Circa primum librum Sententiarum, primo quaeritur utrum creatura rationalis sic ascendere possit in palmam summae fecunditatis quod apprehendere seu participare valeat omnem fructum suae bonitatis, id est, Utrum possit participare omnem divinam perfectionem.

Arguitur quod sic aliqua est possibilis creatura habens per divinam participationem quidquid habet Deus per essentiam, ergo propositum. Antecedens patet, quia omnis plenitudo ad intra exhibita potest exhiberi ad extra cum liberalitas magis attendatur ex parte communicationis ad extra quam ad intra Deus autem est liberalissimus, quare etc.

Confirmatur nam quicquid perfectionis est in Deo per essentiam communicatum est humanitati Christi, ergo etc. Assumptum patet Apostolum dicens quod in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter . Item datus est ei Spiritus non ad mensuram 3 .

Secundo Deus potest creare unam speciem in quam concurrat omnes perfectiones communicabiles, ergo propositum.

.

Antecedens patet per Bacalarium legentem in navarra, qui ponit quod eandem humanitatem praesenti accipere patere filius et spiritus sanctus quam verbum assumpsit.

Quarto arguitur auctoritate boetii IVo prosa 18 , ubi infert corollarium porisina[?] quod sicut iustitiae adeptione fiunt homines iusti sic participationis divinitatis fiunt omnes dii XXX . Unde concludit omnis ergo beatus Deus Boethius, de Consolatione Philosophiae

Oppositum arguitur, quia esse certis limitationibus circumscriptum esse dependens sunt proprietates proprie creatura competentes ergo Deus non potest tribuere contrarias. Item quaelibet est finita ergo non potest infinite. Antecedens apparet per divinum Petrum de salvente Religiosum legentem in navarra quia ponit quamlibet creaturam esse finitae capacitatis praecise.

In ista quaestione primo videbitur de ascensu multiplici in palma, id est, in divinam essentiam. secundo de eius mirabili natura. tertio de fructibus palmae, id est, origine personarum.

Quantum ad primum est primo notandum quod ascensus in palmam potest multipliciter imaginari.

pro cuius intellectu est advertendum quod doctores solent quaerere utrum sine gratia et alio dono creato Deus possit aliquem acceptare ad vitam aeternam.

Sequitur de ascensu creaturae rationalis in palmam, sive in Deum, ipsa ad hoc aliquid conferente et iste ascensus est multiplex secundum quid multiplex est habet conferens. primo per viam iuntatur[?] directivam[?] secundo pro fine tertio pro agente; quarto pro natura impellente; quinto pro habitu dirigente et hoc multiplicatur secundum quod multiplex est habitus quid, scilicet, moralis alius naturalis.

Sequitur nunc aliqua videre de statu innocentiae. pro quo dico quod secundum doctores in statu innocentiae vires sensitivae erant plene obedientes rationi tum ratione negligente potuerunt exire in inobedientiam et in hoc differt status innocenciae a statu humanitatis christi quia in christo, ratio non poterat esse negligens et ideo partio[?] inferior non poterat non obedire rationi in statu vero innocentiae poterat ratio esse negligens, sicut de facto fuit et ex hoc peccatum primi hominis reducitur ad negligentiam ipsis et ita est dicendum de primo angelo et ex hoc patet quod primum peccatum tam angeli quam hominis fuit peccatum omissionis.

Secundo dico quod ex mobilia[?] virium inferiorum ad superiorum poterat ratio suspendere gravitatem actualem ad centrum terrae et ideo poterat levari superius per aera secundum libitum voluntatis.

Tertio dico quod Deum esse fuit primo parenti innatum et cum hoc demonstrabile, et consequenter est nobis innatum deum esse et cum hoc etiam demonstrabile nec est difficultas quod idem cognoscatur in diversis generibus cognoscendi in uno tamquam principium et in alio per demonstrationem sicut patet de una petitione in geometria quae petitur concedi tamquam principium et cum postea realiter demonstratur ut patet in exercitis in arte illa.

Quarto dico quod ex lumine intellectus poterat primus parens concludere articulum trinitatis, quia habitudo creaturae ad deum est insolubilis modo secundum Gandavensem XXX productio creaturarum praesumit emanationem divinarum personarum, et per consequens deus producit ut trinus, ergo in creaturis relucet trinitas.

Item ad hoc est Hugo de sancto victore libro dicens quod primus parens distinctissime cognoscebat animam suam esse imaginem trinitatis, etc. hoc tamen non obstante indiguit fide ad credendum articulos alios qui praecise dependent adiuva[?] liberate, sicut articulus incarnationis etc., passionis, etc, quia tales articuli non habent habitudinem ad creaturam, sed sunt supra facultatem naturae.

Ex hoc sequitur contra nefandum in deum Abraham, qui ingenuscens[?] captivitatem populi sui tendebat maius ad astra ut veniret messias pro liberatione populi iudeorum tenens quod adventus messiae subiaceret constellationi stellarum et dispositioni fati.

Similiter plures sarracenorum de lege macometi idem dixerunt.

Similiter astrologi dixerunt quod omnes prophetae regnorum sectarum et legum currunt secundum certas periodos astrorum.

Ideo[?] contra tales deberent insurgere docti catholici et propter hoc ad eos dicit sacra scriptura adversum te habeo pauca quia permittis Jezabel , etc maxime, quia ista non possunt sciri a natura et rabi moyses recitat contrarium istorum seductorum inde agricultura egipciorum in quo legitur quod in populo in quo fuit abraham ipsi colebant solem et ignem tamquam deos maiores alios autem planetas tamquam deos minores et ideo voluerunt compellere ad rationem solis et ignis ostendentis eis beneficiam quae ab eis recipimus, sed abraham eis ostendit quod sol praedicta non faciebat tamquam agens principale sed tamquam a deo o?tus[?] et subserviens beneplacito dei et tamquam nostrum[?]. et ideo expulsus fuit de illa terra de qua scriptura mentiunt[?] quod abraham liberatus est de terra caldeorum et in hoc habuerunt ortum artis magicae ex ignorantia magis quam ex scientia nam nullum agens cognoverunt incorporeum tandem peccatis exigentibus fabricaverunt idola nec propter hoc crediderunt aliquam substantiam spiritualem, et ideo viso quod ista ex tam malo principio processerunt deberent igne et gladio extirpari lex ergo nostra processit ex deo omnis autem alia lex ex malitia hominum excepta lege iudaeorum quae fuit eadem cum nostra iuxta illud salvatoris secundum non veni solvere legem sed adimplere.

Ad habendum collationem cum Baccalario legente in Navarra, ponitur ista conclusio pater in divinis non potest affirmere humanitatem christi in unitatem suppositi. patet quia proprium est naturae divinae consistere in tribus suppositis, ergo non potest alteri convenire, et tamen illi conveniret, scilicet, illi naturae sic sumptae a tribus suppositis divinis.

Secundo inin?tensiva[?] suppositalis[?] totaliter terminata est per unum suppositum ergo non potest amplius terminari per alia.

Tertio sequitur quod de facto humanitas christi esset homo et quod essent duo homines in christo. patet consequentia quia non repugnat humanitati christi esse in diversis suppositis, ergo, etc.

Quarto eadem ratione ab infinitis suppositis esset humanitas christi suppositalis.

Sed contra praedictam conclusionem arguit praefatus baccalarius probando conclusionem suam et improbando meam primo quia, sicut verbum assumpsit praedictam naturam, igitur posset patere assumere.

Secundo, quia si esset repugnantia vel illa esset ex parte personarum vel ex parte naturae assumibilis non primum quia sunt aequalis potestatis nec secundum, quia est in potentia obedientali.

Tertio pater posset per se assumere, si dimitteretur a verbo, ergo potest simul cum filio. ad ista respondetur quod non est evidens quod quaelibet personarum possit assumere naturam humanam, quia hoc non concederemus de filio, nisi ex sacra scriptura haberetur.

Secundo dicetur quod hoc convenit filio ex proprietate personali et per consequens non oportet quod competat patri vel spiritu sancto.

Tertio diceretur quod licet non fuit proprie contraria tamen repugnat esse in alio stante sumpto in quo est et ex hoc non valet haec consequentia, si dimitteretur a natura assumpta a verbo posset assumi a patre, ergo stante unione ad filium potest assumere a patre.

Item idem Baccalarius dicit alibi quod capacitas animae est finita.

Teneo contrarium et illud patet ex dictis in una quaestione senecae, ubi dicit quod anima non potest se actuare nisi finite, sed Deus potest eam dilatare ad duplum, ad triplum, etc.

Ex ista secunda parte sequitur contra conclusionem, quia si de potentia dei potest fieri, simpliciter potest fieri.

secundo arguitur capacitas eius activa est infinita ergo. antecedens patet quia est in potentia obedientali respectu dei, quia potest facere concurrere ad quodcumque voluerit.

Item capacitas passiva est infinita, ergo et activa. Antecedens ipse concedit et consequens probatur quia passiva ordinatur in activam quia cuilibet gradui passivae potentiae correspondet aliqua pars activae.

Item anima christi est infinitae capacitatis.

Item Aristotles IIIo dicit quod sensus laeditur ab excellenti spirituali intellectus autem fortificatur per subtilius et maius intelligibile et hoc non esset, nisi esset infinitae capacitatis.

Contra Baccalarium de Carmelo, qui dicit quod impossibile est creaturam esse quin sit susceptibilis alicuius activitatis.

Teneo oppositum et probo sic: quia est actum non subiectum est denominatio perfectionis simpliciter ergo potest communicari ad extra.

Item ista est positio Philosophorum quae non contradicit fidei, ergo non est neganda.

Item nihil debemus negare ad?ma[?] potentia, nisi quod implicat contradictionem, quia tunc philosophi hov non concessissent haec sunt quae habere potui de praedicto principio.

Contra illud: dictum de adam in statu innocentiae in quo dicebatur quod ex potentia virum inferiorum ad rationem poterat levari superius per aera secundum libitum suae voluntatis, arguit Bacallarius ordinarius de domo minorum quia si sic sequeretur quod Adam potuisset natare cum piscibus.

Secundo quia status eius fuisset, ita nobilis sicut status Christi.

Tertio quia ipse posset movere caelum et astra ad oppositam partem ad quam nunc movetur.

Quarto quod etiam posset facere tonit?a[?] corrustationes[?] fulgura pluvias grandines et huius.

Haec quae sunt inconvenientiam et puto voluntarie dicta ergo.

Pro responsione declarando materiam volo ostendere quod positio mea sit consona theologiae, philosophiae, et rationi.

Hiis praemissis pono rationes ad positionem praedictam confira??dam[?].

Et arguitur primo de facto nunc anima movet corpus motu progressivo non obstante rebellione quae nunc est immo[?] movet corpus cum modico coadiuvamento[?] motu recto sursum.

Item nos experimur quod manus obediunt animae ad nutum eius modo dominum[?] Adae fuit maius respectu corporis quam dominum animae respectu manuum[?]

Item videmus hominem in aliqua ascendere sursum propter adiutorium demptiatis[?] ipsius aquae quae non potest ascendere in aerem propter raritatem ipsius aeris, tunc capiamus excessum adiutorii quod tunc erat ad illud quod nunc est et reperiemus propositum.

Item si aliquod corpus esset reductivum ad temperamentum ad pondus, tunc aeque faciliter moveretur sursum, sicut deorsum.

Complexio autem adae multum ad illud temperamentum appropinquavit ergo, etc.

Item nulla erat resistentia.

Item homines moventur sursum saltando ut docet experientia.

Item si voluisset moveri sursum quaeritur quod impedisset.

Item magdalena volabat cum angelis per aerem quae tamen habebat corpus agravatum, sicut et nos.

Item in illo statu, potentia vegetativa et generativa obediebant rationi ergo, etc. antecedens patet per multa dicta Beati Augustini et hoc deducit Magister Iohannes Martini in suis vesperiis et sunt bene 15ci annii[?].

Item multi movent se nunc certitudinaliter[?] ergo multo plus poterant in illo statu.

Item multi nunc moventur per saltum per vim imperativam, et tamen tunc vis imperativa plus poterat quam nunc, ergo.

Item medici concedunt quod viribus sensitivis obediunt aliae naturales nam ex existimativa circa no?li?rem[?] obedit ictus concupiscibilis ad concupiscendum et generatur morbus qui vocatur amore haeros[?], ergo a fortiori ratione, tunc haec vires obediebant rationem.

Item avicenna concedit quod anima per imperium efficax alterat materiam exteriorem et movet tamen illud non concedunt theologi.

Tunc ad rationes praedicti bacallarii.

Ad primam sequitur quod posset natare etc. consequens non est inconveniens, sicut nec nunc cum videamus alia multo graviora natare, sicut bovem et alia animalia bruta.

Ad alia sequeretur quod habuisset dotem agilitatis dico quod materiali[?] sunt gradus agilitatis multos, enim de praesenti dicimus agiles qui tamen habebunt agilitatem citra illam. illa tamen agilitas quam, tunc habuisset et fuisset circa secundam agilitatem quae est scola corum[?] beatorum, quae per eam Non potuisset moveri subito nec ad quantamcumque distantiam nec per quodcumque medium quare non fuisset illa dos.

Ad tertiam cum dicitur sequeretur quod status etc. in principio posui differentiam quia licet vires inferiores in adam obedirent rationi tamen ratione negligentiae poterant fieri in oppositum illius ad quod ratio inclinasset sicut de facto potuit in christo autem non sicut ut dictum fuit.

Item licet vires inferiores obedierent rationi quantum ad communiter accidentia non tamen forte obedissent respectu cuiuscumque obiecti creabilis vel saltem non obedissent sine remorsu fuge ut si deus praecepisset quod vires inferiores sine difficultate elegissent mortem praecipiente ratione verisimiliter est quod refutassent aliqualiter in christo autem totum sumit[?] contrarium.

Ad quartam sequitur quod potuisset facere pluras grandines etc. responsum est implicite si, enim, concedamus quod in per eius non est datis sibi nisi supra materiam sibi convictam quo ad divinum plenarium negatur[?] consequentia.

secundo dico quod de potentia dei absoluta non video quod implicet quod assumat aliquam creaturam ad regnum naturale totius universi sicut alias probatur hoc idem tenui de humanitate christi, ideo si consideremus dictum absolute hoc facere non repugnaret fidei, et tunc posset movere caelum, tamen non posset movere alio ordine quam nunc moveatur.

Ascendam in palmam summae fecunditatis et apprehendam fructus, etc. iuxta terminos resumpti thematis[?] formaliter talis titulus quaestionis, utrum creatura rationalis sic ascendere possit in palmam summae fecunditatis quod apprehendere seu percipere valeat fructus summae fecunditatis.

et arguitur negative sic via sursum erigens non erit creaturae possibilis, nec ab ea terminabilis pro statu vitae praesentis, ergo etc. consequentia nota est. antecedens probatur multipliciter.

nam primo per consequentia ponit homerus sed per hanc viam non potest creatura sursum ascendere eo quod in statu innocentiae nobis fuit incerta illa fecunditas emanationis personarum ut patet fratrem petrum dominum meum carissimum bacalarium actu legentem in domo beati augusti.

secundo probatur per dicta venerabilis baccalarii extraordinaris[?] legentis in domo fratrum minorum, qui ponit quod latitudo specierum est per modum concipiendi[?], ergo infinita, ergo interminabilis a creatura.

tertio arguitur ex finitate capacitatis creaturae rationalis quae terminatur in latitudine creabilium ad maximum in quod potest, ergo non erit capax bonitatis huiusmodi summae fecunditatis. antecedens paret dominum petrum de salliente bacalario actu legente in venerabili collegio de navarra, qui posuit quod humana capacitas est absolute finita.

In oppositum tamen arguitur humana capacitas est infinite a deo dilatabilis, ergo etc. consequentia est nota et antecedens patet per patrem meum statim allegatum dominum petrum, etc., quia secunda quaestione sua posuit quod capacitas animae est infinite a deo dilatabilis, ergo infinitae capacitatis, et per consequens et capax summae fecunditatis.

Antequam ulterius procedam habeo facere protestationes in hac venerabili facultate fieri consuetas.

primo ego protestor quod in praesenti actu nec in quocumque alio futuro per gratiam per me in posterum fiendo nec intendo dicere quod sit contra intentionem sacrosanctae romanae ecclesiae quod sit contra sanctos doctores approbatos quod cedat in favorem alicuius articulorum parisiis condempnatorum quod sit contra bonos mores quod quovisimodo offendere possit pias aures et maxime in materia tangente fidem immediate ibi nichil intendo asserere nisi illa quae reperiam asserta a doctoribus sed in aliis si aliqua dicam hoc collative intendo dicere quam materia patietur.

secundo protestor quod dicta magistrorum meorum cum quibus habeo conferre pacifice et fideliter recitabo et ita supplico eis et quod pacifice recitent et capiant dicta mea quia in vivacibus rationibus magis ingeret imperatio quam in duris mordacibus sicut patet de filiis israel ad pinguam procedentes etc.

Istis praemissis sciendum est quod praeter modum de ascensu in palmam tactam in principio XXX sunt alii assensus[?] per unum alium modum considerandi. unus est per gradus bonitatis. secundus est per gradus entitatis. tertius est per gradus capacitatis.

Quantum ad materiam praesentem spectat ulterius rememorandum est quod in primo principio XXX tenuit duas conclusiones.

una quod animae capacitas est infinita contra dominum petrum de salliente bacalarium actu regente in navarra cuius oppositum tenuit ex hac radice quia esse capax sive etiam perceptivum dicit perfectionem simpliciter ergo creaturae finite potest solum finite competere.

hic potest responderi quod esse capax vel etiam perceptivum non est denominatio absoluta et mere essentialis sed conotativa et modalis de quibus non est inconveniens quod infinite competerent creaturae finitae perfectionis et eidem creaturae intensius et remissius sicut est de causalitate activa nam ipsa non communicatur secundum proportionem entitatis sed secundum divinum decretum quia aliquando creatura minus perfecta est secundum quod congruit regnium[?] universi quamvis esset activum sit denominatio perfectionis simpliciter et modalis.

Ulterius particularius intrabo materiam deo duce.

Consequenter tenui quod trinitas in creaturis relucet taliter quod adam in statu innocentiae ex notitia et perfectione creaturarum potuisset concludere cum unitate et identitate divinae essentiae trinitatem personarum, cuius oppositum tenuit frater petrus dominus meus reverendus bacalarius de domo beati augustini.

Pro declaratione tamen materiae quantum ad gradus bonitatis et entitatis possit augeri[?] vel minui quantum ad perfectionem specificam quilibet tamen gradus bonitatis finitus potest intendi vel remitti in esse tali probatur prima pari, quia species sunt sicut numeri. unde sapientiae XIo omnia in numero pondere et mensura continentur ut ibidem latius ostenditur.

