatis ipsius iudicii divini ita quod eius obiectum est veritas sed quia spes et caritas magis sunt actus volitivi quam cognitivi habent bonum pro obiecto et eorum rectitudo non est penes conformi tatem veritatis sed bonitatis Ita quod in multis casi bus reperitur de caritate quod est bene respectu falsi ut patet de filio qui ex caritate diligeret patrem suum non mori si moriretur et sic ex caritate assentiret[?] isti pater meus non moritur et tamen illa esset falsa et sic de aliis quia igitur praeceptum est nobis sperare ideo actus spei in praescito est meritorius licet sit falsus ita quod spei potest sub esse falsum nec per hoc derogatur spei nec eius bonitati sive nobilitati quia obiectum eius non est verum sed bonum etc.

Ad secundam

Ad 2am secundam rationem de illo qui esset in extremo mortis cui apportaretur hostia non consecrata ex fide crederet quod ibi esset corpus christi Ad istam rationem dicta fuerunt multa quia si crederet quod ibi esset corpus christi non esset hoc ex fide Aliter autem respondendum est Ubi advertendum est quod bene staret quod illo in casu prae dicto crederet se credere in particulari ex fide quod ibi esset corpus christi et tamen ibi non esset corpus christi Et causa est quia iste experitur satis se habere credulitatem et non habet medium concludendi quod ista credulitas distinguatur a credulitate fidei quia valde difficile est habere noticiam notitiam suorum actuum et maxime illorum qui sunt eiusdem obiecti et hoc in homine simplici maxime ymmo immo et in prophetis istud contingebat quod habitis revelacionibus revelationibus a spiritu sancto formabant ex se aliquos actus quos credebant esse a spiritu sancto sibi revelatos qui tamen realiter non erant revelaciones revelationes sive prophetaciones prophetationes revelatae a spiritu sancto Ita enim accidere potuit de Iona propheta qui prophetavit absolute subversionem ni nevae quae tamen non fuit subversa quia assensus propheticus a revelacione revelatione divina erat talis quod non poterat habere sive concludere differentiam inter habitum sive assensum a seipso formatum et illum assensum propheticum a revelacione revelatione divina et ille erat deceptus non a deo sed a se ideo non est mirum si hoc contingere posset in simplicibus

Videtur quod est multum periculosa

Sed contra hoc sunt aliquae rationes probantes quod ymmo immo quod talis credulitas est multum periculosa ymmo immo quia facit istum ydolatrare idolatrare quia adorat crea turam exhibendo sibi honores deo soli debitos et extrinsece scilicet flectendo genua et intrinsece credendo quod ibi sit realiter corpus christi et si dicatur quod forte posset excusari propter ignorantiam Istud non valet quia ita posset dici de vetula credente praelato suo sibi aliquod falsum contra fidem praedicanti et tamen dictum est quod in tali casu credendo sibi peccat mor taliter

Item si talis credulitas non esset multum periculosa sicut tu dicis sequeretur quod similiter licitum esset alicui de angelo malo apparente deum credere quod esset Deus et exhibere sibi reverenciam reverentiam deo debitam modo hoc est falsum ymo immo illud esset magnum inconveniens quia ibi esset ydolatria idolatria verum est quod ista materia est satis practica et tangit eciam etiam fidem et mores ideo nolo loqui in hac materia nisi probabiliter semper submittendo me Iudicio melius dicentium

Responsio ad primam

Quantum ad primum sto pro nunc cum alias dictis quod actus vel assensus ille quo quis credit esse christum in hostia non consecrata non est multum periculosus Ubi notandum est quod cum isto assensu stat bene assensus fidei qui est verus qui est quodammodo condicionalis sicut dictum est in praecedentibus

