http://scta.info/resoure/lectio17/svict/transcription

Lectio 17, De fide [St. Victor Transcription]
[Quomodo Deus subiectum theologiae est]

Sciendum est quod in lectione praecedenti dictum fuit quod deus est subiectum theologiae et hoc secundum unum modum sive sub quadam ratione secundum quam potest elici immediate iudicium quod deus est universaliter perfectus et hoc potest contingere tripliciter vel quia conceptus quem habemus est simpliciter conceptus vel aequivalenter sive synonyme significans sicut hoc complexum universaliter et immense perfectus vel quia est cognotativus[?] quod deus est universaliter et immense perfectus vel quamquam sit simplex existens tamen de natura sua primaria hoc significat

[De praedicatis Dei]

ubi advertendum quod deus nisi a seipso est comprehensibilis ideo non est aliquis conceptus nobis possibilis adaequate et sufficienter deum Repraesentans sed praedicata creaturarum nobis nota transferimus in ipsum deum per quamdam similitudinem unde quia videmus creaturam existere et quod esse in ea est denominatio perfectionis in ipsa ideo deo attribuimus vivere ideo per quamdam similitudinem dicimus deum existere quia eciam etiam videmus creaturam vivere et quia hoc est denominatio perfectionis in ipsa ideo deo attribuimus vivere et ita de intelligere et velle et aliis praedicatis perfectionem dicentibus quae Reperiuntur in creaturis deo attribuimus propter penuriam vocum et propter defectum conceptuum propriorum ipsi deo quia neg nec grammatici nec mathematici potuerunt habere huiusmodi conceptus proprios ipsius dei ubi est notandum quod aliqua praedicata dicunt perfectionem simpliciter alia vero dicunt perfectionem limitatam et per consequens dicentem imperfectionem et materiam istam tractat anselmus in monologiis ubi dicit quod perfectum simpliciter est illud quod melius est ipsum quam non ipsum et quod in quolibet melius est ipsum quam non ipsum quae quid descriptio potest declarari sive exponi sic ut perfectum simpliciter vocet denominationem perfectionis simpliciter seu praedicatum perfectionale simpliciter et tunc definitio debet sic intelligi quod illud dicitur esse perfectum simpliciter id est perfectionale praedicatum simpliciter sive praedicatum denominationis perfectionis simpliciter quod sic se habet quod eo ipso quod competit alicui illud arguitur esse perfectius quam si sibi non competeret vel quam si aliud cui non competit

verbi gratia esse vivens est denominatio perfectionis sive praedicatum perfectionale simpliciter quia eo ipso quod aliquid est vivens arguimus illud esse perfectius non viventibus et sic de aliis et ista est ymaginatio imaginatio augustini in pluribus locis viventia enim sunt perfectio ra non viventibus et intelligentia non intelligentibus et sic semper ascendendo secundum perfectionem specierum Istud introduxi pro tanto quia huiusmodi perfectionalia praedicata simpliciter attribuimus deo et non alia Alia vero sunt praedicata limitatam perfectionem dicentia et per consequens dicunt quamdam imperfectionem sicut sunt esse hominem esse asinum etc. et talia praedicata non attribuimus deo nisi istud Reperiatur in scriptura ut quod deus est homo Advertendum est igitur quod huiusmodi praedicata quae dicuntur de deo et de creaturis non dicuntur de deo univoce ymo immo solum per quamdam impropriam translationem et istud supponitur pro praesenti quia alias tractabitur magis particulariter

[Cur diversas praedicatas Dei sunt: contra aliqui ponentes formalitates in Deo]

unde hic intendo loqui quasi de principiis supponendo et ponendo plura sine probatione Pro habendo materiam in sequentibus Ideo advertendum est quod huiusmodi praedicata quae deo attribuimus competentia creaturis haec sunt sicut dictum est propter penuriam vocum et deffectum conceptuum propriorum ipsius dei et istud provenit ex dupplici duplici Radice ex una parte incomprehensibilitatis[?] divinae immensitatis et perfectionis ipsius Ex alia parte limitatio et debilitas ingenii humani Et ex istis duabus consurgit quod diversa praedicata oportet nos deo attribuere quia alias non possemus de deo quidquam loqui et in ista Radice sit dupplicata duplicata fundata est oppinio opinio dicentium sive ponentium formalitates in deo nam deus est simplex et omnino ydempticus identicus absolute quia tamen non possumus totam latitudinem suae bonitatis comprehendere ideo dixerunt aliqui quod sic cognoscendo deum est multiplicitas conceptuum secundum perfectiones sibi attributas Ita eciam etiam a parte Rei ymaginanda imaginanda est quaedam diversitas formalis a qua sumerentur dicti conceptus

