Quaestio 4

Circa distinctionem 23 3ii et sequentes quaeritur Utrum spes fides caritas quae ad salutem finaliter requiruntur a spiritus sancti donis ac inter se realiter distinguuntur

quod non quia quia fides spes caritas non requiruntur ad salutem cuiuslibet viatores ergo antecedens probatur quia si fides requireretur hoc esset quia esset virtus et medium merendi sed hoc posset falsum cum siti habitus intellectus et credere actus voluntatis tum 2o quia Christus habuit omnes virtutes non tamen habuit fidem ergo fideus non est virtus

2o arguitur de spe quia cum spes secundum Boetium sit passio consolatiam[?] sequitur quod non sit virtus ad salutem requisita

3o probatur de caritate quia caritas non est una virtus ergo non est virtus consequentiam tenet per Boetium dicentem omnem quod est ideo est quia unum numero est antecedens probatur quia cum caritas sit forma omnium virtutum oportet eam multiplicari secundum multiplicationem omnem virtutum

2o principaliter stat aliquem salvari sine virtute infusa ergo antecedens probatur quia aliqui invincibilem christum et legem ignorantes salvabunt et tamen non habent virtutem infusam ergo assumptum patet quia stat homines alicuius sectae facere quidquid faciunt pro deo et in omnibus credere se obsequium prante[?] deo ymo immo omnem genus supplicorum[?] non solum patienter ymo immo etiam pati gaudentur propter deum ergo dato quod illi male agant tamen videntur excusari propter ignorantiam invincibilem et per consequens cum nullus dampnetur nisi propter culpam sequitur quod illi salvabuntur

3o nulla sunt spiritus sancti dona ergo illa non dicitur a virtutibus per dictis antecedens probatur quia si sic aut talia essent tot distincti quot sunt dona vel esset unus habitus omnium donorum sed nullum potest dari ergo 2o quia autem[?] habitus doni esset habitus caritatis vel inferior vel superior et perfectior illo si est idem sequitur quod habens caritatem habet omnia dona quod est falsum quia puer baptizatus noviter non habet donum scientiae sapientiae consilii si perfectior sequitur quod caritas non est excellentissimum donum dei contra augustinum 3o capitulo 19o nec inferior quia dona sunt super ipsas virtutes

Ad oppositum est magister in dictis distinctionibus

prima conclusio sicut fides est virtus theologica exclusiva omnis falsitatis sic spes est virtus theologica distincta a virtutibus spei et caritatis quod fides sit virtus patet per magistrum distinctione 23a 2o probatur ratione quia habitus laudabilis inclinans potentiam ad actum laudabilem et meritorium est virtus sed fides est huiusmodi ergo maior patet per descriptionem virtutis minor patet quia cuius assensus est ad falsam naturalis talem de se est laudabilis et meritorius ratione actus concomitantis voluntatis a caritate procedentis

sed quod sit exclusiva omnis falsitatis apparet quia alias deus deciperet aliquem et eum faceret falso assentire quod est falsum confirmatio quia spes non confundit ergo nec fides fallit aut decipit consequentia patet a simili et antecedens est apostoli sed quod spes sit virtus etsi theologica patet quia omnis virtus cuius principale obiectum est bonum divinum est theologica sed spes est huiusmodi ergo confirmatur per gregorium capitulo primo ubi tres filias ipsius iob dicit significare tres virtutes theologicas scilicet fidem spem et caritatem

Sed quod illae sint distincte inter se patet primae ad cor 13o nunc autem manent fides spes caritas tria haec maior autem horum est caritas confirmatur quia fides et spes evacuabuntur et non caritas ergo antecedens patet primae cor 13o cum venerit quod perfectum est tunc evacuabitur quod ex parte est

primum corollarium licet credere non sit actus meritorius formaliter aut actus voluntatis elicitive tamen credere debite est actus meritorius et actus voluntatis imperative prima patet quia credere nec est velle nec nolle nec actus medius voluntatis 2a probatur ex probatione primae partis quia cum voluntas imperat propter deum et ex caritate actum credendi tunc homo credendo meretur

