Commentum 65

D. & hoc sentire, quod est ex remoto, fit, quando sensibile mouerit sentiens per medium. quoniam quando illud, quod est medium, patitur, & mouetur a sensibili: & hoc, quod est sensus, patitur a medio.

Deinde dicit, Et sicut illud, quod mouet in loco, &c. i. &, quemadmodum corpus mouens in loco indiget in hoc, quod moueat, vt agat, quousque moueatur & transmutetur: & similiter illud, quod expellit aliud, indiget vt expellatur, & tunc expelletur: & sic motio in talibus rebus componitur ex tribus ad minus scilicet primo motore, & medio, & postremo moto. primus autem motor expellit & mouet, & non mouetur: postremum autem motum expellitur, & mouetur, & non mouet: medium autem facit vtrunque scilicet mouet & mouetur: medium autem potest esse vnum, & potet esse plus vno.

D. d. & sic est de transmutatione, &c. i. & secundum dispositionem, quam natrauimus de motu in loco scilicet quod componitur ex tribus rebus, ita est de hac transmutatione, quae fit a sensibilibus sensuum per media. Sensibilia enim mouent & non mouentur, & media inter ea mouent sensus & mouentur a sensibilibus, & Sensus mouentur & non mouent. Sed est dicitura inter ea, quod ista transmutatio, quae est in istis rebus media est, & medium permanens in eodem loco, & non transfertur ab eo: illic autem medium transfertur, & similiter postremum motum. Et cum declarauit ea, in quibus communicat ista transmutatio cum transmutatione in loco, & in quibus distinguitur ab ea, dedit exemplum in hoc, & d. Et sicut qui imprimit in ceram, &c. i. & iste motus, qui est medil in suis partibus a sensibili, valde est similis impressioni sigilli in ceram: & quemadmodum cera mouetur cum suis partibus a sigillo: & ille motus peruenit in ceram ad quodcunque poent peruenire virtus imprimentis: & tera permanet in omnibus suis partibus, ita est dispo in motu medil cum sensi¬ sensibilibus scilicet quod exprimitur ab eis, & expellitur ad omne, ad quod peruenit expressionis virtus: & est permanens in suo loco non motum.

D. d. lapis autem, &c. i. & iste motus non adaptatur in omni corpore: lapis autem, & sibi simile non exprimitur omnino, sed exprimitur illud, quod est sicut aqua. aqua eni. videtur exprimi in remoto spatio, & similiter aer. multotiens enim videtul agere & pari ab expressione, quando fuerit fixus secundum torum, non motus neque diuisus.

D. d. Et perper hanc ecausam melius est vt aer patiat, &c. i. &, quia in medio possibilis est haec impressio, ideo melius est dicere in conuersione, quae fit in audibilibus & uisibilibus, quod nihil aliud est nisi quia aer conuertitur per illum motum, qui est. in eo, & illam passionem, quae fit ex sensibilibus & visibilibus, quando occurterit aliquid, in quo non potest pertranumre ille motus secundum rectitudinem ad sensus, melius est quam dicere conuersionem esse corporum extra visum: sicut dicunt quidam Antiquorum, & concedunt Perspectiui, cum nulla sint illic corpora extrinseca.

Deinde dicit. & est idem in istis rebus lenibus, &c. idest & iste motus est idem in rebus humidis. & hoc intendebat per lenibus. & ideo aer mouet visum etiam. quem admodum si sigillum existens in cera redderetur ad postremum finem, adeo quod moueret aerem in parte secunda, ita sensibile mouet aerem, ita quod pertransitur per ipsum ad superficiem tangentem sensum, & sic mouet sensum.