Collatio

Ascendit petrus in superiora domus , Actuum 10. Reverendi patres et Deum voluminis sententiarum seriosus per cunctator concludere potest quod Magister Petrus Lumbardus quondam praesul dignissimus accibus et scriptis clerum docet subtiliter in primo libro veribus et armis hostes vicit viriliter in 2o moribus levius praeceptis prae est utiliter in 3o opibus et bonis iustos ditat seu replet feliciter in 4o igitur merito sedibus in altis hic residet sublimiter in domo patet consequentia quia testante scriptura praesidentes familiis decet hor prae aliis edocentes in sollis humdantes divitiis atque locus in superis triumphantes in praeliis ymoo succurentes in opiis harum concordantias obmitto causa brevitatis causa sed antecedens assumptum quo ad tres personas partis peratuit virtualiter mihi aliis tribus principiis quantum vero ad 4am eius particulam patet scilicet qualiter magister in hoc 4o operibus et bonis multos ditat et replet utiliter seu ditari instruit faciliter nam in hoc sacramentoum remedia contra peccatorum vulnera esse a christo instituta consequenter declarans ipsorum numerum et sufficientiam virtutem et efficaciam iustificationis ipsorum medium et causam ut merito dicat nobis magister petrus illud sapientiae 6 non absconcam a vobis sacramenta dei quae sacramenta dei figurantur per septem columpnas spicas formosas pululantes in uno culminem genesim CIo nam sicut inspica sub exteriori cortice granum latet per quod deffectus famis expellitur et hoc dicatur sic secundum augustinum libro de corpore christi in sacramentis euvangelistsis sub regimento rerum visibilium quasi sub cortice divina virtus se certius operatur salutem et sic de celestibus donis homo ditatur pro cuius virtutis reserationem ad curandum peccati vulnus et ad relevandum paupertatis honos magister petrus ascendit in superiora domus quae sunt nunc verba et alias vestris reverentiis proposita In quibus verbis ut alias dicebatur 4or in miuntur primo in lumine supernali deitatem revelari 2o in opere divinali entitatem situari 3o in homine personali ymitatem sublimari 4o sub regimen aeternali civitatem populari deitas revelatur dum petrus hic notatur nomine imposito entitias procreatur dum situs denotatur per omni composito ymitas sublimatur dum humus personatur divino supposito civitas populatur dum domus habitatur praemio apposito

Primum probat exercitium magistrale celse intelligentiae quia Petrus 2m probatu artificium undiale latae circumferentiae quia iii 3m probat promotorium supernaturale infinite potentiae quia ascendit 4m probat receptionem aeternale solide permanentiae quia domus

Dimissis tribus prius dixi 4o quod in verbis the?tis ostenditur sub regimine aeternali civitatem populari nam celestis civitas proplantur dum domus habitatur gaudio seu praemio apposito quod notatur in hoc termino domus IN hac enim domo ut ait christus rex civitatis celestis qui petiti accipit et qui quaerit inventi quia omnes in illa domo caelesti existentis habent quidquid volunt et nihil habent quod nolunt ut ostendit magister in hoc 4o.

Ubi etiam advertendum quod, sicut dictum est de tribus conditionibus aliis the?tis in tribus praecedentibus principiis, sic in hoc 4o ostenditur quinque materiae per quinque litteras huius dictionis domus designate ordine, tamen reverso seu retrogando acceptae, scilicet per s septiformis sacramenti medicina a prima distinctione usque ad 43 per u uniformis vocamenti lex divina vel loca vina, scilicet in mortuorum vocationem et r?ron per m multiformis distinctio praemiorum a 49 usque ad 50 per o omniformis pui?cio peccatorum quia reddent usque ad ultimum quadrantem per d doctiformis resumptio hic scriptorum scilicet in epilogo totius libri ubi dicit magister hoc de pedibus sedentis super solium excelsum in quo solio christum regem sedentem glosae cernere nos facit ipse christus. Amen.

Quaestio

Utrum Beatus Petrus propter suae capacitatis ac beatificae dilectionis firmitudinem possit in superna domo feliciter quietari per creatam pulcritudinem

Rationes principlaes

Quod non quia nulla sunt novae legis sacramenta. Patet quia frustra fit per plura etc., sed fides et impletio praeceptorum sufficiunt ad salutem, ergo sacramentorum institutio est frustra, sed Deus et natura nihil agunt frustra, ergo nullum sacramentum Deus Christus instituit, ergo nullum est novae legis sacramentum.

Secundo quia sacramenta novae legis non sunt gratiae creativa probo quia cui repugnat virtus creativa eidem repugnat creativum gratiae sed creativa virtus repugnat sacramentis cum sint creata ergo maior probatur quia gratia non recipit esse nisi per creationem non enim est edictibilis de potentia materiae, sicut aliae qualitates formae corporales.

Tertio, nulla virtus spiritualis formaliter in hiis sacramentis est ponenda. Patet quia vel virtus unius sacramenti est eiusdem rationis cum virtute alterius vel non. Si sic, sequitur superfluiter ponendi tot sacramenta cum virtus unius sufficiat. Nec secundum quia effectus omnium principalis est gratia qui est eiusdem rationis in quolibet sacramento.

Confirmatur, quia vel illa virtus de potentia subiecti educitur vel creatur a Deo in sacramento. Si primum, sequitur quod subiectum primum sequitur quod subiectum fuit prius in potentia naturali ad istam virtutem, et sic non esset virtus supernaturales. Si dicitur quod creatur a Deo, hoc non videtur rationabile, scilicet quod creet rem tam subito adnihilandam facta actione ergo

In oppositum, illud quod est causa effectus spiritualis vel est spiritus secunda se vel habet virtutem in se spiritualem sed sacramenta legis novae sunt tam spiritualis effectus et non sunt spiritus secundum se, ergo habent spiritualem virtutem. Maior patet quia aliter effectus esset praestantior sua causa sed quod sacramenta non sunt spiritus. Patet quia sunt res corporales quia vero sint causae effectus spiritualis patet quia mediantibus ipsis confertur gratia.

Praemitto quod sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma, ut eius imaginem gerat et causa existat. In hac descriptione ponitur forma pro signo quod habet se tamquam genus quod dicitur sacramentum est sacrae rei signum et illa res sacra est gratia per quam anima formaliter gratificatur item visibilis capitur communiter pro quolibet sensibili aliquo quinque sensuum exteriorum et intelligitur quod sit signum non quoad esse rei sed quoad fieri seu conferri ut scilicet collatio gratiae per hoc notificetur et per hoc distinguitur a multis signis non sacramentalibus.

Conclusio 1

Prima conclusio, licet necessarium fuerit necessitate congruentiae pro distinctis temporum mensuris Deum instituere remedia numero differentia seu spiritualia iuvamenta, tamen pro aliquo statu vel statibus aliquibus non decuit nec oportuit aliqua habere sacramenta. Prima pars probatur quia congruum fuit Deum creare nostrum salutem per aliqua media seu instrumenta, ergo. Consequentia patet quia sacramenta non sunt nisi vasa gratiae contentiva ac delativa. Antecedens probatur quia, licet Deus in sua actione non egeat causis secundis instrumentalibus tamen vult propter perfectionem effectuum vel causarum secundarum vel propter perfectionem universi operari per causas instrumentales creatas.

Confirmatur quia in providentia naturali Deus operatur mediantibus causis secundis illa quae posset se solo operari ergo et in providentia morali et voluntaria decet eum sic operari tenet consequentia tamen secunda non sit minus perfecta quam prima, et antecedens patet ad sensum in effectibus naturalibus causarum secundarum.

Pro quo notandum quod quia Deus operatur aliqua per causas secundas instrumentales hoc cedit quinque ad dignitatem instrumenti sicut humanitas christi est instrumenti omni operationem nostrae redemptionis et virgo totius gratiae nobis factae et sancti suis orationibus sunt medium nostrae salutis similiter angeli superiores illuminationes inferiores et hoc dicit Dionsysius quod dignissimum est dei cooperatorem esse . Aliquando vero hoc cedit ad malum instrumenti sicut daemones sunt excecutores divinae iustitiae et aliquando mali homines secundum Magistrum, distinctionem ultima primi .

Aliquando vero non cedit ad dignitatem nec indignitatem instrumenti vel causae secundae sed ad decorem universi, sicut est in causis naturalibus non viventibus ut in caelo et stellis quae faciunt ad generationem inferiorum.

Aliquando vero cedit ad bonum illorum ad quos provenit actio et non ad dignitatem vel ad bonum instrumenti etc. in proposito de sacramentis, ideo dicit Magister distinctione prima quarti quod triplici de causa sacramenta sunt instituta, scilicet propter humiliationem, eruditionem, et exercitationem, scilicet rite suscipientium.

Secunda pars conclusionis probatur quia ubi non est infirmitas vel defectus ibi non est medicinae sanativae necessitas, sed in statu innocentiae non fuit aliqua infirmitas, ergo ergo nec sacramentorum indigentia. Maior patet per Magistrum, distinctione 3 non est opus valentibus medicus sed male habentibus in emigrato scribitur. Minor patet quia status innocentiae fuit sine peccato sed quod sacramenta sint medicinae. Patet tam per Magistrum, in principio primae distinctionis quam per Hugonem , dicens sacramenta sunt vasa medicinalia . Item, pro statu gloriae homo non indiget medicina, ergo

Primum corollarium, licet viator ad salutem pluribus indigeat tempore legis gratiae quam naturae, tamen haec sacramenta plurificare multum salubre sint viatoribus et utile. Prima pars patet quia modo aliqua sacramenta sunt viatoribus necessaria ad salutem quae non erant necessaria pro lege naturae nec ad illa obligabantur, ergo pluribus indigemus tempore isto quam, etc. Secunda pars probatur, sacramenta enim novae legis sic plurificata abbreviant iter viae peregrinationis intantum quod eorum devoti cultores post mortem corporalem ad caelum evolant quod non poterant facere sacramenta legis naturae nec etiam legis mosaicae quia ianua caeli clausa sint usque quo sacramenta novae legis vigorem superserunt ex aqua et sanguine quae fluxerunt de christi latere, ergo pluralitas sacramentorum non impedit sed promovet nostram salutem.

Secundum corollarium, licet in statu innocentiae fuerit matrimonium a Deo institutum, tamen matrimonium pro tunc non fuit sacramentum. Prima patet per Magistrum in principio quarti ubi ponit quod Deus tunc matrimonialiter Adam et Evam coniunxit et matrimonium instituit. Secunda pars patet per conclusionem quia illo statu medicina non fuit necessaria.

Confirmatur quia matrimonium ut est sacramentum est institutum in officium et in remedium mat? ide ?ad ?sp mat? ide ?ad ?sp sed tunc non erat aliqua rebellio carnis ad spiritum ergo

Tertium corollarium, quod non fuit necessarium aut congruum ante lapsum angelorum aliquod esse aut institui sacramentum. Patet quia nulla erat culpa.

Ex quo videtur sequi probabiliter quod si adam non peccasset Deus nullum sacramentum ordinasset. Patet quia talia ordinantur in remissionem peccatorum sed nulla fuissent peccata, ut supposito ergo. Licet bene aliquid ordinasset quod nunc est sacramentum quia de facto ante peccatum primorum parentum matrimonium ordinavit.

Conclusio 2

Secunda conclusio, quod sacramenta novae legis realiter et effectivae sunt causa nostrae salutis instrumentaliter et dispositive nisi sit obex in recipiente licet non attingant essentiam gratiae inmediate creative. Prima pars patet quia melius sacramentis novae legis confertur gratia, ergo. Antecedens patet per doctores quia alitur non different a sacramentis antiquae legis, quod patet falsum, ergo.

Secundo, sic omnis medicina sanativa habet aliquam activitatem super sanitate inducenda. Sed sacramenta sunt medicinae sanativae, ergo sed sanitas animae est formaliter per gratiam, ergo se habent active ad gratiae creationem quod est in m propositum.

Tertio, quod licet instrumentum habet aliquam activitatem respectu eius effectus, ergo. Consequentia bona quia Deus operatur nostram salutem per sacramenta.