2m corollarium sicut nulla fides est virtus aut meritoria nisi fides formata sic fides dirigit mentem solum infallibilem in fidei obiecta prima pars probatur quia si non sequitur quod quis lege stante posset mereri praemium aeternum sine caritate quod est falsum patet consequentia quia stat aliquem habere fidem sine caritate 2a patet quia si aliter quam infallibilem fides dirigeret in obiecta fidei sequeretur quod fidei posset sub esse falsum quod repugnat conclusioni

3m corollarium licet non stet fidei infuse sub esse falsum seu fallere aut falli tamen ex fide acquisita viator potest falso assentire et decipi prima pars patet per dicta 2a patet de haereticis quod[?] qui multa falsa credunt et pertinaciter deffendunt

Ex dictis primo sequitur quod non secundum ydemptitatem materialem obiectorum debet sumi ydemptitas virtutum seu habituum creatoris patet quia tunc praedictae virtutes non essent distinctae quod repugnat dictis et patet consequentia quia eadem est materialis ydemptitas illarum virtutum scilicet s deus in quem tendit fides sub ratione veri ardui spes et caritas sub ratione diligibilis boni sed per formalem ydemptitatem virtutum intellegitur ratio formalis ipsarum

2o sequitur quod licet spes sit virtus a fide formaliter differens tamen seclusa hoc non est auctoritate vel autentice notum et evidens prima patet per dicta 2a probatur a scoto distinctione 36 3ii ubi solvit rationes gavandensi oppositum tenentis

3o sequitur quod spes non est homini naturaliter innata cum sit qualitas mentis a deo gratuite infusa patet

2a conclusio licet sine virtutibus spe et caritate quis possit licite sperare salvari finaliter tamen sine praedictis virtutibus lege stante nullus posset mereri seu proficere salubriter prima pars patet quia aliter sequeretur quod quilibet existens extra gratiam deberet desperare de salute aeterna consequens est falsum 2a pars probatur per illud apostoli primae 130 si linguis hominum loquar et angelorum caritatem autem non habeam nihil mihi prodest

confirmatur de virtute spei quia secundum magistrum in hiis distinctionibus virtutes morales sunt sic connexae quod qui unam habet omnes habet igitur cum nullus viator possit proficere sine caritate sequitur quod nullus proficere poterit sine virtute spei

primum corollarium licet carens virtute et gratia possit licite sperare aeternam salutem tamen nullus sine gratia et virtute debet sperare aeternam salutem seu beatitudinem prima pars est in sensu diviso sicut prima pars conclusionis quae patet de se

2a pars probatur quia talis expectatio non foret spes sed praesumptio quae non est alicui licita secundum quod dicit magister 26 distinctione 3ii nam dicit quod sine meritis beatudinem sperare non spes sed praesumptio dici potest

confirmatur quia tunc infidelis durante infidelitate licite et ordinate expectaret aeternam salutem quod est falsum consequentia patet quia eadem est ratio utrobique

2m corollarium libet non omnis vera apprehensio fidei sit meritoria primii aeternii tamen sine vera apprehensione obiecti catholicae fidei non est in viatore ratio merendi prima pars patet quia fides informis non est meritoria gloriae cum stet sine caritate 2a patetque sine fide impossibile est placere deo confirmatur quia ratio merendi non stat sine caritate ergo non stat sine fide infusa formata tenet consequentia quia illae virtutes sunt connexae

3m corollarium licet caritas sit virtus distincta omnem aliam excedens perfectionaliter tamen inclinative instrumentaliter[?] effective taliter[?] ipsam potest dici omnis virtus universaliter prima pars patet per dicta maxime ex deductione apostoli 13o sed quod omnem aliam virtutem excedat patet per illud 23 hoc est primum et principale mandatum scilicet diliges ergo virtus unde procedit seu habitus sibi correspondens sibi est perfectissimus

confirmatur per augustinum 15o capitulo 18o dicentem quod nullum dei donum est caritate excellentius item dicit apostolis maior autem horum est caritas sed quod caritas taliter[?] et motive[?] potest dici quaelibet virtus patet per beatum augustinum in dicentem ille servat totum quod continetur in dictis sermonibus qui servat caritatem in omnibus item gregorius quidquid praecipiter[?] insola caritate solidatur et sequitur praecepta ddmtatur[?] multa sunt et unum et cetera item ad hoc est apostoli deducitur 13o ubi enumerat omnes effectus virtutum omnium tam affirmativos quam negativos et ostendit illos procedere a caritate dicens caritas patiens est benigna est et cetera et sequitur omnia credit omnia sperat et cetera