Ad rationes ad primam quando dicitur quia per illum assensum inducitur ad ydola tria idola triam dicitur hic quod lata est differentia in ista materia inter adorare in altari hostiam non consecratam et adorare angelum malum apparentem deum non faciendo hic difficultatem de appellatione et causae sunt multae prima quia adorare in casu 2o secundo est reputare deum creaturam aequivalenter quia deus reputatur hic scilicet angelus malus apparens deum qui est creatura modo istud est blasphemia ipsi deo Item hoc est exhibere reverenciam reverentiam deo debitam huic angelo malo quod est iterum malum et nephandum nefandum deo Item nephas nefas est deo alteri honorem deo debitum sicut fit in proposito sed non est sic in primo casu scilicet in casu nostro de adorante hostiam non consecratam quia licet ibi non sit corpus christi tamen realiter adoraret corpus quia illud quod ultimate intendit adorare est ipse deus Ubi est notandum quod differentia loci non importat ignom iniam et si non est ibidem non est dicere blasphemiam adorare ipsum ibi Sed dicere quod haec res quae est corruptibilis est ipse deus est ipsum blasphemare et per consequens reputare in hostia non consecrata quod deus sit ibi praesens non est aliquid blasphemi sibi imputare quia potest ibidem realiter esse ymo immo deffectus defectus esset si presbyter fecisset debitum suum ideo non est ibi ydolatria idolatria nec per hoc habet aliquem conceptum nisi conceptum christi et ad christum ultimate terminat intencionem intentionem suam sed non est sic in 2o secundo casu quia in primo casu solum decipitur ratione loci quia credit esse christum ubi non est

Dico 2o secundo quod sicut tactum est in casu isto potest habere actum fidei et consequenter adora tionem proportionalem causatam a fide, ita quod ado rat christum hic et hoc sub condicione conditione scilicet si presbyter fecerit debitum suum Ex quo sequitur quod illa credulitas qua credit deum esse hic non generat de per se ydolatriam idolatriam

3o tertio dicitur quod si ydo latraret ido latraret hoc esset ex culpa sua quia negligeret considerare si esset ibi corpus christi si cathegorice categorice assentiret quod ibi esset corpus christi et non ex parte illius assensus sed ex parte culpae suae

4o quarto dicitur quod ex deffectu defectu aliunde potest provenire ydolatria idolatria et hoc non ex parte praedicti assensus scilicet ex hoc quod adoratur species et hoc dupliciter quia forte adorat indistincte et forte credit quod totum quod videt sit corpus christi quia frequenter simplices non distinguunt ymo immo frequenter ita est de ymaginibus imaginibus ad quas dirigunt suam intencionem intentionem et ultimate terminant ad illas ymagines imagines et hoc provenit ex indiscretione orantis 2o secundo potest provenire ydola tria idola tria credendo quod illae species essent corpus christi modo dato quod ibi esset corpus christi vel non non esset cre dendum quod illae species essent corpus christi non nego tamen quin species debent adorari non tamen adoratione qua corpus christi adoratur sed adoratione qua reli quiae et vasa sacra et ymagines imagines adorantur ymo immo est maior habitudo et causa adorandi illas species quam sit in adoratione cratis quia ibi est corpus christi Ideo inquantum illae species continent corpus christi debent adorari

Utrum homo peccaret, qui, circa qui sit propria eius uxor, confusus esset

Unus casus est de homine uxorato qui credat de nocte de ali qua muliere existente in lecto suo quod sit propria eius uxor et eam carnaliter cognosceret utrum peccaret

quod non quia non potest cottidie habere thorcziam[?] ad videndum an uxor sua sit in lecto suo vel una alia

Utrum sancti circa fidem errare possunt

Adhuc est una difficultas quia videtur quod sancti aliquando erraverunt circa fidem primo de origene si fuerit sanctus vel ne nescio tamen credidit et posuit aeternitatem angelorum sicut ipsius dei et quod in fine omnes essent salvati modo illud est expresse contra sacram scripturam iuxta illud primo in principio creavit deus caelum et terram et per caelum intelligitur natura angelica et iuxta illud Ite maledicti in ignem aeternum etc. Item Richardus de sancto victore expresse tenuit quod essen tia divina generat modo, illud est expresse contra determinacionem determinationem ecclesiae Item augustinus pluries se retractavit et posuit contra Ieromiam de cessa tione legalium