Confirmatur quia semen patris se habet active in generatione hominis ergo , et tamen non immediate attingit creationem animae rationalis ergo a simili sacramentum potest se habere respectu gratiae dispositivae active non attingens ipsam gratiam immediate saltim creative.

Primum corollarium quod sacramentum legis novae non solum est causa sine qua non gratiae infusae. Contra quemdam opinionem patet quia sunt causae nostrae salutis seu gratiae realiter et effective.

Secundo, quia tunc sacramenta essent causae per accedens ipsius gratiae, quod est falsum quia tunc non deberet poni in diffinitione sacramenti, cuius oppositum patet in diffinitione posita.

Tertio, quia sacramenta sunt medicinae contra morbos naturales spirituales quae non sunt minus efficaces quam medicinae corporales sed medicinae sunt causae per se sanitatis, ergo.

Secundum corollarium, licet in veteri lege circumcisio rite suscepta fuerit originalis peccati mundativa, tamen nec circumcisio nec alia legis observantia fuit realiter et effective gratiae causativa. Prima patet quia illo tempore fuit circumcisio medicina contra originalem maculam. Secunda pars probatur quia tunc inter circumcisionem et baptismum non esset differentia, quod est falsum, immo baptismus non esset perfectior circumcisione.

Confirmatur per quae habetur 4 , ubi dicitur quod, in circumcisione remittebantur peccata tantum sed gratia non dabatur , tamen quia Thomas de Argentina tenet oppositum secundae partis corollarii respondet ad has rationes et primo dicit quod baptismus dignior est circumcisione quia amplior gratia confertur in baptismo quam in circumcisione et ideo illa sacramenta differunt. Ad allegatam , dicit quod loquitur de gratia superabundanti, prout ex virtute mortis apparuit iamiam caeli. Sed illa responsio non valet quia secundum omnes sacramenta legis novae differunt specie a sacramentis antiquae modo maius et minus non variant speciem secundum gradum ergo non differunt penes maiorem collationem vel minorem, ut dicit.

Item, nec secundum dictum suum valet, unde illa post verba illa allegata dicit per circumcisionem tantum peccatum remittebatur sed nec gratia ad bene operandum per eam praemiabatur nec virtutes dabantur. In baptismo vero omnia peccata dimittuntur et gratia cooperandi confertur et virtutes augentur et ibi nullam gratiam ponit nec mentionem facit de ea gratia superabundanti, sed de gratia bene operandi.

Tertium corollarium, quod nec veteris nec novae legis salutaribus sacramentis aut statutis communicata est aut communicari potest per se efficacia creaturae virtutis. Patet per Augustinum in , propositione 146 , dicentem, nullius rei quamvis minime nisi Deum creatorem dici aut credi licet .

Item, idem super , dicit, angeli nullam possunt omnino creare naturam . Sed videtur magis angelos posse creare quam ipsa sacramenta seu habere vim creativam, ergo.

Sed forte diceretur quod illa intelliguntur de potentia ordinata et secundum legem et cursum naturae communem, sed revera hoc non valet nec sufficit quia ibidem dicit Augustinus quod creare aliquam naturam tam nullus angelus quam nec se ipsum creare posset sed per nullam potentiam posset fieri quod angelus crearet se ipsum ergo nec potest aliud a se creare, et per consequens nec natura inferior angelo creare poterit, hic tamen intelligo per creare non solum aliquid de nihilo facere sed etiam aliquid independenter ex nihilo producere. Item patet per Athanasium libro quem fecit contra Arrium, ubi dicit creaturam creatricem esse non posse nulli omnino aestimo esse dubium, nota tamen quod corollarium intelligitur de natura unita non ypostaticae alicui supposito divino quia homo est creator caeli et terrae, licet non sit concedendum quod ille sit creatura nisi secundum humanitatem.

Conclusio 3

Tertia conclusio, quod Deus non solum per virtutem increatam spirituali influentia sacramentis assistit sed etiam per virtutem creatam quam ipsis confert seu infudit. Prima pars non est dubia et communiter a doctoribus ponitur.

Tamen pro intellectu conclusionis, notandum quod generalis Dei influentia est quando Deus concurrit cum rebus ad explendas earum operationes secundum formas ipsis inditas naturales, spiritualis vero quando concurrit cum eis ad operationes ad quas non habent inclinationem naturalem, sicut quod subito ex ligno fiat animal vivum est in proposito, nam Deus concurrit cum rebus naturalibus, puta tamen aliqua et verbo vel oleo ad productionem effectus supernaturalis in anima nostra, et ideo ibi est influentia spiritualis et supernaturalis, sed ultra hoc sacramenta habent aliquam virtutem spiritualem dum actu suscipiuntur per quam in animam agunt aliquid dispositive quod probatur quia semper instrumentum in actione recipit aliquam virtutem proportionatam agenti et subiecto in quod agit sed sacramenta sunt instrumenta Dei agentis in animam, ergo.

Secundo, sic ignis infernalis immediate agit in animam damnatam ipsam supernaturaliter puniendo ergo etiam sacramentum potest aliquid in anima ad praeparationem gratiae agendo. Antecedens patet ex fide, sed consequentia probatur quia non plus patet ignis ille ex inscientia Dei punientum quam possint sacramenta ex bonitate Dei miserentis.

Tertio, sacramenta habent virtutem et efficaciam ex Christi passione, sed illa virtus non est corporea quia nec forma nec materia nec accidentia aliqua nec aliquid talium ergo est virtus spiritualis. Consequentia patet per sufficientem divisionem, et antecedens patet per Glossam ad Romanos 5 , ubi dicitur quod, sacramenta novae legis fluxerunt ex latere Christi patientis in cruce , et non quo ad aliquod esse corporale, ergo quo ad esse spirituale, quod est propositum.

Pro ista parte sunt auctoritates Augustini dicentis quod tanta est bis aliquem in baptismo quod corpus tangat et animam abluat sed illa ablutio animae non potest esse nisi spiritualis ergo. Item, Beda in quadam omelia dicit quod Christus cum tactu suae mundissime carnis vim regenarativam contulit aquis.

Primum corollarium, quod non ex materia promissione Deus solus operatur in anima habitum gratiae quod animae iustificatione. Patet quod quia propter reverentiam et efficaciam sacramentorum legis ponitur in ipsis quaedam virtus activa spiritualis qua possunt attingere substantiam animae, nam homo per baptismum supernaturaliter regeneratur sed illa regeneratio attingit substantiam animae, ergo.

Ad praedictorum confirmationem, facit quod dictum fuit circa principium 2i quod posset Deus conferre cuilibet secondo agenti virtutem productivam cuiuslibet producibilis ad dextra alterius a se, nec tamen sequitur quod si deus cum homine produceret angelum quod homo esset creator angeli sed bene esset concreator seu conproductor.

Secundum corollarium, quod sicut anima vel voluntas humana habet virtutem imperativam motus seu motivam manus aut pedis sic Deus posset homini conferre huiusmodi virtutem motivam respectu ecclesiae beate virginis seu palatii regis. Patet corollarium ex descriptione divinae influentiae specialis posita in declaratione conclusionis.

Tertium corollarium, ad integrandum aliquod unum sacramentum concurrunt virtutes diversarum rationum. Patet quia ministri verba et elementum, sed eadem virtus non potest esse in illis omnibus aliter idem accidens esset in diversis substantiis simul, sed quod illae virtutes sint diversarum rationum. Patet quia receptiva sunt diversarum rationum, ergo. Antecedens patet, et consequentia tenet quia intelligibile receptivum virtutis recipit intellectualiter et corporale non conclusio, ex dictis, sequitur affirmativa pars tituli.

Contra primam partem primae conclusionis probatur quod non fuit decens tempore gratiae deum sacramenta instituere quia tempore libertatis et vitae spiritualis homo liber non debuit subici virtuti et rebus corporeis sed obligari ad suscipiendum sacramenta quae sunt signa corporalia est servitus et subiectio rerum corporalium seu sensibilium, ergo maior est apostoli non estis servi sub lege sed sicut liberi sub gratia .

Secundo, quia pluralitas non est ponenda sine necessitate sed Deus cum patientoribus remediis potuit remedium homini ad libere, ergo dato quod tunc fuerit congruum Deum instituere sacramenta, non tamen tot quot de facto sunt instituta.

Tertio, nulla sunt sacramenta quin de facto a Christo fuerint instituta sed confirmatio et extrema unctio, immo et matrimonium non leguntur a Christo instituta, ergo illa non sunt sacramenta.

Quarto, sacramenta sunt hominibus causa idolatrandi et occasio, ergo in nulla lege debuerunt institui. Tenet consequentia quia occasio talis semper est fugienda et cavenda, et antecedens probatur per hoc quod spiritualis gratia dicit et dicitur conferri et contineri sub illis corporalibus sacramentis posset aliquis credere quod in rebus corporalibus sit aliquid deitatis et talia signa seu sacramenta essent, ut deitas adoranda igitur.

Quinto, contra secundam partem arguitur quia quocumque statu hoc indiget gratia pro eodem statu indiget aut indiguit sacramentis sed in statu innocentiae homo indiguit gratia ergo et sacramentis. Maior patet quia gratia confertur homini per ipsa sacramenta. Minor patet quia non obstante Adae innocentia, numquam tamen fuisset consecutus beatitudinem sine gratia.

Ad primam, ubi tangitur et inquiritur de rationabilitate institutionis sacramentorum, advertendum quod status gratiae est quasi medius inter statum veteris legis qui fuit status servitutis perfectae et corporalitatis et inter statum gloriae qui erit perfectae libertatis et spiritualitatis et ideo ille status participat naturam extremorum quia ergo homo in statu statu culpae Deum offenderat creatura fruendo et ipsam Deo proponendo rationabile fuit ut nunc propter Deum creaturae se humiliter subiciendo Deum placarent et quia homo est coniunctus corpori sensibili ut disceret sensibilia referre in deum et eis debitae uti et non frui nec finem in eis constituere sed per ea in superiora duci et ordinari, ideo debuit sic per sensibilia ad invisibilia manu duci, et sic patet ad rationem quia ut in maiori tangitur in statu praesentis vitae non est perfecta libertas nec etiam ut tangitur in minori obligari ad suscipienda sacramenta est servitus rerum sensibilium sed potius servitus Dei cui servite regnare est nec ea devotae suscipe est proprie subici eis sed Deo ideo non concludit ratio quia minor est falsa.

Ad sufficientiam sacramentorum nota bene secundum, ubi quaeritur de sufficientia sacramentorum, dicitur quod sufficientia congruitatis quo ad numerum septenarium potest multipliciter sumi tam ex parte morborum contra quos sacramenta sunt medicinalia quia etiam sunt septem morbi speciales et capitales quam ex parte remediorum adhibitorum personis privatis et communitati. Unde Magister Petrus de Pallude ponit unum bonum modum qui sumitur per comparationem et considerationem necessario requisitorum ad bene esse cuiuslibet legis vel sectae, nam secundum Philosophum in latera etiam cultus deorum est quasi naturae legis et ideo oportet ponere aliquid esse quod offeramus et adoremus in nostra lege et hoc est sacramentum eucharistiae. Secundo quia propter reverentiam huius oportet ministros ad hoc esse certos et consecratos et hoc est ordinis sacramentum ad hoc institutum. Tertio quia oportet huius legis homines per aliquid significari et distingui a non talibus, sic pro hoc est sacramentum baptismatis. Quarto quia oportet pugnantes pro lege confortari potissime si sint in loco periculi et sic est sacramentum confirmationis ubi spiritus sanctus datur ad robur et hoc maxime fuit necessariam tempore persecutionum in primitiva ecclesia. Quinto quia oportet in qualibet lege fieri propagationem et crementum per homines illius legis qui magis invicem sibi invicem sunt fideles ideo est sacramentum matrimonii.

Sexto quia in qualibet lege debet esse via reconsiliandi reos, ideo statutum est sacramentum poenitentiae. Septimo, est aliquod spirituale in lege nostra per quaedam ecclesia militans ordinatur ad triumphantem in qua ituri sumus et intraturi sunt legis zelatores, et ideo indigent salubri conducto quaedam fit per extrema unitionem, et sic habemus a sacramenta quae nec deficiunt nec superabundant, et per hoc patet ad secundam rationem.

