Commentum 5

Cum declarauit quod intellectus materialis non habet aliquam formam materialium, incoepit definire ipsum hoc modo, & d. Et sic nullam habet naturam secundum hoc, nisi naturam possibibilitatis ad recipiendum formas intellectas materiales, Et d. Et sic nullam habet naturam &c. i. illud igitur ex anima, quod dicitur intellectus materialis, nullam habet naturam, & essentiam, qua constituatur secundum quod est materialis, nisi naturam possibilitatis, cum denudetur ab omnibus materialibus, & intelligibilibus.

D.d. & dico intellectum, &c. idest & intende per intellectum hic virtutem animae, quae dicitur intellectus vere: non virtutem, quae dicitur intellect us large, scilicet uirtutem imagina tiuam in lingua Graeca: sed uirtutem qua distingnimus res speculatiuas & cogitamus in rebus operationis futuris. D.dixit, non est in actu ali quod entium, anteque intelligat, idest definitio igitur intellectus materialis est illud, quod est in potentia omnes intentiones formarum materialium vniuersalium, & non est in actu aliquod entium. antequam intelligat ipsum.

Et, cum ista est definitio intellectus materialis, manifestum est quod liffert apud ipsum a prima materia in hoc, quod iste est in potentia omnes intentiones formarum vniuersalium materialium: prima autem materia est in potentia omnes istae formae sensibiles, non covnoscens, neque comprehendens. Et causa, propter quam ista natura est distinguens & cognoscens, prima autem materia neque cognoscens, neque distinguens est, quia prima materia recipit formas diuersas, scilicet indiuiduales, & istas, iste autem recipit formas vniuersales. Et ex hoc apparet quod ista natura non est aliquod hoc, neque corpus, neque virtus in corpore. quoniam, si ita esset, tunc reciperet formas secundum quod sunt diuersa, & ista. &, si ita esset tunc formae existentes in ipsa, essent intellectae in potentia: & sic no distingueret naturam formarum secundum quod sunt formae: sicut est dispositio in formis idiuidualibus siue spiritualibus, siuc corporalibus.

Et ideo necesse est vt ista natura, quae dicitur intellectus, recipiat formas modo alio ab eo, secundum quem istae materiae recipiunt formas receptionis: quarum conclusio a materia est terminatio primae materiae in eis. Et ideo non est necesse vt sit de oenere materierum istarum, in quibus prima est inclusa, neque ipsa prima materia. quoniam, si. ita esset, tunc receptio in eis esset eiufdem generis. diuersitas enim naturae recepti, facit diuersitatem natutae recipientis. Hoc igitur mouit Aristotelem ad imponendum hanc naturam, quae est alia a natura materiae, & a natura formae, & a natura congregati.

Et hoc idem induxit Theophrastum, & Themistium, & plures expositores ad opinandum quod intellectus materialis est substantia, neque generabilis neque corruptibilis. omne enim generabile & corruptibile est hoc. sed iam demonstratum est quod iste non est hoc, neque forma in corpore. Et induxit eos ad opinandum eum hoc, quod ista est sententia Aristo. Ista enim intentio, scilicet puord iste intellectus est talis, bene apparet intuentibus demonstrationem Aristo. & sua uerba. De demonstratione autem secundum quod exposuimus: de uerbis vero, quia dixit ipsum esse non passiuum, & dixit ipsum esse separabile, & simplex. Haec enim etria verba vsitantur in eo ab Aristote. & non est rectum, immo est remotum vti aliquo eorum in doctrina demonstratiua de genera bili & corruptibili.

Sed, cum post viderunt Arist. dice re quod necesse est, si intellectus in potentia est, ut etiam intellectus in actu sit scilicet agens, & est illud, quod extrabit illud, quod est in potentia. de potentia ad actum: & vt sit intellectus extractus de potentia in actum & est ille, quem intellectus agens posnit in intellectum materialem, secum Sdum quod artifex ponit formas artificiales in materia artificii. Et cum post hoc viderunt, opinati sunt quod iste tertius intellectus, quem ponit intellectus agens in intellectum recipientem materialem, & est intellectus speculatiuus, necesse est vt sit aeternus. cum enim recipiens fuerit aeternum, & agens fuerit aeternum, necesse est ut factum sit aeternum necessario.

Et, quia opinati sunt hoc, contingit vt in rei veritate non sit intellectus agens, neque factum: cum agens T& factum non intelligantur, nisi cum generatione, & tempore. Aut dicatur quod dicere hoc agens, & hoc factum non est nisi secundum similitudinem. & quod intellectus speculatiuus nihil aliud est, nisi perfectio intellectus materialis per intellectum agentem: ita quod speculatiuus sit aliquod compositum ex intellectu materiali, & intellectu, qui est in actu.

Et hoc, quod su videtur, quod intellectus agens quandoque intelligit quando fuerit copulatus nobis, & quandoque non intelligit, accidit ei propter mixtionem scilicet propter mixtionem eius cum intellectu materiali, & quod ex hoc modo tantum fuit coactus Ari. sto. ad ponendum intellectum materialem, non quia intelligibilia spe culatiue sint generata & facta.