Prima responsio possibilis: responsio Guillelmi Altissiodorensis

Guillelmus altissiodorensis ad hoc dat unam responsionem quam recitabo et post dicam alias responsiones Unde ipse dicit sic quod ante adventum christi Iudaei et praecipue praelati et doctores in lege per scripturas et prophetationes poterant scire adventum salvatoris saltem satis proprie et ista responsio fuit alias declarata in prae cedentibus et credo quod illa sit satis probabilis Et pro intellectu istius solucionis solutionis ponit ali quas propositiones

Prima est quod quanto Iudaei ante adventum christi erant simpliciores tanto cicius citius in eis desinit esse assensus fidei huius christus incarnabitur quia quanto erant simpliciores tanto minus poterant discurrere et scire adventus christi tempus et etiam ad pauciora credere tenebantur 2o secundo sequitur quod cicius citius simpliciores obligabantur ad credendum hoc disiunctum christus incarnabitur vel est incarnatus vel incar natur quam magis docti in scripturis quia magis docti non obligabantur ad credendum illud disiunctum in toto tempore in quo poterant suf ficienter discurrere et discernere de adventu christi ex scriptura

Alia propositio probabilis et teneo quod in sola virgine maria fuit iste assensus continuatus christus incarnabitur causatus ex fide usque ad instans exclusive b incarnationis A quia ipsa ante quodlibet instans incarnationis scivit quod christus incarnaretur ymmo immo dicendum est quod ipsa sciebat instans incarnationis modo nullus alius po tuit scire nisi ex revelatione speciali a deo data

Alia propositio quod instans incarnationis assensus fidei respectu huius de futuro christus incarnabitur desiit esse primo quia in illo instanti non fuit et ante quodlibet instans ante illud fuit quia si in illo fuisset iam fuisset falsus et sic non fuisset assensus fidei unde in eadem instanti scilicet in instanti incarnationis desiit esse assensus fidei respectu huius christus incarnabitur et incepit esse assensus huius de praesenti christus incarnatur ita quod illud in stans incarnationis fuit instans primum non esse illius assensus de futuro christus incarnabitur et primum esse illius assensus de praesenti christus incar natur

Alia propositio est quod assensus ille fidei respectu huius de praesenti christus incarnatur in vir gine gloriosa solum remansit per instans quia in illo instanti fuit verus et numquam ante vel post fuisset verus ideo etc

Ex hoc habetur quod possibile est quod aliqua res duret praecise per instans

sequitur ulterius quod est dabile ul timum rei permanentis in esse sicut est dabile primum

Alia propositio quod in eodem instanti incepe runt esse duo assensus fidei in virgine glorio sa et desierunt esse duo assensus fidei in eadem et tamen non fuerunt ibidem nisi duo assensus fidei scilicet instans incarnationis quod illi duo assensus inceperunt esse. patet quia assensus ille, qui erat respectu huius futuri christus incarnabitur in instanti illo desiit desivit esse quia in illo non fuit et inmediate immediate ante illud instans fuit assensus eciam etiam de praesenti respectu huius christus incarnatur in illo instanti desiit desivit esse quia in illo instanti fuit et in nullo post Sed quod in eodem instanti inceperunt esse duo assensus patet supponendo quod in toto tempore post instans incarnationis assensiit assensit isti christus incarnabatur quia supponitur pro nunc et alias probabitur quod possibile est quod aliqua res quae tota simul producitur sic producatur quod detur ultimum eius non esse et non primum sicut si deus in mediate immediate post hoc crearet unum angelum tunc patet quod in illo instanti incarnationis incepit esse assensus huius de praeterito christus incarnabatur quia in illo non fuit et in mediate immediate post illud fuit ergo in illo incepit esse proportionaliter probatur quod in illo instanti incarnationis incepit esse assensus de praesenti respectu huius christus incarnatur quia in illo fuit et in nullo ante fuit igitur in illo incepit