Item sicut creatura quantum ad essentiam esset intensibilis et remissibilis sive quantum ad essentialem perfectionem in eadem specie posset sumi commnis conceptus absolutus et essentialis competens sibi et cuilibet speciei superiori excludens omnes species inferiores et per consequens duo indiviuda eiusdem speciei essent diversarum specierum vel generum vel idem individuum successive esset diversarum specierum vel generum.

Ex quo sequitur quod sub speciei humana sunt solum finitae species producibiles et forte numerales. ista positio fundatur multipliciter.

Primo ex reductione et ordinatione specierum corporearum in causas superiores iuxta imaginationem ptolemei in ubi dicit quod ultus[?] huius seculi subiecti sunt imaginationibus rele??bus[?], ubi commentator dicit quod quaelibet species corporalis habet imaginationem suam in caelo, id est, certam proportionem et numeri et figurationem stellarum ipsius productivam et conservativam quibus imaginationibus species corporales obediunt et in hoc fundatur aliquorum perversa et falsa imaginatio aliquorum imponentium necessitate in istis inferioribus et constellationes et motibus corporum celestium sed quia hoc est contra philosophiam et theologiam et omnem veritatem non plus pro nunc.

Item ptolomeus in in fine septime[?] distinctis[?] ponit imagines et stellas caeli esse quasi rerum effectivas et ibide loquitur de stellis septemtionalibus[?] et in fine octave distinctis[?] loquitur de individualibus[?].

Item raby moises in secundo libro de ponit quod non est plurata quoniam habeat stellam aqua causatur regitur et gubernatur et nedum istud est verum de planetis, sed etiam de elementis, ut ignem producit sol aquam producit luna aerem quinque alii planetae mars Iupiter, etc. qui secundum motus retrogradationum et disca??rum[?] et scan?num[?] efficiunt variationes et mutationes suas quas experimur in motibus ipsius aeris et hoc expresse ponit albertus in fine primi libri de generatione et sic apparet qod secundum philosophos excepta humana specie omnes species corporales reducibiles sunt in causas superiores hoc etiam videtur esse de intentione philosophi Io dicens quod necesse est hunc mundum inferiorem esse contignum lationibus superioribus ut inde tota virtus eius gubnetur.

Ex alia radice probatur propositio fundendo[?] idem quod dicit magister in secundo quod omnes creaturae corporales, immo omnes sunt propter hominem.

Secundo supponendo quod deus et natura nihil faciunt frustra ex quo sequitur quod quaelibet species corporalis nata est subici homini secundum rationem specificam probavi[?] secundum quam ordinatur in hominem, ergo non est nisi in humana negligentia[?] quin[?] quaelibet species corporalis distincte ab alia cognoscatur.

Item finite sunt indigentiae humanae saltem a nobis ex parte vel experibilis, ergo secundum expertas indigentias possumus venare multitudinem specierum corporalium.

Item hoc potest sciri ex practica resolutionis mixtorum in elementa et compositione mixtorum ex elementis saltem in hiis quae habent essentialem ordinem inter se sicud patet in alcurna[?] .

Quantum ad secundam partem, scilicet, quod bonitas rei sit intensibilis et remissibilis in esse tali probatur sic quia causalitas rerum est intensibilis et remissibilis, et tamen ipsa est quaedam diffusiva bonitas, ergo etc.

Item tendentia rebus in fines sunt intensibiles et remissibilis licet non removibiles a fine et illae sunt quaedam essentialia, ergo etc.

Item fureo[?] medii sunt multiplicibiles[?] et diminuibiles[?] et quilibet habet rationem boni, ergo nedum intrinseca bonitas rei est remissibilis sed etiam extrinseca.

Nunc veniendo ad bonitatem creaturae rationalis ubi advertendum est quod in creatura rationali multiplex reperitur bonitas.

Prima est pure essentialis quae non est nisi primae bonitatis quaedam diffusio de qua, tamen albertus super I circa declarationem boni, ubi mul[?] iusiscit[??] dicit quod bonum est prius ente iuxta ploicorum[?] sumi??m[?] ubi allegat boecium dicentem quod si per intellectum ens primum esset et non esset bonum entia ab eo producta esset bona, ubi est advertendum quod bonitas divina licet sit idem cum entitate penitus adaequate ad imaginationem bonitas tamen videtur habere in deo rationem prioritatis ad subsistentiam vel existentium divinam.

et consequenter in productione respectu cuiuscumque creaturae productionis nam ipse concurrit ut causa efficiens concurrit etiam ut causa finalis modo secundum philosophum IIo ordo et habitudo causarum est talis quod finis habet prioritatem causalitatis respectu efficientis, nam cong?o[?] finis concurrat ut bonum, sequitur quod effectus prius capit rationem bonitatis a finali causae quam essendi a causa efficiente.

alia est multiplex bonitas creaturae, scilicet, causalitas eius alia est per actus et habitus et alia per divina acceptionem et de qualibet excepta prima potest intelligi conclusio B quod quaelibet bonitas est intensibilis et remissibilis, nam quantum est ex infinita capacitate animae, sequitur evidenter quod non datur aliquis actus vel habitus sine meritorius sive gratia quin[?] intendi possit esse maior et perfectior et magis perficiens creaturam de acceptione divina proportionaliter conceditur quod potest intendi et remitti sicut gratia, etc.

Consequenter infero aliqua corollaria primum est quod aliqua creatura est melior quam sit in se quaedam essentia patet primo de actibus sicut de virtutibus tam moralibus quam theoreticis[?] quae non sunt multum nobiles entitatis sunt tamen valde bene patet etiam de formali beatitudine quae praeter obiectum beatificum dicitur esse summe bonum patet etiam secundo evidenter de christi humanitate, nam ipsa est infinite bona et infinite beata, et tamen est praecise infinite entitas[?].

Secundum corollarium: peccatum tollit aliquam positivam bonitatem in creatura. unde libertas arbitrii et eius causalitas sunt et quaelibet alia potest augmentari vel diminui et ex eo quod per peccatum tollitur gratia tollitur libertas voluntatis in tantum quod in peccato non potest in a in quod poterat dum in gratia et sine peccato.

Tertio sequitur quod nisi esset naturalis tendentia in deum per peccatum liberum arbitrium annihilaretur quoniam[?] peccatum destruit eius tendentiam ex qua consurgit eius tendentia naturalis non posset remanere et sic patet quomodo intelligunt doctores quod creatura peccando tendit in nihilum.

quarto sequitur quod amissio causalitatis liberi arbitrii potest vocari quaedam difformitas quae remanet cessante actuali culpa, nam ad perfecte esse animae requiritur certa latitudo causalitatis quae removetur per culpam cuius remissio est B[?] quaedam difformitas.

Ex quo sequitur quod per peccatum homo quodammodo desinit esse, nam per peccatum tollitur aliquid quod requiritur ad perfecte esse hominis ut homo est. ex quo patet quod secundum philosophum malus homo non dicitur esse homo nisi aequivoce et ex consequenti. patet quomodo intelligitur[?] quod homo per peccatum efficitur brutale vel naturale tantum.

Consequenter dicitur quod non stat totam huiusmodi causalitatem deperdi.

Ex quo sequitur quod in daemonibus non est deperdita tota huiusmodi causalitas, licet sit deperdita respectu bonorum elevationum, et per hoc salvari potest daemonum aestimatio.

Ex quo sequitur quod quanto creatura est melior tanto est liberior et quod proportionaliter secundum augmentum caritatis est augmentum libertatis nam quanto creatura est in meliori et altiori gradu gratiae constituta tanto potest in nobilio res et perfectiores effectus.

Alia corollaria inferrem sed venio ad conferendum cum fratribus meis. Inferre ergo prius quod bonum in eodem quoddam modo est prius ente et non loquor de vocalis vel de terminis quia iste terminus ens est terminus absolutus et prior quantum ad generationem conceptuum immediate quam bonum quia bonum est passio et terminus conotativus.

Secundo nolo dicere quod sit aliqua distinctio a parte rei inter ens et bonum.

tertio dico quod res prius a sua causa est ut bona quam ut ens.

Ad istum intellectum quod si realiter bonitas distingueretur ab ente et successive producerentur prius natura produceretur bonitas quam entitas. et istam imaginationem tenuerunt platonici et albertus expresse supra primum istud proabatur ex concursu secundarum causarum necessario concurrentium ad cuiuslibet effectus productionem, nam causa activa non potest agere nisi causa praemoneant, et in ordine causarum finalis prius concurrit quam activa ut patet per philosophum IIo , ergo proportionaliter secundum prioritatem causarum erit prioritas effectus quantum ad rationem et modum se habendi, ergo sicut causa finalis concurrens ut bonum prius concurrit ad effectus productionem quam causa activa ita effectus prius capit esse bonum a causa finali quam esse a causa activa.

Contra istud arguit bacalarius reverendus de domo sancti bernardi, et primo ipse quaerit de qua prioritate intelligitur[?] quod bonum est prius ente vel istud intelligitur de prioritate quantum ad rem vel quantum ad conceptum non quantum ad rem quia bonitas et entitas in eadem re non distinguntur nec quantum ad conceptum, quia conceptus entis prior et etc.

Ista ratio iam soluta est quia quam est de conceptibus concedo etiam quod a parte rei non distinguitur bonitas et entitas sed res quae producitur prius natura producitur a causa finali quam a causa efficiente ideo quantum ad hoc quod res prius habet esse bonum quam entitas, ita quod eadem res per prius reffertur realiter tam ad suam causam finalem causantem in esse boni quam ad causam agentem causantem in esse entis.

Secundo dico quod me??cus[?] considerando res secundum eas proprias quidditates considerat ens tamquam primum communissimum[?], et sic ista ratio bene probat quod conceptus entis est prior quam bonitas et hoc bene concedo, ita quod breviter nulla suarum rationum probat nisi vel quod conceptus entis prior est conceptu bonitatis vel quod a parte rei non est distinctio inter ens et bonum et hoc sibi bene concedo utrumque nec per hoc probat aliquid contra me.

Consequenter infero contra praedictam propositum[?] meum bacalarium praefatum quod divina acceptatio est principalis bonitas et dignitas[?] ipsius creaturae et pars principalis suae beatitudinis seclusa obiectiva nam generaliter doctores concedunt quoad ad hoc quod creatura sit digna de lege communi requiruntur dona virtutis morales et theologice, sed requiritur divina acceptatio, ergo ipsa est melior perfectior et dignior[?] tota latitudine virtutum et donorum creabilium, ergo etc.

Item doctores concedunt quod circumscriptis omnibus donis et virtutibus creabilibus deus potest acceptare creaturam ad vitam aeternam, ergo potest eam dignificare et qua ratione in uno gradu eadem ratione in duobus, tribus, et sic in infinitum, ergo infinite potest bene esse creaturae per divinam acceptationem, ergo sorti bene potest perfectius esse per solam acceptationem divina quam sit beato petro per suam beatitudinem formalem.

Contra istud arguit bacalarius de domo sancti benardi. primo sequeretur quod creaturae fuisset bene ab aeterno. consequens est falsum et consequentia patet de multis creaturis et praecipue de elementis sicut de beato petro et dandum et aliis quos deus ab aeterno acceptant ad vitam aeternam.

Ad istud respondetur quod loquendo de acceptationem divina duplex est ipsius acceptatio.

Aliqua est qui est aeterna praedestinatio, et de hac non pono quod iustificet vel dignificet creaturam existentem, quia de non existentem non est difficultas, quia certum est quod ab aeterno beatus petrus fuit acceptatus ista acceptatione et tamen aliquando fuit in culpa et ita de aliis praedestinatis, et ideo illa non est acceptatio divina quae iustificat dignificat creaturam quia illa stat cum culpa.

Alia est acceptatio divina quae est quaedam repraesentatio creaturae qua deus vult creaturam esse dignam tali vel tali gradu et ista acceptatio bene stat cum aeterna dei reprobatione quia deus acceptat actum bonum et meritorium praesciti existentis in gratia et realiter pro tunc talis creatura est digna vita aeterna et ideo ista acceptatio est impertinens ad prima acceptationem, ideo etc.

Secundo ipse arguit sic quod si divina acceptatio esset pars beatitudinis ipsa esset formalis vel obiectalis.

Breviter dio[??] posset negari primo quia non esset sufficiens.

secundo quia de virtute sermonis divina acceptatio est pars beatitudinis obiectiva, quia est ipsemet deus, sed ista responsio esset so??ca[?] et non ad mentem arguentis, ideo potest tertio dici quod ipsa divina acceptatio magis proprie potest dici pars formalis beatitudinis, quia realiter dono m??at[?] creaturam esse dignam licet non per modum formis realiter inhaerentis, sed ratione communicationes suarum denominationum, et ideo ratione huius quod creatura recipit ab ea istas denominationes quod est bona quod est digna, etc. potest reduci ad partem formalem, quia forma habet communicare suas denominationes suo subiecto in abstracto quas habet in concreto, ideo etc.

Tertio sic quia si divina acceptatio dignficaret creaturam pari ratione divina dacceptatio indignificaret creaturam etc.

Hic est dicendum quod multiplex est differentia de divina acceptatione quia divina acceptatio habet quandam prioritatem respectu actus meritorii quia divina acceptatio absque hoc quod creatura aliquid conferat dignificat creaturam. deacceptatio aut non habet talem prioritatem respectu actus demeritorii quia non potest esse deacceptatio creaturae nisi culpa praeexigente.

Unde licet in eodem instanti deus deacceptet actum creaturae in quo creatura peccat, nihilominus tamen creatura prius natura peccat communissime producendo actum debitum quam deus ipsam deacceptet ita quod creatura habet causalitatem priorem in deacceptationis quia se solo potest deus deacceptare creatura.

Tertio diceretur quod deacceptatio non sufficeret ad integritatem peccati, quia licet acceptatio sufficeret ad dignificationem creaturae, ideo etc. et sic apparet quod ambae conclusiones adhuc stant in veritate et quod aliorum rationes non multum militantur contra me.

Consequenter contra bacalarium extraordinarium de domo fratrum minorum, qui expresse ponit quod materia prima et accidentia reponuntur sub genere et quod terra non est species infima.

Contra hoc sit istud corollarium sequens ex dictis nec accidens nec materia prima reponuntur sub latitudine vel ordine specierum perfectionis universi de materia prima probatur per patrem[?] meum praefatum, quid ponit quod materia prima ut est methaphysicae[?] considerationis est pura potentia nec est in genere modo metaphysicae[?] considerat res secundum earum proprias quidditates, ergo etc.

et sic non habeo probare contra eum istam partem conclusionis nostrae, sed restat probare eam de accidentibus ad eius probationem ponam aliquas propositiones sive suppositiones.

Prima suppositio est a cuiuslibet speciei convenientia essentiali cum omnibus superioribus et etiam deo licet aequivoce dicens perfectionem simpliciter verbi gratia data aliqua specie ipsa semper suam convenientiam et proprietatem specificam communicat cum aliis speciebus superioribus, quia semper species superiores continent evidenter sive aequivalenter perfectionem specierum inferiorum, ergo ab illa convenientia potest sumi conceptus absolutus communis illi speciei et omnibus superioribus dicens perfecdtionem simpliciter et ita argueretur de qualibet alia specie, ideo etc.

Secunda suppositio omnis denominatio perfectionis simpliciter competens inferiori speciei competit, etiam superiori.

Confirmatur ex descriptione perfectionis simpliciter Anselmi in 15 ubi dicit quod perfectum simpliciter est quod in omnibus est melius esse ipsum quam non ipsum, id est, terminus eo ipso quod convenit alicui illud dicitur esse melius quam illud cui non competit.

Ex ista ergo descriptione evidenter sequitur quod quaelibet perfectio simpliciter competens inferiori speciei competiti etiam superiori vel species inferior est perfectior et nobilior quam superior quod includit contradictionem.

Tertia suppositio nulli speciei finite possunt competere infinite denominationes perfectionis simpliciter, nisi tunc talis species infinita argueretur esse infinite perfectionis.

Item nisi sic ergo esset processus in infinitum in praedicatis quidditativis sub specie finita data, et sic periret ars demonstrandi et diffiniendo etc.

Quarta suppositio latitudo accidentium est infinita quo ad multitudinem specierum, ita quod in genere accidentium infinitae species producibiles non quod concedam quod accidentia sint in specie vel in genere loquendo metaphoricaliter? sed logicaliter[?] secundum nostrum modum loquendi.

Probatur ista suppositio. primo quia in genere substantiae sunt infinitae species producibiles ascendendo per latitudinem totius generis creaturarum intelligibilium producibilium in illa in illa latitudinem, ergo erunt infinitae species accidentium producibiles secundum istum processum ex eo quod quaelibet intelligentia poterit notitiam singularem sive speciem distinctam a notitia singularis alterius.

Item de facto in speciebus minoris[?] est processus in infinitum et licet quantum est ex parte obiecti non sit processus in infinitum, quia numeris non est nisi res m?a?te[?] forte tamen quaelibet species minoris habet conceptum proprium alterius speciei ab alia sibi communicatae[?], ergo erit processus in infinitum in huius conceptibus et notitiis.

Item idem probatur de speciebus figuraris geometricalium quod si figurae non distinguuntur, sed sint eiusdem speciei loquar de conceptibus et notitiis specierum quia cuilibet speciei correspondebit conceptus distinctus s?e[?] a conceptu alterius speciei.

Item idem probatur de conclusionibus scibilibus in quibus est processus in infinitum quantum est ex parte materiae, licet sit status quantum est ex parte intellectus nostri.

Item in actibus reflexis proceditur in infinitum quantum est ex parte eorum.

Ex istis simplicibus[?] sequitur evidenter quod accidentia non sint in aliquo genere vel speci, nam si sic, tunc latitudo earum est infinita quantum ad multitudinem specierum et cuilibet speciei correspondet denominatio perfectionis simpliciter, ergo infinitae denominationes perfectionis simpliciter sibi competunt vel possunt competere et cum quaelibet denominatio perfectionis simpliciter competens inferiori speciei competat superiori sequitur evidenter quod terrae vel minime[??] substantiae competerent infinitae denominationes perfectionis simpliciter. consequens est falsum et contra unam suppositionem praemissam, ergo accidentia non sunt in genere vel speciei nec eetiam materia prima per ipsum ergo resolvendum est ad composita substantialia et inter illa elementum terrae est infinitum, ergo elementum terrae inter species corporales[?] universi est prima, ss[?] et infima.

Et ista fuit propositio mea quam posui in meo primo principio praefatus m[?] bacalarius arguit contra me multipliciter.

Ascendam in palmam summe fecunditatis et apprehendam fructus eius 7o capitulo, etc, ut quomodo ponatur in clarioribus terminis sit talis titulus quaestionis utrum, scilicet, incarnationis mysterium reluceat in natura.

Et arguitur primo quod sic articulus trinitatis relucet in natura, ergo et articulus incarnationis seu mysterium. patet consequentia quia trinitatis articulus distantior et difficilior est quam incarnationis mysterium, ergo etc. antecedens patet per illud Apostoli I per visibilia dei etc super quo dicit glosa quod per visibilia dei devenitur ad articuli trinitatis notitiam.