Et confirmauerunt hoc per hoc, quod propalauit Arist. quod quando intellectus agens existit in anima nobiscum, videmur denudare vniuersali ter formas a materijs primo, deinde intelligere eas. & denudare eas nihil aliud est nisi facere eas intellectas in actu, postquam erant in potentia. quemadmodum comprehendere eas nihil aliud est quam recipere eas.

Et, cum viderunt hanc actionem, quae est ereare intellecta, & generare ea, esse reuersam ad nostram voluntatem, & augumentabilem in nobis seecundum augumentationem intellectus, scilicet qui est in nobis, sci licet speculatiui: & iam fuit declaratum quod intellectus, qui creat, & generat intelligibilia & intellecta, est intelligentia agens, ideo dixerunt quod intellectus, qui est in habitu, est ipse intellectus. sed accidit debilitas quam doque, quandoque additio propter. mixtionem. Hoc igitur mouit Theophrastum, & Themistium, & alios ad opinandum hoc de intellectu speculatiuo, & ad dicendum quod haec erat opiuio Aristotelis. Et super hoc sunt quaestiones non paucae. Quarum prima est, quod haec positio contradicit huic, quod Aristo. posuit, scilicet quod proportio intellecti in actu ad intellectum materialem est sicut proportio sensati ad sentiens. Et contradicit veritati in se. Si enim formare per intellectum esset aeternum, oporteret vt formatum per intellectum esset aeternum: quapropter ne cesse esset vt formae sensibiles essent intellectae in actu extra animam, & non materiales omnino. & hoc est contra hoc, quod inuenitur in istis formis,

Et etiam Aristot. aperte dicit in hoc libro quod proportio istius vir tutis distinguentis rationalis ad intentiones formarum imaginatarum est sicut proportio sensuum ad sensata. & ideo anima nihil intelligit sine imaginatione: quemadmodum sensus nihil sentit sine praesentia sensibilis. Si igitur intentiones, quas intellectus comprehendit ex virtutibus imaginatiuis, essent aeternae, tunc intentiones virtutum imagina tiuarum essent aeternae. &, si essent aeternae, tunc sensationes essent aeternae: sensationes enim sunt de hac virtute, sicut intentiones imaginabiles de virtute rationabili. &, si sen sationes essent aeternae, tunc sensata essent aeterna: aut sensationes essent intentiones aliae ab intentionibus rerum existentium extra animam in materia. impossibile enim est pone¬ re eas easdem intentiones quandoque aeternas, & quandoque corruptibiles: nisi esset possibile quod natura corruptilis transmutaretur, & reuerteretur aeterna. Et ideo necesse est, si ista intentiones, quae sunt in anima, fuerint generabilium & corruptibilium. vt illae etiam sint generales & corrum ptibiles. & in hoc fuit prolixus sermo in aliquo loco.

Hoc igitur est vnum impossibilium, quae videntur contradicere huic opinioni, scilicet huic, quod posuimus, quod intellectus materialis est virtus non facta de nouo. Existimatur enim quod impossibile est imaginari quomodo intellecta erunt facta, & ista non erunt facta. quando enim agens fuerit aeternum, & patiens fuerit aeternum necesse est vt factum sit aeternum. Et etiam, si po suerimus factum esse generatum: & est intellectus, qui est in habitu, quo modo possumus dicere in eo quod generat, & creat intellectas

Et est secunda quaestio magis difficilis valde. & est quod, si intellectus materialis est prima perfectio hominis, vt declaratur in definitione animae: & intellectus speculatiuus est postrema perfectio: homo autem est generabilis & corruptibilis, vnus in numero per suam postremam perfectionem ab intellectu: necesse est vt ita sit per suam primam perfectionem scilicet quod per postremam perfectionem de intellectis sum alius a te, & tu alius a me. Et, si non, tu esses per esse mei, & ego per esse tui. & vniuersaliter homo esset ens, ante¬ quam esset. Et sic homo non esset generabilis & corruptibilis in eo quod homo: sed, si fuerit, erit in eo quod animal. Existimatur enim quod quemadmodum necesse est quod, si prima perfectio fuerit aliquid hoc, & numerabilis per numerationem indiuiduorum, vt postrema perfectio sit huiusmodi: ita etiam necesse est econuerso, scilicet quod, si postrema perfectio est numerata per numerationem indiuiduorum hominum, vt prima perfectio sit huiusmodi.

Et alia sunt multa contingentia impossibilia huic positioni. Quoniam, si prima perfectio esset eadem omnium hominum, & non nume rata per numerationem eorum, com. tingeret quod, cum ego acquirerem aliquod intellectum, vttu etiam acquiteres illud idem: & quando ego obliuiscerer aliquod intellectum vt etiam tu. Et multa impossibilia essent contingentia huic. Existimatur enim quod nulla differentia est inter vtranque positionem in hoc, quod co tingit de impossibilibus, scilicet ex hoc, quod ponimus quod postrema, & prima perfectio sunt huiusmodi scilicet non numeratae per numerationem indiuiduorum. Et, cum nos finxerimus omnia ista impossibilia, continget nobis ponere quod prima perfectio est haec intentio, scilicet indiuidualis in materia numerata per numerationem indiuiduorum hominis, & generabilis & corruptilis. Et iam declaratum est ex demonstratione Arist. praedicta quod non est aliquid hoc, neque corpus, neque virtus in corpore. quo modo igitur possumus euadere ab hoc errore: aut qua lis est via dissolutionis istius quaestionis?