Ad tertiam, dicunt quidam quod Christus solum instituit sacramenta digniora et principiora scilicet baptismi eucharistiae et ordinis quae sunt necessitatis et forte sacramentum poenitentiae, alia vero sacramenta apostolis constitui commisit, sed tamen convenientius et melius dicitur quid omnia constituit in propria persona vel similiter et absolute vel aliquo modo approbative, sed promulgationem ipsorum commisit apostolis et ecclesiae et ostendit hoc magister de quolibet sigillati.

Ad quartam, negatur antecedens, et ad probationem dicitur quid licet per sacramenta conferatur gratia tamen non debet aestimari quod in eis aliquid sit deitatis essentialiter vel quod sint Deus quia deitas non est gratia seu accidens, ideo non datur materia nec occasio idolatrandi, sed Deum orandi qui per suam misericordiam mediantibus sacramentis dedit hominibus gratiam, et sic non est ibi materia idolatrandi data, licet posset esse accepta per malos.

Ad quintam, dicitur quod, licet si homo mansisset in statu innocentiae indignisset habitu gratiae prout gratia virtus dicitur, non tamen indignisset gratia sacramentali quia ut sic dicitur medicina contra peccatorum vulnera.

Item, circa istam materiam notandum est quod ut communiter dicitur omnia sacramenta legis novae suas efficacias superserunt ex Christi passione ut ostendit Augustinus, III , capitulo 16 et libro II, capitulo primo insignum huius omnia sacramenta praedicta in eius passione aliquo modo apparuerunt nam baptismus in aliqua lateris vel ex latere confirmatio in spiritu et sanguine eucharistia in toto corpore seu in tota persona quae fuit Deo hostia vera, poenitentia vero in confirmatione et prima latronis pendentis mixta summum sacerdotum Christum ordo quia tunc exercuit excellentissimum actum sacerdotii matrimonium quia ecclesiam sibi sponsam confirmavit et acceptavit unctio in corporis eius unctione vel potius in linitione sanguinis ex corpore mortuo emanentis.

Item, posset notari qui unum sacramentum potest dici alio dignius diversimode, uno modo ex effectus quantitate et sic baptismus excellit quia tollit culpam, secundo modo conferentis dignitate, et sic confirmatio quia confertur ab episcopis, tertio modo rei nobilitate sic est eucharistia quia continet Christum. Quarto modo significatione sic est matrimonium quia significat unionem christi et ecclesiae et naturarum in Christo, quinto ratione dignitatis recepte sic est ordo quia ordinatus ad digniorem gradum in ecclesia reponitur, unde versus manet vel maior in effectu corus in esse coniugium signo maiori chrisma ministro.

Item, posset notari quid inter sacramenta duo sunt volentis, scilicet ordo et coniugum reliqua quandoque sunt necessitatis vel in facto vel in voto, licet non simpliciter et absolute sed diversimode et secundum Dei legem ordinatam.

Contra secundam conclusionem, arguitur primo sic vel sacramenta essent tam sine qua non gratiae vel alio modo proprie, primum non debet duci, ut infra dictum est, nec secundum quia tunc gratia haberent causam creativam naturaliter et necessario agentem et sic gratia non esset gratia nec adeo dependens immediate. Et si dicatur quod sacramenta non attingunt productionem gratiae immediate sed disponunt, contra quia, si sic, adhuc sequitur quod corporalem agent in spiritum. Consequentia patet quia dispositurae est agere, sed patet falsitas tum quia agens debet esse praestantius passo tum quia corpus non patet agere nisi per contactum corpus, autem non potest tangere spiritum quia tactus est applicatio extremorum secundum situm.

Secundo, quia si sacramentum ageret vel libere vel naturaliter non secundum quia tunc omnibus aequaliter ageret, quod est falsum quia unus plus alius minus recipit de gratia in susceptione sacramentorum, nec primum cum non habeat voluntatem nec intellectum quia est signum corporeum.

Tertio, illa dispositio animae inducta per sacramentum vel educitur de potentia materiae animae vel non. si non, sequitur quod illa creatur, et sic virtus creativa de facto communicatur creaturae. si sic, vel educitur de potentia animae obedientiali vel naturali. Si secundum cum cuilibet potentiae passivae con naturali correspondeat activa naturalis, sequitur quod agens naturale posset talem animam disponere quod esset causa gratiae totalis. Si primum, cum omnia talia a Deo solo creentur, sequitur ut prius quod creatura erit instrumentum creationis, et sic sequitur quod Deus mediante creatura posset create animam rationalem et angelos. Patet consequentia quia etiam ad hoc anima est in potentia obedentiali.

Quarto, talis dispositio per sacramentum inducta vel est necessitatis ad gratiam vel non. Si primum, hoc est falsum quia omnis suscipientes sacramentum reciperent gratiam tunc etiam quia deus necessaretur per sacramentum ad dandum homini gratiam, quod est falsum. Nec secundum quia tunc foret per accidens an gratia conferetur per sacramentum et sic sacramentum non non posset dici causa gratiae plus quam alterius rei.

Quinto, nulla creatura potest creare aut esse instrumentum Dei seu divinae creationis sed gratia gratia non producitur nisi per creationem, ergo nullum sacramentum potest dispositive gratiam causare.

Contra primam partem secundi corollarii eius, arguitur quia Iohannes Baptista non videtur fuisse mundatus ab originali ex vi illius circumcisionis, et tamen fuit ante Christum et tempore circumcisionis, ergo. Maior patet Matthaeus 4o, ubi dicit Iohannes Christo, ego debeo a te baptizari , glossa, id est, a peccato originali mundari, ergo.

Contra secundam partem eiusdem, quia a quocumque Deus tollit culpam eidem confert gratiam, sed debite suscipientes circumcisionem mundabantur a culpa, ergo eis conferebatur gratia.

Contra tertium corollarium, arguitur quia de facto agens naturale de speciebus panis et vini potest in eucharistia producere formam verminis substantialem sed illa non educitur de potentia materiae cum ibi nulla sit materia nisi corporis Christi, igitur illa forma creatur.

Secundo, anima rationalis potest fieri a puro homine et non potest fieri nisi per creationem quia non est educibilis de potentia materiae, igitur. Maior patet quia nisi sic, sequitur quod Deus non posset eam nos nos creare quando homo generat non impediendo naturalem actionem hominis in generando, ponatur igitur quod sic fiat tunc sequitur quod hoc naturaliter generaret animal brutum et alterius speciei, sed consequens istud est falsum. Et probatur consequentia quia cum semen hominis habeat tantam vim generativam quantam habeat semen alterius animalis sequitur quod hoc generabit aliquod animal et non rationale ergo brutum. Item, sequitur aliter quod species hominis non esset pars essentialis universi nisi homo posset generare naturaliter hominem cum influentia generali quia esset naturalis corporalis nec posset perpetuari a se cum generali influentia sed illa sunt falsa, ergo.

Ad primam, dicitur quod sic causa secundo modo et cum infertur, ergo gratia habet causam necessario agentem creatam conceditur dispositive, scilicet animam disponendo ad gratiam et negatur ulterior consequentia, ergo gratia non immediate dependet a Deo.

Item, cum infertur ultra ergo corporalem agit in spiritum conceditur quia phantasmata naturaliter agunt in intellectum, licet in virtute intellectus agentis.

Item, ignis inferni imprimit aliquam dispositionem in spiritu damnato.

Item, posset dici ut supra quod corpus non agit in spiritum rem corporalem, sed spiritualem, sicut obiectum materiale causat naturaliter principaliter, tamen cognitionem sui in intellectu nostro. Et cum infertur, ergo gratia non esset cum haberet causam creatam, etc. negatur consequentia quia totum est gratuitum quod Deus sacramentis confert et in ipsis operatur. Patet ergo quod corpus agit in spiritum non propria virtute sed ut instrumentum superioris virtutis, sicut dictum est de igne inferni. Et cum dicitur quod agens debet esse praestantius passo conceditur quo ad formam quam debet conferre passo, non autem quo ad praestantiam aut nobilitatem naturae et dignitatis specifice quia tunc ignis numquam posset comburere vaccam nec leo occidere hominem in ideo licet sacramenta in esse naturae et entitatis non sunt perfectiora quam sit anima vel gratia quia tamen virtus dei operatur in sacramento et per sacramentum huiusmodi sacramentum habet aliquam praestantiam activitatis respectu animae vel gratiae, secundo posset dici quod illa auctoritas intelligitur de agente principali et in virtute propria agenti non de instrumentali, sic est in proposito.

Ad aliud, cum arguitur de contactu dicitur quod quia talis actio est aliquo modo spiritualis ideo ibi non oportet quod sit contactus corporeus et situalis seu quantitativus sed spiritualis et virtualis, sicut quando angelus aliquod movet corpus.

Ad secundum principale posset dici quod utroque modo agit sacramentum quia naturaliter agit quantum est ex se, et actione libera non sua sed inquantum est ex motione agentis superioris et principalis, scilicet Dei et ministri applicantis seu subiecti recipientis ideo non oportet quod aequaliter agat in omnibus quia non invenit subiectum ubique aequaliter dispositum nec aequaliter movetur a principali agente, scilicet Deo.

Ad tertium, dicitur quod in sacramentis imprimentibus caracterem illa disposito patet dici caracter. In aliis autem quae non imprimunt dicitur ornatus animae, licet non habeamus nomen proprium ipsius expressivum quia spiritualia non sunt nobis intellectu cum nota et cum talia a solo Deo creentur, dicitur quod duplex est potentia obedientalis, quaedam sola obedientalis susceptionis quaedam vero eductionis modo anima non habet nisi obedientalem potentiam susceptionis respectu gratiae, gratia vero habet obedientalem potentiam eductionis respectu talis ornatus seu dispositionis, ideo bene per causam secundam in virtute dei agentem potest produci, sed non sequitur quod anima posset creare animam vel angelum sed forte posset cum producere cum Deo.

Ad quartam potest dici quod supposita sic dei lege et ordinatione est necessaris sed talis necessaris est ex fine vel supposito vel conditionata non absoluta nec sequitur deum esse similiter necessitatum ad infundendum gratiam.

Ad 4m dicitur quod aliqua creantur quae nullo modo praesupponunt subiectum, quaedam vero quae prae supponunt nec esse possunt sine subiecto, modo ad propositionem maior est vera de creatis, primo modo non de secundo modo. Secundo, posset maior similiter negari.

Ad illud contra corollarium de Iohanne Iohannes Iohanne Baptista , conceditur antecedens, et negatur consequentia quia in utero matris fuit mundatus ab originali et sanctificatus per gratiam luce primo ideo non fuit similem de ipso et de aliis. Sed contra quia Iohannes fuit circumcisus die 8, ut patet Luce primo, vel ergo non fuerat mundatus vel circumcisio non erat originalis culpae medicina. Patet consequentia quia frustra daretur illis medicina qui nullam habent infirmitatem nec haberent nec unquam habituri essent quia illa culpa non redit inrecidivante.

Ad hoc, potest dici quod sicut in lege evangelica, licet per baptismum tollatur originale, tamen si aliquis sanctificatus ex utero, nasceretur sine peccato nihilominus deberet baptizari ad satisfaciendum legi et praeceptis ecclesiasticae, sic licet circumcisio mundaret ab originali peccato eum quem invenit infectum in lege veteri, si tamen aliqui fuerunt primus mundati ex utero sanctificati sicut Ieremias, Iohannes, etc., nihilominus tamen debebant circumcidi et non legi deformari hac eum de causa Christus circumcisus fuisse dicitur quia non venerat legem solvere sed adimplere.

Ad glossam quae inducitur super illo ego debeo a te baptizari, id est, a peccato originali mundari, dicitur hic quod ante mortem Christi quilibet homo quantumcumque mundatus esset, tamen tenebatur rebus pro solutionem debiti quod Christus soluit per suam passionem et ideo a tali obligatione debuit Iohannes adhuc mundari et solui a Christo et hoc intendit illa glossa.