Et breviter ut istud intelligatur planius ymaginandum imaginandum est quod sicut in modo cognoscendi ipsius dei habemus diversos conceptus dicentes perfectionem habentes ordinem inter se quae sunt denominationes perfectionis sive praedicata perfeccionalia perfectionalia simpliciter Et breviter tot sunt praedicta talia quot sunt species factae vel factibiles quia semper perfecciori perfectiori speciei correspondet praedicatum perfectionale transcendens Et ita proportionaliter ymaginandum imaginandum est quod sicut huiusmodi praedicata attribuimus deo propter penuriam vocum seu propter defectum conceptuum quod ita Realiter a parte Rei in deo sit aliqua formalis ratio essendi alia vivendi alia intelligendi et ita de aliis et licet isti subtiliter ymaginati imaginati fuerint tamen deo dante ista materia improbabitur et in particulari tractabitur et intendo ponere oppositum

Ideo pro nunc dico quod ista oppinio opinio de huiusmodi formalibus non est vera licet sit probabilis Ista oppinio opinio ut praedixi sumpsit originem ex duplici Radice praetacta quia Iudicio meo illi sunt oppinantes opinantes omnino non potuerunt invenire aliquem conceptum tocius totius divinae immensitatis repraesentativum ymo immo propter varietatem conceptuum quos deo attribuimus ymaginati imaginati fuerunt praedictas formalitates

[Nomen proprium Dei]

Ex ista ymaginatione imaginatione sequitur quod omne nomen proprium sive aequivoce dictum de deo est simpliciter singulare unde guillelmus parisiensis in libro De divinali mysterio tamen alio nomine in libro de trinitate infert consequenter ad praedictam ymaginationem imaginationem quod esse sive ens est proprie trinus singularis in prima sui significatione et soli deo competens consequenter dicit ad praedictam ymaginationem imaginationem quod quilibet conceptus dei proprius cognotat connotat sive includit esse de primaria sui significatione et non aptitudinem ad imperfectiones cum exclusione possibilitatis non essendi et in isto conceptu dei est origo veritatum et errorum multorum et hoc dictus doctor inducit per longum processum in praedicto libro

Et ideo proprissime Responsum fuit moysi quaerenti ab ipso deo quis esset dicendo ego sum qui sum Et iterum dixit christus in illo loco qui est misit me ita quod ipsemet deus usus est isto vocabulo esse tamquam sibi proprio sequitur igitur illud fuit sibi nomen includens sive cognotans connotans negationem imperfectionis et affirmationem actus puri cum exclusione possibilitatis non essendi Et licet hic ponantur plura complexa nihilominus conceptus dei est incomplexus nam licet conceptus sit incomplexus tamen est apparentia multarum complexionum Ita quod ymaginandum imaginandum est quod licet sit incomplexus tamen est apparentia quaedam ex qua eliciuntur iudicia multa

[Conclusio: in solo Deo est idem esse et essentia]

consequentur infert quod in solo deo idem est esse et essentia non solum quantum ad Rem sed quantum ad modum concipiendi ita quod eius essentia non posset concipi proprio conceptu quin[?] essentia ipsius concipiatur in esse existentiae ista enim positio quod esse et essentia distinguuntur in eodem est multum difficilis cum multi philosophi et alii doctores sunt in hoc concordes unde l boecius in libro de <lb ed="#SV" n="37"/>problematibus expresse ponit quod aliud est Res ipsa et suum esse Albertus magnus idem ponit candavensis idem ponit sanctus thomas idem ponit aegidius de Roma idem ponit guillelmus parisiensis idem ponit

[Duo modi imaginandi quod esse et essentia distinguuntur]

et licet ista materia sit multum difficilis et sint plures modi intelligendi eam Tamen pro nunc sciendum est quod duplex est modus ymaginandi imaginandi quod esse distinguitur ab esse

unus modus esset quod essentia et esse distinguuntur ad modum quo ponuntur formalitatum distinctiones in eodem nam positio et distinctio formalitatum non tollit ydemptitatem identitatem Realem sicut secundum ponentes formalitates in deo quod alia ratione formali dicitur sapientia alia ratione formali dicitur bonitas et sic de aliis tamen cum isto concedunt quod bonitas et sapientia sunt idem et tamen distinguuntur formaliter

alius modus esset et credo facilior et est modus guillelmi parisiensis secundum quem modum dicit se intelligere philosophos et alios doctores sic oppinantes opinantes ymaginatur imaginatur enim quod creatura quantum est de se est ens fluxibile insufficiens ad esse intantum quod Requirit intuutatem[?] dei ad suum esse Et consequenter ymaginatur imaginatur quod esse creaturae sit deus et quod creatura sic denominetur extrinsece esse a deo sic causa conservante Ita quod sicut principia notitiae in anima dato quod non inhaereat formae nec informet immutans tamen potentiam vitaliter denominat potentiam esse cognoscentem formaliter ita quod est formaliter notitia istius ipsius potentiae Ita praesentia dei Realiter denominat Rem existere et est formaliter existentia Rei et istud confert multum indicendis inferius