3a conclusio sicut natura rationalis in suo caritativo deligere de necessitate salutis tenetur ad ordinem statutum sic dona spiritus sancti secundum esse materiale sunt habitus infusi ipsarum virtutum prima patet per magistrum distinctione 29 3ii capitulo primo ubi ponit ordinem diligendorum consequenter namque ordinis ignoratia conturbat meritorum formam et qui praepostere agit peccat ergo vide ibi dictum augustini allegatum 2a pars probatur quia si dona spiritus sancti essent habitus infusi distincti tunc caritas non esset magnum[?] omnium donorum cuius oppositum patuit supra

primum corollarium deus per suum valorem et bonitatem immensam simpliciter quodlibet rationalem naturam obligat ad diligendum eum super omnia aequalem patet quia infinite et immense confirmatio quia aliter deus non esset infinite plus diligendus quam proximus quod est falsum

2m corollarium sicut non quilibet quamlibet tenetur diligere sic inconparabiliter[?] debet suum bonum spirituale plus quam proximi appetere prima pars patet quia aliter non esset ordo diligendorum in caritate 2a pars probatur quia quilibet debet in infinitum plus suum malum fugere quam cuiuscumque alterius

Ex quo patet eciam quod nullus debet peccare venialiter ne proximus peccet mortaliter patet sicut praecedens quia infinite plus teneor fugere in me peccatum quam in alio

3m corollarium licet nullus viator teneatur alium diligere sibi vel alteri inimicum esse tamen ex lege divina tenetur quilibet viator inimicum diligere et salutem sibi optando prodesse prima patet quia non teneor proximum diligere ad suum malum culpae ergo non teneor ali diligere aliter inimicum esse 2a patet in epistolis et evangeliis in multis locis ubi dilectio inimici praecipitur 3a patet quia quilibet affectiva benivolentia tenetur inimico optare salutem

ex 2a parte 3ae conclusionis possunt aliqua sub corollaria inferri

primum licet dona secundum eorum esse materiale sint habitus virtutum infusi tamen secundum esse formale non sunt nisi speciales motiones spiritus sancti prima pars patet dicta in conclusione 2a pars probatur quia aliqualis est dir?a[?] virtutum et donorum et illa non est in eorum esse habituali et materiali ergo in eorum esse formali sed non potest hoc reduci in agens creatum ergo reducendum est in increatum oppositum huius ponit thomas de argentina distinctione 34a 3ii

2um quamvis dona et beatitudines non sint habitus a virtutibus distincti tamen modi eorum agendi secundum rationes eorum formales possunt esse diversi prima pars patet per dicta eadem erit[?] ratio de donis et beatitudinibus quia secundum multos beatitudines ponuntur tantum in actu non in habitu 2a pars probatur quia secundum diversas rationes formales causarum sequi possunt deversi modi causales seu causandi

3m licet dona spiritus sancti a virtutibus non distinguuntur tamen nullo modo modo perfectiori mentes fidelium secundum rationem formalem donorum quam virtutum elevantur prima patet per dictam 2a patet quia perfectior mocio motio est assistentia spiritus sanci quae donis communitatur[?] ergo

4m licet spiritus sancti dona secundum eodem esse materiale et habituale specifice sint distincta tamen in substantia rationali caritate informata huiusmodi dona unitive sunt connexa prima pars patet quia virtutes inter se sunt distinctae ergo etiam dona sunt distincta 2am partem ponit expresse gregorius primo tractans illud primo ibam filii eius et faciebant convivia per domos unusquisque in domo sua

Ex hiis omnibus sequitur quaestionis responsio scilicet pars affirmativa prima patet quia nullus salvabitur sine illis de lege dei ordinata 2a pars patet per dicta quomodo et quomodo non distinguuntur