Alexander autem sustentatur su¬. per hunc semonem postremum, & dicit quod magis conuenit naturalipus, scilicet sermonem concludentem, scilicet quod intellectus materialis est virtus generata, ita quod existimamus de eo quod opinatur in eo, & in aliis virtutibus animae es se praeparationes factas in corpore per se a mixtione, & complexione & dicit hoc non esse impossibile, sci licet vt mixtione elementorum fiat tale esse nobile mirabile: licet sit re motum a substantia elementorum propter maximam mixtionem.

Et dat testimonium super hoc es se possibile, ex hoc, quod apparet quod compositio, quae primo cecidit in elementis, scilicet compositio quatuor qualitatum simplicium, cum hoc quod est parua illa compositio, est causa maxime diuersitatis in tantum, quod vnum est ignis, & aliud est aer Et, cum ita sit non est remotum vt per multitudinem compositionis, quae est in homine, & in animalibus, siant illic virtutes diuersae in tantum a subiectis elementorum,

Et hoc aperte, & vniuersaliter, propalauit in initio sui libri de Anima, & praecepit vt consyderans de anima, primo debet praescire mirabilia compositionis corporis hominis, Et dixit etiam in tractatu, quem feeit de intellectu secundum opinionem Arist. quod intellectus materialis est, virtus facta a complexione. & haec sunt verba eius. Cum igitur ex hoc corpore, quam do fuerit mixtum aliqua mixtione, generabitur aliquid ex vniuerso mixti, ita quod sit aptum vt sit instrumentum istius intellectus, qui est in hoc mixto, cum sic existit in omni corpore, & islud instrumentum est etiam corpus, tunc dicetur esse intellectus in potentia: & est virtus facta a mixtione, quae cecidit in corporibus praeparata ad recipiendum intellectum, qui est in actu.

Et ista opinio in substantia intellectus materialis maxime distat a verbis Arist. & ab eius demonstratione. Averbis autem, vbi dicit quod intellectus materialis est separabilis, & quod non habet instrumentum corporale, & quod est simplex, & non patiens, idest non transmutabilis, T& vbi laudat Anaxagoram in hoc, quod d. quod est non mixtus cum corpore. A demonstratione vero, sicut scitum est in hoc, quod scripsimus.

Alexan, aut exponit demonstrationem Arist. a qua conclusit intellectum materialem esse non passiuum, neque aliquid hoc, neque corpus, neque virtutem in corpore, ita quod intendebat ipsam praeparationem, non subiectum praeparationis. Et ideo dicit in suo libro de Anima quod intellectus materialis magis assiimilatur praeparationi, quae est in tabula non scripta, quam tabulae praeparatae: & dicit quod ista praeparatio potest dici vere quod non est aliquid hoc, neque corpus, neque virtus in corpore, & quod non est passiua.

Sed hoc, quod dicit Alexan. nihil est. hoc enim vere dicitur de omui praeparatione, scilicet quod neque est corpus neque forma haec in corpore. Qua re igitur appropiauit Arist. hoc prae parationi, quae est in intellectu, inter alias praeparationes, si non intendebat demonstrare nobis substantiam praeparati, sed substantiam prae parationis: si possibile est dicere quod praeparatio est substantia, cum hoc, quod dicimus, quod subiectum istius praeparationis neque est corpus, neque virtus in corpore. & illud, quod conclusit demonstratio Aristot. alia intem tio est abea, secundum quam dicitur quod praeparatio neque est corpus, neque virtus in corpore.

Et hoc manifestum est ex demonstratione Aristo. Propositio enim dicens quod omne recipiens aliquid necesse est vt in eo non existat in actu aliquid ex natura recepti, manifesta est, ex eo quod substantia preparati, & na tura eius quaerit habere hoc praedicatum, secundum quod est praeparatum. praeparatio enim non est recipiens, sed esse praeparationis a recipiente est sicut accidentis proprii. & ideo, cum fuerit receptio, non erit praeparatio, & remanebit recipiens. Et hoc manifestum est, & intellectum ab omnibus expositoribus ex demonmonstratione Arist.