Secundo sic status ecclesiae christi sponsae quantum ad sacram et ministros[?] relucet in astrorum dispositione ergo antecedens fuit alias deductum.

Tertio sic arguitur auctoritate astrorum expartorum et primo albumasar in suo introductorio et etiam in libro de magnis commentoribus omnes sectas et omnes leges et omnes eventus particulares quae contingunt in istis inferioribus reducit ad astrorum dispositioni tam quantum ad divinum cultum quam ad temporale regimine.

Unde ponit quod iupiter est generaliter est significator differentiae eventus et quando coniungitur cum saturno in magnis domibus signorum sicut in nova quae est principalis religionis est significator sectae cuiuscumque. unde et saturnus gubernat secundum eum legem caldeorum et sol legem egiptorum et venus legem sarracenorum.

Ubi est advertendum quod licet macometus renovaverit legem sarracenorum non tamen eam instituit nam lex sarracenorum praecessit legem christi et tamen machometus successit christum et fuit post christum per sexcentum annos sicut patet per alp?utium[?] legem autem christianorum, quia difficilior est in magis intrinseca ut dicunt conservat mercurius secundum quod ipsi imaginantur quod mercurius habet motus varios in respect aliorum planetarum. alia est lex quae debet venire et est lex antichristi quam gubernabit luna et sic apparet quod secundum astrologus quod omnes leges et omnes sectae tam circa cultum divinum quem temporale regimine pertinentes reducuntur tamquam in causam principalem in caelestem astrorum armoniam, ergo etc.

Ad idem est Alkindus in libro qui ponit quod caelum est liber causalis in quo omnes effectus singulariter et determinate describuntur. et ex hoc infert quod si quis armoniam caeli perfecte cognosceret distincte et particulariter cognosceret omnes effectus praesentes praeteritos, et futuras. patet quia omnes relucent distinctae et particulariter in armonia caelesti secundum ipsum ergo institutio nostrae legis et ministrorum et sacramentorum relucent in astris, ergo quomodo vera.

Ad oppositum arguitur, quia mysterium incarnationis est simpliciter totam naturae facultatem ex immensitate et libertate et benignitate divinae voluntatis, ergo nullam potest habere habitudinem ad caelum vel ad causas hic inferius existentes nam excedit totam naturae potestatem.

hoc etiam concederent philosophi ex hypothesi data, scilicet, quod deus est homo, et homo deus, ideo omnis secta rationabiliter loquentium concedere quod mysterium incarnationis excedit totam naturae facultatem etiam philosophus paganus. unde concederet quod si ita esset quod deus factus sit homo et homo deus quod haec est supernaturaliter et non per potentias naturales quantumcumque modicum tenerent fidem nostram, ergo quomodo falsa.

Ego protestor primo quod non intendo aliquid dicere contra fidem sicut alias protestatus sum et semper volo esse vere fidelis et nullo modo contradicere fidei nec implicite nec explicite nec assere de hiis quae non expresse videntur sequi ex scriptura vel esse contra fidem aliquid pertinaciter sed praecise opinative quantum pro exercitio scolae, licet nec intendo aliquid dicere quod sit contra bonos mores vel quod sit offensivum alicuius rationabiliter et si aliquid istorum contingeret semper submitto me secundum quod caritas ad moventium exiget.

secundo protestor quod dicta patrum meorum cum quibus licet indignus concurro cum reverentia honore et amore ea recitabo secundum quod potero.

Tertio praemitto quod per istam responsionem non intendo praeiudicare patribus meis quantum ad locum et honores qui primo loco inceperunt, quia primus locus mihi non debebatur, quia quo ad alia duo principia, sicut dicit bedellus non debet poni ordo, secundum qui primo potest incipere incipiat nec feci istud nisi ex obiectiva quia forte posterius indigebo istis praemissis ponam aliquas propositiones et conferam aliquo modo cum patribus meis licet debiliter.

Prima propositio quam ponam circa materiam incarnationis sit ista sicut deus est essentialiter et intrinsece finis omnium rerum sic incarnationis mysterium est finis omnium aliarum creatarum licet ex gratuita dei ordinatione.

Ista conclusio habet duas partes prima pars est satis nota ex communi theologia nam deus est alpha et omega, principium et finis, etiam ex communi philosophia patet hoc evidenter ex IIo XXX , ubi ponitur ordo causarum et in quolibet genere in quo deus potest esse semper ponitur prima causa et idem habetur 12 a commentatore et aristotele et potest unica ratione probari sic nam sicut causa secunda non potest esse causa in genere causae efficientis nis[?] in virtute primae causae quae deus est ita nec in genere causae finalis quia est proportionalis habitudo, quia nulla causa secunda potest esse causa finalis se sola, ergo deus est simpliciter prima causa habens essentialem habitudinem finis ad effectum et sola habet habitudinem finis nam sicut nulla causa efficiens reperitur necessario concurrere in genere causae efficientis sic nullius causae secundae reperitur necessarius concursus finalis, ideo causa secunda est accidentaliter causa finalis.

Secunda pars ponit quod incarnatonis mysterium est singularum aliarum rerum creatarum non intrinsece et essentialiter finis, sed extrinseca habitudine scilicet ex ordinatione dei gratuita et istam partem pono solum probabiliter quia[?] in[?] habens quae non dependent a natura et quae subiacent divinae providentiae non requiritur vehemens demonstratio, sed sufficit persuasio aliqualis coloratur tamen aliquibus rationibus primo nam intro[?] omnia opera dei ad extra istud est maximum opus, ergo est metrum et mensura et finis omnium aliorum. antecedens satis patet ex communi[?] theologia. Patet etiam per augustinum qui dicit quod in rebus per tempus ortis maxima gratia fuit quod verbum caro factum est quod homo est deus et deus homo extendendo nomen gratiae ad omnem effectum divinae liberalitatis secundum quem modum utitur augustinus in multis locis et in epistola tertia ad innocentium papam gratiam dei creati sumus idem dicit in de libro ar??[?] et paulus apostolus gratia dei sive idem quod sum[?] etiam quantum ad substantiam.

Primum corollarium quod est quaedam modo declarationem materiae, unde corollaria ponenda sunt quodam modo declarativa et probativa conclusionis: incarnatio verbi dei non principaliter et primarie ordinatur in peccati medelam, sed magis in bonum simpliciter. patet nam considerato toto ordine rerum et dispositione omnium operationum creaturarum quia et bonum veluti finis est in quem omnes aliae operationes et creaturae ordinantur non nego tamen quin[?] incarnationis mysterium fuerit factum in dele??ne[?] peccati et redemptione generis humani.

Sequitur probabiliter opinionis Alexandri de hallis XXX , scilicet quod ad finalem universi rerum completivam dispositionem factum est incarnationis mysterium et hoc ut omnis creatura in se vel in suo genere deo finaliter iungeretur quod maxime factum est per assumptionem humanae naturae nam homo participat per intellectum cum tota corporali[?] creatura. et propter hoc gregorius vocat hominem in omne[?] quadam omnem creaturam quia habet esse cum lapidibus negatare cum plantis sentire[?] cum animalibus intelligere cum angelis, etc. et ideo per hoc misterium incarnationis omnes creaturae in se vel in suo simili sunt deo unite.

Sequitur tertio probabilitas dicentium quod haec unio seu incarnationis mysterium factum est ad completivam hominis felicitatem nam homo post iudicium finale habebit nedum animam beatificam, sed etiam corpus et corpus in corpore christi beatificabitur iuxta suae naturae capacitatem ita quod ex visione corporali christi redundabit in corpore beatorum quod[?] felicitas quantum erit capax.

Quarto probabilitas dicentium quod haec unio hypothetica facta est ex singulari gratuita dilectione ad humanam speciem nam ut dicunt quid doctores speciem humanam magis decoravit quam speciem angelica, ideo ex invidia peccavit lucifer videns quod humana species magis debebat decorari quam ipse et ideo ex invidia diabolus in[?] erit mortem primo quantum ad ipsum a superioribus ad inferiora cornendo[?] et secundo quantum ad primos parentes ipsos insequendo.

Et omnes istae probabilitates sunt ad hoc quod si adam non peccasset adhuc verbum dei fuisset incarnatum et sunt ista corollaria, ut dictum est, probationes primae propositionis posset communiter inferri quod probabiliter dicunt illi qui dicunt quod etiam si adam non peccasset fuisset facta incarnatio verbi ad ostensionem[?] divinae omni potentiae ad extra nam inter omnia opera dei istud est opus maxime arguens omnipotentiam dei ad extra, quia emanatio personarum est opus ad intra et non ad extra.

Sequitur sexto probabilitas maxima dicentium hoc mysterium fuisset factum propter cultum debitum deo exhibendum intantum[?] quod haec causa iudicio meo sufficit nam sicut deus est immensus ad intra ita decuit quod sibi fieret reverentia immensa et infinita quae non potest fieri absolute ad intra et ipsa facta fuit per huiusmodi mysterium incarnationis nam in templo unio scilicet in utero virginis gloriose hostia unia[?] infinita et immensa oblata est deo patri in mysterio huiusmodi incarnationis et factus est et celebratus in primo instanti incarnationis huiusmodi cultum celebrans tota trinitas, sed attribuitur spiritui sancto propter operis clementiam quia christus obtulit. se ad tollerandum quidquid placeret deo patri etiam secundum humanitatem et quia hoc redundabat in personam filii, ideo filius dicis obtulisse cultum deo patri et talem cultum decuit trinitatem habere, quia hostia oblata fuit infinita et immensae perfectionis et ex hoc processe et importavit christus omnibus gratiam et redemptionem generis humani et eius reparationi et etiam totius influentiae regiminis ecclesiae.

Consequenter septimo potest inferri quod quia hoc sacrificum fuit quasi finale omnium circa deum quod astra et caelum facta sunt ei in servitutem et propter hanc finem nobilem.

Ex quo patet quod virgo gloriosa circa humanitatem christi ex gratuita dei ordinatione est illa propter quam tota alia creatura facta est nam ipsa a deo fuit electa veluti templum in quo fuit celebratum huiusmodi mysterium incarnationis et sic ipsa fuit quaedam pars huiusmodi cultus quia fuit templum quo ergo habuit in hoc rationem finis respectu creaturarum ideo in eius persona, unde dicit ecclesia ab initio et ante scola[?] creata sive[?] anterioritate, scilicet et prioritate dignitatis causae finalis nam propter eam scolam[?] creata sunt, immo probabiliter potest concedi quod tota ecclesia secluso christo sit propter eam.

Unde Albertus magnus in secundo XXX expresse concedit quod Christus secundum humanitatem sit sicut sol influens in singulis beatis etiam conservando et vivificando lumen beatificum non obiective, sed active influit etiam in ecclesiam militantem et totam regi?m[?] ipsius et consequenter imaginatur quod virgo gloriosa sit sicut luna singulis beatis influes licet ab alio lumine recipiens et in hoc concordat beatus bernardus dicens quod nihil datus spiritualis gratiae nisi per maius mariae.

Sequitur ulterius quod scriptura sacra non obstante eius auctoritate ordinata est in virginem mariam veluti in fine, ide ipsa virgo gloriosa est dignior.

Sequitur ulterius quod ubi fides non obviat scriptura sacra debet trahi ad honorem virginis gloriosae tamquam res in eius excellentiam et dignitatem ordinata

ex quo ulterius sequitur quod eius puritas moralis et gratuita fuit ab initio suae creationis, nam deus intendens hoc mysterium principaliter habuit considerationem ad sacrificii dignitatem et ideo minus principaliter et secundaria intentione habuit considerationem ad culpam et ideo nullo modo concedendum est quod ipsa fuerit in culpa, immo dicendum est quod si scriptura sacra oppositum[?] sonaret quantum ad litterae deberet glosari nisi oppositum haberetur ex determinatione ecclesiae eo quod verisimile esset eam non esse secundum litterae veram sicut habetur in pluribus passibus scripturae.

Item istud potest aliunde colorari nam appropinquatas huiusmodi mysterium ab hoc peccato fuerunt purgati sicut Iohannes baptista qui fuit purgatus in utero matris, quia debebat esse peccato tanti mysterii ergo persona quae fuit pars huius mysterii debuit esse summe purgata, quia ipsa fuit templum unum in quo celebratum fuit huiusmodi mysterium et fuit vere mater dei unde in quid Iohannes baptista non[?] sum[?] dignus solvere corrigiam cultimenti[?] ipsius etc., id est mysterii incarnationis et vocavit eum agentum[?] dei qui tollit peccat mundi.

Item ex quo gloriosa virgo fuit a veniali peccato praeservata videtur etiam quod ab originali cum originale sit marus[?] quam veniale concedendum tamen est quod habuit penalitatis aliquas originalis peccati sed non omnis sicut et christus habuit aliquas sicut sitim, famem, frigus mortem, sed penalitatem quae est immediate ad culpam seu ordinant vel disponunt creaturam immediate ad culpam nullas tales habuit sicut sunt primi motus mali, scilicet, stimulum[?] carnis et huiusmodi quos habuit paulus licet fuerit causatum dignificatus legem in quid ipse sentio in membris meis repugnantem legi mentis meae.

Consequenter potest inferri quod virgo gloriosa perfectum habuit du?cum[?] rationis super vires inferiores et plenius quam adam habueret[?] in statu innocentiae. patet quia nullam habuit rebellionem nec aliquem motum virium inferiorum contra rationem.

Ex quo sequitur quod in ea ratio fuit fomes peccati saltem quantumcumque modicum effectum et perfectione enim status sui naturalis restitutum fuit sibi divinum status innocentiae nam in statu innocentiae propter malum regimine rationis, ideo non fuit digna regere sed subici, sed in virgine gloriosa respectu universarum creaturarum post christum quantum ad humanitatem

Consequenter potest concedi quod ab initio suae conceptionis fuit plena gratia quantum ad gradum capacitatis actualis. cum hoc tamen stat quod in annunciatione do?ca[?] in nativitate christi et in eius passione et resurrectione continue augmentabatur eius gratia et hoc secundum augmentationem capacitatis suae potentiae quae est in infinitum augmentalis secundum divinum decretum.

Unde et quantum ad obiectam pono quod caritas animae sit infinita cuius contrarium dicit venerabilis bachalarius actu legens in navarra dicens petrus de saliente qui posuit quod capacitas animae est simpliciter finita et fundat positionem suam in duplici radice.

Prima est quod essentia animae est absolute finita, ergo et eius capacitas.

Secunda radix est quod esse perceptivum est denominatio perfectionis simpliciter, ergo non potest illicite et infinite competere creaturae.

Verum est quod in alia conclusione in secunda eius parte ponit quod absolute et simpliciter deus posset dilatare potentiam animae perceptivam modo ista duo dicta non possunt stare immo sunt minus possibilia quod probatur evidenter nam si duae primae rationes valeant ad dictum de potentiali obedientali non potest ampliare essentiam alicuius rei ergo nec capacitatis antecedens patet nam sicut des non potest augere numerum[?] remanente in sua specie nisi covertatur in aliud et sic non remanebit et per consequens non augmentabitur sic non potest augmentare essentiam remanente ipso in sua specie.

Item arguitur ex duplici radice nam si ipsa valeat tunc esse perceptivum nullo modo potest creaturae infinite competere secundum eie[?] ergo deus non potest facere quod potentia sit infinite capacitatis et sic videtur quod dicta sua non possunt simul scare quantum ad alia puncta non conferam plus secum pro nunc causa brevitatis et ista sint dicta cum correctione sua.

Consequenter infero quod sicut finis est prima causa in genere omnium causarum ita effectus habet rationem finis primo et principalius quam efficientis volo dicere quod prius naturaliter effectus est bonus quam ens, ita quod ratio bonitatis obiective est prior quam ratio essendi maxime particulariter capiendo patet quia respectu productionis creaturae concurrunt duae causae vel saltem una in duplici genere causae, scilicet, finalis et efficientis et in communi concursu causarum finalis et efficientis finalis a qua effectus capit esse bonum prius concurrit quam efficiens sequitur quod etiam talis erit habitudo effectus quod prius capiet esse bonum a causa finali[?] quam esse simpliciter actu efficiente et istud fuit fundamentum istius positionis alias positum posset etiam probari ex conservatione nam conservatio apud me reducitur ad causam finalem modo prius est ratio[?] conservari quam ipsam existere quia res prius fit quam sit ergo.

Item ista non est nova opinio unde sicut recitat sanctus thomas supra I opinio platonis fuit quod bonum est prius ente et beatus dyonisius determinans prius determinavit de bono quam de ente et etiam ad hoc allegat duos alios philosophos, albertus etiam ad hoc expresse adducit boetium ponentem quod bonum est prius ente et est eiusdem finem. unde dicit quod bonum dicitur ab eo[?] boas[?] quod idem est quod voco vocas.

Unde ad hoc allegat appositum dicentem vocasti ea quae non sunt tamquam ea quae sunt contra tamen istud videtur esse bachalarius actu legens in sancto bernardo. verum est quod in inquirendo intentionem meam resolvit se ad conceptus quia dicit ipse conceptus entis est prior quam conceptus bonitatis, quia est subiectum et aliter est passio, sed sine dubio ego exclusi istud quia non est dubium quod conceptus absolutus dicitur esse prior quam cognotativus nihilominus tamen posset dici iuxta dictum[?] dictum philosophi in prologo , scilicet quod non sunt eadem notiora nobis et naturae si modus noster concipiendi resolveretur ad olales[?] rationes rerum et prius conciperemus bonum quam ens ita quod si conciperemus res eodem modo quo natura eas concipit et eo modo quo se habent res conceptus bonitatis esset prior quam conceptus entis et maxime capiendo li ens participialiter nam concedi potest exemplum seu casus in quo aliquid se obiciat sub ratione bonitatis et non sub ratione existentis.

Consequenter infero contra patrem meum de domo minoris legentem extra ordinarie in sancto maturino scilicet quod ex cathena aurea satis concluditur quod species sunt sicut numeri et quid datis quibuscumque duabus speciebus inter quas sunt aliae possibilis inter ipsas non possunt esse infinite species mediae cuius contrarium ipse ponit modus autem ponendi cathenam auream non est novus, sed est antiquorum philosophorum qui ponentes rerum ordinem tam quantum ad essentias quam ad inclinationes et operationes et habitudines ipsarum etiam ad deum videndo pulchristudinem habitudinum inter se vocaverunt illam cathenam auream sicut fuit omerus plato et alii multa et magni philosophi nec oportet negare huiusmodi concatenationem causarum nisi ponatur totum esse una confusio quod videtur esse absurdum.

Et pro probatione propositionis meae praemisi alias quatuor supponens. prima est quod quacumque suppositione data specie data a convenientia ipsius cum omnibus superioribus absolutus dicens perfectioni simpliciter sui[?] et istam suppositionem ipse concessit. Secundam suppositionem et 4?m[?] etiam ipse concessit et sine dubio.