Ad aliam contra secundam partem eiusdem corollarii, conceditur assumptum stante dei ordinatione etiam stante tempore veteris legis et novae, tamen dicitur quod gratia, conferebatur quae suscipientibus rite suscipientibus circumcisionem non fuit a circumcisione nec dependebat ab ea realiter causaliter et effective. Unde, licet daretur gratia circumcisis hoc solum fuit ratione operis operantis per modum meriti non ratione operis operati per modum sacramenti sicut fit in baptismo.

Ad primum contra tertium corollarium, dicitur uno modo declinando antecedens quia, si forma vermis vel alia inducitur Deus ibi creat materiam vel recreat de qua educitur et vermis producitur.

Secundo, potest dici quod quidquid fit ibi illud fit miraculose ac si hostia non est consecrata et sic quandoque congelantur ibi species vini, etc.

Tertio, posset negari consequentia quia dato quod agens creatum produceret aliquid ex non aliquo, tamen non crearet quia non independenter agent nec esset principale agens sed cum producens cum Deo, ut fuit visum in secundo

Ad secundam, negatur antecedens. Ad propositionem de anima rationali, dicitur sequendo viam praetactam quod purus homo potest esse partialis comproductor animae, non tamen creator ipsius. Secundo, dicitur quidquid sit possibile feri per potentiam divinam absolutam, tamen de facto anima creatur et producitur a solo Deo. Et cum dicitur, quod homo vim generativam etc., dicitur hic quod homo, licet potentiam habeat generativam perfectiorem quo ad dispositionem materiae quam animalia cetera, tamen non quo ad inductionem forem quae est anima rationalis quia Deus sic ordinavit propter melius ut homo haberet animam nobiliorem a primo principio naturae et anima alia superflueret in homine cum pro intellectivam creatam homines possit sufficienter omnes oppositiones vitales perficere.

Ad aliud, dicitur quod ratio nihil concludit nisi quod species humana non ita sufficienter ex se est spes essentialis universi aeterna sicut species ceterae ubi simile producit quo ad formam et hoc deus voluit propter melius.

Contra tertiam conclusionem, probatur quod Deus non confert sacramentis aliquam virtutem spiritualem creatam quia vel talis esset permanens vel successiva non primum quia tunc super esset in subiecto stante constantia subiecti et ageret in quemlibet indifferenter, quae sunt falsa nec secundum quia tunc esset in praedicamento qualitatis, sed hoc est falsum quia tunc in angelo, sicut non potest esse albedo vel alia qualitas corporalis sic econtra virtus spiritualis seu qualitas non potest esse in aliquo corpore.

Secundo, si aliqua virtus spiritualis esset in verbis sacramentalibus vel talis esset tota in toto et tota in qualibet parte vel tota in toto et pars in parte vel tota in una parte verborum et non in alia sed neutrum horum valet dici, ergo. Minor patet quia non primum quia ex eodem sequitur quod tota illa virtus esset in prima syllaba, et sic illa prolata effectus esset productus, et sic totam residuum verborum superflueret, nec secundum qua tunc numquam produceretur effectus quia oportet ad productionem totam effectus totam virtutem esse adunatam quod non potest esse hic cum partes illae non sint simul sed successive proferuntur et dum una est alia non est nec potest dari tertium quia non est maior ratio quod illa virtus sit in in una parte verborum quam in alia etiam quia tunc illa parte prolata produceretur effectus et sic aliae partes verborum vel aliae dictiones superfluerent.

Tertio, quia vel talis virtus poneretur in sacramentis sequitur quod aliquo modo continent suum effectum vel igitur ut causa univoca vel ut aequivoca. Non primum cum non sint eiusdem rationis, nec secundum quia tunc oporteret quod res inanimata, scilicet sacramentum nobiliori modo contineret gratiam quam anima. Consequens est falsum.

Quarto, contra hoc est tertia ratio principalis conclusionis quia vel talis virtus esset eiusdem rationis in omnibus sacramentis vel non sed alterius et sic

Ad primum, dicitur quod illa virtus in aliquibus est permanens aliqualiter, scilicet in sacramentis consecratis seu consecrateris ut in sancto oleo crismate et fonte sacro sed cum applicantur ad usum motio superadditur secundum illam formam per divinam virtutem mediete tali virtute instrumentaliter operante.

Secundo, posset dici et melius quod talis virtus habet formae proprietatem successive modo quo successio potest esse informis spiritualibus quae proprie non subiacent tempori. Patet quia talis virtus est in sacramento per modum formae in quodam fieri vel fluxu, et quando dicitur an sit qualitas corporalis, et sic dicitur quod corporalis potest dici ratione subiecti quia recipitur corporaliter et spiritualis ratione agentis et effectus proximi in quem ordinatur, et cum dicitur si esset corporalis non posset disponere ad gratiam dicitur quod est verum si esset mire corporalis et agent propria virtute. Et quando dicitur quod qualitas spiritualis non potest esse in corpore dicitur quod formae mere corporeae et quantitates et qualitates activae et passive, et consequentes eas non possunt esse in spiritu similiter nec qualitates spirituales mere possunt esse in corpore, tamen cum hoc stat quod Deus potest spirituales virtutes conferre corporibus modo praedicto.

Ad secundam, potest dici quod talis virtus est in ultimo verbo quod producit totum effectum in virtute praecedentium sicut ultima gutta cavat lapidem et actus ultimus generat habitum in virtute ac tuum praecedentium, sed hoc non videtur sufficere rationi quia unum verbum non disponit subjectum ad effectum alterius verbi, sicut est in actibus quia in sequentibus relinqueretur aliqua dispositio creata a propter praecedentibus quod non est in proposito nam immediatus effectus omnium verborum est dispositio sed dispositionis non est dispositio, ergo.

Ideo aliter potest dici secundo quod hic virtus est tota in toto et tota in qualibet parte, nec tamen completur effectus nisi integrato sacramento quod fit completis omnibus verbis sicut si anima rationalis successive informaret corpus humanum nam cum praecise esset in capite, licet ibi foret tota anima, tamen ibi non esset hoc completus. Item, posset dici quod tota veritas est in tota propositione et non per partes. Et quando dicitur, cum tota medietas verborum est prolata, etc., dicitur quod ratio bene concluderet si illa virtus directe mensuraretur tempore nunc autem sic non est, sed possumus imaginari quod, sicut actus angeli coexistit alicui toti tempori et non s participialiter sed impartibiliter producitur si de illo actu in medio temporis cui coexistenter producitur quaereretur an aliquod esset productum eius, vere posset dici quod totus actus esset inproduci actualiter, et tamen nulla pars actus nec totus actus esset productus seu in esse producto sic est etiam in proposito de virtute verborum sacramentalium.

Aliud exemplum potest esse de figura quae consistit in indivisibili nam nihil eius est productum ante ultimum instans, et tamen per totum aliquod certum tempus producitur sed instanti quo clauditur positio secundum se totam est producta, sic aliquo modo est hic, licet primum exemplum sit magis ad propositionem.

Ad tertium, dicitur quid sacramentum continet gratiam sicut instrumentalis dicitur virtualiter continere aliquem effectum inquantum continet dispositionem aliquam ad ipsam antecedentem, non tamen continet effectum formaliter ac principaliter. Et cum dicitur, aut continet ut causa uniuoca, etc., dicitur quod nec sic nec sic quia talis divisio veritatem habet in causis principalibus non instrumentalibus.

Sed contra posset argui quia ut videtur a simili sequitur quod illa divisio causae non haberet locum in quacumque causa secunda. Consequens est falsum. Patet consequentia quia omnis creatura est instrumentum Dei dum creatura agit, sicut sacramentum quia quaelibet talis est movens motum a Deo principaliter movente faciente eam movere et causare.

Hic respondetur quod non est simile quia agentia creata sunt instrumenta Dei, sic tamen quod ipsa sunt agentia principalia in ratione causarum secundarum qui etiam agunt sensum conditionem propriae naturae et formae sicut ignis calefaciendo vel etiam homo bonum faciendo opus.

Alia vero sic sunt instrumenta Dei quod ut agant non secundum conditionem propriae naturae sed praecise ut instrumenta secundum virtutem eis immissam et ita est in proposito bene differenter est instrumentum principalis artificis discipulus et malleus, nam artifex inferior seu discipulus potest dici instrumentum principalis magistri est etiam agens quod agit sed malleus non est agens quod agit sed instrumentum praecise quo artifex agit et isto modo sacramenta ecclesiastica sunt instrumenta Dei in gratiae infusione.

Ad quartam, quae est ratio tertia in oppositum quaestionis, dicitur quod licet effectus remotus omnium sacramentorum, scilicet gratia possit esse eiusdem rationis in pluribus sacramentis, tamen propinquus et immediatus effectus eius non est eiusdem rationis quia sicut sacramenta specifice sunt distincta quantum agendus sacramentale sicut et eorum virtutes quia quaelibet virtus est proportionata suo fini seu effectui proximo et etiam est aliqualiter similis significatio exteriori alias sacramenta non vere significarent quod continent et econtra, unde possumus imaginari quod, sicut complexionem domus et integritatem aliquam concurrunt quae producuntur diversis instrumentis habentibus diversas figuras per quas agunt, et licet figura non sit per se activa nec passiva tamen per eam diversimode agit agens principale. Unde artifex non posset perforare cum dolabro sicut cum cerebello nec econverso sic in proposito ad integritatem et complementum Christianae vitae concurrunt diversi effectus sacramentales diversis instrumentis et virtutibus producti, et sic dicitur quod diversa instrumenta possunt concurrere ad eundem effectum remotum, licet non propinquum.

Ad confirmationem, dicitur quod illa virtus a deo creatur et sacramentis confertur. Et cum dicitur, quod non videtur rationabile, etc., dicitur quod talia spiritualia non mensurantur tempore proprie nisi per coexistentiam extrinsecam ideo durante oppositione exteriori illae virtutes durant et transeunte transeunt. Et ultima dicitur quod, sicut de columba apparente super Christum quod expleto officio rediit in pristinam materiam de qua erat assumpta, sic in proposito postquam transierit effectus sacramentorum talis virtus cessat quia frustra maneret.

Pro ulteriori notitia sacramentorum aliqua possunt notari primo quod ad integritatem sacramenti novae legis terra concurrunt, scilicet materia ut elementum est l operatio eius et applicatio et forma certa verborum et ministri intentio copulans formam materiae.

Secundo, notandum quod effectus sacramentorum in communi est quod talia sint cuilibet qualis est ille qui accedit, ut patet prima conclusione dominus declaravit, ubi cavit ecclesia mors est malis vita bonis etc

Tertio, si quaeratur an sacramenta debeant conferri peccatoribus, dicitur quod non si sint peccata publica sed propter occulta non debet quis publice negare, sicut nec Christus negavit inde sacramentum corporis sui quia hoc esset pandere secretum.

Quarto, nota quod conferens et suscipiens sacramentum aliquod in peccato peccat mortaliter, ut patet distinctione 40 capitulo multi. Item, distinctione 9 et licet. Item, 11, quaestione 3 audi similiter et minister sacramenti ministrans in suo ordine scienter in mortali peccat, sicut probat Sanctus Thomas, 4o sententiarum, distinctione 24 quia talis facit irreverentiam sacramento, tamen secus esset si in necessitate levaret sacramentum de terra vel baptizaret in periculo mortis quod etiam laicus facere posset.

Quinto, nota quod tria sunt sacramenta iterabilia non scilicet baptismus, confirmatio, et ordo quia in illis imprimitur caracter. Patet secunda quaestione prima quod quidam, et de consecratione, distinctione 5a de homine, unde quia caracter est indelebilis in illis tribus in habentibus etiam per mortem non debet iterari etiam si quis de morte adiutam resuscitaretur, non autem est sic de aliis sacramentis, ut patet 32 quaestione 7 licite. Unde dicunt quidam quod Lazarus plus resuscitationem non potuit licite repetere uxorem nec ipsa eum sed potuissent de novo contraxisse matrimonium, si vero fuisset sacerdos de novo non fuisset iterum ordinandus et licet beneficium quod habuisset vaccasset, tamen de iure non potuisset illud repetuisse.