Aliquid enim esse non corpus, neque virtutem in corpore dicitur, quatuor modis diuersis. Quorum vnus est subiectum intellectorum, & est intellectus materialis, cuius es se demonstratum est quod sit. Secundus est ipsa praeparatio existens in materijs. & est propinquus modo, secundum quem dicitur quod priuatio simpliciter neque est corpus, neque virtus in corpore. Tertius autem est prima, materia, cuius etiam esse demonstratum est. Quartus est formae abstractae: quarum esse est etiam demonstratum. & omnia ista sunt diuersa,

Et induxit Alexan. ad hanc expositionem remotam manifesti erroris fugere, scilicet a quaestionibus praedictis. Et etiam videmus Alexan. su¬. stentari in hoc, quod prima perfectio intellectus debet esse virtus generata super vniuersales sermones dictos in definitione animae, scilicet quia est prima perfectio corporis naturalis organici. Et dicit quod ista definitio est vera de omnibus partibus animae eadem intentione. & dat rationem super hoc: quoniam dicere quod omnes partes animae sunt formae, est vniuocum, aut prope: &, quia forma, in eo, quod est finis habentis formam, impossibile est vt separetur, necesse est, cum primae perfectiones animae sint formae, quod non separentur. & per hoc destruit vt in primis perfectionibus animae sit perfectio separata: sicut dicitur de nauta cum naue, aut niuersaliter erit in ea aliqua pars, quae dicitur perfectio intentione diuersa ab intentione, qua dicitur in aliis. Et hoc quod ipse fingit, quod manifestum est de sermonibus vniuersalibus in anima, manifeste. d. Aristo. quod non est manifestum in omnibus partibus animae. dicere enim formam, & primam perfectionem est dicere aequiuoce de anima rationali, & de aliis partibus animae.

Abubacher autem, & Auempace videtur intendere in manifesto sui sermonis, quod intellectus materialis est virtus imaginatiua, secundum quod est praeparata ad hoc, quod intentiones, quae sunt in ea, sint intellectae in actu: & quod non est alia virtus substantia intellectus praeter istam virtutem. Abubacher autem videtur intendere istud, fugiendo impossibilia contingentia Alex. scilicet quod subiectum recipiens formas intellectas est corpus factum ab elementis, aut virtus in corpore. quoniam, si ita fuerit, continget aut ut esse formarum in anima sit esse earum extra animam, & sic anima erit non comprehensiua: aut vt intellectus habeat instrumentum corporale, si subiectum ad intellecta sit virtus in corpore, sicut est de sensibus.

Et magis inopinabile de opinio ne Alexan. est hoc, quod dixit, quod primae praeparationes ad intellecta, & ad alias postremas perfectiones de anima sunt res factae a complexione, non virtutes factae a motore extrinseco, vt est famosum ex Topinione. Arist. & omnium Peripateticorum. Ista enim opinio in virtutibus animae compraehensiuis, si est secundum quod nos intellexerimus est falsa. a substantia enim elementorum, & a natura eorum non po¬ test fieri virtus distinguens, aut comprehensiua. quoniam, si esset possibile vt a natura eorum, & sine extrinsetco motore fierent tales virtutes, tunc esset possibile vt postrema perfectio quae est intellecta, esset aliquod factum a substantia eorum elementorum, vt color, & sapor fiunt. Et ista opinio est similis Topinioni negantium causas agentos, & non concedentium nisi causas materiales tantum: & Sunt illi, qui dicunt casum. Sed Alexant est maioris nobilitatis, quam vt ere dat hoc. sed quaestiones, quae opponebantur ei de intellectu materiali, coecerunt ipsum ad hoc,

Reuertamur igitur ad dictum nostrum, & dicamus quod forte istae quaestiones sunt, quae induxerunt Auem pace ad hoc dicendum in intellectu materiali. Sed quod accidit ei impossibile, manifestum est. Intentiones. inim imaginatae sunt mouentes intellum, non motae. Declaratur. enim quod sunt illud, cuius proportio ad virtutem distinctiuam rationabilem, est sicut proportio sensati ad sentiens, non sicut sentientis ad habitum, qui est sensus. Et, si esset recipiens intellecta, tunc res reciperet se, & mouens esset motum. Et iam declaratum est quod intellectus materialis impossibile est vt habeat formam in actu: cum sub stantia, & natura eius est vt recipiat formas: secundum quod sunt formae,

Et, cum haec omnia, quae possunt lici in natura intellectus materialis, videntur impossibilia, praeter hoc quod dicit Arist. cui etiam contingunt quaestiones non paucae. Quarum vna est, quod intellecta speculati¬ ua sunt aeterna. Secunda autem est fortissima earum, quod postrema perfectio in homine sit numerata per numerationem indiuiduorum hominis: & prima perfectio sit vna numero in omnibus. Tertia autem est quaestio Theophrasti: & est quod pone re quod iste intellectus nullam habet formam necessarium est: & ponere etiam ipsum esse aliquod ens necessarium est. & si non, non esset receptio, neque praeparatio. Praeparatio enim est receptio ex hoc, quod non inuenitur, in subiecto. &, cum est aliquod ens, & non habeat naturam formae, remanet vt habeat naturam primae materiae: quod est valde inopinabile. prima enim materia neque est comprehensiua, neque distinctiua. Et quo modo dicitur in aliquo, cuius esse sit tale, quod est abstractum.