Ex istis sequitur evidenter propositum nam sit ita ergo quod cuilibet speciei et omnibus superioribus correspondeat aliqua denominatio perfectionis simpliciter competens inferiori speciei competatur etiam superiori addito etiam quod in latitudine accidentium est intrinsica multitudo specierum possibilis ita quod in genere accidentium sunt infinitae species producibilis.

Ex istis ergo sequitur evidenter quod sub materia a prima sunt infinitae species producibiles et per consequens sunt infinitae denominationes perfectionis stur[?] communicabiles sub materia prima et ultra ergo quaelibet est communicabilis materiae primae competunt infinitae denominationes perfectionis simpliciter et sine dubio istae rationes videntur demonstrare nisi quia prima suppositio potest sumi in uno sensu in quo ipse negat eam unde quando dicitur quod quaecumque specie data a convenientia illius cum omnibus superioribus potest sumi denominatio perfectionis simpliciter ipse bene concedit sed negat quod huiusmodi species super addat aliquam denominationem perfectionis simpliciter ideo quando dicitur quod a qualibet specie cum omnibus superioribus potest sumi denominatio perfectionis simpliciter ergo quaelibet species addit aliquam denominationem simpliciter ipse negat consequentiam.

Et breviter ista responsio non solvit difficultatem ad sensum ad quem posui eam nam explicabo magis primam suppositionem et ponam eam sic quod quacumque specie data a convenientia essentiali illius cum omnibus superioribus potest sui conceptus docens perfectionem simpliciter competens illi et nulli inferiori quo dato habebitur intentum patet istud nam sit a species, tunc arguitur sic ab eius convenientia essentiali cum omnibus superioribus potest sumi conceptus absolutus dicens perfectionem simpliciter competens sibi et nulli inferiori quod autem sit itaque patet nam secundum rationem suam specificam et secundum nullam perfectionem secundum quam extendit omnes inferiores species potest abstrahi unus conceptus absolutus et si potentia humana non sit ita abstracta quod possit huiusmodi conceptum abstrahere ponam angelum, ergo conceptus creatus secundum illum modum secundum quem communicat cum superioribus et non cum inferioribus competet solum sibi et superioribus et nulli inferiori, ergo etc.

Item quaelibet species participat divinam essentiam secundum aliquam rationem perfectionis simpliciter quia divinae essentiae infinitae denominationes huiusmodi petunt modo secundum ordinem specirum est ordo et participatio huiusmodi denominationum ergo secundum quod species aliqua magis participat secundum hoc addit novam denominationis perfectionem.

Item deus est intrinicies[?] participalis[?] sub materia prima quia infinitae species sunt producibiles sub materia prima ergo infinitis modis materia prima participat divinam essentiam, ergo est infinitae perfectionis.

Item nam ego quaero de denominationibus posterioribus ad esse utrum se habeat ad modum conci?i[?] vel discreti si ad modum discreti habeo propositionem si ad modum concipiendi[?] sequitur quod sub qualibet specie quantumcumque esset infima sunt infinitae species denominationum perfectionis simpliciter communicabiles, ergo quaelibet esset infinite perfectionis et sic materia prima et plurata[?] etc. essent eiusdem perfectionis et infinitae quod est falsum.

Item probo quod quaelibet species super addat aliquam perfectionem patet nam quaelibet addit esse essentialiter perfectius quam quaecumque inferior modo istud complexum a esse infinitae perfectius quam possit esse b dicit perfectionem simpliciter secundum descriptionem anselmi nam perfectum simpliciter est illud quod ubique est melius ipsum quam non ipsum et tamen quaelibet species addit huiusmodi denominationem supra priorem et cum sit processus in infinitum per eum in huiusmodi speciebus sequitur propositum et ista sint dicta contra eum eius reverentia et correctione.

Sequitur conclusio responsalis ad quaesitum, scilicet, quod incarnationis mysterium excedit totam naturae facultas.

Item oppositum esset periculosum dicere quia etiam secundum omnis[?] gratia non est naturae substantia quae non est nisi unum parvum donum creatum incomparationem[?] ad mysterium incarnationis verbi dei etc.

Ascendam in palmam et apprehendam fructus eius, illud theologia[?] fuit alias positum, et pro praesenti iuxta partes ipsius movetur quaestio talis, utrum christus ascendens in palmam sufficienter pro omnibus viatoribus apprehendit fructum eius.

Et ut citius veniam ad punctum praemissis protestationibus tamquam repetetis et[?] dimissis argumentis intendo aliquantulum declarare congruentiam et possibilitatem sacramentorum.

Ideo advertendum est circa praesentem materiam quod multiplici colore potest congruitis et efficacia sacramentorum ostendi.

Et primo a testatione miraculorum legitur in coincis[?] de constantivo[?] imperatore qui a morbo elefanciae[?] curatus est per baptismi successionem. et eodem teste in baptismo christus sibi apparuit sensibiliter quod fuit secundum miraculum. tertio aliqua testificans baptismi valorem movebatur quasi vivificata et quasi rectificando vim regenerativam spiritus sancti ibidem existere.

Secundo recitant historiae et maxime ysidorus de quod ipso arriano qui in contentum baptismi verba sacramentalia inepte et inordinate protulit statm in signum detestationis eius aliqua difugiit et illud recitat guillelmus parisiensis in libro suo .

Tertio fuerit[?] aliquid miraculum, scilicet, apartio[?] caelorum in christi baptismo et spiritus sanctus in s?e[?] columbae apparatio[?] et vox praesens dicentis hic est filius meus dilectus in quo mihi complacui, ubi notat Guillelmus Parisiensis quod quia christus ab instanti suae conceptionis plenus gratia fuit[?] et donis spiritus sancti ideo plena aparicio[?] non est facta ad ipsum meliorandum et sanctificandum sed fuerit[?] facta ad ostendendum quod tacta sacramentorum efficacia est ut aperiatur caelum et infundatur gratia recipientibus ut efficiatur singuli recipientes filii adopti[?] de aliis sacramentis ut de sacramento altarum et aliorum non cessant cotidie miracula ideo de illis pro nunc sileo.

Pro tamen principali puncto declarando puncto suppositiones ex principio modo[?meo[?] alias praemisso sequentes.

Principium est quod deus est absolute immensae potentiae, ex quo sequitur quod eius efficacia transcendit humanam capacitatem.

Secundo sequitur quod n?a?ere a divina potentia hoc posse vel illud sine evidenti ratione vel auctoritate cogente est praesumptiosum.

Sequitur tertio quod n?a?entes[?] possibilitatem creationis mondi[?] aggrediuntur limites debite inquisitionis veritatis et faciunt falsam[?] consequentis[?] arguendo sic: 'hoc non vidi vel non sum expertus, igitur hoc non potest esse.' similes illie de quo ponit exemplum rabi moses in libro qui Iuvenis positus in insula factus adultus absque hoc quod percepisset humanae[?] generationis modum omnino negabat fuisse in utero mulierum conceptum. nam dicebat ipse omnia viventia si in corpore humano ponerentur statim suffocarentur sic videntes philosophi mondum[?] adultum et non experti eius creationem crediderunt ipsum non potuissent creari.

Quarta suppositio omnis eius ad extra in infinitum deficis ab aequalitate sue[?]tem[?] pro du?ve[?] patet quia eius causa productiva est immense activa respectu effectus qualiscumque sit ille.

Ex quo sequitur quod permitas[?] effectus in primam causam relata est magis admittenda[?] quam magnitudo eius patet quia magis disproportionatur suae causae et minorem gerit eius similitudinem. ex quo sequitur quod latitudo admirationis non actenditur penes magnitudinem effectus sed penem pernitatem[?].

Secundo sequitur quod apud 6ae considerantes productio verbi dei ad intra debet esse[?] minus miraculis propter aequaltiatem producti et productis quam productio creaturae. patet quia causam producere effectum aequalem minus videtur de se mirabile quam si producerit[?] exemplum[?] infinite distantem.

ex quo tertio sequitur quod incarnatio verbi dei et corporis christi sub specieibus panis et vini situatio non debet esse respectu divinae potentiae mirabilis nam admiratio consurgit ex difficultate eius propter eius infinita distantiam a sua causa et inaequalitatem sed in infinitum minor est inaequalitas respectu eius parvi quam magni ita quod potentia absolute immersa in infinitum est maior respectu eius et hoc quantum ad mo?m[?] ipsius nam quilibet eius requirit causalitatem absolute immensa ad eius productionem. et istam conclusionem posui contra unum socium B[?scilicet?] quod respectu cuiuscumque eius ad extra deus agit absolute immense

Contra quam arguit iste socius et magister quia si conclusio esset vera, sequeretur omnia ad extra unica[?] productione producerentur et sic sortes aeque perfecte producitur a deo sicut post parens vel anima christi.

Ut brevior secundum continuando[?] consequens et causa est quia deus absolute respectu cuiuscumque eius immense concurrit quod ipse sit taliter immensa non est difficultas sed dico quod ipse concurrit absolute modo[?] immenso et si inferatur igitur eius debet esse aequales. nego consequentiam et causa est quia divina immensitate potentiae[?] causalitatis consurgit quod ipsa existens una et eadem et uniformiter se habens eius varios producit et hoc per idem et eodem modo se habens adaequate et hoc est consideratio immensitatis divinae quae eodem modo se habet intrinsece quando exemplum[?] producit et quando non producit et etiam quando producit mairoem et quando producit minorem.

Secundo arguit iste tantae agit deus exemplum quantae eius est, dicitur quod ibi est petitio principi, ideo hoc sibi[?] nego. contra replicat ipse quia divinum velle et infinita latitudo productiva superflueret negatur consequentia quia non est imaginandum quod deus agat secundum latitudinem maiorem vel minorem sed agit ex 6o modo gradu immenso et ex immensitate eius consurgit quod omnino adaequate se habens possit in diversis effectus.

Tertio iste arguit si conclusio mea esset vera, tunc concedere quod deus necessario aeternaliter incommutabiliter ageret ad extra quia rad[?] ratione qua continuando[?] ipsum infinite agere illa eadem concedere haberem ipsum agere secundum alios modos, scilicet necessario aeternaliter.

Ad illud dico quod sicut conceditur quod deus agit infinite ita concedo quod ipse agit immutabiliter sed nego quod agat necessario vel aeternaliter et causa est quia necessario agere reputant[?] diem[?] libertati et infinite agere non immo consonat diem perfectum quia divina perfectio est immensa nec sequitur deus infinite agit ad extra igitur necessario.

Quantum est de aeternitate actionis quidam anglicus doctor concedit quod desu aeternaliter producit res ad intra et negat consequentiam, igitur creaturae aeternaliter producuntur, sed positio ista est mixta fundati quia alias pro producere ipse intelligit productionem creaturarum et volitionem praefixam pro tempore certo et si sit verum dicit et coincidit nobiscum si ante intelligit praeter illud velle aliqua emanationem ad extra haec non videtur verum quia poneret in creatura aternitatem, sed concedendum est quod deus agit omnibus modis non reputatibus eius libertati.

Quarto arguit iste sit quia ex positione mea sequitur tam infinita actio productiva minimi[?] activitas[?] quanta producitur verbum patet dicit ipse quia utrobique concedit deus immense sed consequens est falsum, quia est articulus bononie[?] condemnatus, conceditur quod deus aequali concursu concurrit ad extra et ad intra non tamen ad extra concurrit necessario sed tantum ad intra neccessario concurrit et modo naturali, sed tamen concursus uterque est aeque immensus immo quod plus est concedunt doctores quod deum esse productivum ad intra non dicit denominationem perfectionis simpliciter quia aliud praedicatum est commune[?] cuilibet trium personarum, immo nec convenit[?] ene[?] modo nec aliqua personarum habet aliquam denominationem perfectionis simpliciter quin aliae personae habenat et enam[?] quidquid tamen sit de hoc sufficit mihi pro praesenti quod esse productivum rei ad extra aequalem concursum dicit concursu verbi dei ad intra et quando allegat articulum condemnatum dico quod in nullo me ligat quia illum condemnatum forte ad utilitatem suae scolae[?] vel propter aliam causam.

Infero consequenter quod considerata divina immensitate et efficientia transubstantio panis in corpus christi non est tamquam impossibilis admiranda nec a fidelibus neganda. patet quia quicumque philosophus coincideret nobis nam ad minus dubitaret haec esse in potestate de nisi sciret evidenter contrarium nam negare[?] aliquid in potestate dei esse nisi nec auctoritas nec to[?] convincens est praesumptiosum, ideo ambrosus in libro suo sermo inqui qui potuit ex nihilo facere quod non dat[?] numqui potuit facere ea quae sunt in idem quod non erunt quasi vellet dicere quod non est tam difficile mutare panem in corpus christi sicut producere rem de non esse ad esse.

Ubi notandum est contra perfidiam iudaeorum quod ex scriptura a iudaeis recepta ???[?] mutationes mirabiliores quam mutatio panis in copris christi ut de ???ne[?] uxoris loth in statuam salis et de conversione ?? morsi in serpentem et ita de aliis conversionibus quibus ???a[?] plena est.

Similiter et ad persuadendum hanc materiam du?utur[?] exempla quae narrat augustinus in libro 17mo capitulo ?? et 18vo et 19vo et primo narrat de sociis diomeris qui post destructione ci?e[?] redeuntes ad graecia mutati sunt in aves et hoc non est intelligendum figmento poetico, sed historica atestante[?] et subiungit si inquit graeci veniant ad illorum pro genitos, id est ad illos mutatos in aves non solum eis parent sed graecos adulari intu?tur[?] nam si graeci accedant versus eos statim recipientur nisi alii essent expulsi, et allegat illud augustinus varronem de maga circe famosissima et dicit quod socios ulixis[?] mutavit in bestias et de archadibus[?] transeuntibus statim fuerit[?] conversi in lupos et quia carnibus non utebantur ideo fuerit conversi in s??em[?] humanam.

Item apuleius in libro confitetur se fuisset mutatum in asinum et portasse sattinulas[?] vetualrum. utrum tamen haec sit factum de potestate daemonum vel ne[?] non curo pro praesenti, sed sufficit theologo quod ostendat adversariis fidei mutationes mirabiles immo mirabiliores quam sit mutatio pansi in corpus christi.

Pro tamen materiae apertione ponitur propositiones de transubstantione panis in corpus[?] christi et de modo existendi ipsius sub speciebus panis et vim quod est difficilius.

Prima propositio: non sequitur panis convertitur in corpus christi igitur a panis desint esse patet quia de potentia dei absoluta staret quod panis esset duobus locis et vi consecrationis factae non sit in hoc loco stat bene per dei potentiam quod illae panis sic alibi.

Secundo non sequitur panis hic convertitur in corpus christi igitur desint in duobus locis distantibus simul et semel existere ita in eodem loco vis existeret, nam sint duo panes unus supra illum[?] prius vocetur a secundus b staret in casu quod sacerdos intenderetur consecrares et non a vel econverso et tunc clarum est quod consequentia non valet.

tertia propositio bene sequitur panis convertitur in corpus christi igitur panis est de seculis et mutabilis patet quia si panis non esset multiplicatus vel nisi aliunde impedimentum esset panis desineret esse et corpus christi esset ibi.

Ex quo sequitur quarta propositio quod deus in nullam rem potest converti patet quia de ratione convertibilis est mutatas sed deus est omnino immutabilis, igitur non est convertibilis.

quinta propositio quaelibet res creata potest in aliam converti creatam patet quia non videtur diem omnipotentiae quod una res plus convertatur in corpus christi quam in aliam vel quam alia nam aliquis doctor ponit quod ordo naturae est quod quaelbet res potest in aliam converti servata mutatione per longum naturae procedentem[?] per multis formis medias ad hoc quod illud convertatur in illud, sed deus de sua potentia absoluta potest huc ordine supplere, sed videtur quod hoc sit imper??ti?s[?] quia in illa convertione materia panis non remanet ideo impertinens est communicatio in materia eo quod ipsa non remanet. secundo haec positio est nimis stricta, quia negaret[?] quod deus posset angelum in quantum convertere quod tamen concedit communis scola.

Sexta propositio quodlibet quod in aliud convertitur simpliciter desint esse nisi aliund reformaretur quia staret quod alibi aliud esse haberet.

Septima propositio quod adhuc quod panis convertitur in corpus christi non sequitur quod corpus christi incipiat esse. secundo non sequitur quod incipiat esse ibi quia staret quod ibi realiter praexisteret, sed tertio dicitur quod si non sit ibi vi conversionis incipit esse in illo loco. quarto si non esset ibi consecratio nec alibi esset deus realiter produceretur et inciperet esse patet consecratio est terminus ad quem partibus transmutationis immo realiter deus inciperet esset et sic patet quod nulla res potest in deum convicti sumit quod non fuit ante patet quia deus non potest incipere esse.

Alia corollaria[?] possent poni, sed sufficit pro nunc.

Tamen movetur unum dubium quid denotatur[?] pluri hoc quando dicitur 'hoc est corpus meum'. si panis denotatur[?], hoc est falsum, quia panis non est corpus christi, si corpus hoc non potuerit[?] esse quia ibi nondum est corpus christi.

Duae sunt ibi viae respondendi.

Prima est quod li 'hoc' tenetur adverbiatur et est adverbium loci ut sit sensus 'hoc est corpus meum', id est, 'corpus meum' est sub istis speciebus panis et vini.

Alia via est quod li 'hoc' denotat corpus christ, non tamen sequitur si non sit ibi quando profertur li 'hoc' quod corpus christi non denotatur patet quia quam cito ipso est prolata in instanti terminante prolationem. propositio est vera et in illo tunc propositio ibi est primo corpus christi vocabilis numquam fuit facia[?] quia non erat antequam formaretur nam ibi daretur primum instantiis non esse panis quod esset instans terminans prolationem verborum.

Sed contra arguitur quia si hoc est verum sequeretur quod staret ibi esse corpus christ et tamen quod nullus mysterium ibi consecraret patet consequentia et ponatur quod sacerdos moriatur in instanti terminate prolationem verborum et sic videtur quod corpus christi non consecratur quia ibi nullus est minister nec ante erat ibi corpus qui ibi erat panis et verba non erunt complete prolata.

Respondendum est per unam distinctionem consecratio sumitur dupliciter. uno modo pro dispositione prima ad quam sequitur eius transubstantionis panis in corpus christ et sic sacerdos nullo modo consecrat antequam panis sit ibi consecratus sed dispositionem ad quam sequitur consecratio ut poneretur exemplum de causalitate si aliquod agens produceret causalitatem ad quam sequitur productio formae tunc moriatur agens causalitate producta adhuc agens dicetur adhuc quoddam modo producens formam quia producit dispositionem ad quam sequitur formae productio si vocetur consecratio actualis transmutatio tunc conceditur quia mister sufficiter fecit illud quod requiritur ad consecrationem.