Contra primam conclusionem arguitur lumini prophetico potest subesse falsum ergo patet consequentia quia lumen propheticum est clarius et perfectius lumine fidei antecedens patet de propheta dicente regi ezechiae dispone domui tuae quia morieris et non vives et tamen post vixit annis 15 Item adhuc 40 dies et ninive subvertetur et tamen civitas non fuit subversa ergo

2o quia aliquis fidelis existens tempore concepcionis conceptionis christi post horam incarnationis credidit ipsum incarnandum et hoc eadem fide qua credidit ipsum incarnandum antequam esset incarnatus quia vera[?] ipsum latuit momentum incarnacionis incarnationis hoc posito talis falsum credidit ergo

3o actui latriae quam fides imperat potest subesse falsum ergo fidei consequentia bona patet antecedens quia fidelis potest adorare hostiam non sacratam ipsam credens consecratam

4o sequeretur quod christus neccessario fuisset incarnatus passus etc consequens est falsum ergo patet consequentia quia abraham credidit fide infusa per christi passionem humani genus liberandum ergo si eius fidei non potuit subesse falsum sequitur propositum et sic de quolibet futuro credito posset argui

5o non plus repugnat fidei apparens et non existens bonum quam caritati sed ex caritate potest diligi apparens et non existens bonum sicut patet de ypocrita hypocrita qui diligitur quia apparet bonus et intrinsece est malus

contra 3m corollarium conclusionis 2ae arguitur primo sic quia una pars alteri videtur repugnare quod patet qui modus et ratio agendi sequitur modum et rationem essendi ergo si caritas est una distincta virtus sequitur quod ipsa non est effectiva omnis virtus causaliter

2o credere est aeque bonum vel melius quam diligere ergo caritas non excedit fidem sed fides ipsam antecedens patet per illud 11o sancti per fidem vicerunt regna item prima 5o qui credit quoniam christus est filius dei ex deo natus est et ibidem omne quod natum est ex deo vincit mundum etc item primo dedit eis potestatem filios dei fieri hiis qui credunt etc item apostolus iustus ex fide vivit item 7o fides tua te salvum fecit item ad 5o iustificati ex fide ex quibus sequitur quod fides perfectior est caritate

3o contra dictam sunt rationes principales in pede quaestionis

contra primam partem 3ae conclusionis homo non tenetur ordinem servare in diligendo ergo antecedens probatur quia ex vi domini praecepti homo tenetur quamlibet aequaliter diligere probatia quia homo tenetur diligere quamlibet proximum sicut se ipsum sed quilibet est aequaliter proximus ergo

2o per bernardus libro dicentem amor nescit gradum dignitatem non desiderat sed si amor nescit gradum nullus ordo erit in amore

3o sic se habet fides ad credibilia sic caritas ad diligibilia sed omne fidei aequaliter credendum est ergo omne diligendum caritate aequaliter diligitur maior et minor patent

4o secundum philosophum amator sui vituperandus est ergo homo non tenetur se plus quam omne ad a deo diligere

5o probatur quod non debeamus diligere inimicum quia si sicut aut foret magis meriotrium diligere amicum vel inimicum non amicum quia virtus est circa difficile et ethnici amicos diligunt nec inimicum quia tunc foret magis demeritorium odire inimicum quam amicum quod est falsum patet consequentia quia quam unum oppositorum est diligendum et bonum tam alterum est fugiendum et malum

Ad primum negatur antecedens ad probationem dicitur quod propheta dicens regere moriturum loquebatur secundum cursum naturae secundum dispositionem quam vidit in lumine prophetico nec ars nec natura posset ipsum liberare a morte et hoc eciam ex parte dei revelantis ipsi regi denuntiavit vicem[?] cum postea propheta praenunciavit ei vitam prolongatam annis 15 hoc fuit de divina potentia non secundum naturalem influentiam et ideo utrumque dictum fuit verum suo modo Item ezechiae fuit mortuus peccatis ut viveret vita iustitiae similiter de iona dicitur quod prophetia sua fuit condicionalis saltim conditione sub intellecta scilicet si ninivitae[?] manent in suis peccatis civitas subverteretur et quia condicio non fuit impleta ideo prophetia non fuit falsa 2o posset dici quod civitas fuit subversa moraliter et spiritualiter non subversione minoris sed peccatoris quia scilicet per puniam[?] habitantes fuerunt conversi a peccatis et sic de versione illud fuit impletum