Et, cum omnia ista sint. ideo visum est mihi scribere quod videtur mihi in hoc. &, si hoc, quod apparet mihi, non fuerit completum, erit principium complementi. Et tunc rogo fratres videntes hoc sciptum scribe re suas dubitationes. & forte per illud inuenietur verum in hoc, si non dum inueni. &, si inueni, vt fngo, tunc declarabitur per illas quaestiones. veritas enim vt dicit Aristo. conuenit, & testatur sibi omni modo.

Quaestio autem dicens, quomodo intellecta speculatiua erunt generabilia & corruptibilia, & agens ea & recipiens erit aeternum: & quae est indigentia ad ponendum intellectum agentem & recipientem, si non est illic aliquod generatum, illa quaestio non contingeret, si non esset hoc aliquid, quod est causa esse intellecta speculatiua generata. Modo autem quia ista intellecta constituuntur per duo, quorum vnum est generatum & aliud non generatum, quod dictum fuit in hoc, est secundum cursum naturalem: quoniam, quia formare per intellectum, sicut dicit Aris. est sicut comprehendere per sensum: comprehendere autem per sensum perficitur per duo subiecta: Quorum vnum est subiectum, per quod sensus sit verus, & est sensatum extra animam: Aliud autem est subiectum, per quod sensus est forma existens, & est prima perfectio sentientis: ne cesse est etiam vt intellecta in actu habeant duo subiecta: Quoae vnum est subiectum, per quod sunt uera, scilicet formae, quae sunt imagines verae: Secundum autem est illud, per quod intellecta sunt vnum entium in mundo, & istud est intellectus materiais. Nulla enim est differentia in hoc in ter sensum & intellectum, nisi quia subiectum sensus, per quod est verus, est extra animam: & subiectum intellectus, per quod est verus, est intra animam. & hoc dictum est ab Aristot. in hoc intellectu, vt videbitur post.

Et hoc subiectum in intellectu, quod est motor illius, quoquo modo est illud, quod reputauit Auempace esse recipiens. quia inuenit ipsum quandoque intellectum in potentia, & quandoque intellectum in actu. & ista est dispositio subiecti recipien¬ tis, & existimauit conuersionem.

Et ista proportionalitas magis in uenitur perfecta inter subiectum vi sus, quod mouet ipsum, & inter su¬. biectum intellectus, quod mouet ipsum. Quemadmodum enim subie, ctum visus mouens ipsum, quod est color, non mouet, ipsum, nisi quando per praesentiam lucis efficitur color in actu, postquam erat in potentia, ita intentiones imaginatae non mouent intellectum materialem, ni si quando efficiuntur intellecta in actu, postque erant in potentia. Et propter hoc fuit necesse Arist. ponere intellectum agentem, vt videbitur post: & est extrahens has intentiones de potentia in actum. Et quemadmodum color, qui est in potentia, non est prima perfectio coloris, qui est intetio comprehensa, sed subiectum, quod perficitur per istum colorem, est visus, ita etiam subiectum, quod perficitur per intellectum, non est intentiones imaginatae, quae sunt intellectae in potentia, sed intellectus materialis, qui perficitur per intellecta: & est eius proportio ad ea sicut proportio intentionis coloris ad virtutem visibilem.

Et, cum omnia ista sint, sicut narrauimus, non contingit, vt ista intellecta, quae sunt in actu scilicet speculatiua sint, gnabilia, & corruptibilia, nisi perper subiectum, per quod sunt vera, non perper subiectum, per quod sunt vnum entium scilicet intellectum materialem Quaestio autem secunda, dicens quomodo intellectus materialis est vnus in numero in omnibus indiuiduis hominum, non generabilis neque corruptibilis: &intellecta existentia in eo in actu, & est intellectus speculatiuus, sunt numerata per nume rationem indiuiduorum hominum generabilium & corruptibilium per generationem & corruptionem indiuiduorum: haec quidem quaestio valde est difficilis, & maximam habet ambiguitatem.

Si enim posuerimus quod iste intellectus materialis, est numeratus per numerationem indiuiduorum hominum continget vt sit aliquid hoc, aut corpus, aut virtus in corpore. Et, cum fuerit aliquid hoc, erit intentio intellecta in potentia. intentio autem intellecta in potentia est subiectum mouens intellectum recipientem, non subiectum motum. Si igitur su¬. biectum recipiens fuerit positum esse aliquid hoc, continget vt res recipiet seipsam, vt diximus, quod est impossibile.

Et etiam, si concesserimus ipsam recipere seipsam, contingeret vt reciperet se vt diuisa. & sic erit virtus intellectus eadem cum virtute sensus: aut nulla differentia erit inter esse formae extra animam, & in anima. haec enim materia indiuidualis non recipit formas nisi has & indiuidua les. & hoc est vnum eorum, quae atte stantur Arist. opinari quod iste intellectus non est intentio indiuidualis.