Consequenter infero quod deus uniformiter se habendo nihil noviter producendo ad extra potest creaturam gratificare quod est contra aliam socium tenentem contrarium. verum est tamen quod duo dicta posui in primo principio unum fuit quod ratio boni realiter primo est ratione entis in creatura et ista positio nedum est mei verum etiam praelotorum boecii, alberti magni, cuius imaginatio ut dictum est stat in hoc licet sit una alia imaginatio profundior ut si in deo causalitas finalis per impossibile distinguitur ab efficiente causa finalis prius produceret exemplum inesse quam causalitas effectiva.

Deinde eius productus primo caperet ratione boni a causalitate finali eo quod praecurrit quam facere esse a causalitate effectiva posterius concurrente si illae rationes essent eodem modo sequestrales in effectu sicut producto et quia iste socius non arguit in suo tertio principio contra me, ideo nec ego contra ipsum.

Tamen quia dicebat quod dicta mea non probaveram, ideo probo ea multiplici medio, licet alias fuerint probata.

Primo quia divina acceptatio est se sola suficit[?] ad gratificandum creaturam quod patet de parvulis non habentibus usum rationis qui sunt deo grati et tamen non utuntur ratione, igitur eorum gratificatio est ex divina mia[?]

secundo arguitur et capitur tota latitudo deitatis communicatae per dona creata deus posset eam suplere ut sine caritate homo posset mereri absolute igitur sola acceptatio erit sufficit sine dono creato quia talibus donis deus non obligatur quin sine illis possit creaturam gratificare.

Tertio tota bonitas operationis meritorie principaliter consistit in divina acceptatione, confirmatur quia actus meritorius non est meritorius ex concursu doni creati sed ex divina acceptatione igitur sola divina acceptatio recipat[?] et acceptat creaturam honestat et gratificat eam et suum actum qui deo acceptatur.

Quarto omnis actus creati et habitus possunt stare cum indignitate creaturae nam ponatur quod omnia dona contraria[?] sunt in creatura stabat[?] bene quod deus iam[?] non acceptet igitur illa dona non sunt formalis dignitas creaturae nec honestas eius

Quinto quia formalis beatitudo de potentia dei absoluta staret cum indignitate creaturae quia non videtur quin deus absolute posset communicare et ita acceptatio explicatur quia deus vult eam rem dignam ideo est digna, facilius tamen concipitur quia deus vult eam esse dignam tanto praemio ideo ipsa est digna.

Secundo quia praemium est omino impertinens ad intrinsecam dignitatem creaturae.

Contra ista arguit iste socius quia concessam quod illa acceptatio est in beatitudine principior pars.

Contradicit ipse quia, si sic, sequeretur quod creatura in via esset beata ista ratio deficit eo quod acceptatio est alterius modi in via quam in beatitudine, ideo nego consequentiam.

Secundo dico quod dato acceptatio posset esse beatifica in via non sequitur quod sit beatifica eo modo quod est in paria quia esset beatificum ut in beatitudine cognoscat aliquam actum concurrente cum acceptatione, unde si tolleretur s??tis[?] et fruitio non esset beatitudo.

Tertio dico quod staret quod tota beatitudo animae christi communicata alicui quantum actum dilectionis et seci?tis[?] et tamen anima christi non remaneret beatifica eo quod deus posset non acceptare eam.

Quarto eadem ratio fuerit de caritate creata de qua apostolus concedit quod remanebit in patria quae licet sit pars beatitudinis non sequitur quod ipsa sit beatitudo in via.

Tamen esset una difficultas quam iste socius non tetigit. Utrum in via staret talis acceptatio creaturae quae esset nobilior quam a status beatitudinis possibilis quidquid sic de hoc tamen dico quod quantum ad latitudinem Iustitiae et gratificationis non reputarem impossibile.

Secunda ratio sua est ista acceptatio non distinguitur a praedestinatione, igitur quilibet praedestinatus esset in gratia semper et deo acceptatus negatur antecedes quia stat quod deus praedestinet aliquae et tamen illum non sit acceptet ut velit ipsum esse dignum vita aeterna pro illo tempore, nam non sequitur iste est praedestinatus igitur est bonus, sed bene sequitur de acceptatione iste acceptatus est a deo igitur est iustus et dignus praemio aeterno seclusa tamen divina acceptatione ut praedestinatio esset bonitas futura acceptatio esset ei praeferenda, postea inquit quomodo est creatura deo grata non oportet quod deus concurrit ea informando similis difficultas fieret de actu bono quia denotatur bonus quia deus vult eum esse bonum.

Consequenter si divina acceptatio dignificaret creaturam tunc per deacceptationem eam indignificaret et sic se solo faceret creaturam peccare dicitur quod non simile de acceptatione et causa est quia deus potest specialiter concurrere ad bonum exitare[?] et non ad malum.

Secundo divina acceptatio respectu operis meritorii concurrit prius taliter et deacceptatio posterius concurrit et habet rationem posteritis quia prius declinat a deo creatura quam deus eam deacceptet et sic consequentur apparet quod non concludit.

alius socius ponit quod anima christi omni creatura est perfectior et omni angelo essentialiter[?] perfectior.

Prima pars conceditur secundam non concedo quia testatur scriptura, mi???[?] isti eum pauvo?nus[?] ab angelis et hoc est considerando secundum intrinsecam perfectionem et non de perfectione gratuita quia secundum illam ille est capiendum angelorum.

Secundo Augustinus ait in libro domine duo fecisti unum prope te et aliud prope nihil , nam anima separata ratione habitudinis tendentiae ad materiam non potuerit[?] esse persona et tamen quilibet angelus est persona. Item ipsa anima christi habet inclinationem ad corpus et est constitutiva idoe videtur esse ultima intelligentiarum et ideo dictum psalmistae et au?m[?] possunt intendi[?] de christi humanitate.

Ex quibus apparet quod positio istius obviat scripturae etc.

Praeter manuductionem quae est de dei omnipotentia quae quid Radicatur in Relatione ad fragilitatem humanae capacitatis diceretur de mirabili situatione corporis christi in sacramenti altaris sub speciebus panis et vini, primo quia ipsum ibidem supernaturaliter et miraculose existit.

Ex quo sequitur non esse necessariam Reducere illud ad aliquem modum naturaliter nobis notum quia fides non obligat nos nisi ad credendum quod corpus christi sit ibi in hostia et in qualibet eius parte, sed hoc est supernaturaliter ideo modus iste existendi non debet Reduci ad modum naturalem nobis cognitum quod si Reduceretur hoc esset magis ampliare credulitatem quam fidem[?] nos obligat et per consequens diceretur et per consequens doctores istam materiam particularitates transgrediuntur methas[?] artis obligatoriae fidei quia propter hoc concedunt maiora inconvenientissima quam difficultas principalis, et ideo plures negaverunt quod unum corpus possit esse dime??ve[?] in pluribus locis ut sanctus thomas, quia ex fide non habemus nisi quod idem corpus christi potest esse in pluribus locis et Realiter existit. Ex quo non sequitur quod idem corpus possit esse dimen??ve[?] in pluribus locis eo quod consequens est maioris difficultatis quam antecedens.

Sed quia teste scriptura qui elucidant me vitam aeternam habebunt, ideo doctores vacantes circa elucidationem[?] veritatis sacramenti altaris non inutiliter declaraverunt quod ex fide tenendum quia per hoc habebunt fideles qui infidelibus Respondeant, ideo non frustra laboraverunt circa hoc.

Unde et circa hoc sunt multae viae ad exercitationem intellectus in hac praesenti materia.

Pro declaratione ipsarum ego notavi hic aliqua.

Circa prologum Magistri Petri Plaoul While an important addition that identifies the author of this text, it is also out of place. The text is clearly referring to the prologue of Lombard "in which he [Lombard] says." It seems likely that later scribes somewhat violently added Plaoul's name here as part of a way to identify the author of the present commentary. in quo Magister dicit quod intentionis suae est munire Davidicam turrim vel potius munitam ostendere clypeis Lombard, , I, prologus., (I:1) etc., quaero istam quaestionem: utrum in We prefer the inclusion of "in" here because we think it is important to read "causa" in the ablative case and since our preference is for the more explicit reading, "in" helps make the use of the ablative clearer. causa iudiciali fidei contra traditionem contradictionem While following R and SV is our default practice when all things are equal, here we think "contra traditionem" makes more sense. Further this reading is supported by reportationes E, PV, and P pure humanitus adinventam iudex idoneus ferret pro fide sententiam.

Et inprimis protestatur quod fides non subicitur humano iudicio, et haec est una conclusio. Patet quia fides est donum Dei supernaturale et est de illis de quibus Iacobum Apostolus dicit quod While minor, our preference for the more explicit reading suggests including "quod" omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum Iacobus 1:17 . Et fundabitur haec conclusio infra prima per diversa media. Unde nisi haec conclusio esset vera, sequeretur sequitur quod quis posset credere articulis fidei sine fide, hoc autem est falsum. Item dicitur quod Spiritu Sancto repleti locuti sunt sancti Dei homines II Petrus 1:21 et Hieronymus quod lex spiritualis est ideo revelatione indiget. S. Hieronymi, (PL XXII:543) Cf. "Lex enim spiritualis est, et revelatione opus est, ut intelligatur, ac revelata facie Dei gloriam contemplemur." Et in revela oculos et considerabo considera considerata The reading from witness V is chosen because of its alignment with the version of this verse found in the Vulgate mirabilia de lege tua. Psalm 118:18

Sed hic occurrunt arduae difficultates; et primo consideranda est descriptio fidei quam ponit Apostolus , scilicet, fides est substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium. Hebrews 11:1 Ubi secundum Altissiodorensis in principio suae Guillelmus Auxerre et Guillelmum Guillelmi Parisiensis tractatu suo Guillelmus Parisiensis, sit una comparatio fidei, respectu credendorum, et caritatis, respectu amandorum; unde imaginatur quod sicut caritas dirigit hominem ad diligendum Deum propter se, ita proportionaliter fides inclinat intellectum ad credendum primae veritati propter se et super supra omnia sine alia apparentia. Ideo fides est argumentum, et non est consequens nec conclusio. Ideo, sicut inquit Guillelmus Altissiodorensis a quodam bene dictum est quod apud Aristotelem argumentum est ratio rei dubiae faciens fidem, apud autem Christum est est The double "est" in R and SV seems like a clear mistake, though good corroboration of the intimate relationship between these two witnesses. fides faciens rationem Guillelmus Auxerre, , prologus. This formulation has been identified by Marie-dominique Chenu as originating with Simon de Tornai; Cf. Chenu, (Paris: Vrin, 1942), p. 35; Cf. Simon de Tornai, , "Propter hoc dictum est a quodam, quoniam apud Aristotelem argumentum est ratio rei dubiae faciens fidem, apud Christum autem argumentum est fides faciens rationem." . Et hoc videtur esse contra Aureolem prima quaestione Prologi articulo capitulo primo , qui tenet quod articuli fidei sunt conclusiones ex aliis deductae Aureoli, Prologue, article 1 , ad quas processus theologicus et While this phrase appears a bit redundant and therefore somewhat understandable that it is omitted by V, we include because it does not hurt the sense and it is supported by R, SV, and S processus theologici principaliter nituntur concludendas; et non sunt tamquam principia ex quibus alia theologice deducuntur deducantur The choice of the subjunctive by V is unclear to us. Thus, follow the indicative reading supported by R, SV, and S .

Unde secundum Apostolum sine fide impossibile est Deo placere. 11:6 Ideo in diffinitione bene dicitur: substantia sperandarum separandarum rerum, argumentum non apparentium apparentiam . 11:1 Ideo fides dicitur substantia quia est totius meriti fundamentum, nam sicut substantia dicitur subiectum accidentium, ita fides dicitur fundamentum omnium aliarum veritatum. Ideo dicit Apostolus : sine fide impossibile est placere Deo 11:6 . Ideo dicitur substantia rerum, non quod sit realiter substantia, immo est quod accidens animae inhaerens, sed sicut substantia dicitur perfectior et nobilior accidente, ita fides dicitur et est nobilior habitus animae infusus, ut tamquam fundamentum, cui aliae virtutes theologicae et cardinales innituntur ut fundamento, quia regulat et dirigit dirigit et regulat regulat et dirigit intellectum humanum respectu credendorum ad salutem necessariorum concipiendum et intelligendum ; nisi enim quis crediderit salvus esse non poterit. Elevat etiam humanum iudicium ad veritates theologicas concipiendum et intelligendum; nisi enim credideritis, non intelligetis, sicut dicit Christus. Et imaginandum est quod, sicut caritas dirigit hominem ad diligendum Deum propter se finaliter, ita fides similiter inclinat intellectum nostrum ad credendum articulis immediate propter Deum. Dicitur etiam fides non apparentium intelligendum quantum est ex parte sui, quia non nonus oportet quod obiectum fidei sit de per se apparens et evidenter cognitum. Fides enim respectu sui obiecti est quaedam cognitio intellectio aenigmatica. Ideo dicit Apostolus: nunc autem videmus per speculum et in aenigmate, tunc autem faciem ad faciem, 13:12 etc. dicitur in praedicta diffinitione non apparentium, quia non oportet quod subiectum sit apparentium, et de hoc aliquid dicetur

Ubi advertendum quod et de hac materia sunt tres quinque diversae viae ad imaginandum quomodo quis inducitur ad credendum articulis fidei viae : duae extremae et tertia media. Prima est quae est tacta Guillelmus Altissiodorensis, Liber Primus, prologus (ad Claras Aquas, I:15, l. 2-3): "Sicut enim vera dilectione diligitur Deus propter seipsum super omnia, ita fide acquiescitur prime veritati super omnia propter se." : quod intellectus non This is a pretty clear mistake on the part of R, and though difficult to read, SV seems to follow. If R is a descendedant of SV, then R could read as making a guess where SV was extremely unclear. per fidem assentit primae veritati propter se sine quacumque apparentia. Secunda Quarta via est Holcot Cf. Holcot, Commentary, prologue primae praedictae extremae contrariatur, scilicet, quod assensus fidei nullo modo generatur, nisi per rationem cogentem intellectum, non affectatum ad oppositum; et ultra credere articulis non est meritorium, quia non est in libera potestate voluntatis, quia quis ad credendum articulis necessatur quandoque Tertia, via media, est quam determinat declarat de Heuta Cf. Oyta quod requiritur ratio probabilis; non tamen necessitans ad credendum, et ideo cum hoc requiritur imperium voluntatis.

Et ad magis aperiendum apparendum materiam de ordine veritatum, notandum est quod multiplex est veritas. Prima Primum est divinum iudicium quod non potest esse falsum nec deforme, deformare We see the V and S reading as the preferable because "deforme" is functioning like "falsum" as description of "divinum iudicium" ideo est immensa veritas et infallibilis. Et hoc capiendo pro complexa veritate, non prout quod in Deo sit complexio realis, sed quoad modum nostrum loquendi. Ipsa tamen essentia Dei ut existens vocatur incomplexa, ita quod veritas ad extra incomplexa non est aliud quam res ad extra existens ad similitudinem extra rem Dei ad intra extra . Secundo modo Tertio veritas complexa in rebus est quaedam conformitas in obiecto causata a divino iudicio, sicut Sortem sortes While difficult to tell, S is the only witness that appears to use the accusative form of "Sortes." We choose here because we think the accusative case is required by the indirect statement construction. currere est veritas derivata a prima veritate, scilicet, quia Deus iudicat quod Sortes currit , ideo verum est Sortem currere . Utrum autem istae veritates complexae simplices sint res simplices vel complexe significabilia, alias tangebatur quod essent complexe significabilia. Sed pro nunc teneo quod non est aliquod complexe significabile distinctum a re simplici, sed est res sic se habens ita quod complexe significabile supponit pro re simplici connotando quod taliter se habeat.

Ex quo sequitur quod veritas a parte rei est quodammodo prior a veritate in intellectu nostro, quia veritas The mistake in V seems to happen confusing the first "veritas" with the second "veritas" in intellectu nostro modo est quoddam iudicium conforme veritati ad extra, et contrarium est in divino iudicio. Et istud dixi dicitur ad denotandum quod fides infusa non reponitur sub tertio gradu veritatis.

Verum est quod de istis veritatibus Bradwardinus in Bradwardinus, summa causa dei, Pro nunc, non invenimus sua multas ponit propositiones quarum aliquas dicam.

1 Primo ponit quod Bradwardine, Summa causa dei, proposition 1[?] sicut primum principium incomplexum est Deus, ita primum principium complexum est de Deo; ita quod, sicut in ordine rerum in suis essentiis absolute consideratarum consideratis Deus est primum principium, ita in ordine veritatum complexarum de Deo est prima veritas complexa. Ita, breviter, quod Deum esse est prima veritas complexa, oportet enim, dicit ipse, in quolibet genere devenire ad aliquod unum We choose this because we it as the more explicit reading. primum quod sit causa omnium aliorum illius generis secundum modum quem habet in illo genere. Modo oportet veritatem de Deo complexam reponi in aliquo genere et non in gradu inferiori gradum infinitum , igitur etc. Et illud est satis probabile.

2 Item quantum est de veris contingentibus, non est dubium quin prima veritas, scilicet, 'Deum esse' sit prior illis .

3 Item illud quod potest ponit esse verum sine aliis antecedens , et non e converso, et prior prius aliis, sed sic est de prima veritate, ergo etc.

4 Item illud quod est notissimum apud omnes nos Since the meaning change very little here, we fall back to our default practice of following R and SV when all else is equal. , vocamus primum principium, ita quod illud quod est notissimum naturae vocamus notissimum simpliciter. Sed ita est de hoc: quod est Deum esse, quod est notissimum naturae, ut patet utque Io Aristotle, Metaphysics, Book II , ergo etc.

5 Item primum principium est firmissimum firmum IVo Aristotle, Metaphyscis, Book IV . Sed nulli dubium est We prefer to include "est" here despite being present only in V because we see it as the more explicit reading. quin Deum esse sit firmissimum, ergo.

6 Item in ordine verorum, non est processus in infinitum, ergo est devenire ad aliquod primum quod sit causa omnium aliorum amborum aliorum , et illud non videtur esse aliud quam Deum esse, ergo etc.

7 Item Anselmus angelus Anselmus, XXX et Augustinus Augustinus in pluribus locis videntur dicere quod prima veritas est causa omnium aliarum veritatum.

Ex istis inferuntur We prefer the passive sense here because otherwise the subject becomes unclear. aliqua corollaria:

Primum est actus est prior potentia immobilibus et non-mobilibus non in immobilibus et in temporalibus et spiritualibus .

Secundum corollarium: actus est prior potentia sive in Deo sive in creaturis. Et hoc loquendo de primo actu simpliciter, qui est pura potentia essentia ipsius Dei , ita quod imaginatur quod esse Dei sit quodammodo quoddam prius quam sit posse vel quodcumque aliter se habere. Si et posset ibi ad imaginationem poni ordo et quod esse Dei est tantae nobilitatis quod est causa omnium, quae postea reperiuntur, sive in Deo sive in creaturis.