[Notum de simplicitas omnis concepti Dei et de complexe significabili Gregorii Ariminensis]

Sequitur igitur quod omnis conceptus proprius de deo significat esse et per consequens dato quod sit simplex tamen aequivalet quodammodo propositioni Et circa hoc videlicet quod una notitia simplex aequivalet propositioni possent multa notari et istud ponit gregorius expresse de propositione mentali quod est simplex notitia et tamen aequivalet evidenter in significando propositioni

de subiecto enim theologiae certum est quod subiectum primae theologiae est simplex et est complexum aequivalenter quia est ipsamet notitia divina ymo immo est notitia omnium principiorum et conclusionum ita quod in ratione imperfectionis subiecti est quod subiectum non contineat et repraesentet omnia principia et omnes conclusiones illius scientiae cuius est subiectum et ideo subiectum primae theologiae sit perfectum et nobilissimum Repraesentat omnia principia et omnes conclusiones ymo immo est notitia complexa et incomplexa proportionalis est eciam etiam notitia categorica ypothetica hypothetica notitia modalis et sic de aliis praeter hoc quod non est notitia impossibilis et falsa

[Utrum sit notitia contingens de subiecto theologiae?]

utrum autem sit notitia contingens est alia quaestio aliqui tamen concedunt quod deus est notitia contingens id est deus est respectu alicuius contingentis notitia et signum propositionis contingentis et secundum hoc posset dici propositio contingens antichristus erit quia concedimus quod deus est contingenter notitia respectu huius antichristus erit et si inferatur igitur erit contingenter cognitio debet addi per modum signi posset tamen concedi quod deus esset propositio contingens prout li contingens attribuitur propositioni id est quod est aliqua acceptio respectu propositionis contingentis non tamen potest esse falsa et non capiendo li contingens prout est differentia Rei sed propositionis et isto modo conceditur quod deus est propositio contingens prout li propositio contingens convertatur cum isto complexo deus est notitia alicuius quod potest fore et potest non fore cum isto tamen stat quod in deo nulla sit contingentia prout li contingens est differentia Rei ut distinguitur a signo ymo immo semper Remanet summa necessitas de subiectis enim theologiae bonorum plura possent dici sed pro nunc transeo veniendo magis ad propositum scilicet ad subiectum fidei apud nos dico sine adiuttorio fidei igitur sicut prius quod huiusmodi conceptus dei prout est subiectum theologiae non potest haberi apud nos sine adiuttorio adiutorio fidei vel speciali dei gratia cum magna diligentia quia devenire ad huiusmodi conceptum in quo Relucet quodammodo divina et immensa bonitas diffinitionum est ymo immo huiusmodi conceptus inclinat et trahit intellectum ad considerationem et amorem ipsius primae veritatis Ideo plures ratione defectus huiusmodi conceptus sive subiecti inciderunt in varios errores quia non habent subiectum in quo plurimae veritates fundantur

Ex quo sequitur quod magna solicitudo sollicitudo et diligentia debet exhiberi sive adhiberi de habendo huiusmodi conceptum et consequenter dictum est procedere per actus Reflexos videlicet ut scimus tuti de huiusmodi conceptum habendo quia dicit philosophus primo caeli quod minimus error in principio in fine maximus est Ex quibus sequitur quod ex ignorantia huiusmodi conceptus inciderunt philosophi in varios errores circa proprietates ipsius dei quidam scilicet ponentes ipsum solum agere libere libertate complacentiae et hoc erat quia non concipiebant bene ipsum deum quia si bene concepissent eum ut universaliter perfectum statim conclusissent eum esse liberum libertate contradictionis quia esse liberum saltem in illo qui non potest abuti sua libertate secundum dictamen Rectae rationis a quolibet bene disposito Iudicaretur esse denominatio perfectionis simpliciter et per consequens concepissent ipsum deum ut universaliter perfectum non negassent istam propositionem a deo et notanter dicitur ab intellectu bene disposito quia forte tenentes oppositum quia affecti erant ad oppositum dixissent quod non esset ipsi deo denominatio perfectionis simpliciter esse liberum libertate contradictionis ymo immo quod fuisset contra bonum et debitum Regimen universi et ista esset Responsio affectata ad oppositum et non Iudicii bene dispositi indifferenter ad utramque partem ideo etc.