Et, si posuerimus quod non numeratur per numerationem indiuiduorum, continget vt proportio eius ad indiuidua ex istentia in sua perfectio ne postrema in generatione sit eadem. vnde necesse est, si aliquod istorum indiuiduorum acquisierit rem aliquam intellectam, vt illa acqui¬ ratur ab omnibus illorum. Quoniam, si continuatio illorum indiuiduorum est propter continuationem, intellectus materialis cum eis, quem admodum continuatio hominis cum intentione sensibili est propter continuationem primae perfectionis sensus cum eo, qui est recipiens intentionem sensibilem: continuatio autem intellectus materials cum omnibus hominibus existentibus in actu in aliquo tempore in perfectione eorum postrema debet esse eadem continuatio. uihil enim facit alietatem proportionis continuationis inter haec duo continua, quare, si hoc ita est, necesse est, cum tu acquisieris aliquid intellectum, vt ego etiam acquiram illud intellectum. quod est impossibie.

Et indifferenter, siue posueris quod postrema perfectio generata in vno quoque indiuiduo subiecta isti intellectui, scilicet per quam intellectus materialis copulatur, & est ex ea quasi forma separabilis a subiecto suo, cum quo continuatur, si aliquid est tale: & siue posueris eam perfectionem esse virtutem uirtutum animae aut virturum corporis, idem est in sequendo impossibile.

Et ideo opinandum est quod, si sunt aliqua animata, quorum prima perfectio est substantia separata a suis subiectis, vt existimatur de corporibus coelestibus, quod impossibile est vt inueniatur ex vna specie eorum plus vno indiuiduo. quoniam, si ex eis, scilicet ex eadem specie inueniretur plusquam vnum indiuiduum, v. g. de corpore moto ab eodem motore, tunc esse eorum esset ociosum, & superssuum: cum motus eorum es¬ set propter eandem intentionem in numero. v. g. quod esse plus vna naui in numero vni nautae in eadem hora est ociosum. & similiter esse plus vno instrumento in numero vni artifici eiusdem speciei instrumentorum est ociosum,

Et haec est intentio eius, quod fuit dictum in primo de Coelo, & Mundo, scilicet quod, si esset alius mundus, es set aliud corpus coeleste. &, si esset aliud corpus, haberet alium motorem in numero a mototr istius corporis &, si hoc esset, tunc motor corporis coelestis esset materialis numeratus per numerationem corporum coelestium, scilicet quod impossibile est quod vnicus motor in numero sit duorum corporum diuersorum in numero. & ideo artifex. non vtitur plus uno instrumento, cum ab eo no proueniat nisi vna actio. Et vniuersaliter existimatur quod impossibilia, contingentia huic positioni, contingunt huic, quod ponimus, quod intellectus, qui est in habitu, est vnus in numero. & iam numerauit plura eorum Auempace in epistola sua, quam appellauit Continuationem intellectus cum homine. Et cum ita sit, qualis igitur est via ad dissoluendum istam quaestionem difficilem?

Dicamus iptur quod manifestum est quod homo non est intelligens in actu, nisi propter continuationem intellectus cum eo in actu. Et est etiam manifestum quod materia, & forma copulantur adinuicem, ita quod cogregatum ex eis sit vnicum: & maxime intellectus materialis, & intentio intellecta in actu T. quod enim componitur ex eis non est aliquod tertium aliud ab eis: sicut est de aliis compositis ex materia & formam. Continuatio igitur intellecti cum homine, impossibile est vt sit nisi per continuationem alterius istarum duarum partium cum eo scilicet partis, quae est de eo quasi materia, & partis, quae est de ipso scilicet de intellectu quasi forma.

Et, cum declaratum est ex praedictis dubitationibus quod impossibile est vt intellectus copuletur cum vno quoque hominum, & numeretur per numerationem eorum per partem, quae est de eo quasi materia scilicet intellectum materialem, remanet vt comtinuatio intellectorum cum nobis hominibus sit per continuationem intentionis intellectae cum nobis, & sunt intentiones imaginatae, scilicet partis, quae est in nobis de eis aliquo modo qua si forma. Et ideo dicere puerum esse intelligentem in potentia potest intelligi duobus modis. Quorum vnus est, quod formae imaginatae, quae sunt in eo, sunt intellectae in potentia. Secundus autem, quod intellectus materialis, qui innatus est recipere intellectum illius formae imaginatae, est recipiens in potentia, & continuatus cum nobis in potentia.

Declaratum est igitur quod prima erfectio intellectus differt a primis perfectionibus aliarum virtutum animae: & quod hoc nomen perfectio dicitur de eis modo aequiuoco, econtrario ei, quod existimauit Alex. IEt ideo dicit Arist. in definitione animae quod est perfectio prima corporis naturalis organici: quod nondum est manifestum vtrum per omnes virtutes erficiatur corp eodem modo, aut est ex eis aliqua, per quam corpus non perficitur, &, si perficiatur, erit alio modo.

Praeparatio autem, quae est in vir tute imaginatiua intellectorum, similis est praeparationibus, quae sunt in aliis virtutibus animae scilicet perfectionibus primis aliarum virtutum animae, secundum hoc quod vtraque praeparatio generatur per generation m indiuidui, & corrumpitur per corruptionem eius, & vniuersalitur numeratur per numerationem eius.