Et si contra hoc fiat peccatorem est quia fit iniuria sacramento quasi prima collatio sacramenti non fuisset efficax nec est ibi unum sacramentum sic potest dici quod religiosus resuscitatus a morte non tenetur ad votorum observantiam quia non fuit obligatus nisi usque ad mortem nec plus obligatur quam mulier viro in matrimonio.

Item, potest notari quod cum differentur an aliquis receperit sacramentum non iterabile iterum poterit tali sacramentum conferri subiectum conditione dicitur quod sic nam non intellectualiter iteratum quod nescitur esse factum de consecratione, distinctione prima . Et si tunc, talis non receperat prius, nunc vero recipit quia conditio extat, sed si primus receperat nihil efficitur, nec tamen peccat quia conditio non extat. Item, nota de excellentia et dignitate sacramentorum inter se ut primus, etc.

Rationes principales

Quod non quia hoc esset per conversionem panis et vini in corpus Christi, sed talis conversio est impossibilis quod per quia facta tali conversione, queritur autem manet panis aut non. Si primum, ergo non est conversus nec transubstantus. Si secundum, sequitur quod panis est adnihilatus, quod est falsum. Patet consequentia, si enim aliquid fuit panis et modo nihil est panis nec materia nec forma panis, sequitur propositum quia non posset dici corruptus nisi alia generaretur in materia.

Secundo, corpus Christi non existit realiter sub illis speciebus, ergo etc. Antecedens probatur quia vel illae species in essent suis substantiis aut non. Si sic, sequitur quod corpus Christi simul esset cum substantia panis in sacramento, quod est falsum. Si non sequitur quod ex illis non posset generari substantia vermis, quod est falsum per experientiam. Patet consequentia quia de solis accidentibus sine substantia materiae non potest generari substantia.

Tertio, dimensiones corporis Christi non sunt sub speciebus panis et vini probatur quia tunc corpus Christi dimensionaliter et quantitative esset in sacramento, et sic non totum corpus esset in tota hostia et in qualibet parte hostiae, quod videtur falsum.

In oppositam, dimensiones corporis Christi si non essent sub speciebus panis et vini, sequeretur quod Christi verum corpus non esset sub sacramento. Consequens est haereticum. Consequentia probatur quia verum corpus Christi constat ex tribus dimensionibus sicut quodlibet aliud corpus, ut patet primo , capitulo primo XXX .

Conclusio 1

Prima conclusio, licet Deus quodlibet creatum transubstantiare possit in aliud et nihil in Deum, tamen panem sine sui totali adnihilatione in corpus Christi est verum converti. Prima pars probatur quia quodlibet creatum est divinae potentiae obiectaliter subiectam, ergo Deus potest quodlibet tale in aliud convertere. Patet consequentia quia illud non est repugnans aut impossibile.

Secundo, aeque facile est Deo creaturam transubstantiare in aliam, sicut creare vel adnihilare. Secunda pars probatur quia, si sic, sequeretur quod Deus posset transubstantiari in aliud, quod est falsum. Patet consequentia quia in transubstantione quidquid potest esse terminus a quo potest esse terminus ad quem et econverso.

Tertia pars probatur quia si panis adnihilaretur, sequeretur quod terminus transubstantionis panis esset purus nihil. Consequens est falsum quia eius terminus est verum Christi corpus.

Primum corollarium, quod conversio panis qua Christi corpus transubstantiatur nec active nec ex vi sacramenti ad essentiam divinam terminatur. Patet quia panis transubstantiatur in id ad quod terminatur, sed panis non potest in Deum transubstantiari, ergo nec conversio ad eum terminari.

Secundum corollarium, licet talis conversio non terminatur ad deitatem vel animam christi convertibiliter seu conversive tamen terminatur ad illa inseparabiliter concomitantur seu illationem. Prima pars patet dicta. Secunda pars probatur quia nullibi est corpus Christi quin sit animatum ergo nullibi est quin ibi sit eius anima et similiter de deitate et sanguine eius est dicendum quia ibi deitas est per concomitantiam, sed sanguis est sub speciebus vini per realem transubstantionem.

Tertium corollarium, licet Deus plus creaturis quam una alteri posset intimari, non tamen potest Deus in aliquam creaturam converti et transubstantiari. Prima patet quia Deus potest creaturae illabi et nulla creatura tanta unione sicut est illapsus potest creaturae uniri extremis remanentibus, ergo. Secunda pars probatur quia minus esset impossibile creaturam converti in deum et transubstantiari quod deus in creaturam sed primum esset simpliciter inpossibile, ergo et secundum.

Ex dictis posset inferri primo quod non plus homini est eligibile transubstantiari in angelum bonum quam transubstantiari in asinum vel in aliquod aliud brutum. Patet quia aequaliter utrobique ipse homo desinit esse, et per consequens non maius bonum sequitur ex uno quam ex alio.

Secundo, sequitur ex hoc quod si panis esset intellectivus qui convertatur in corpus Christi magis deberet de sua conversione dolere quam gaudere. Patet quia nullum bonum consequitur sibi sed malum quia privatur suo esse.

Tertio, sequitur quod eligibilius esset converti in christum mentaliter quam in corpus eius transubstantiari essentialiter patet si tamen converti in corpus eius sit aliquo modo eligibile patet prima patet corollarium quia ex prima conversione magna sequitur utilitas ipsi converso. Sed ex secunda non nec aliquod bonum positive sequitur quia desinit esse, posset tamen sequi aliquod bonum per accidens sicut est evasio poenae sicut dicitur quod minus malum est adnihilari quam perpetuo dampnari, et sic forte dampnati vellent converti in lapidem ne sentirent tormenta.

Quarto, sequitur quod stat rem praesentem verti substantialiter in rem praeteritam aut futuram. Patet de uxore Loth quae sunt conversa in rem non existentem ante eius conversionem futuram scilicet in statuam salis. Item, patet de virga Moysi conversa in colubrum qui coluber ante eius conversionem fuit futurus et non fuerat sed quod in praeteritam. Patet de conversione colubri in virgam, tunc non existentem sed praeteritam.

Quinto, sequitur sed res quae fuit in instanti a possit fieri res quae nunquam fuit in a instanti, tamen rem quae fuit in a instanti nunquam fuisse in a instanti implicat contradictionem. Prima patet quia si homo lignum existens convertitur in lapidem qui numquam fuit in aliquo instanti praeterito. Secunda patet quia praeteritum nunquam fuisse implicat.

Sexto, s sequitur quod, licet res quae non est proprie praeterita possit fieri praeterita, tamen non praeteritum fuisse praeteritum implicat contradictionem. Patet per dicta. Et nota quod aliud est verti substantialiter in aliud et aliud transubstantiari in aliud, nam omnis transubstantio est substantialis versio sed non econtra. Unde rem transubstantiari est essentialiter et intrinsece mutari tali mutatione qua desinit res esse secundum se et quodlibet sui essentiale et intrinsecum cuius terminus ad quem est aliquid quod actualiter praefuit. Sed substantialis versio non semper praesupponit terminum ad quem praefuisse.

Conclusio 2

Secunda conclusio, licet consecratione facta accidentia maneant sine subiecto, tamen illa accidentia sunt activa et passiva ac si subiecto inhaereret proprio. Prima patet quia, si sic, vel talem subiectum est substantia panis et vini vel corporis Christi. Sed nullum horum est dicendum, ergo. Non primum nec secundum quia facta consecratione non manet substantia panis nec vini. Nec tertium quia corpus Christi non est in sacramento quantitative nec modo quantitativo, ergo non potest esse subiectum talium accidentium quae in sacramento apparent modo quantitativo et extenso, nec etiam illa accidentia sunt in aere propinquo quia aer propter sui raritatem non posset esse subiectum coloris asperitatis et duritiei et multorum accidentium in bene dicto sacramento existentium. Haec pars et patet per Magistrum, distinctione 12 quarti XXX . Item, per ecclesiam unde cavit accidentia etiam sine subiecto existunt ut fides locum habeat. Secunda pars probatur, nam altitudo ibi existens agit in visum dulcedo in gustum gravitas in tactum, et sic de aliis, sed quod sint passiva quia aequae congelantur vel tale fiunt post consecrationem sicut ante.

Primum corollarium, licet deus quodlibet accidens absolutum possit facere existere sine inhaerentia actuali, tamen non stat deum facere accidens sine inhaerentia habituali vel aptitudinali. Prima patet quia sicut facit de accidentibus sacramenti sic posset de aliis absolutis.

Secundo, quia omnem entitatem distinctam ab alia deus potest sine tali conservare quae non est pars eius nec dat sibi formale esse sed sic est de ipso accidente absoluto, ergo.

Secundum corollarium, quod non quamlibet indigentiam rei indigentis extrinsece potest Deus se ipso supplere perfecte et libere. Patet quia sequitur quod Deus posset supplere inhaerentiam aptitudinalem accidentis, quod est falsum. Et patet consequentia quia talis inhaerentia est quaedam indigentia accidentis existentis.

Tertium corollarium, quod non totum accidentis esse est formaliter et actualiter subiecto inesse.

Ex dictis, sequitur primo quod accidentia non habent activitatem ex eo praecise quod inhaerenter sunt convincta subiecto vel materiae. Patet quia tunc cum essent a subiecto separata vel a materia non haberent actionem, quod per dicta patet falsum.

Secundo, sequitur quod absque requisitione cuiuscumque materiae agens creatum potest formam substantialem corrumpere in passum. Patet quia in hoc sacramento accidentiam sunt sine materia, et tamen agens naturale potest ipsa corrumpere et formam aliam inducere ergo

Tertio, sequitur quod sicut accidentia huiusmodi sacramenti vere possunt agere et corrumpi ita ex ipsis potest vere substantia generari. Patet quia possunt corrumpi ergo aliquid ibi potest generari et non solum accidens ergo substantia. Item, nutrire possunt et satiare famelicum.

Quarto, videtur sequi quod Deus sua activitate infinita potest facere esse materiam sine forma. Patet quia sicut suplet manu tenentiam accidentium causalem sine subiecto, sic posset conservare materiam sine forma danda sibi perfectius esse quam det forma sibi propria, ergo.

Conclusio 3

Tertia conclusio, licet corpus Christi contineatur realiter sub speciebus panis et vini continentia praesentiali, tamen localiter ac commensurative ipsum esse sub illis speciebus non est ponendum nec modo dimensionali. Prima patet quia post consecrationem corpus Christi est realiter praesens infra ambitum quantitatis panis conversi in corpus Christi, igitur igitur . Consequentia tenet et antecedens patet ex fide, tamen manifestatur consequentia quia quidquid infra abitum alicuius est realiter praesens, hoc continetur ab eo continentia praesentiali

Item, haec pars patet , de summa trinitate et fide catholica, capitulo firmiter , ubi dicitur quod corpus Christi verum realiter est in eucharistia praesens. Secunda pars probatur quia, Si christi corpus localiter esset in sacramento, sequeretur quod pars corporis esset in parte hostiae et non totum in tota hostia nec totum in qualibet parte hostiae. Consequens est falsum ex fide, et consequentia patet.

Primum corollarium, licet corpus christi extensum sit in sacramento et etiam corpus Christi quod est in sacramento sit extensum, tamen sine corporis Christi partium confusione non extensum vel non extense est in sacramento. Prima pars patet quia corpus Christi quod est in caelo est extensum in sacramento et corpus Christi quod est in sacramento est extensum in caelo, ergo. Secunda pars probatur quia si sic ibi esset dimensionaliter et quantitative, quod falsum patet per dicta. Sed quod ibi non sit partium confusio patet quia adhuc remanet partium ordo in toto et ad totum suum et ad se in motione, licet ibi non sit ordo partium in loco quia in quocumque est pes et manus, etc.

Secundum corollarium, sicut in eodem puncto sunt omnes partes corporis sic inter partes corporis Christi in sacramento non est ordo superioris et inferioris. Prima patet quia, si una pars corporis esset ubi non esset alia, sequitur quod corpus Christi esset ibi dimensive, quod est contra dicta. Secunda pars probatur quia, si sic, sequeretur quod esset ibi ordo partium corporis Christi ad locum. Consequens est falsum. Patet consequentia quia isti termini inferior et superior ex suo significato talem ordinem important. Aliter, si esset aliquod corpus cuius partes non concernerent locum, possemus dicere quod una pars esset sursum alia deorsum, quod non videtur imaginabile.