Ad 2m dicitur quod tam in veteri quam in novo testamento credere in liberatorem fuit actus fidei sed credere christum venturum vel venisse non erat actus fidei in veteri testamento quia nullus credulitatem suam tenebatur ad hoc determinare scilicet ad certam horam vel tempus nisi hoc eis fuisset revelatum mediate vel immediate sed in novo testamento specialiter tenemur credere eum iam venisse propter scripturas hoc asserentes et propter ecclesiae determinacionem et auctoritatem huiusmodi scripturas approbantem

Ad 3m negatur antecedens ad probacionem de adorante hostiam dictum fuit prius primo quod fides imperat adoracionem illam condicionaliter puta si hostia sit consecrata ita quod actui latriae ut a fide est imperatus numquam potest subesse falsum sicut dicit thomas de argentinensis 2o dicit hugolinus quod cermiomen[?] exteriores bene terminatur ad rem visam sed adoratio interior semper dirigitur ad ipsum deum non ad hoc quod videtur ideo dato quod non sit fictam consecratio tamen cor non errat nec fides fallit

Ad 4m dicit thomas de argentina quod reducendo christi passionem ad legem dei ordinatam fuit neccessarium christum pati et incarnari ideo fidei abrahae potuit subesse falsum quia talis fides abrahae non fuit de materia liberationis ut reducitur in dei potentiam absolutam sed eciam ut reducitur inordinatam sed illud non videtur vallere quia secundum ipsum non fuit christum pati neccessarium de absoluta dei potentia ergo sequitur quod fidei abrahae potuit subesse falsum de potentia absoluta dei quod videtur falsum ideo aliter respondetur negando consequentiam rationis et ad probationem quia potuit aliter esse etc hic dicitur dicendo quod si sint revelatio vel potuit aliter esse quam verba revelationis significabant ad mentem recipientis vel aliter quam significabant ad mentem revelantis primo modo adhuc dupliciter quia vel recipiebat verba revelationis sicut debebat vel non sed sicut volebat primo modo 2ae distinctionis et 2o modo primae distinctionis impossibile est aliter evenire quam fuit a deo revelatum quia non potuit aliter esse quam verba revelationis significabat ad modum revelantis et si ille cui fit revelatio capit verba sicut debet non potest aliter esse sed 2o modo 2ae distinctionis tunc potest aliter esse et tunc error non procedit ex fide infusa sed acquisita elicita et temaria

Ad 5m negatur maior quia in dilectione innitimur directioni nostrae cogitationis quae est lumen et directorium fallibile sed in fide infusa innitimur directioni divino et lumini increato principaliter motivo[?] et ideo non est similem

2o potest negari minor quia caritas infusa non diligit nisi quod debet sed si homo errat in diligendo hoc non provenit ex caritate infusa sed ex habitu in nato naturali vel ex caritate sponte elicita affectionali nam caritas vera non quaerit quae sua sunt sed quae ihesu christi nec agit per peram[?]

3o licet ypocrita hypocrita sit dilectus et homo fictus sit nec ut sic est diligendus tamen ut caritative diligitur[?] non est quidam fictum sed creatura bona seu existens bonum

pro ista materia fidei nota thomas de argentina 24 distinctione 3ii articulo 3o ubi ponit triplex simbolum quod legitur in ecclesia primum est apostolorum quia ab eis compositum 2m dicitur nicenum quia in consilio niceno compositum fuit 3m est athanasii quia ipsum composuit contra haereticos primum dicitur in prima et complecto modo 2m dicitur in missa 3m dicitur de marie tamen devorsimodo secundum diversos usus et ponit ibi rationes

Item vide quia primo sunt 12 articuli primum dicit petrus scilicet credo in deum patrem omnipotentem creatorem caeli et terrae 2m iohannes et in ihesum christum filius eius unicum dominum nostrum 3m iacobus zebedei qui conceptus est de spiritu sancto natus to ex materia virgine 4m andreas passus sub poncio pillato 5m philippus descendit ad inferna 6m thomas 3a die resurrexit a mortuis 7m bartholomeus ascendit ad caelos sedet ad dexteram patris 8m mathaeus inde venturus iudicare vivos et mortuos 9m iacobus alphae credo in spiritum sanctum 10m sanctam ecclesiam catholicam sanctorum communionem iudas 11m remissionem peccatorem 12m carnis resurrectionem vitam aeternam amen