Sequitur ulterius quod assensus respectu huius verbi de praesenti christus incarnatur proportionalis et similis quantum ad obiectum si fuisset in alio quam in virgine gloriosa fuisset non meritorius quia in illo fuisset praesumptiose in quocumque tempore sive in tempore incarnationis sive ante sive post quia semper habebat dubitare utrum christus incarna batur vel non quia non poterat scire ex scrip turis tempus adaequatum incarnationis christi ideo non debet sic cathegorice categorice assentiit assensit huic christus incarnatur sed disiunctive sic christus incarnatur vel est incarnatus vel incarnabitur

Sequitur ulterius quanto fuerunt magis docti iudaei ante adventum christi diutius du ravit in eis assensus huius de futuro christus incarnabitur quia in toto tempore in quo poterant sufficienter ex scripturis distinguere de adventu christi tenebantur huic assentire de futuro christus incarnabitur modo quanto erant elevantiores tanto plus poterant distinguere de tempore adven tus christi igitur etc Et ideo in aliquibus fuisset meritorium credere quod christus incarnabitur et in aliis non Ex quo sequitur quod aliquid incepit esse articulus uni quod non incepit esse articulus alteri quia hoc complexum christus incarnabitur tunc incepit esse articulus simplicibus quando non incepit esse articulus doctoribus

Ulterius sequitur quod ex solo lapsu temporis aliqua propositio desiit desivit esse articulus fidei et aliquo modo incepit esse articulus fidei et sic ex istis apparet quomodo respondendum esset ad argumentum secundum opinionem guillelmi altissiodorensis

Secunda responsio possibilis

Aliter tamen potest responderi yma ginando ima ginando quod fides sit instrumentum spiritus sancti et quod sit instrumentum causae liberae agentis in sua potestate omnimoda quo posito probabiliter potest dici quod absque quacumque nova inquisitione habitus fidei sufficiebat simplicibus Ita quod sine quacumque nova inquisitione in toto tempore ante adventum christi in simplicibus fides inclinabat ad credendum quod christus incarnabitur et in instanti in quo christus est incarnatus quia licet simplices nescivissent posuisse istam distinctionem tamen erat distinctio quia sicut tactum est hoc est multum difficile in simplicibus habere suorum actuum cognitionem ymo immo in prophetiis quia aliquando prophetae credebant se habere reve lationes a spiritu sancto quas formabant ex proprio capite et non poterant ponere differentiam inter revelationes sibi factas a spiritu sancto et actus suos quos formabant ex proprio capite etc

Tertia responsio possibilis

Alia via et 3a tertia esset secundum ymaginationem imaginationem prius tactam ymaginando imaginando quod fidei non possit sub esse falsum et ista responsio est bona et ideo sto in ea ymaginandum imaginandum est igitur quod fides sit talis naturae et actus et habitus quod subordinantur essentialiter divino iudicio ita quod sicut inpossibile impossibile esset ignem agere pro ducendo ignem quin in tali actione deus principaliter concurreret ita ymaginanda imaginanda est una essentialis habitudo causalitatis respectu iudicii divinii et ipsius fidei assensus, quod fides nullo modo posset esse assensus respectu alicuius quin deus respectu eiusdem sit assensus ita quod neccessario necessario sequitur ad conformitatem divini iudicii et ideo sicut deus ante quodlibet instans incarnationis christi assentiebat isti christus incar nabitur ita fides pro tunc inclinabat ad as sentiendum isti christus incarnabitur nec fides pro tunc poterat exire in actum istius christus est incarnatus vel incarnatur quia pro tunc deus non assentiebat illi ideo etc

Primus languor: deformatio imaginis Dei

primus ergo languor animae est originalis culpa per quam anima quae est ymago imago dei deformatur per quam defformitatem deformitatem perdidit vigorem et dominium unde servum dicitur subici cui deberet dominari nam sicut alias allegatum est secundum doctrinam philosophi primo capitulo 9o in homine bene disposito anima dominatur corpori domino disposi to et vocatur dominum dispositum quando dominus habet plenum dominium et iudicium supra servum ita quod servus nichil nihil facit nisi quod sibi praecipitur a domino suo nunc autem viceversa stante influentia dei generali sive speciali influen tia vel Iuvamine ipsius dei vel alias homo specialiter Iuvaretur ex pena poena culpae origina lis in homine mutatur dominum viceversa ita quod sensus dominatur rationi et subicitur ideo motibus ipsius sensus