consequenter circa hoc erravit commentator 5o metaphysicae dicens ipsam primam causam nihil posse agere ad extra nec eciam etiam aliquid cognoscere et istud eciam etiam provenit ex deffectu defectu praedicti conceptus quia si bene concepisset deum esse perfectum et perfectissime Regens universum non negasset ab eo cognitionem illorum quae Regit quia nihil potest bene Regere aliqua nisi cognoscat illa quae Regit et hoc bene testatur aristoteles dicens entia nolunt male Regi pluralitas principium mala unus igitur princeps Unde ad bene Regendum politiam tam in principatu naturali quam politico oportet principem habere noticiam notitiam sui Regnis quia alias ageret sicut fatuus vel caecus qui non cognosceret subditos suos Ideo dicitur quod commentator in hoc non bene intellexit aristotelem quia 9no methaphisicae aristoteles bene vult quod scientia dei non dependet a Rebus ad extra ymo immo pocius potius econtra et sic deus habet noticiam notitiam et scientiam aliorum a se nec tamen capit a Rebus ad extra sed habet a se similiter erraverunt sequentes oppinionem opinionem epycuri dicentis deum nihil curari sed voluptari id est delettari delectari in seipso quia licet cognoscat Res ad extra non tamen curat utrum bene vel male Regantur modo si bene concepisset perfecte deum ut creatorem et gubernatorem creaturarum non propter bonum ipsius dei Sed propter bonum creaturarum hoc non dixisset de divina providentia Et consequenter dicit ipse epicurus omnia fieri a casu contra quem et ad eius Reprobationem fecit lattantius librum de Ira

Consequenter ex eadem Radice erravit tulius negando ab eo praescientiam futurorum et ad hoc fuit coactus propter futura contingentia sicut testatur augustinus libro 5o de civitate dei capitulo 9no nam ipse consideravit leges consuetudines et deliberationes quae fiunt et ideo conclusit contingentiam futurorum quia alias consilia orationes essent omnino inutilia et alia huiusmodi quod non est dicendum et tunc quia non vidit competentem divinae scientiae cum contingentia huiusmodi futurorum negavit praescientiam ipsius dei et hoc ut dictum est testatur augustinus 5o de civitate dei ubi etiam loquitur de fastis fatis Ita quod oppinio opinio quaedam fuit quod fata neccessitabant necessitabant hominem et omnia fatata unde dicebant volentem ducunt fata volentem trahunt ita quod si homines conformabant se satis fata ducebant ipsum Et si non conformabant tunc fata trahebant et ista oppinio opinio Reprobabitur suo loco et tulius eam eciam etiam Reprobat qui ponit contingentiam futurorum ita quod generaliter in philosophis et in omnibus aliis omnes errores circa deum et circa perfectiones ipsius dei sumpserunt originem ex defectu conceptus dei quia non conceperunt deum sufficienter

ubi est notandum quod datur latitudo conceptuum ipsius dei quorum quilibet est aptus natus esse subiectum theologiae post esset ipsius primae theologiae Ex quo patet quod ille est immensus simpliciter et perfectissimus

Alii essent secundum quod plura vel pauciora iudicia possunt elici de deo vi illius conceptus et secundum eciam etiam multitudinem praedicatorum attributorum ipsi deo relucentia illius conceptus et quanto esset perfectior conceptus tanto in plures veritates posset in theologia tam practicas quam speculativas Ex quibus sequitur quod habito huiusmodi conceptu nulla propositio contingens de futuro contingenti concernens fidem nostram debet negari eciam etiam supposito quod non esset Revelata a deo eciam etiam conf concessa divina omnipotentia facilissimum etiam esset Inducere quod deus est omnipotens et quod deus potuit creare mundum

Sequitur eciam etiam nullus effectus potest adaequari divinae potentiae facilissimum eciam etiam est inducere quomodo deus assistit speciebus panis quomodo est incarnatus quomodo Resurrexit quomodo virgo peperit christum et omnia huiusmodi considerata omnipotentia ipsius dei habito conceptu ipsius dei Res enim infra latitudine creabilium secundum gradationem suarum specierum diversas habent proprietates et perfectiones Quid igitur mirum si Res aliqua existens extra totam latitudinem creaturarum habeat diversas et mirabiles proprietates non Repertas in creaturis et ideo per praedictum conceptum intellectus disponitur et facilitatur ad credendum omnia miracula quae sunt circa fidem nostram

Sequitur ulterius quod ex deffectu defectu praedicti conceptus provenit error manichaei ponentis duo principia Rerum unum malum et aliud bonum quia si concepisset deum ut immense perfectum non posuisset aliquod principium malum igitur non fuisset aliquod malum sibi potens Resistere ex quo esset immense perfectum

[Ratio primaria pro erroribus philosophorum]

Et breviter dicendi quod generaliter omnes errores quos habuerunt philosophi de ipso deo et eius proprietatibus habuerunt ortum ex deffectum defectum praedicti conceptus licet aliqui habuerunt verum conceptum ipsius dei quia non omnis conceptus ipsius dei est sufficiens ad hoc quod sit subiectum theologiae etc.