Ad primam responsionem in pede conclusionis dicitur ut supra quod licet credere non sit actus voluntatis elicitive est tamen ab ea imperative ideo dicit augustinus cetera potest homo nolens credere vero non nisi volens

Ad aliud dicit thomas de argentina quod christus habuit fidem secundum habitum sed non secundum actum 2o potest dici quod christus non habuit fidem nec omnes virtutes formaliter sed supereminentur et superaequivalenter 4o posset dici quod fides et scientia non sr repugnant sed possunt simul stare in eodem respectu eiusdem 4o posset dici quod christus habuit veram scientiam et scivit omnia quae vidit in verbo scientia infusa ut comprehensor sed tamen habuit fidem et credidit multa secundum habitum experi?lem et acquisitum ut supra patuit declaratum

Ad primum contra corollarium 3m 2ae conclusionis dicitur quod ratio agendi caritatis potest sumi dupliciter uno modo elicitive alio modo imperative primo modo[?] caritas habet unicum et singularem modum agendi sicut essendi sed 2o modo non ymmo generale ut dictum est

Ad 2m negatur antecedens sumptam[?] credere cum exclusione dilectionis ad auctoritates quae videntur oppositum sonare dicitur quod loquuntur de fide formata caritate seu informata per caritatem et non de fide simpliciter

Ad 2m argumentum principale conclusionis quod videtur facere contra dicta in 2a conclusione negatur antecedens et cum probatur quia aliqui invincibiliter etc dicitur primo quod si tales infideles facerent quod in se est illuminarentur a deo et virtutes eis infunderentur et ideo tales non ignorant christum ininvincibiliter et quando dicitur quod omem genus tormenti etc dicitur quod illi stante eorum infidelitate non faciunt aliquid propter deum unde potest dici quod si facerent talia propter deum superficialiter aestimative optando non tamen libere affective taliter vere virtuose sicut debent opera sua in deum dirigenda

Ex hiis patet quod alterius rationis legis quam nostrae sectatores non possunt facere quae agunt finaliter propter deum principaliter nam extra capitulo firmiter dicitur quod extra romanam ecclesiam nulla est vita salutis et per consequens nec habitus vere virtutis et ideo cum deus dat talibus salutem dat eis ecclesiae unionem et virtutum infusionem

Ad primum contra 3am conclusionem negatur antecedens ad probationem quia ex vi praecepti etc dicitur quod li sicut est nova similitudinis non aequaliter

Ad 2m quod est dictum bernardi dicitur quod gradum in amore scire potest esse dupliciter uno modo inter diligibile et diligibile alio modo inter diligens et dilectum primo modo amor considerat dignitatem et ponit gradum et ordinem quia magis bonum magis notum sibi diligit magis sed 2o modo non ponit gradum quia amor non sit amatorem sui ipsius sed amati secundum hugo[hugolinus?] de arra animae ymmo transformat amantem in amatum secundum dyonisium ideo dicit tullius amor aut parem concipit aut facit

Ad 3m dico ad amorem quod non est similem de fide et caritate quia ratio credendi est veritas fidei perscripturam revelata et anunciata annuntiata ideo aequaliter sunt credenda sed ratio diligiendi est bonitas vel ut in se plena vel in aliis perticipata et quia talis participatio non est aequalis ideo talia diligibilia non sunt aequaliter diligenda

Ad 4m dicitur quod quilibet se moderate diligens et ordinante est commandandus sed vituperabile[?] est habere in moderatum amorem sui et sic ipsemet aristoteles se exponit

Ad 5m communiter dicitur quod ceteris paribus melior est dilectio inimici quam amici 2o potest dici quod ad hoc quod dilectio inimici sit magis meritoria quam amici non requiritur quod actus sit aeque intensus intentionem[?] individui in specie sed sufficit maior intensio spei in genere

Ad rationem rationem in pede conclusionis factam patet per dictam solucio circa 3am conclusionem et sic finitur 3us liber