Primus ergo languor quantum ad primam partem ymaginis imaginis quia prima pars ymaginis imaginis quae attribuitur animae vocatur memorativa non capiendo memorativa pro specie reservata sed pro potentia tali specie habituata et per huiusmodi originalem culpam oblivis citur spiritualia et recordatur de temporalibus

2us secundus languor vel 2a secunda pars languoris primi quantum ad 2am partem ymaginis imaginis quantum quae vocatur potentia intellectiva est quia per huiusmodi culpam originalem intellectus perdidit iudicium rectitudinis obliviscendo spiritualia et negligendo et acceptando temporalia et in hoc deformatur 2a secunda pars ymaginis imaginis scilicet intellectiva quae filio correspondet cui attribuitur sapientia et qui per modum intelligenciae intelligentiae producitur a patre et in tantum quod per quamlibet similitudinem iudicium animae sic infirmatur quod iudicat sicut gustus male dis positus qui Iudicat dulce esse amarum et econtra contra quod scribitur 3o vae qui dicitis dulce esse amarum etc et ita illud quod est conveniens ipsi animae propter penam poenam originalis culpae iudicat esse disconveniens et econverso et istum languorem quodammodo philosophi cognoverunt dicen tes quod anima inebriatur veto fluvio yma ginitates ima ginitates quod in inferno est vetus fluvius quo pota to obliviscitur anima suam felicitatem et macro bius hoc pulchre declarat dicens quod ista in ebriatio inebriatio est in isto mundo quando quis contemp nit spiritualia et acceptat omnino temporalia

In 3m tertium autem languorem incidit 3a pars ymaginis imaginis per cupiditatem id est per generale vocabulum ad omnia vicia vitia tam ad voluptates quam ad alia quae deturpant ipsam vim con cupiscibilem et in hoc deturpatur 3a tertia pars ima ginis scilicet volitiva quae attribuitur spiritui sancto quae eciam etiam vocatur dilectius amor et istae tres potenciae potentiae possunt alio nomine nominari nam vis irascibilis deturpatur quantum ad primum vis rationalis quantum ad 2m secundum et vis concupiscibilis quantum ad 3m tertium

Secundus languor

2a secunda principalis infirmitas ipsius animae quod tres praedictae non faciunt nisi unam infirmitatem totalem sumens tamen originem a prima est ex parte humanae complexionis nam in sta tu innocentiae non fuisset deffectus defectus in humana conplexione complexione ymmo immo quilibet viguisset racione ratione per totum tempus vitae suae nam in statu naturae lapsae scilicet nunc in infusione animae primaria generaliter caret anima usu rationis sed nedum in in fusione primaria sed post nativitatem et hoc est qua corpus quod corrumpitur agravat aggravat animam non dico quod cuilibet sic esset quia exempti fuerunt christus et virgo gloriosa Est ergo illa infirmitas ex parte complexionis quae est terminata ad brutorum conplexionem complexionem et ascendit per gradus remissos cum quibus stat et cum quibus non habet operaciones operationes nobiles sibi et suae speciei debitas

Et iuxta hoc posset dici quod staret hominem esse qui non haberet nisi sensum tactus nec naturaliter posset aliis sensibus uti et per consequens nec ratione nec aliis potenciis potentiis in terioribus scilicet sensu communi et potentia memorativa etc patet primo quia de facto ad esse hominem non requiritur visus quia multi a nativitate sunt caeci Similiter multi a nativitate sunt surdi et sic de aliis sensibus potest esse excepto sensu tactus unde puer in utero matris recipit nutrimentum sibi conveniens et hoc non est proprie per gustum videmus etiam in ve getabilibus quod vegetabilia attrahunt nutri mentum conveniens et tamen non habent proprie tactum nec cognoscunt illud nutrimentum igitur etc Confirmatur quia forma substantialis potest educi de materia sub qualitativa dispositione sufficiente solum ad exercendum solum opera unius sensus et potest sub illa scare stare