Ex quo videtur sequi quod minus proprie loquitur Hugolinus circa istam materiam dicens quod qualitercumque hostia vertatur semper Christi capdem manebit sursum supra colum et pedes deorsum patet quia sic ponere est dicere situm in ordine ad partes.

Tertium corollarium, quod ad Deum posse facere infinitum institutio huius sacramenti facta per Christum est sufficiens argumentum. Patet quia non est minoris potentiae infinitas partes alicuius corporis in eodem puncto ponere quam infinitas partes ad in finita puncta movere et facere sed primum facit in sacramento, ergo secundum facere potest.

Ex dictis sequitur pars affirmativa quaestionis, scilicet quod sub panis et vini speciebus visibilibus et sensibilibus realiter stat verum corpus Christi cum suis dimensionalibus quia non stat aliquid esse corpus et verum nisi habeat longitudinem latitudinem et profunditatem, etc.

Obiectiones

Contra primam partem primae conclusionis, arguitur primo quia, si esset vera, sequeretur quod Deus posset totum mundum convertere in substantiam vinus rosae, immo sequitur quod posset omnem substantiam ponere sub specie alterius, et sic posset ponere asinum sub specie hominis, et sic sequitur ultra quod periret omnis ratio experientiae et genero scientiae per experientias quod est contra Philosophum VII . Consequentia patet quia ex quo sumus certi quod Deus illud potest non constat nobis quod de facto non fecerit, et sic habemus dubitare an hoc sit lignum vel homo, nec sufficimus dicere inter hominem et non hominem, quae sunt falsa.

Secundo, corpus non potest converti in spiritum nec econverso, ergo quaestio falsa. Antecedens patet per Augustinum, VII et per Boetium, libro de duabus naturis et una persona Christi .

Tertio, sequeretur quod dampnata natura posset in beatam converti et econtra. Consequens est falsum quia tunc beatus non esset beatus quia de sua beatitudine semper haberet dubitare, quod iterum est falsum.

Quarto contra secundam partem eiusdem conclusionis, quia ad hoc quod Deus sit terminus alicuius transubstantionis, non sequitur aliqua mutatio in ipse, ergo. Consequentia patet quia immutabilitas Dei videtur maxima causa quare de ipso hoc negatur. Antecedens probatur quia nulla variatio est in corpore Christi propter hoc quod corpus in ipsum tansubstantiatur.

Quinto, non videtur maius inconveniens quod persona divina sit terminus transubstantionis quam incarnationis sed persona divina est terminus incarnationis, ergo.

Sexto, si talis transmutatio fieret in sacramento hoc esset mediante intentione sacerdotis cum aliis requisitis, sed hoc est falsum. Probatio quia ponatur quod sacerdos coram se habeat quattuor hostias et non intendat consecrare nisi duas, tunc quaeritur an consecravit vel non. Si non, contra hic est materia debita et forma et intentio faciendi quod ecclesia consuevit, ergo.

Item, secundo, si non, hoc esset quia eius intentio videretur nimis generalis et indeterminata, sed hoc non impedit quia dato quod sacerdos determinate intendat consecrare hanc hostiam, oportet concedere quod intendat consecrare infinitas partes ita indistincte quod non potest intendere distincte istam consecrare ista intentione et aliam alia intentione, et sic in infinitum, ergo sufficit generalis intentio et indeterminata.

Item, sacerdotes in die pasche communiter multas consecrant hostias centum vel plures et constat quod non possunt de qualibet cogitare distincte, ergo sufficit intentio generalis. Si vero dicatur quod consecravit illas quia duas de illis intendebat consecrare et non est maior ratio de istis quam de illis, ergo omnes vel nullas. Non omnis quia intendebat tantum duas, ergo nullas, quod est propositum.

Secundo, si sit hoc esset virtute verborum sacramentalium a quolibet sacerdote prolatorum. Patet per dicta, sed hoc est falsum probatio quia prima quaestione prima opponitur, ubi dicitur quod suspenso vel deposito sacerdote nulla ei relinquitur potestas, ergo nullus talis habet potentiam conficiendi.

Septimo, aut virtute verborum esset ibi corpus Christi et anima aut corpus solum. Si secundum, sequitur quod ibi esset corpus Christi mortuum. Patet consequentia quia non aliter dicitur corpus Christi fuisse mortuum in sepulcro nisi quia corpore ibi existente anima fuit ad infernum.

Item, eadem ratione qua Christus diceretur unius quia anima Christi coniuncta est eius corpori in caelo eadem ratione diceretur mortuus quia interis anima esset a corpore separata, nec potest dici primum quia verborum virtute non fit conversio panis nisi in corpus praecise, nec vini nisi in sanguinem, ergo cum virtute verborum non sit nisi illud in quo substantia panis et vini convertuntur, sequitur quod virtute illorum verborum non sit ibi coniunctum ex corpore et anima. Antecedens est Magistri, distinctione 5 quarti, capitulo 12 .

Nono, si virtute verborum esset ibi totus Christus, sequitur quod etiam fuisset in cena quando Christum illum sacramentum instituit, et per consequens, si hostia illa reservata fuisset usque post mortem, adhuc fuisset ibi totum coniunctum, et per consequens non fuisset Christus mortuus. Patet consequentia quia si anima fuisset corpori coniuncta in sacramento per triduum mortis suae si Christus fuisset vere mortuus idem fuisset vere vinum et mortuum, quod est falsum.

Decimo, si quis disciplinorum consecrasset in triduo mortis et verba sacramentalia cum intentione vera, protulisset vere confecisset. Patet quia nunc non sunt maioris efficaciae verba illa quam tunc, sed probatur falsitas quia tunc corpus Christi perfectius habuisset esse in sacramento quam in speciei propria quod videtur non videtur. Patet tamen consequentia quia fuisset vinum in hostia et mortuum in sepulcro ubi erat in specie propria.

Ad primam, respondent quidem concedo consequens quia Deus potest plus facere quam noster intellectus intelligere. Item, concedunt quod Deus potest ponere hominem in specie asini et econverso, sed tunc non manebit homo. Et cum infertur, ergo periret certitudo scientiae etc., negatur consequentia. Secundo, posset concedi idem consequens quia nulla est notitia creata tam vera vel certa de aliqua re creata signabilis per propositionem de in esse vocalem et de praesenti quin possit esse falsa bene licet haec sit vera notitia qua ergo assentio modo hoc est lignum, haec tamen sic est certitudo quod haec propositio potest esse falsa per mutationem rei in aliud. Et cum infertur, sequitur quod haberem durare etc., hic dicitur secundum eodem consequenter quod durare sumitur dupliciter. Uno modo prout distinguitur contra credere, alio modo ut distinguitur contra scire. Secundo modo ille qui neutrum oppositorum scit diceretur durare de utroque, sic durare compatitur secum credere et sic quilibet posset durare tales hoc est lignum hoc est homo. Alio modo sumitur durare prout distinguitur contra dicere ita quod talis cognoscens est ita simpliciter indifferens ad sensum sicut est ista rex sedet quae est mihi simpliciter neutra et isto modo non oportet nec debeo durare. Alia est responsio quo non habeo durare quod hoc sit lignum quia est mihi sufficienter persuasum quod Deus talia non transubstantiabant in aliud tum quia hoc nulli revelavit cum quia non apparet aliqua utilitas quare facere debuerit tales transubstantiones.

Ad secundum, negatur antecedens. Ad probationem dicitur quod Augustinus et Boetius loquuntur de potentia naturali creaturae non de potentia Dei. Sed contra quia nec creatura potest convertere unum corpus in aliud licet agens corporale possit unum corpus generare ex alio tamen non transubstantiare in aliud hic dicitur quod sicut dicimus illud esse possibilius quod pluries causas possibilitatis habet puta gradus vel modos congruentiae ad hoc quod ponatur in esse, et licet impossibile sit quod virtus creata transubstantiat unum corpus in aliud, tamen impossibilius videtur quod convertat corpus in spiritum et econverso quia illa est manifestior repugnantia quia minor est conformitas corporis ad spiritum quam corporis ad corpus et istam impossibilitatem volunt exprimere sancti pluribus modis continentem dicens quod nullo modo potest converti corpus in spiritum ita quod illud signum universale negativum distribuit modos impossibilitatis respectu potentiae creatae non modos potentiae universaliter.

Ad tertium, conceditur consequens de potentia Dei absoluta.

Secundo, posset dici quod esse dampnatum vel salvatum non sunt proprie entia incomplexa, et conclusio intelligitur de entibus incomplexis, et ideo ratio non concludit quia esse salvatum est quodam esse sic complexe.

Ad quarto, dicunt quidem quod talis mutatio non est causa sed disproportio et distantia perfectionalis immensa extremorum, scilicet creatoris et creaturae.

Secundo, dicitur quod sic esse terminum transubstantionis repugnat immutabilitati et infiniti quia termini conversionis mutuo sunt convertibiles et ideo qua ratione aliquid converteretur in Deum eadem potentia Deus posset converti in illud et sic de necessitate esset mutabilis quia perderet suum esse et aliud haberet esse.

Ad quintum, negatur consequentia quia substentatio naturae humanae fit per modum activi transubstantio, vero per modum passivi.

Secundo, non est simile quia natura in supposito non desivit esse, sed sic non est in transubstatione.

Tertio, dicit Scotus, distinctione 5, quaestione 2 auarti , quod verbum esse incarnatum non dicit verbum esse terminum alicuius actionis de genere actionis, sicut est de transubstantione.

Quarto, dicit Thomas de Argentina quod incarnatio potest accipi tripliciter. Uno modo pro actu totius trinitatis quo corpus Christi fuit formatum in utero virginis et sic verbum non fuit terminus alicuius sed humanitas seu christi corpus. Alio modo capitur pro actu quo verbum fuit formaliter unitum, et sic adhuc dupliciter. Uno modo active et sic verbum non terminat actionem incarnationis sed est ipsamet vino alio formaliter pro ipsa unione terminative et sic verbum terminat incarnationem et sic nulla est similitudo in proposito.

Ad sextum, conceditur consequens et ad casum quod ponitur communiter dicitur quod sacerdos non consecrat quia actus consecrandi requirit intentionem determinatam circa materiam istam. Ad probationem dicitur quod non est ibi intentio quae sufficiat. Et cum dicitur, quia tunc oporteret quod sacerdos etc., dicitur quod verbum est quia ista hostia est infinitae partes et hanc hostiam intendit determinate consecrare.

Secundo, dicitur quod cum sacerdos in die paschae consecrat multas hostias simul non est necesse quod sciat numerum hostiarum, et tamen consecrat quia sufficit quod intendat consecrare hanc multitudinem quam habet ante se.

Ad septimam, conceditur consequens. Et ad probationem, conceditur consequentia. Et probatur de suspensio etc., dicitur quod illa auctoritas canonis est intelligenda sic nulla tali relinquitur potestas, id est nulla ei dimittitur potestas ordinata quia et si habeat potentiam conficiendi, tamen excecutio sibi est interdicta, et ita de iure sibi non relinquitur nec Magister tenetur communiter dicens oppositum, scilicet quod talis non conficit.

Ad octavam, dicitur quod virtute verborum est ibi corpus et anima quia virtus verborum est virtus divina quae operatur in verbis et per verba. Et ad probationem, concesso antecedente naturae consequentia quia virtute divina totum coniunctum ex corpore et anima fit ibi praesens.

Ad nonam, conceditur consequens. Et cum infertur quod Christus tunc non fuisset mortuus in cruce quia, licet anima fuisset coniuncta corpori in sacramento, tamen talis coniunctio non fuisset sufficiens ad vivificandum corpus nec unio illa fuisset corporis vivificativa, sicut etiam cum angelis assumit aliquod corpus ad explendum misterium aliquod unitur aliquo modo corpori, et tamen ex corpore et angelo non fit aliquod unum suppositum vere similiter nauta unitur navi et ex ipso et nauta non resultat aliquod suppositum ita esse potuit quod anima Christi in illo triduo fuisset unita corpori mortuo tam in sacramento quam in sepulcro et tamen corpus non vivificasset.