Et differunt in hoc, quod illa est prae paratio in motore vt sit motor scilicet prae paratio, quae est in intentionibus imaginatis. Secunda autem est praeparatio in recipiente: & est praeparatio, esi est in primis perfectionibus aliarum partium animae.

Et propter hanc similitudinem inter has duas praeparationes existimauit Auenpace quod nulla est praeparatio ad rem intellectam fiendam, nisi praeparatio existens in intentionibus imaoinatis. Et hae duae praeparatio nes differunt sicut terra a coelo. vna enim praeparatio est in motore vt sit motor. alia autem est praeparatio in moto vt sit motum, & recipsens. Et ideo opinandum est quod iam apparuit nobis ex sermone Arist. quod in anima sunt duae partes intellectus quarum vna est recipiens: cuius esse declaratum est hic: alia autem est agens: & est illud, quod facit intentio nes, quae sunt in virtute imaginatiua, esse mouentes intellectum materialem in actu, postquam erant mouentes in potentia: vt post apparebit ex sermone Arist. & quod hae duae partes sunt non generabiles neque corruptibiles: & Tquod agens est de recipiente quasi forma de materia, vt post declarabitur.

Et ideo 7opinatus est Themist. quod nos sumus intellectus agens, & quod intellectus speculatiuus nihil est aliud nisi continuatio intellectus agentis cum intellectu materiali tantum, Et non est, sicut existimauit. sed opinandum est quod in anima sunt tres partes intellectus. Quarum vna est intellectus recipiens. Secunda autem est efficiens. Tertia autem factum. Et duae istarum trium sunt aeternae, licet agens, & recipiens: tertia autem est generabilis & corruptibilis vno modo, aeterna autem alio modo.

Quoniam, quia opinati sumus ex hoc sermone quod intellectus materialis est vnicus omnibus homibus: & etiam ex hoc sumus opinati quod species humana est aeterna, vt declara tum est in aliis locis: necesse est vt intellectus materialis non sit denudatus a principiis naturalibus com munibus toti speciei humanae, scilicet primis propositionibus, & formationi bus singularibus communibus omnibus, haec enim intellecta sunt vnita secundum recipiens, & multa secundum intentionem receptam.

Secundum igitur modum, secundum quem sunt vnica, necessario sunt ae terna: cum esse non fugiat a subiecto recepto scilicet motore, qui est intentio formarum imaginatarum: nec est illic impediens ex parte recipientis. Oeneratio igitur & corruptio non est ei, nisi perper multitudinem contingentem eis, non propter modum, secundum quem sunt vnica. Et ideo, cum in respectu alicuius idiuidui fuerit corruptum aliquod intellectum primorum intellectorum per corruptionem sui subiecti, per quod est copulatum cum nobis, & verum, necesse est vt illud intellectum non sit corruptibile simpliciter, sed corruptibile in respectu vniuscuiusque indiuidui. Et ex hoc modo possemus dice re quod intellectus speculatiuus est vn in omnibus.

Et, cum consyderatum fuerit de istis intellectis, secundum quod sunt entia simpliciter, non in respectu alicuius indiuidui, vere dicuntur esse aeterna: & quod non intelliguntur, quandoque, & quandoque non, sed semper: & quod illud esse est eis me dium inter esse amissum, & esse remanens. secundum enim multitudinem, & diminutionem contingentem eis a postrema perfectione sunt generabilia & corruptibilia: & secundum quod sunt vnica in numero, suntaeterna.

Hoc autem erit, Esi non fuerit positum quod dispositio in postrema perfecti one in homine est sicut dispo in intellectis communibus omnibus scilicet quod esse mundi non denudatur a tali indiuiduo esse. Hoc enim impossibile non est manifestum. immo dicens hoc potest habere rationem, & causam sufficientem, & facientem animam quiescentem, quoniam, cum sapientia, & esse in aliquo modo proprium hominum est, sicut modus artificiorum esse in modis propriis hominum, existimatur quod impossibile est vt tota habitatio fugiat a philosophia: sicut opinandum est quod impossibile est vt fugiat ab artificiis naturalibus. Si enim aliqua pars eius caruerit eis scilicet artificiis. v. g. quarta terrae septentrionaliss, non carebunt eis aliae quartae. hoc enim declaratum est, quod habitatio est possibilis in parte meridionali, sicut in septentrionali.

Forte igitur philosophia inueni, tur perfecta in maiori parte subiecti in omni tempore, sicut homo in uenitur ab homine, & equus ab equo Intellectus igitur speculatiuus est non generabilis neque corruptibilis secundum hunc modum. Et vniversaliter ita est de intellectu agente creante intellecta, sicut de intellectu distinguente & recipiente. quemadmodum enim intellectus agens nunquam quiescit a generando & ereando simpliciter, ficet ab hac scilicet generatione euacuatur aliquod subiectum, ita est de intellectu distinguente.