Tertium corollarium est illud illud esse est prius quam non-esse . Illud etiam apparet per Commentatorem IVo Averroes, Metaphysics IV[?] et per Philosophum Io . Aristotle, Posterior Analytics I

Quartum corollarium: necessarium est prius possibili, id est, contingenti .

Quintum corollarium est : necessarium est prius impossibili . Et ut facilius facilius intelligatur, ipse imaginatur quod nullo modo potest esse verum vel falsum, possibile vel impossibile, quin prius resolvatur in primam veritatem causaliter , ita quod Deus est realiter sit causa quare aliqua propositio est impossibilis vel possibilis, etc.

Ex quo infert quod, ad imaginationem, si Deus non esset primum principium, non esset verum. Immo non esset verum quod Deus non est; ita quod si, per impossibile, Deus non esset, nihil esset bonum; ita quod, ad imaginationem, si creatura remaneret Deo non existente, nulla denominatio perfectionis sibi simpliciter We include "simpliciter" because we think it is the more explicit reading competeret, quia quaelibet denominatio pertinet dependet a ad Deum esse. Et quia praedicta conditio fidei competit , prius est vera quam contingens, cuius est veritas, sit verum, licet fides non concurrat effective ad causandum illud contingens , et ideo sive illud contingens sit sive non semper remanebit vera fides, quia nullo modo dependet ab illo, sicut dictum est.

Ex quo patet quod est assensus infallibilis ineffabilis nec stat fidei assentientem decipi per illum assensum quia assensus fidei est rectus de se. Immo forte Deus non posset facere quod aliquis per assensum fidei deciperetur quia assensus ille non Though only supported in S, the sense clearly demands that "non" not be included est naturaliter talis, ita quod, illo remanente in sua natura, Deus non potest ipsum facere ipsum esse What is happening here is a bit complicated. V omitted everything from "quod aliquis" to "ipsum facere" because of a homoteleuton. Then, in between its omission and where the other texts continue, it adds 'ipsum esse.' falsum, licet Deus posset possit ipsum facere falsum mutando eius naturam, sicut posset facere quod ignis frigefaceret et aqua calefaceret variando eius proprias naturas quas habent.

Sequitur ulterius quod assensus fidei potest vocari necessarius; etiam respectu cuiuscumque obiecti, fuerit licet non necessario sit eius assensus. Verbi gratia, causando assensum istius iudicium futurum erit illud iudicium est propositio mentalis, quae est necessaria et non potest esse falsa, ita quod, sicut divinum iudicium semper est verum, qualitercumque eveniat, ita assensus fidei illam nobilem conditionem sortitur sibi. Et sic, si iudicium futurum non erit, ille assensus non erit falsus, immo erit assensus oppositi. Et per hoc concluditur quod propositio illa mentalis, in sic significando servando , non potest esse falsa.

Ex quo sequitur quod aliquod iudicium est necessarium creatum non potest esse falsum. Ex quo etiam sequitur hanc consequentiam non valere: hoc iudicium est necessarium, ergo necesse est sic fore . Immo oporteret addere, si consequentia esset bona et quod necessario hoc significavit sensat . Et hoc esset falsum, et sic consequentia l esset bona.

Sequitur ulterius quod aliqua denominatio perfectionis competit inferiori speciei, quae non competit competit superiori. Patet de illa denominatione praedicta quae competit fidei, quae nullo modo potest competere alteri creaturae. Ita quod, si esset aliqua intelligentia data creata , quae que esset sua intellectio, illa adhuc esset fallibilis etc. etc sequitur .

Sciendum est quod quamquam fides sit quoddam accidens essentialiter sub qualibet specie substantiae constitutum, nihilominus habet aliquam denominationem perfectionis simpliciter moralem mobilis quam, de facto, creatura vel nulla creata substantia substantia persona substantia non habet, scilicet, denominationem repraesentationis praesentationis perfectionis repraesentationis conformis divino iudicio. Ideo quantum ad hoc fides et actus fidei habent unam conditionem quae est tantae sl excellentiae quod nulli substantiae creatae competit. Unde quantum ad hoc, habet modum aliquem aeternitatis, non quoniam quin sit una res temporalis, sed quia in repraesentando, non transit in praeteritum praeteritam , et ideo semper manet contingentia futurorum. Unde, licet Sortes per assensum fidei assentit quod resurrectio mortuorum erit, ille assensus quantum ad hoc non trahit aliquam necessitatem ex praeteritione illa. Verum est tamen quod istud resolvere est difficile; pro cuius declaratione, ad imaginationem, capiamus aliquam creaturam, quae ex sua natura sequatur regulam divinae intelligentiae, tunc proportionaliter imaginetur quod fides de natura sua sit conformis divino iudicio. Et tunc sic , isto dato, proportionaliter est dicendum de fide sicut de divino iudicio, ita quod non stat fidem a divino iudicio non discedere descendere , ita quod divinum iudicium sit exemplar factum necessarium ipsius assensus fidei .

Item imaginetur quod Deus ostendat formaliter We choose to include "formaliter" as an instance of the more explicit reading in Verbo Sorti Antichristum fore et quod Sortes ei assentiat; certum est quod illa notitia, quam Sortes habebit, erit conformis notitiae Verbi. Item imaginetur quod Verbum non solum obiective repraesentet Antichristum fore, sed quod realiter sit met notitia in eadem proportione, sicut esset una notitia creata. Quare ergo deus non posset Deus creare causare unam notitiam, quae haberet eundem modum repraesentandi Sorti sicut Verbum ipsum, non enim videtur aliqua aliqualis ratio vel repugnantia. Item certum est quod positio est aliqualiter aliquantum aliqualiter difficilis, sed si resolvamus quantitatem effectus in quantitatem potentiae, non erit aliqua aliqualiter difficultas.

Item ex quo fides facit credere miranda, scilicet quod una et eadem res simplicissima est tres personae, et quod facit intellectum abnegare semet ipsum et fertur ferri in obiectum absque apparentia vel ratione probabili, non est mirum, si sit alterius conditionis quam alia accidentia. Imaginando igitur quod ista denominatio sit communicabilis creaturae, et cum hoc etiam denominatio vitae sit communicabilis creaturae et cum ista non repugnant simul esse quia reperiuntur in Deo competere possunt creaturae reperiri possunt simul competere creaturae quo dato, videtur quod talis creatura non posset errare quovis modo

Verum est quod ista positio habet aliquas difficultates, ita quod arguitur aliter quod quacumque creatura intellectiva, data quantumcumque perfecta, adhuc esset peccabilis.

Dicendum est ad rationes praedictas.

Sciendum est quod, ex imaginatione de fide quod fides est conformis divino iudicio, multae instantiae possunt solvi et multae rationes quibus tenentes oppositum arguunt.

Unde primo arguunt quod non aequali certitudine credatur creditur ex fide futuris contingentibus et articulis necessariis. Verbi gratia quod non aeque certitudinaliter creditur huic ex fide iudicium futurum erit sicut huic Deus est trinus et unus quia unum est necessarium et necesse est sic esse sicut per ip per eum significatur ipsum signitur et alius aliud est contingens et contingenter est sic esse sicut ipsum significat per ipsum signitur et sic potest non esse verum etc. .

Breviter Et breviter ex iam dictis facillimum facile est huic argumento respondere quia, licet iudicium futurum possit non fore, tamen assensus fidei respectu huius est ita firmus quod non potest falsificari, ita quod tanta certitudine creditur quod iudicium futurum erit sicut quod Deus est, nec plus potest esse error respectu unius quam sicut We prefer "quam" here because it fits the comparative structure intitiated by "plus" best respectu alterius, sic credendo ex fide. Et sic aequaliter secundum fidem, id est, habitum fidei vel quia qui est ipsamet fides est aequaliter assentiendum cuilibet articulo et aeque certitudinaliter, immo ille assensus, qui est fides, est quodammodo necessario verus.

Dico tamen quod ille habitus potest non esse simpliciter, sed non stat talem habitum in animam et voluntatem, et quis per eum assentiat falso, immo dico quod habitui tali vel fidei non potest sub esse falsum, nec per quamcumque potentiam ipso habitu remanente secundum suam naturalem inclinationem .

Ulterius dico quod fidei nulla requiritur apparentia exterior de sic esse, sicut per propositionem significatur significat signa The abbreviation in R is quite criptic but can be plausibly read as "signficat". We, however, prefer the passive for the reading "just as it is signified to be through the proposition" esse. Etiam dico quod: si sit fides respectu articuli de futuro (puta iudicium erit) aeque certitudinaliter inclinat intellectum ad assentiendum illi, sicut propositioni necessariae. Et dico quod: si iudicium sit vel non, non est cura, immo est impertinens quia apparentiam non capit ab obiecto exteriori, sed naturaliter quodammodo primam veritatem et divinum assensum et divinum velle imitatur se semper ei conformando. Unde proportionaliter est imaginandum de fide respectu futuri, sicut de divino iudicio, nam si divinum iudicium iudicavit Antichristum fore, Deum sic iudic asse est causa quare Antichristus erit et non quia Antichristus erit, ideo Deus sic iudicavit. Ideo est ordo in veritatibus, nam Deus vel iudicium divinum est causa quare Sortis currit, si Sortis currat, et non e converso. Sed in nobis, veritas huius Sortis currit dependet ex sic esse; veritas talis in nobis est causa apparentiae seu iudicii quod Sortis currit et totaliter contrario modo est de divino iudicio et de fide. Unde Deus sui iudicii nullam a rebus capit apparentiam. Ideo sicut divinum iudicium respectu propositionis de futuro potest non fuisse iudicium respectu eiusdem, ita est dicendum de fide; unde, per imaginationem, si Deus non esset, nulla esset veritas, et si creatura rationalis esset et sic maneret, tamen, Deo, ad imaginationem, non existente, talis creatura non esset bona nec vera nec aliquid esset verum, nam non d dicitur aliquod verum nisi quia conforme est primae veritati, et sicut unaquaeque res in suo esse est a prima causa, ita in esse verum dependet a prima veritate.

Probatur tamen quod fides non est tantae certitudinis, sicut dictum est, immo quod fidei potest sub esse falsum.

Primo quia de facto spei sub est falsum, igitur et fidei. Consequentia tenet quia spes videtur esse tantae excellentiae et certitudinis sicut fides. Item, confirmatur consequentia quia quantum ad hoc, quod est credere, spes includit assensum et , ideo quantum ad hoc habet conditionem fidei. Antecedens probatur de praescito existentis in gratia, qui realiter credit se habiturum gratiam vitam sempiternam aeternam "sempiternam" is chosen only because of our default preference to follow R and SV where everything else is equal. , et tamen hoc est falsum, licet illa credulitas sit licita et per eam mereatur.

Confirmatur quia potest accidere quod quis ex caritate credat et ex fide falso, ut si quis, in extremo mortis petat corpus Christi et presbyter afferat hostiam non consecratam, credet ex fide quod ibi sit realiter corpus Christi, quia si presbyter interroget eum, credis?, respondebit dicet credo

Tertio capiamus aliquem qui ante incarnationem crederet 'Christum incarnandum', ita quod mediante habitu fidei exeat in assensum huius: Christus incarnabitur. Et ponatur ponitur The subjunctive is preferable here as we read the sense as something like: "And let it be supposed further. . ." ultra quod in illo assensu, ille continetur continue per Dei potentiam usque post incarnationem Christi, tunc assensus ille erit falsus, in instanti incarnationis, igitur . Item de facto ille assensit huic Christus incarnabitur, et hoc est falsum, igitur The mistake in V seems to come by confusing the the two intances of "assentivit" which we have changed to "assensit" assensit falso.

Quarto, de facto Abraham meruit ex fide credendo falsum, scilicet ergo We think "scilicet" makes a lot better sense here than "ergo", but the following phrasse is not a consequence but a clarifiation of the preceding. , solum credendo filium suum esse immolandum, quod tamen erat falsum, et tamen dicit Apostolus credidit Abraham et reputatum reputatu est ei sibi We choose "ei" because this is closer to the Vulgate version of this verse ad iustitiam. meritum We choose "iustitiam" because this is closer to the Vulgate version of this verse Ad Galatas 3:6

Quinto arguitur apparentis sic: Spiritus Sanctus potest concurrere active ad assensum falsum, ergo et et fides . Consequentia tenet quia aeque perfecte, immo perfectius , Spiritus Sanctus concurrit ad assensum aequalis certitudinis sicut assentiendum et aequalis certitudinis est fides. Antecedens probatur patet , quia Spiritus Sanctus principaliter concurrit et tamquam principale agens ad cuiuslibet effectus productionem.

Sexto sic: fides est in potentia obedientali ad cuiuscumque effectus productionem secundum quod placuit Deo. Unde imaginantur aliqui quod quaelibet creatura est in potentia obedientali ipsi Deo, ita quod quamlibet creaturam creaturarum potest assumere ad concurrendum secum ad cuiuscumque cuiuslibet effectus productionem secundum quod sibi placuerit, ergo Deus potest assumere fidem ad productionem assensus sensus erronei sive vel falsi, ergo etc.

Alias vide infra [cross reference] rationes inducam postea et solvam. Sed ante hoc, notanda sunt aliqua, quae tangit Holcot .

Unde, cum dicitur quod actus fidei libere producitur ab anima, Holcot tenet oppositum, et dicit quod intellectus numquam credit articulis, nisi necessitetur per rationem seu vel apparentiam et ad hoc facit aliquas rationes , tamen ipse excludit habitum, quia non est imaginandum quin anima mediante habitu posset libere exire in ad actu. Sed mihi videtur quod male initiat quia nullus ponit quod actus fidei sit in potestate animae, nisi mediante habitu, et causa est quia actus fidei est supernaturalis, sicut eius habitus; ideo non potest produci ab anima, nisi mediate habitu.

Nihilominus tamen habet anima cum anima habet aliquam dispositionem primam in sua libera potestate qua posita ex ordinatione et institutione, divina ponitur actus fidei, et ita diceretur de aliis qualitatibus supernaturalibus, et ideo iste non vadit ad radicem, quia stante habitu fidei solo qualis infunditur in baptismo baptismate , non est credendum quin valde remissus sit et quod se solo non sufficit exire in actu respectu credibilium. Exemplum est de puero baptizato, qui nutritur qui nutritur inter Saracenos, tunc quando erit adultus, si sibi proponatur articulus fidei, non credet. Et si quaeratur, tunc non erit differentia inter habituatum et non habituatum habituatis et non habituatis , tali habitu fidei differentia enim erit in hoc: quia iste qui habet habitum fidei, ceteris paribus, facilius se disponet ad habendum actum fidei quam alter. Unde ad habendum actum primum, requiritur certa latitudo diligentiae. Modo, illa non erit est tanta in habente habitum vel saltem non requiritur, sicut in non habente, ita quod et erit minor diligentia et minor labor requiruntur requirantur in illo qui habet habitum etc. quia habitus iuvat.

Item diligentia facta de vita sua in non habente habitum et qui est etiam in caritate, et operatio sua est bona et viva et augmentat caritatem modo . In illo autem qui non habet habitum caritatem , operatio sua est mortua est. Ideo, in habente habitum, actus citius et intensior producitur.

Item utrum , posito quantocumque habitu fidei intenso posset intense possit anima exire in actum credendi, forte si bene consideretur, imaginando illius actus nobilitates nobilitatem et conditionem, erit bene difficile; utrum anima mediante illo solo habitu possit exire in actum et forte quantum ad hoc , multi homines decipiuntur quia quandoque inducunt actum illum ex rationibus probabilibus sive ex aliqua apparentia, et ille actus non sufficit ad salutem, et tamen illum credunt esse verum actum fidei. Unde actus ille est tantae virtutis et nobilitatis quod fert animam in bona spiritualia et contempnit temporalia. Modo, illud est maxime difficile, ideo dicit Apostolus I Timotheum 6:10 quod, propter avaritiam, multi apostataverunt a fide, ita quod possibile est dicere quod avaritia in certo gradu non est compossibilis actui fidei fidei actui actui fidei . Et ideo mihi videtur quod rationes Holcot solum procedunt ex actu fidei producto productae We think "producto" is preferable because we see it modifying "actu" not "fidei" mediantibus rationibus probabilibus vel apparentiis tantum.

Oportet tamen respondere ad rationes suas quia dicit ipse non est in potestate nostra mea assentire vel opinari sine motivo, nec est in potestate nostra mea credere sine motivo propositioni dubiae; datis enim duabus propositionibus inevidentibus, ego non possum minus inevidenti assentire sine ratione, ergo nec magis inevidenti. Sed Sicut propositio mere contingens, sicut ista, Sortis currit vel rex sedet , est magis inevidens quam ista, Deus est et tamen non possum isti Sortis currit vel rex sedet assentire sine ratione, ergo etc.

Item quia tunc in potestate mea esset assentire tristari vel et gaudere tantum sicut vellem, et sic in potestate mea esset habere tantum gaudium vel dolorem, sicut habent beatus et damnatus, quia per imperium voluntatis possum causare assensum talis propositionis cras habebo tantum gaudium sicut Petrus et Paulus quia ad apprehensionem talis propositionis, sequitur quod gaudium ex quo assentit . Et sic videtur quod intellectus omnino non posset ferri assentive in aliquam propositionem, nisi per rationes sit probata sicut probatas V seems to mistakenly view "rationes" as the subject being modified by "probabta" rather than the previously mentioned "propositio" vel appareat esse probata, probatas Ms V seems to mistakenly view "rationes" as the subject being modified by "probabta" rather than the previously mentioned "propositio" nec est in potestate voluntatis nostrae meae propositionem facere esse veram vel falsam.

Advertendum est hic quod lata est differentia inter propositiones indifferentes se habentes indifferentes quantum ad finem hominis consequendum et inter propositiones illas , quae habent ordinem necessarium ad sui finem consequendum. Verbi gratia, utrum rex sedeat vel non, non est necessarium saluti hominis; utrum autem Deus sit est de necessitate hominis salutis. Ideo homo ex naturali instinctu inclinatur ad assentiendum huiusmodi propositionibus necessariis ad suum finem consequendum et non sic de aliis. Et sic verum est quod natura indidit cuilibet creaturae rationali quamdam inclinationem naturalem ad consequendum suum finem, pro tanto dicit bene ponit Philosophus Aristoteles I quod homo a natura est animal civile Aristotle, Politica, I, 1253a2 . Unde quia homo non potest omnia habere ex natura sua ex se solo omnia sibi necessaria ad salutem, ideo dicit ipse a natura sua est animale communicabile communicabile ceteris animalibus et indiget ut relevetur per potentiam tentiam et bonum regimen. Unde imaginandum est quod sunt instinctus tales et inclinationes quibus homo tendit in Deum naturaliter et ad bene operandum et ad Deum colendum et Deo serviendum. Ideo dicitur: quod Deum esse est naturaliter inditum homini et a natura et ad hoc fides inclinat. Nam dico dicendo quod homo inclinatur naturaliter ad honorandum et orandum Deum, licet propter peccatum originale non percipiat se homo talem instinctum habere. Et ex hoc forte fuit et verum est quod non sufficit particulariter propter peccatum et propter malos mores et huiusmodi et propter hoc in hac radice fundatur idolatria, unde omnis creatura naturaliter tendit in Deum ex quodam naturali instinctu; ideo homo secundum partem affectivam effectivam et intellectivam naturaliter tendit in Deum. Et ex hoc Ideo , male aliqui sumpserunt sub quia in simplicibus, ratio est debilis, ideo sub illa ratione illis rationibus sumpserunt creaturas creaturae credentes illas esse Deum, et hac ex optima radice male applicata.