Ad decimam, conceditur consequens, et cum infertur quod Christus perfectius habuisset esse in sacramento quam etc., negatur consequentia dato enim quod anima ibi fuisset cum corpore non sequitur quod corpus fuisset vivum nec Christus unius. Sed communiter solet quaeri quid demonstraretur per li hoc non corpus Christi quia tunc ex vi verborum non fieret consecratio quia iam esset ibi corpus nec aliud a corpore Christi quia aliud a corpore Christi esset corpus Christi, quod est falsum.

Ad hoc, dicunt quidem quod quando sacerdos illa verba dicit illud pro nomine hoc non facit aliquam demonstrationem quia sacerdos illa non profert significative sed multipliciter et significative recitative.

Sed contra hoc arguit Thomas de Argentina quia tunc illa verba non plus aspicerent materiam praesentem quam absentem et sic non conficeretur quia secundum Augustinum eo quod verbum accedit ad elementum fit sacramentum.

Secundo, Christus saltim illa verba dicit significativa, ergo per illa aliquid demonstrabat et redit argumentum.

Et qui vellet tenere primam responsionem posset dicere ad primum dictum Thomae quod consequentia non valet quia non placet Deo quod ad solam recitationem verborum cum intentione sacerdotis recitantis fiat transubstantio.

Ad secunda, dicitur quod Christus demonstravit ad sensum et ad intellectum in uno instanti pro alio, et sic vere demonstravit corpus suum in instanti prolationis dicens, hoc est corpus meum .

Alii dicunt quod solum sit ibi demonstratio ad sensum, et demonstratur non simpliciter sed secundum quod est transubstantiatus in corpus Christi

Alii dicunt quod est demonstratio partim ad sensum, partim ad intellectum, et est sensus hoc est corpus id est illud in quod transubstantiatum est hoc vel transmutatum est corpus meum. Hanc tenet Thomas de Argentina .

Ad formam, ergo rationis dicitur quod li hoc significat corpus Christi, et negatur consequentia quia li hoc non demonstrat corpus Christi sic quod quando profertur demonstrative ibi sit praesentialiter corpus Christi sed quia ibi erit cum substantia panis fuerit transubstantiata in corpus Christi.

Rationes principales

Quod sic quia omnis actus poenitentiae procedit a gratia effective, ergo sine poenitentia sacramentali peccator potest resurgere et habere carum esse. Antecedens probatur quia si ille actus non esset a gratia, non esset meritorius, quod est falsum. Sed patet consequentia quia si talis procedit a gratia, sequitur quod eliciens talem actum prius habuit esse carum.

Secundo, actus poenitentiae sacramentalis non est virtuosus seu virtutis, ergo sine illo peccator potest esse carus. Consequentia tenet quia quod non est virtuosum seu virtus subiectum non potest denominare virtuosum, et per consequens nec Deo carum. Antecedens patet quia Christus habuit omnis virtutes et tamen numquam habuit poenitentiam sacramentalem.

Tertio, si poenitentia esset virtus sequitur quod quilibet iustus et innoscens posset eam licite appetere. Consequens est falsum quia poenitere de peccato praesupponit peccasse, sed nullus licite potest velle peccasse. Patet consequentia quia quodlibet virtuosum a iusto potest esse volitum.

In oppositum est Magister in hac distinctione 14 .

Item, Augustinus in de vera et falsa poenitentia , dicens nullus, inquit, hominem transit ad christum ut incipiat esse quod non erat nisi eum poeniteat fuisse quod erat .

Conclusio 1

Prima conclusio, licet quaelibet creatura Deo grata sit gratia creata informata, tamen nulla qualitas creata qualitiva est de sui natura formaliter et intrinsece mentis carifactiva seu gratificativa. Prima patet quia si non sequitur quod existens in mortali peccato esset Deo gratus non solum secundum praedestinationem aeternam sed secundum praesentem statum. Consequens est falsum. Patet consequentia quia inter statum gratiae et culpae non est dare medium qui posset rationali creaturae convenire. Secunda pars probatur quia Deus posset gratiam in esse qualitatis conservare absque hoc quod gratificaret habentem, ergo. Antecedens patet quia nisi Deus actuet creaturam talem et acceptet habentem non redditur Deo gratus. Consequentia probatur quia quod formaliter et intrinsece est tale necessario est tale nec potest non esse tale constantia subiecti stante.

Secundo, gratiae seu caritati competiti contingenter habentem reddere Deo carum, ergo etc., Consequentia bona. Antecedens probatur quia illud quod alicui competit propter aliud non conpetit sibi formaliter et naturaliter sed caritati competiti carificare propter aliud, ergo. Minor probatur quia carificare non competiti nisi Deo principaliter actuante et specialiter conprincipiante et libere acceptante ad praemium.

Primum corollarium effectus proprius gratiae creatae formalis non est mentem gratificare sed Deum menti gratum reddere et ipsam ad Deum diligendum inclinare. Prima patet quia stat talem caritatem esse et ipsam non gratificare. Secunda patet per super illo 8 non accepistis spiritum servitutis , glosa, gratia Dei diffusa est est in cordibus vestris non qua nos diligit sed qua nos dilectos suos facit .

Secundum corollarium, non repugnat absolute simul mentem maculari culpa mortali et ipsam informari gratia habituali. Patet quia ad hoc nulla sequitur contradictio quia si Deus illam qualitatem poneret in mente peccatoris dormientis, non tamen propter hoc sequitur quod Deus illam mentem iustificaret, et per consequens nec sequitur quod remittat culpam ibi praeexistentem alias aliquod accidens necessitaret Deum ad culpam remittendum.

Tertium corollarium, omne illud quod est iustitia seu carificans mentem intrinsece et formaliter est summum bonum sive deus essentialiter.

Sub corollarium, quod carificare enti summo mentem non est intrinsecum creatae caritati.

Ex dictis, sequitur quod haec consequentia non valet de forma a est in peccato mortali, ergo ergo caret caritate habituali quia oppositum consequentis potest stare cum antecedente, loquendo tamen secundum Dei potentiam absolutam non ordinatam.

Conclusio 2

Secunda conclusio, licet gratia creata formaliter et necessario non inferat culpae remissionem, tamen quodlibet debitum seu recte poenitere arguit secundum legem gratiae infusionem. Prima pars patet per dicta quia Deus potest ponere cum mortali culpa illam gratiam sine repugnantia in esse qualitatis. Secunda pars probatur quia poenitere seu poenitentia est voluntaria detestatio proprie offense in effectum unidictae ex amore legis et iustitiae. Haec descriptio patet per Augustinum in imaginatur de poenitentia est dolentis unidicta poenitens in se quod dolet commisisse, et habentur verba eius in haec distinctione. Confirmatur quia quaelibet latitudo huius speciei seu poenitudinis causatur ex amore gratuito iustitiae, ergo quaelibet talis arguit remissionem culpae et infusionem gratiae et hoc de communi lege quia Deus oppositum potest facere, ut dicit prima pars antecedens. Patet per descriptionem positam.

Primum Secundum corollarium, licet aliquis pro alterius delicto possit exterius face satisfacere aliqualiter efficaciter, tamen nullus pro alio potest interius poenitere salubriter ac sufficienter. Prima pars quia aliter suffragia uniorum non prodesset deffunctis, quod est falsum quia sancta et salubris est cogitatio prodeffunctis exorare etc. Secunda pars probatur quia interius poenitere est detestari propriam offensam et non alienam, ut dicit descriptio.

Secundum Tertium corollarium, nullum poenitere praecise timore poenae seu gehennae sufficit ad delectionem mortalis culpae. Patet quia quodlibet poenitere sufficiens ad salutem fit amore iustitiae principaliter, ut dicit descriptio.

Tertium corollarium, quilibet rite poenitens, licet simul et semel odiat et diligat quilibet tamen talis plus diligit quam odiat. Prima pars probatur quia poenitere est ex amore iustitiae proprium peccatum detestari seu odire, ergo vere poenitens diligit iustitiam seu deum gratuite et odit simul iniustitiam seu peccatum iuxta illud qui diligitur iniustitiam odit suam animam. Secunda pars, probatur quia talis poenitens sicut debet odit culpalm suam propter dilectionem iustitiae ergo semper plus proportionaliter diligit quam odiat.

Sub corollarum non semper in cuiuslibet gradus culpae actualis delectione correspondet certus et distinctus gradus in contritione. Patet per secundam partem conclusionis quia quilibet gradus contritionis sufficit delere.

Conclusio 3

Tertia conclusio, licet lege stante ad salutem peccatoris adulti sit necessaria culpae detestatio seu eius punitio voluntaria tamen prius natura viator est in statu salutis quam eliciat actum cuiuscumque virtutis infusae. Prima pars patet per dicta in secunda conclusione, et confirmatur quia secundum legem statutam peccatum non potest manere impunitum ergo voluntaria punitio est necessaria ad eius deletionem. Patet consequentia quia si illa punitio esset involuntaria simpliciter seu coacta non sufficeret nec offensum placeret quia non placeret Deo coacta servitia.

Nullo tamen dicere quin punitio iniuncta a confessore sit utilis ad salutem dummodo voluntarie suscipiatur et perficiatur, immo est utilior quam non iniuncta propter obi?am et propter bonum actum voluntatis coniunctum quo voluntas imperat quod est obediendum confessori et quo iubet satisfactionem punitivam operari et quia voluntarie ipsa suscipitur et perficitur, ideo voluntaria dicitur. Secunda pars probatur quia prius est naturaliter causam esse quam ipsam effectum producere, ergo prius viator est in gratia quam ipse digne poeniteat, ergo. Tenet consequentia cum esse in gratia sit esse in statu salutis.

Primum corollarium, licet solus Deus proprie culpam remittat et mentem iustificet principaliter et effective, tamen gratia creata culpam remittit et mentem iustificat instrumentaliter et illative. Prima patet per illud prophetam ergo sine quin deleo ininquitates tuas. Secunda pars patet quia supposita lege sequitur a fuit in culpa et nunc est in gratia ergo culpa est ei remissa. Item, sequitur a est in gratia ergo est iustus saltem secundum praesentem iustitiam.

Secundum corollarium, licet quilibet vere poenitens mereatur remissionem culpae et infusionem gratiae, tamen non quodlibet rite poenitere est meritorium certi gradus gloriae. Prima patet per dicta. Secunda pars probatur quia aliter rite poenitens esset praedestinatus, etc., consequens est falsum. Patet consequentia quia ad mereri certum gradum gloriae requiritur quod merens sit praedestinatus prout suppono cum quibusdam doctoribus quia Deus nulli creaturae unquam proposuit dare vitam aeternam nisi talis esset praedestinata.

Tertium corollarium, licet christus poenitentiam non habuit quantum ad suum esse materiale et substantiale tamen ea non carnit quo ad suum esse perfectionale et virtuale. Prima pars patet quia Christus nullum potuit habere peccatum quo posset dolere vel poenitere, ergo. Tenet consequentia quia offensa seu peccatum est poenitentiae materia et obiectum. Secunda pars probatur quia sicut dicitur quod fides fuit in Christo non ad actum credendi sed ad actum ornandi et perficiendi sic caeterae virtutes. Confirmatur quia, licet iustus innocens non inclinetur per virtutem poenitentiae ad dolendum vel satisfaciendum pro peccato absolute et simpliciter, tamen ad hoc debet inclinari conditionaliter, ergo. Antecedens patet quia ad hoc quod aliquis sit iustus innocens debet actu vel habitu cogitare quod si eum contingeret offendere Deum ipse vellet poenitere et de offensa satisfacere, immo si oppositum vellet iustus non esset.

Ex dictis sequitur pars affirmativa quaestionis, scilicet quod licet de potentia dei absoluta communis possit effici de non caro carus seu resurgere a culpa ad gratiam sine repugnatia, tamen legis efficientia illud non potest fieri sine virtuali poenitentia, et si non sit sacramentalis formaliter et de facto debet, tamen esse talis in proposito habitualiter et in voto, et haec sufficiant.

Ex dictis, sequitur quod, licet attritio et contritio sint circa idem subiectum, scilicet peccatum, tamen non sunt eiusdem speciei quia attritio simpliciter non est ex amore iustitiae sicut contritio.

Ex quo ultra patet quod quaedam est poenitentia informis quaedam formata quaedam praepatoria et quaedam meritoria. Prima praecedit iustificationem. Secunda sequitur eam utraque, tamen est a Deo. Prima concipitur ex timore gehennae de qua Augustinus, , homilia 7 timor scilicet iudicii locum praeparat caritati cum aut ceperit caritas habitare pellitur timor XXX . Secunda est ex amore iustitiae. De ordine vero iustificationis notat quod peccator primo ex divina inspiratione cogitat se esse reum et offendisse et ad vitam aeternam mortem obligari et incipit timere.

Secundo, cogitat eadem inspirante gratia bonitatem Dei remittere volentis et partere et tunc incipit sperare de venia et istae sunt duae molae de quibus dicit Augustinus exponens illud deuteronomi 34o non accipies loco pignoris molam inferiorem et habetur in inferior mola est consiliatio offensae et timor unidictae superior mola est consideratio bonitatis offensi et spes veniae . In hac contritione debet peccator cogitare omnino se esse indignum venia.

Secundo, debet cogitare quod a solo Deo potest habere remissionem offensae et de hac contrita forma sit sacrificium Deo spiritus contribulatus et cum illa attritio venerit versus initium filialis timoris tunc deus cor contrictum non despicit sed primam gratiam infundit cuius nullum sufficiens primum praecessit ex illa concomitanter tamen causatur odium culpae ex dilectione iustitiae et ex odio culpae et amore iustitiae sequitur grosa augmentatio gratiae et quem praesens praemium huius meriti, et sic resurgens restituitur ad maiorem gratiam quod testatur Augustinus super illo psalmo , dominus dabit benignitatem et terra nostra dabit fructum suum dicens cooperatores dei sumus et nihil in terra nostra, id est in conscientia invenimus nisi peccata odiamus ea et desideremus iustitiam et cum ceperimus ex isto scilicet desiderio peccata odire iam ipsum odium peccatorum similes nos incipit facere deo quia hoc odimus quia ipse odit et tunc Deus faciet terram reddere iustitiae fructum . Haec Augustinus.

Obiectiones

Contra primam conclusionem, arguitur, sicut se habet albedo ad album efficere, sic caritas ad efficere carum sed repugnat albedinem informare subiectum et non dare esse album, ergo.

Secundo, illud per quod summe pulcritudini seu se divinae imagini conformens efficimur formaliter illud nos gratificat formaliter, sed caritas est huius seu creata gratia, ergo. Maior nota. Minor patet super illo , praedestinavit nos conformes fieri imagini filii eius .

Tertio, omnis forma habitualis de genere qualitatis habet formaliter aliquem effectum sibi proprium et primum ergo caritas seu gratia cum non sit imperfectioris naturae, sed non videtur alium effectum sibi proprium habere nisi carum efficere formaliter et sic subiectum denominare intrinsece, ergo.

Quarto, non minus sunt idem in caritate et gratia carificere et qualitate quam in albedine qualificare et albificare sed in albedine sicut sunt idem quod repugnans est binum esse sine alio, ergo et in caritate.

Contra secundam conclusionem et eius corollaria, omne illud infert necessario et formaliter in subiecto in quo est culpae remissionem quod est essentialiter caritas sed caritas est essentialiter caritas ergo infert culpae remissionem in subiecto in quo est informative. Maior nota sed minor probatur tripliciter. Primo quia, si non, caritas est accidentaliter caritas, ergo est dare in caritate aliquid cui accidit esse caritatem et aliquid quod ei accidit et sit primum a 2m c vel ergo a et et c pertinent ad unam speciem qualitatis vel non. Si primum, ergo unum erit reliquum essentialiter. Si secundum, ergo caritas non est una forma simplex de genere qualitatis sed unum compositum ex multis formis seu ex multis accidentibus, quod non videtur verum.

Secundo, sic caritas naturaliter facit carum ergo caritas naturaliter est caritas. Patet consequentia. Antecedens probatur quia caritas effectus proprius et naturalis est facere Deum carum nobis seu habentibus eam, ut dictum est.

Tertio, si caritas accidentaliter sit caritas removeatur ab ea quod est sibi accidentale sive per intellectum sive per potentiam divinam, tunc quaeritur in qua specie qualitatis manebit vel in specie in qua prius erat et illa non fuit nisi caritas vel erit in aliqua specie quae erit non caritas et tunc sequitur quod sit mutata in aliam speciem in qua prius non fuit vel prius fuit in duabus speciebus, quod est falsum.

Contra tertiam conclusionem et aliqua eius corollaria, poenitentia non est virtus, ergo. Consequentia tenet quia conclusio et eius probatio implicant oppositum antecedentis, et tertium corollarium dicit quod est virtus. Antecedens probatur primo quia poenitentia est sacramentum ergo non est virtus. Consequentia tenet, et antecedens suppono ex alia quaestione.

Secundo, poenitentia est passio non est habitus nec virtus, antecedens probatur quia poenitentia dicitur quasi poenae tenentia etc quia poenitere est pati et dolere. Consequentia tenet quia passio est in tertia specie qualitatis et habitus et virtus sunt in prima eiusdem praesenti.

Tertio, cuiuslibet virtutis obiectum est bonum vel bonitas, ergo. Tenet consequentia quia obiectum poenitentia non est bonum sed malum quia peccatum. Antecedens probatur quia sicut se habet scientia ad verum sic virtus ad bonum sed obiectum cuiuslibet scientiae est verum, ergo.

Quarto, sequitur quod in Christo esset poenitentia et in beatis. Patet quia virtutes sunt connexae, ut patet distinctione 36 tertii . Falsitas consequentis patet cum quia in patria nullus dolor nec poena esse potest, tum quia in statu poenitentiae fuerunt virtutes et non poenitentia quia peccatum praesupponit. Item, Christus nec peccavit nec peccare petuit, ergo per poenitentiam de propria offensa dolere non potuit

Responsiones

Ad primum, negatur minor quia ibi est magna dissimilitudo eo quod forma albedinis et quodlibet eius agere est naturale praecise sed quaelibet forma gratificans et quodlibet eius agere est supernaturale, tum 2o quia per nullam potentiam albedo potest se habere informative ad subiectum et ipsum non facere album, sed oppositum potest esse de habitu gratiae quia nullam gratiae denominationem intrinsecam creatura est Deo grata, nam subiectum non potest denominari album sine actuali informatione et albefactione albedinis sed sine gratia et caritate creata potest aliquis Deo esse gratus, scilicet per solam actuationem gratiae increatae, quae Deus est.

Ad secundum, posset primo minor negari quia per divinum agere seu actuare formaliter conformamur Deo sed instrumentaliter et dispositive seu ostensive per gratiam creata et tunc ad illam dicitur quod loquitur ibi de praedestinatione quae est per gratiam in praesenti posset dici quod intelligitur de gratia quae est creatura a Deo agi vel duci ad agendum gratifice quia illud donum complexum est quaedam gratia. Aliter potest dici quod li formaliter potest dupliciter sumi. Uno modo pro informante seu informative se habere et sic bene conceditur quod formalis effectus gratiae est gratificare.

Secundo modo sumitur formaliter, id est intrinsece et essentialiter, et sic non convenit sibi talis effectus sed solum extrinsece et denotative

Tertio posset dici quod illa glosa et illae auctoritates si quae sint non loquuntur de gratia creata sed increata et includunt eam cum et concernunt.

Ad tertiam, conceditur maior et negatur minor quo ad illam partem loquendo de caro esse Deo quia si diceretur carus non determinando cui efficeretur carus, non esset ad propositum

Ad quartam, negatur maior quia carificare non est proprius effectus caritatis creatae sed facere nobis deum carum ad ipsum diligendum non inclinando sed effectus formalis albedinis est subiectum albefacere.

Ad primam contra secundam conclusionem, negatur minor. Ad primam probationem conceditur quod caritas accidentaliter id est contingenter est caritas, et cum ultra arguitur negatur consequentia et intelligo aliquid quod sit partiale vel annexum.

Secundo, dico quod illi toti qualitati accidit quod ipsa Deo mentem actuet et contingens est quod Deus cum principiet et acceptet.

Tertio, dico quod ratio fundatur super falsa imaginatione imaginatur enim quod sit aliquod accidens inhaerens caritati per quod caritas accidentaliter dicatur, quod est falsum

Ad secundam probationem, dicitur primo quod caritas est agens naturale dicendo naturale contra liberum.

Secundo, dico quod caritas cum Deo actuante facit habentem carum quia inclinat ad ipsum. Ad formam ergo, negatur consequentia qua infertur, ergo caritas est naturaliter caritas.

Tertio, dico quod non est simile de aliis formis naturalibus et caritate quia albedo naturaliter et essentialiter albificat sine Deo specialiter actuante, non autem sic est de gratia seu caritate.

Ad tertiam probationem, dicitur quod ratio fundatur super falsa imaginatione quia per solam acceptationem et actuationem divinam talis qualitas denominatur caritas et non per aliquid accidentale sibi inhaerens vel ei annexum.

Secundo, dico quod subducta Dei acceptatione caritas remanebit sed non remanebit caritas.

Tertio, dico quod talis caritas est in ipsa specie qualitatis in eadem remanebit Deo non actuante nec acceptante. Patet quia est habitus et prima species qualitatis est habitus et dispositio.

Ad primum contra tertiam conclusionem, negatur antecedens. Ad primam probationem, dicitur quod quandoque poenitentia est virtus quando et non sacramentum, sicut quando homo de peccato contritur antequam confiteatur et a sacerdote absolvatur, tunc enim Deus cum gratia infundit sibi virtutem poenitentiae sed quando contritus confitetur et absolvitur rite et debite tunc ibi est poenitentia quae est virtus et sacramentum.

Ad secundam, negatur antecedens. Ad probationem dicitur quod ideo poenitentia dicitur quasi poenae tenentia vel poenalis tenentia quia ille habitus inclinat homine ad hoc quod de se exigat et sibi ipsi inferat poenam satisfactoriam de peccato suo et sic poena cordis contricti praecedit hunc habitum et praeparat et disponit de congruo animam ad recipiendum virtutem poenitentiae.

Ad tertiam, negatur antecedens quia fortitudo et temporantia et aliquae aliae morales virtutes sunt circa malias quae per ipsas unitiuntur non ergo oportet quod cuiuslibet virtutis subiectum sit bonum sed sufficit quod actus quem elicit circa materiam talem sit bonus.

Secundo, posset dici obiectum scientiae poenitentiae non esse praecise peccatum sed est peccatum ut detestandi et ideo, licet peccatum in se sit malum, tamen peccati detestatio est est non mala sed bona, et hoc clauditur in totali obiecto poenitentiae.

Ad quartam, conceditur consequens. Et ad probationem et ad probationem de beatis conceditur quod in eis non sit dolor, et ideo dicitur quod poenitentia prout est virtus manet in patria non quod ad actum dolendi sed ad actum ornandi anima sicut aliquem virtutes aliae dato quod numquam habeant actum elicitum quia non habent ibi malititias obiectales illarum virtutum.

Tertio, dico quod, si in statu innocentiae fuit aliqua virtus moralis, ibi etiam fuit virtus poenitentiae modo dicto quo ad habitum et ornatum qui est actus primus et non quo ad actum secundum qui est elicitus nec oportet quod poenitentia culpam praesupponat et sic stat habitum virtuosum esse et numquam actum elici ab eodem.

Tertio, dici posset quod sicut aliquid dicunt virtus poenitentiae numquam fuit in Christo et dicunt ultra quod aliquid est virtutis et perfectionis in aliquo quod non est perfectionis simpliciter in quolibet, sicut poenitentia quae est virtuosa et perfectiva in imperfectis et corrumptis per peccatum sed non est virtuosa nec congrua in viris seu angelis perfectis per gratiam et gloriam quam nobis concedat ille qui sine fine vivit et regnat israelica saeculorum, amen.