Ideo idolatraverunt aliqui et adoraverunt false creaturas, nescientes talem instinctum insequi et creatori talia attribuere, sed magis terrena intendentes, propter quod dictum fuit, propter avaritiam, ceperunt homines apostatare a fide; honorem soli Deo tribuendum creaturae impendentes. Et ad illud propositum dicebat Macrobius in libro Macrobius, De Somno Scipionis, ?? quod somnia principum et magnatum et potentum sunt futurorum quaedam iudicia et praesagia subiungens, quod naturaliter prima causa indidit ex ordine universi quod maxime talibus quam simplicibus, qui sint personae communes per quasdam motiones et influentias speciales innotescent quiddam circa potentiam totam novi effectus vel mirabilis accidere deberet sicut verisimilem est fuisse de Saul Rege , de David, de Achas, de Caiapha, de Pharaone, de Nabuchodonosor, et de pluribus aliis. Unde dico quod ex eo quod natura humana fuit infecta et corrupta propter peccatum nescivit talem motivitatem specialem ad consecutionem sui finis ultimi. Ideo quidam spiritualem appetitum insequentes, reverentiam Deo debitam, creaturae impenderunt, ut soli vel lumini et sic de aliis. Sed gratia et fides intellectum maxime regulant in mediante tendendo in ipsum Deum et finem ultimum consequendum. Et instinctus talis quem habemus naturaliter est inclinans ad Deum diligendum, licet corrupte propter originale peccatum, nec et sic de se sufficienter, sed adiuvatur ab ipsa fide tamquam regulante appetitus sensitivos et intellectuales .

Et per hoc, patet apparet solutio eorum illorum quae tangit Holcot XXX de propositionibus quae nullo modo sunt necessariae ad salutem. Secus autem est de propositionibus, quarum veritas necessaria est homini ad salutem et . Ideo talis assensus respectu propositionum necessariarum ad salutem est specialis instinctus naturae et gratiae et et specialis assistentia angeli boni assistentiae angelis bonis Ita quod sua consequentia est semper neganda quia qua arguit de propositionibus minus inevidentibus sine ratione vel apparentia non possumus assentire, ergo nec magis inevidentibus; quia fides naturaliter inclinat ad assentiendum veritatibus catholicis requisitis necessario ad consequendum salutem, non autem sic est de aliis. de propositionibus minus inevidentibus sicut ista 'rex sedet' et causa est dicta

Ex alia etiam radice possunt solvi praedictae rationes, quia fides habet alium modum quam aliae qualitates, quia non movetur mutatur ab apparentia obiecti nec habet veritatem ex obiecto, nec requirit aliquam apparentiam ex parte obiecti; sed sic non est de aliis assensibus, ita quod assensus fidei non requirit aliquam apparentiam in obiecto, immo est met apparentia. Et si dicatur quod obiectum intellectus est verum vel apparens verum, verum est quod oportet quod notitia per quam importat intellectus asserit sit vera vel apparens vera sed , sic est de fide, quia fides habitualis est quaedam apparentia et etiam eius actus; sed istam apparentiam non habet ab obiecto, immo est met apparentia sua, etc.

Tunc restat respondere ad alias rationes prius factas.

Ad primam Vide supra de spe, responsio quod Guillelmi Altissiodorensis XXX in hoc est bona, ipse enim dicit quod fides et spes sunt quaedam virtutes veritates , unde ipse dicit quod spes est semper sine quacumque praesumptione proponente praesumptione , ergo semper inclinat ad verum. Ideo numquam inclinat absolute aliquem ad credendum quod ipse absolute habebit vitam aeternam, sed inclinatio fidei est supra illud complexum in generali quicumque bene egerit et perseveraverit usque in finem etc. habebit vitam aeternam et in particulari in quolibet inclinat ad hoc, si bene persevero in bonis operibus, ego habebo vitam aeternam, ita quod assensus spei fidei , non est categoricus, sed condicionalis vel reducibilis ad condicionalem, et ita proportionabiliter dicendum est de fide, quia illa semper ita est sine quacumque praesumptione, ideo semper inclinat ad verum.

Ad secundam rationem principalem Vide supra dicitur quod simile est, scilicet in casu ibidem posito, quod alicui in extrema necessitate etc. Unde dicitur quod talis in illo casu non deberet credere categorice quod ibi sit corpus Christi. Sed ex suppositione quadam, scilicet quod si hostia sit debite consecrata, ibi est corpus Christi, potest forte contingere quod ibi sit una credulitas categorica quod ibi est corpus Christi et secunda illa non est multum periculosa, sed illa non est generata ex fide. Ideo dicitur quod contingit quod ibi sit aliqua credulitas incredulitas , sed illa non est magnum peccatum, sicut aliquando contingit in Missa quod ibi est aliquis defectus ex parte Sacerdotis in consecratione, sed ibidem error ille non est multum periculosus nec multum malus nec ibidem est idolatria quia intendit talis adorare corpus Christi et ita facit.

Ad tertiam Vide supra de assensu ante incarnationem Christi quia aliqui assentiebat etc. Conceditur totum illud quod ponitur quod assentiebat assentierunt aliqui huic Christus incarnabitur ante eius incarnationem et hoc ex fide; et quando ulterius ponebatur ponitur quod continuaretur huiusmodi assensus usque post instans incarnationis Christi, distinguendum dicendum est de assensu ratione temporis quia existentes ante incarnationem Christi tempus incarnationis debebant debeant scire vel proprie secundum praescriptionem Prophetarum, quia et Despite our preference to follow R and SV, we refer the causal sense of "quia" here certum est quod prophetae tempus adventus Christi denuntiaverunt; non tamen ita certe quod possent pro tunc existentes punctualiter penetrabiliter seu certitudinaliter iudicare de praeciso tempore incarnationis Christi. Distinguendum dicendum igitur est de tempore quia si fuerunt in tempore multum distante ab incarnatione, ita quod bene poterant iudicare quod pro tunc erat Christus incarnandus incarnand incarnandus , ille assensus, ille assensus, quo assentiebant isti Christus incarnabitur, erat licitus et verus; adveniente autem tempore quo quod non poterant recte discernere vel distinguere utrum Christus erat incarnatus incarnandus vel non, quia ex Scriptura hoc non poterant scire, tunc, eo ipso quod quo habebant aliqualem dubitationem de tempore incarnationis, fides non inclinabat ad illum assensum Christus incarnabitur, sed inclinabat ad illum assensum Christus incarnabitur incarnabatur vel est incarnatus vel de facto incarnatur sub tali disiunctione et isto modo tenebantur tenebant pro tunc credere credentes . Et per hoc patet quid dicendum sit ad argumentum quod assensus fidei semper est verus quia quamdiu bene poterat distingui de tempore incarnationis, fides inclinabat ad assentiendum quod Christus incarnabitur quando autem non poterat bene distingui inclinabat ad assentiendum disiunctive quod Christus incarnabitur vel est incarnatus vel incarnatur . Et tunc quando dicitur quod conservetur ille assensus usque ad instans incarnationis, duplex est hic modus respondendi. Unus est quod non est casus possibilis. Alius modus respondendi esset ille quod ille idem terminus assensus esset , qui ante incarnationem tempore tempus , quo poterat distingui de tempore incarnationis, inclinabat ad assentiendum quod Christus incarnabitur, post tempus, quo non non quam poterat distingui de incarnatione, inclinabat ad assentiendum disiunctive quod Christus incarnabitur vel est incarnatus vel de facto incarnatur. Item secundum primum modum, diceretur quod Spiritus Sanctus non valet concurrere ad conservationem illius assensus in instanti incarnationis vel post; assensus, inquam inquit per quem assentiretur quod Christus incarnabitur. Item etiam quia hoc repugnat naturae illius assensus quod false repraesentet, sicut dictum est multotiens in praecedentibus prius etc. .

Sciendum est quod pluries dictum est quod, tam actus fidei quam habitus tam habitus fidei quam actus est infallibilis ineffabilis nec sibi et quod sibi non potest sub esse falsum, ita quod non potest fides respectu alicuius esse assensus quin Deus sit respectu illius eiusdem assensus conformis, ita quod ibi est quaedam quae subordinatio causalitatis talis. Verum est quod contra illud factae fuerunt rationes et ad aliquas responsum est. Sed quia sunt adhuc aliquae aliae solutiones, eas repetam, et aliter solvam quam fuerunt solutae.

Dicebatur ulterius quod huiusmodi credulitas non erat multum periculosa in simplici quia ita aliquando contingit in Missa quod est aliquis defectus ex parte presbyteri, et tamen realiter creditur quod ibi sit vere corpus Christi sub speciebus panis. Et talis verum error non est multum periculosus sive culpabilis, ut dictum est.

Consequenter, de ista vetula est aliqua difficultas. Unde casus ponebatur quod vetulae praelatus suus praedicaret sibi aliquid aliqua contra fidem, et dictum est quod, in illo casu, non debet sibi credere. Et quia quod et quod aliqualiter innatum est sibi credere Deum esse, et quod, si faciat debitum suum, non credet praelato suo, immo credet oppositum, quia sed illuminabitur a Deo ego iuxta illud: Ego sto sum ad ostium et pulso et si mihi quis aperiat ostium, ego intrabo et cenabo cum illo Apocalypsis 3:20 , et tunc vetula alleget illud audiam quid mihi praedicet dicens Psalmus 84:9 .

Sciendum est quod hic sunt difficultates multae. Una est, utrum vetula teneatur ad articulum Trinitatis quantum est de exemplo, utrum teneatur vel an non. Non discutio pro nunc utrum, scilicet ad articulum trinitatis quantum est de exemplo , teneatur credere Deum esse trinum et unum . Sed quo ad propositum nolo intelligere quod credibile cuius oppositum praedicatur sibi a praelato suo sit sit unum de credibilibus ad quem tenetur et quod sit infra latitudinem suorum credibilium, quia non solum tenetur credere in generali quidquid Ecclesia credit, sed tenetur in speciali plura credere, scilicet quod Deus est, et multis aliis De articulo autem existente extra latitudinem suorum credibilium, utrum licitum sit credere oppositum quantum ad ad hoc, teneo quod non. Ita quod Guillelmus Parisiensis XXX dicit quod non stat credere oppositum alicuius articulorum credibilium quin peccet mortaliter. Unde bene ipse imaginatur quod sicut affectus non potest facere contra caritatem quin qui peccet mortaliter, ita nec intellectus potest aliquid credere contra fidem quin peccet mortaliter . Et quantum ad hoc imaginatur conformiter sicut Guillelmus Altissiodorensis . Consequenter dicit quod Deus custodit diligentes se , et hoc expresse habetur tertio . Unde si homo non ponat obicem et convertat se ad Deum, Deus convertetur ad eum quia Deus habet maiorem sollicitudinem de hominibus quam de aliis, sed aliis aliquis optime providet de sibi necessariis ad salutem suam, igitur et homini ergo . Modo, creatura non potest attingere immediate ad illa quae sunt sibi supernaturalia vel quae sunt spiritualia, sed Deus ordinavit quandam dispositionem, quae est in nostra libera potestate, qua posita potentia , Deus ordinavit conferre illa bona dona supernaturalia sive spiritualia.

Ex isto intulit quaedam aliqua corollaria per quae solventur solverentur multae particulares difficultates rationes in multis casibus.

Sciendum est quod in solutione ultimi argumenti, in qua dicebatur dicetur de illo, qui assentiret corpus Christi esse in hostia non consecrata sibi data a presbytero in extremo mortis, dictum est quod ille assensus non est multum periculosus et non faceret ipsum assentientem de per se idolatrare. Verum est quia modus loquendi communis est quod in illo casu sacerdos facit simpliciter simplicem It seems like the sense could go either way. The Vatican reading, however, would suggest that the priest forces the simple person to be an idolater, whereas the reading of R, SV, S suggest that the "strictly speaking" (simpliciter) it is the priest who is the idolater. idolatrare. Sciendum est We select the more explicit reading here quod communiter simplices habent pro obiecto adorationis aliquid contentum sub speciebus, et sic, si corpus Christi non sit q ibidem quando hostia non est consecrata, habent illud quod continetur sub speciebus pro obiecto adorationis. Et istud permittitur promittitur Despite its lack of support "permit" seems to make more sense here than "promise." We read this as saying "they [the simple] have that which is contained under some liknesses as an object of adoration. And this 'is permitted' to them because if they were required/induced to believe conditionally, then they would hesitate on account of this, and their devotion would be lessened." åeis quia, åsi inducerentur ad conditionaliter credendum, per hoc haesitarent haesitarentur ået remitteretur eorum devotio. Et ad istum intellectum, prohibitum est sacerdotibus ne illis dent hostias non consecratas, et si hoc faciant, scilicet dando eis hostias non consecratas, gravissime peccant, etc.

Continuando autem materiam inceptam de certitudine fidei: quomodo enim non potest ei subesse falsum. Quia hoc est aliqualiter difficile ad capiendum, ita communiter accidit quod veritas est aliqualiter difficilis ad capiendum ex corruptione peccati, ita quod falsitates sunt nobis quodammodo magis proportionatae quam sint aliquae veritates. Unde qui vellet sequi opinionem Anglicorum, non esset difficultas quia ipsi We include "ipsi" as the more explicit rendering concedunt quod fidei potest subesse falsum et quod Deus potest decipere aliquem. Et consequenter concedunt quod anima Christi potuit decipi potest peccare ipsa existente unica verbo. Dicunt etiam quod praeteritum potest non fuisse praeteritum. Dicunt etiam alii quod licet fides causaverit aliquem alium assensum, potest tamen illum numquam causavisse. Unde concedunt quod licet quaelibet res positiva, si fuerit necesse, est ipsam fuisse, tamen non est sic in respectibus.

Sed dimittendo ista et eundo ad propositum prius inchoatum de certitudine fidei, tenendo quod fidei ei non potest subesse falsum, contra quam imaginationem inductae sunt aliquae difficultates et rationes difficiliores difficultates Both R and V are quite clear about "difficiliores" here. SV is less clear, but could easily be "difficiliores." S is more difficult to render as "difficiliores" as it appears to be an identical abbreviation of the previous use (three words prior) of "difficultates" quas potui reperire.

Unde respondendum est ad illam rationem consequenter quae erat de continuatione assensus fidei post instans incarnationis, et ista ratio est maximae apparentiae. Unde arguebatur sic: ponatur quod ante incarnationem aliquis assensit isti mediante habitu fide, Christus incarnabitur, et quod ille assensus continuetur continetur usque ad instans incarnationis , tunc in instanti incarnationis ille assensus erit falsus, ideo etc.

Alia ratio fuit de Abraham, qui ex fide credidit filium suum immolandum esse , et tamen non immolavit, ergo credidit falsum ex fide. Respondetur breviter quod Abraham habuit praeceptum quod vellet filium immolare ita quod deus petebat ab eo quod vellet filium suum It's rather unusual for R V to agree in this variant against the presence in SV and S immolare ad videndum obedientiam eius suam. Sed quantum ad credulitatem potuit habere credulitatem quod semen suum multiplicaretur, sicut sibi fuit dictum et revelatum et ita fuit. Si autem credidit filium suum immolari immolare , credidit hoc ex credulitate humana, quae non erat sibi periculosa, quia non erat de materia fidei.

Item potuit habere credulitatem quod solum Deus petebat obedientiam ut vellet filium suum immolare. Unde sicut notatur habetur in una decretali dectali decretali Decretalis, ? , aliqua sunt praecepta credenda in forma praecepti, sed non secundum intentionem praecepti, sicut est praeceptum illud, non moechaberis Exodus 20:14 , non furtum faciens Exodus 20:15 etc. Sic fuit in proposito, quod non erat intentio praecepti quod Abraham immolaret filium suum, sed solum erat forma praecepti. Alia sunt praecepta quae sicut sunt credenda et secundum intentionem praecepti et secundum sicut formam praecepti, sicut est istud praeceptum honora patrem et matrem Exodus 20:12 etc. Et sic in dicto casu, credere filium suum immolare, non fuit Abrahae meritorium quia non fuit fit ex fide, immo ex proprio capite, nec fuit peccatum quia non fuit contra fidem.

Dicitur ulterius quod si ex caritate determinavisset se ad credendum quod filius suus immolaretur, illam determinationem illa determinatio non fecisset fecit ex fide , nec quod illa credulitas fuisset fides, licet bene sed quod actus suus fuisset meritorius.

Et si dicatur quod talis actus procedebat ex caritate et per et per consequens ergo ex fide, respondendum est quod caritas in regno animae tenet principatum in in respectu aliarum virtutum, ita quod concurrit ad omnem effectum aliarum virtutum, sed fides non immo quia ipsa est limitata respectu credibilium necessariorum ad salutem, et ideo bene consideretur concederet quod caritas concurret ad huiusmodi assensum, non tamen et non fides.

Verum est quod ibi notatur negatur unum aliud quod bene requireret magnam investigationem, scilicet, quod aliquis actus est esset meritorius, qui non esset proprie actus caritatis, sicut si aliquis bonus homo ex caritate velit alteri bona temporalia, ista volitio est meritoria; et tamen non est proprie motus caritatis, quia motus caritatis illae semper habet rem spiritualem pro obiecto. Vel aliter dicitur quod Abraham meruit obediendo, et si crediderit categorice vel conditionaliter adhuc tamen verisimilem est quod crederet sub disiunctione, scilicet, si Deus vellet eum obligari obligaret ad sic credendum, sed constat etiam adhuc si categorice credidit, adhuc non peccavit, licet sit falsum. Et si dicatur credidit falsum et inde meruit quia scriptum, scilicet quod sibi reputatum est ad iustitiam instantiam Genesis 15:16; Romanos 4:3 Romanos 4:22, Galatas 3:6, Iacobi 2:23 , dico quod ex actu credulitatis imperato a voluntate existente in gratia meruit, non propter creditum illud. Unde per illud praeceptum sceptum , Deus intendebat demonstrare obedientiam Abrahamae; non autem immolationem filii Deus intendebat, sed obedientiam. Unde quis actum credendi circa aliquod aliud obiectum falsum, non tamen apparens falsum, potest habere, et tamen inde merebitur. Unde Deus bene volebat Abraham sic velle, non tamen obligabat eum ad sic velle. Unde in casu nostro, si Abraham credidit categorice hoc, fuit ex verisimili coniectura et ratione probabili, non tamen ex fide, licet fide obediret, et credo Abraham non fuisse obligatum ad credendum immolare filium suum, sed potius ad velle immolare, si Deus vellet eum; immolatur non sibi .

Aliud argumentum fuit factum de Spiritu Sancto, scilicet I prefer to include the reading form V here as the more explicit reading quod potest potuit concurrere ad causandum assensum falsum, ergo et fides. Responsio est facilis, unde dicendum dicendo quod fides speciali modo et supernaturali concurrit ad assentiendum articulis credendis et ita ita etiam Spiritus Sanctus secum concurrit speciali motione dirigendo hominem h in finem suum. Modo, dicitur quod Spiritus Sanctus non posset movere ad assentiendum falso ista motione speciali qua concurrit cum fide ad assentiendum vero, sed Spiritus Sanctus concurrit ad productionem assensus falsi tamquam sicut causa necessario requisita, ita quod concurrit in minimo numero et generalissimo modo concurrendi. Sed de concursu speciali Spiritus Sanctus Sancti non posset sic specialiter concurrere ad decipiendum creaturam, et per consequens nec ad decipiendum assentiendum falso sicut nec fides. Et per consequens non attribuitur fidei aliqua praerogativa, quae non attribuatur attribuitur Spiritu Sancto, sed quia fides non potest habere concursum generalem ad concurrendum ad cuiuslibet effectus productionem sicut Spiritus Sanctus, immo sed solum habet concursum specialem ad assentiendum vero. Ideo non concurrit ad assentiendum falso sicut Spiritus Sanctus. Et ideo, si argumentum bene resolvatur, arguet praerogativam in Deo quam non attribuimus fidei.

Arguebatur arguitur confirmando quia fides potest in actum perfectum, scilicet puta in actum illum supernaturalem etc. Breviter consequentia non valet, quia causalitates rerum sunt limitatae, ita quod non possunt in quaecumque quaelibet effectum, sed solum in aliquos effectus sibi debitos ex natura sua. Unde non sequitur homo non potest producere hominem, ergo potest producere lapidem, et sic de aliis.

Ad aliam confirmationem quia fides est in potentia obedientiali et sic potest assumi a Spiritu Sancto ad concurrendum seu ad productionem assensus falsi. Quantum est de materia ista quae tangit potentiam obedientialem, ipsa requireret requiret longum processum ad eius declarationem, ideo, pro praesenti, non intrabo eam. Sed quantum ad propositum spectat, dupliciter potest responderi. Uno modo, quod fides aliquas proprietates habet quae sibi non competunt ut fides est sicut ut inhaesio et alias. etc. Utrum autem Deus posset possit fidem assumere secundum denominationem sibi competentem, non inquantum est fides ad producendum assensum falsum, non est ad propositum quia tunc non concurreret ut fides, sed ut qualitas quaedam et . Ideo potest dici dixi quod omnino repugnat fidei inquantum ut est fides ad producendum assensum falsum non est ad propositum concurrere ad assensum falsum. Ideo quantum ad hoc, non est in potentia obedientali respectu ipsius Spiritus Sancti. Ultimo posset dici quod istud non est contra positionem quin Deus variando naturam fidei posset ipsam assummere ad concurrendum ad assensum falsum. Et sic teneatis quam viam volueritis in ista materia. Et sic patet ex dictis quomodo respondendum sit ad omnia argumenta obiecta prius facta.

Sciendum Dicendum est quod ab initio obiectio postquam post postquam proposita fuit quaestio, scilicet, utrum in foro vel in causa iudicali fidei contra traditionem pure humanitus adinventam, iudex idoneus pro fide feret habeat determinare sententiam? Protestata fuit conclusio ista: quod fides non subicitur humano iudicio, immo vice versa; et haec fuit una conclusio, quod fides est donum Dei supernaturale et spirituale.

Ex qua propositione prius posita, infero istam propositionem: quod fides elevat animam et roborat et illuminat super omnes habitus seu actus naturaliter acquisitos . Et ex ista propositione conclusione sequitur una alia conclusio quae est contra Averroes in prologo suo supra III ubi dicit quod instructio in aliqua lege impedit cognitionem veritatis Averroes, Physica III, prologus, ?? . Sed quod: instructio in lege divina illuminat et roborat animam ad cognitionem veritatis . Quantum autem est de aliis legibus, verisimile est et videtur esse quod instructio earum impediat inquisitionem veritatis quia inficiunt animam. Probatur igitur propositio mea per effectum, nam fides facit veritates arduissimas per assensum fidei attingi, et eas primo creditas et postea intelligere iuxta dictum nisi si non credideritis, non intelligetis. Isaiah 7:9 Ex ex quo si igitur fides potest elevat revelat potentiam in arduissimas veritates et respectu obiecti facit facere cognoscere praedictas veritates, quae non possunt cognosci sine fide; sequitur conclusio vera.

Ad idem arguitur ratione primo sic: fides est in in suprema dispositione supremae potentiae intellectus reddens ipsum ipso virtuosissimum, ergo conclusio vera. Consequentia nota. Antecedens probatur, patet quia maximus vigor est applicare se ad credulitatem articulorum, maxime articulorum Trinitatis, et respectu ipsorum cognoscere arduissimas veritates modo non in potentia, quae est diversarum operationum, dispositio supremae activa est dispositio supremae potentiae; etiam eadem est proportio respectu dispositionum inter se, qualis est proportio potentiarum inter se, igitur dispositio supremae potentiae est supremae activa.

Item, fides est lumen unum repulsivum errorum erroris et falsarum cognitionum, maxime circa felicitatis obiectum, ergo etc. Antecedens est clarum notum et consequentia patet quia iuxta proportionem obiectorum est proportio habituum, unde habitus et actus maxime concernentes concernans felicitatis obiectum in eadem proportione est nobilior notior quam quicumque alter.

Item fides annectitur speciali Dei assistentia et speciali gratia dirigente hominem in suum finem, sicut caritas annectitur speciali amore Dei ipsius et speciali amorosa assistentia ipsius Dei.

Item, Tertio Quinto fides tollit activitatem rationum Sophisticarum circa felicitatem et supremum bonum et varios errores introducentium inducentium , ergo etc. Consequentia tenet quia non est parvum in intellectum tollere errores circa fidem quia quam quam bonum est sentire bene de felicitate tam malum est errare circa felicitatem. Modo, fides nedum facit bene sentire de felicitate et eius obiecto, sed etiam circa ea tollit errores tollit errores, ergo etc. .

Sexto arguitur argui arguitur : corpus quod corrumpitur aggravat animam iuxta testimonium Sacrae Scripturae quia inclinat ipsam ad temporalia dimittendo spiritualia. Fides autem elevat incinat animam scilicet ad spiritualia et nedum elevat vel et inclinat ad assensum, sed ad amorem spiritualium et remittendo spiritualia temporalia, ita quod fides facit intellectum abnegare temporalia et semet ipsum et ista fuit conclusio probanda.

Consequenter viso qualiter quomodo fides sit elevativa et inclinativa intellectiva intellectus ad summum bonum, videndum est qui sunt languores animae qui per fidem removentur. Circa quod quam notandum est quod primaria radix omnium languorum et defectuum animae est pena originalis culpae, et causa fuit principaliter peccatum, nihilominus punito purgato peccato remanet poena aliqua culpa ideo etc

Tertius languor animae est consuetudo audiendi errores falsum impedit ab inquisitione verae errores unde Commentator in IIIo in prologo suo dicit quod consuetudo audiendi falsum impedit ab inquisitione veritatis, Averroes, Commentarius in Physicorum, prologus, ?? nam quantumcumque quandocumque aliqua sunt sint falsa et improbabilia tandem per consuetudinem inclinamus inclinamur eis assentire; unde Tullius in libro hoc pulchre declarat, unde dicit quod natura, quantum est de se, nos tales genuit, ut si ipsam nos intelligeremus, nos duceret ad vitam beatam Cicero, De Tusculanis quaestionibus, ?? . Sed dicit ipse ex mala consuetudine extinguimus illud quod indidit nobis natura Averroes, ?? , et causa est quia maior pars cum quibus conversantur iuvenes est minus docta data et quae communiter solent solet falsa dicere. Et quia natura ab initio est avida ut veritatem recipiat, si audiat falsa continue forte, imprimit in se illa falsa et retinet ex consuetudine sic quod in toto tempore post non possunt extingui nisi mediantibus virtutibus. Et ista fuit radix idolatriae filiorum Israel in civitate Caldea, quae duravit et continuata est continuavit usque nunc, nam vetulae pro tempore isto adhuc faciunt multa sortilega et hoc est, quia a primis hoc quae haec viderunt facere. Et ex hoc ista patet quantum est malum dare iuvenibus mala exempla. Et iste est unus modus quantificandi peccatum quod intantum quod sit infinitae malitiae. Et ista est valde mala infirmitas, quia quam valde bene cognoverunt cognoscunt philosophi et ideo Aristoteles Io docet quod quod iuvenes bene debent assuesci assuefieri , unde dicit non parum autem refert qualiter assuescant. Aristoteles, N. Ethica, B1, 1103b23-25.

Quarta infirmitas animae unde dicit non parum autem refert qualiter assuescant. Quarta infirmitas animae Here R seems to start the new paragraph at the end of the page, then repeate the last line of the previous paragraph at the start of the new page and the begin the paragraph again by repeating "quartas infirmitas" est affectio primaria parva quae est sui obiecti repraesentativa sub ratione mali, nam amor et odium pervertunt iudicium. Et ideo Boethius in fine I XXX iubet passiones tolli, si interius intellectus bene debeat disponi ad iudicandum et II dicitur malitia eorum excaecavit caecavit eos Sapientia 2:21 . Ideo dicit Psalmista Iniquitates meae supergressae sunt caput meum Psalm 37:5 et sequitur et lumen oculorum meorum non est mecum. meus Psalm 37:11

Istis praemissis, sit haec conclusio: anima cum influentia Dei generali sive speciali influentia magis movetur apparentiis falsis et rationibus sophisticis quam veritate, ita quod falsitas magis movet animam ad assentiendum quam veritas exceptis principiis per se notis, etiam et hoc tetigit Philosophus in in quo dicit quando dicit quod quaedam falsa sunt probabiliora quibusdam quibus veris. Aristotle, Topics, I, ?? Et provenit ex poena originalis culpae quia verum quantum est de se non movet, nisi quantum ad assensum, et falsum etiam quantum est de se non movet, nisi ad dissensum, assensum, sicut amarum non movet, nisi suo modo, scilicet, amare, et dulce, nisi dulce, et tamen in male disposito dulce apparet amarum et e conversa, nam actus activorum sunt in patiente et disposito praedisposito II Aristotle, De anima II, ? .

Secunda propositio: conclusio: anima humana cum ista vulneratione et cum praedictis languoribus ad investigationem humanam veritatis indiget fide imperfecta, ita quod, sicut indiget fide perfecta ad inquisitionem veritatum supernaturalium, ita in humana investigatione indiget fide imperfecta, et hoc testatur fides Philosophus Io oportet enim dicit ipse addiscentem credere veritatem Aristotle, Sophistical Refuations, I, ?? . Unde in philosophia multa reperiuntur reperiuntur proponuntur inveniuntur proportionata fidei suo modo quae quod nec sunt conclusiones demonstratae nec principia, sed sunt praesupposita multa tamquam vera pro inquisitione veritatis. Unde in mathematica et in geometria, quae sunt in primo gradu certitudinis praesupponuntur multa quae non nec sunt conclusiones demonstratae nec principia indemonstrabilia. Similiter Ptolemaeus in praesupponit epistillos et centricos, non nec tamen hoc est probatum nec demonstratum nec immo non posset potest etiam probari nec sive demonstrari, quo supposito de facili faciliter salvatur diversitas motuum in corporibus caelestibus.

Ex quo sequitur corollarie quod maxima pars scientiae humanitus adinventae est quaedam fides praesupposita ex defectum rationum probabilium vel ex defectu rationum ad oppositum inducentium inducibilium Unde dicit quidam philosophus quid enim potest anima ex propria natura cognoscere quasi dicit nihil. Unde sicut dicit Bradwardinus allegando Philosophum, credo quod non plene cognovi cognoscens Bradwardine; Cf. Plato ?? minimam guttam aeque seu seu minimum minimus corpus, nam in illo corpore sunt infinitae figurae et infinitae sphericis et infinitae pyramides et sic de aliis.

Ex ex quo et sic sequitur quod quantumcumque aliquid cognoscimus in infinitum, plus illud ignoramus quam cognoscimus. Et ex hoc apparet debilitas humanae investigationis quantum est de se, intantum est quod cognitio huiusmodi infirmitatis est perfectior perfector cognitio quam possumus humanitus acquirere habere de deo per humanam investigationem esset ita minus perfecta quam praedicta . Ita quod se cognoscere modicum modicus et cognoscere se ex natura sua propria humana natura est nobilissimum humanorum cognoscibilium cognitionum , quia cognitio quam ego haberem haberetur de Deo per humanam investigationem esset ita minus perfecta quam praedicta cognitio cognitione Et ideo de caelo venit notis elytos, nomen Graecum id est, cognosce te ipsum et tuam fragilitatem XXX , Unde illa cognitio maxime disponit ad fidem.

Unde habita illa homo libenter recipit fidem ut elevet ipsum eam eum ad maxima cognoscibilia, et ideo maximus philosophorum reputatur reputatus Socrates, unde quia nihil scripsit, et quia multa Aristoteles scripsit et bene ideo vocatur Aristoteles princeps philosophorum, tamen alter reputatus est a philosophis maximus. Et tamen quando multa scit scivit finaliter dicit dixit se modicum scire, unde dicit dixit hoc maxime scio quod qd quod nescio XXX , et ista propositio de vi vocis implicat contradictionem, et ideo debet sic intelligi hoc maxime scio quod nescio , id est, quod ne scio me nihil non scire vel modicum scire.

Dicitur ulterius quod licet et geometria sit scit de quantitate continua, tamen per eam non possumus cognoscere determinate quanta aliqua res sit. Ita quod pono istam propositionem: quod humanitus et et secundum investigationem humanam non est proprie scibile de aliqua re quanta sit, et per consequens geometria fundatur super principia ignota. Probatur conclusio quia si sic, vel hoc esset per aliam quantitatem applicatam applicativam illi quantitati, et hoc non quia non potest constare nobis quin inter A et B sit excessus quia non sequitur a nobis non percipitur assen excessus inter A et B, igitur inter A et B non est excessus quia potest ibi esse excessus a nobis imperceptibilis ut notum est. Item quaereretur de illa alia quantitate per quid quam I'm still unclear about the sense here. "quam" may be preferable since it seems to agree in gender with "illa alia quantitate" esset nota, notitia utrum per se ipsam vel per aliam. Si per seipsam, ita erat standum in prima nec per aliam, quia tunc sic procederetur in infinitum; nec valet, si dicatur quod tandem deveniemus ad unam aliquam quantitatem quae erit esset nobis de se nota, quia in tribus casibus staret quod nos iudicando secundum de eam ea erraremus. In primo iudicando quod aliqua re non augmentata esse maiorem in duplo quam ante. In secundo casu eadem re non augmentata This is a significant omission by R and SV. Here they leave out the "in secundo casu" which clearly comes between the "in primo" and the "in tertio". nec diminuta esse minorem in duplo quam ante. In tertio casu eadem re augmentata in duplo iudicaremus esse praecise tantam sicut ante augmentationem. Primus casus est quod omnes aliae partes quantitates ab illa de se nota diminueretur ad sub duplo imperceptibiliter per Dei potentiam. Secundus casus est quod omnes quantitates aliae ab illa quantitate per se nota augmentarentur in duplo imperceptibiliter. Tertius casus est quod omnes quantitates generaliter augmentarentur in duplo etiam imperceptibiliter Tertius casus venit ante secundus casus This is a difficult variant to describe in the encoding. Basically V presents the "tertius casus" before the "secundus casus". . Et consimiliter posset dici de motu generationis quod non est nobis evidens naturaliter aliquid generari et ita de motibus corporum caelestium de tarditate et velocitate motuum, et ita quod nos dicamus iudicaremus Sortem durare manere durare per annum, qui solum duraret per diem, et e converso et sic de aliis similibus , ista patent patet intuenti.

Sciendum est quod in lectione praecedenti pnu praecedenti fuit tactum tractum tactum de infirmitate ingenii humani, et eius vulneratione ex pluribus causis ibidem tactis. Et quia aliqua exempla posui, quae non videntur aliquibus bene declarata, ideo aliqua repetam ad ostendendum debilitatem ingenii humani. Ego enim in ultimo exemplo descendi ad obiectum infimum, scilicet ad quantitatem continuam, et ibidem dictum fuit quod nos non habemus aliquod certum medium ad concludendum de aliqua re quanta sit proprie. Nam quacumque quantitate data ipsa ipsam est nota per aliam, ita quod solum cognoscimus quantitates quantitatem relative comparando unam ad aliam, ita quod non possumus realiter de aequalitate iudicare proprie , nec aliqua quantitas potest nobis simpliciter esse nota, ut patuit in tribus casibus ibidem positis. Ideo nescimus proprie quanta res est nisi sciamus in Verbo vel per revelationem specialem a Spiritu Sancto. Ideo non est mirum si, respectu credendorum credendo , ponatur ponamus requirere fides fidem , quando ad cognoscendum de aliqua re quanta sit oportet ponere fidem. Ponebatur communiter quod nedum est ita de quantitate continua, sed etiam de velocitate et tarditate motuum et de generatione et corruptione rerum. Unde quia natura est subiecta Deo sicut sicut met testatur Philosopho Metaphysiciis quod quaelibet natura particularis est subiecta naturae universali; quaelibet res magis insequitur finem suum ultimate intentum et ordinarium ordinem illius finis quam quod quodcumque aliud. Ideo dicitur quod possibile fuit ex congruentia regnis rerum, caelum aliquando velocius, aliquando tardius moveri; ita quod secundum quod caelum velocius movetur secundum hoc: proveniunt influentiae nobiliores et perfectiores. Ideo bene potest salvari quod antiquitus caelum velocius movebatur quam nunc movetur . Et hoc propter nequitiam vel malitiam hominum, et hoc ex ordinatione divina, et hoc testatur Scriptura Sacra dicens duae dabo eis caelum ferreum Leviticus 26:19 id est, influentiam malam. Ex hoc bene salvaretur quod a principio motus caeli erant velociores, et consequenter quod influentiae erant perfectiores et meliores, et consequenter, complexiones complexio homini et aliarum rerum quam nunc sit. Et consequenter salvaretur quod antiquitus homines vixissent per tot annos sicut legitur in Scripturis Scriptura , sed non tanto tempore vocando annum, scilicet , completam revolutionem solis non quod annus habuisset tot dies et tot horas sicut nunc propter velocitatem motus caeli pro tunc.