Et hoc innuit Aristote. in primo istius libri, cum d. Et formare per intellectum, & consyderare sunt diuersa ita quod intus corrumpatur aliquid aliud, ipsum autem in se nullam habet corruptionem. Et intendit per aliquid aliud formas imaginatas humanas. & intendit per formare per intellectum receptionem, quae est semper in intellectu materiali, de qua intendebat dubitare in hoc tractatu, & in illo, cum d. Et non sumus memores, quia iste est non passiuus. intellectus autem passiuus est corruptibilis, & absque hoc nihil intelligit.

Et intendit per intelsecundum passiuum virtutem imaginatiuam, vt post de clarabitur. Et vniversaliter sta intentio apparuit a remotis scilicet animam esse immot talem scilicet intellectum speculatiuum.

Vnde Plato d. quod vniuersalia sunt neque generabilia neque corruptibi. lia, & quod sunt existentia extra mentem. Et est sermo verus ex hoc modo, & falsus secundum quod sonant verba eius & est modus, quem Arist. laborauit destruere in Metaphysica. Et vniuersaliter ista intentio animae est pars vera in propositionibus proba bilibus, quae dant animam esse vtrumque licet mortalem, & non mortalem. probabilia enim impossibile est vt sint falsa secundum totum. Et hoc apologis auerunt Antiqui: & in representatio ne illis conueniunt omnes leges.

Tertia autem quaestio, quae est quomodo intellectus materialis est aliquid ens, & non est aliqua formarum materialium, neque etiam prima materia, sic dissoluitur. Opinandum est enim quod istud est quartum genus esse. quem admodum enim sensibile esse diuiditur, in formam, & materiam, sic intelligibile esse oportet diuidi in consimilia his duobus scilicet in aliquod simile formae, & in aliquod simile materiae. Et hoc necesse est in omni intelligentia abstracta, quae intelligit aliud. & si non, non esset multitudo in formis abstractis. & ideo declaratum est in prima philosophia, quod nulla est forma liberata a potentia simplicier, nisi prima forma, quae nihil intelligit extra se: sed essentiafeius est quiditas eius: aliae autem formae diuersantur in quiditate, & essentia quoquo modo. Et, nisi esset hoc genus entium, quod sciuimus in scientia animae, non possemus intelligere multitudinem in rebus abstractis: quemadmodum, nisi sciremus hic naturam intellectus, non possemus intelligere quod virtutes mouentes abstractae debent esse intellectus.

Et hoc latuit multos modernos, adeo quod negauerunt illud, quod dicit Arist. in tractatu sui libri, quod necesse est vt formae abstractae mouentes corpora coelestia sint secundum numerum corporum coelestium. Et ideo scire de Anima necessarium est in sciendo primam philosophiam. Et ste intellectus recipiens necesse est vt intelligat intellectum, qui est in actu. Cum enim intellexerit formas materiales dignior est vt intelligat formas non materiales. & illud, quod intelligit ex formis abstractis, verbi gratia ex intelligentia agente, non impedit ipsum intelligere formas materiales.

Propositio autem, dicens quod rocipiens nihil debet habere in actu ex eo, quid recipit, non dicitur simperiur, sed cum conditio ne, scilicet quod non est necesse vt recipiens non sit aliquid in actu omnino, sed vt non sit in actu aliquid ex eo, quid illud recipit, sicut pdiximus. Immo debes scire quod respectus intellectus agentis ad istum intellecndum est respectus lucis ad diaphanum: & respectus formarum materialium ad ipsum est respecti coloris ad diaphanum. Quemadmodum enim lux est perfectio diaphani, sic intellectus agens est perfestio intellus materialis. Et, quemadmodum in diaphanum non mouetur a colore, neque recipit eum, nisi quando lucet, ita iste intellectus non recipit intellecta, q&u sunt hic, nisi secundum quod perficitur per illum intellecndum, & illuminatur per ipsum, Et, quemadmodum lux facit colorem in potentia esse in actu, ita quod possit mouere diaphanum, ita intellectus agens facit intentiones in potentia intellectas in actu, ita quod recipit eas intellus materialis. secundum hoc igitur est intelligendum de intellectu materiali, & agente.

Et, cum intellus materialis fuerit copulatus, secundum quod perficitur per intellectum agentem, tunc nos sumus copulati cum intellectu agente. & ista dispositio dicitur adeptio, & intellect adeptus, vt post videbitur. Et iste modus, secundum quem posuimus essentiam intellectus materialis, dissoluit omnes quodones contingentes huis, quod ponimus, quod intellectus est vnus & multa. quoniam, si res intellecta apud me, & apud te fuerit vna omnibus modis, continget quod, cum ego scirem aliquod intellectum vt tu scires etiam illud ipsum, & alia multa, impossibilia Et, si posuerimus eum esse multa continget vt res intellecta apud me & apud te sit vnum in specie, & duae in indiuiduo. & sic res intellecta hapebit rem intellectam. & sic procedit in infinitum. Et sic erit impossibile vt discipulus addiscat a magistro, nisi scientia, quae est in magistro, sit virtus generans, & creans scientiam, quae est in discipulo, ad modum secundum quem iste ignis generat alium ignem sibi similem in specie, quod est impossibile. Et hoc, quod scitum est idem in magistro, & discipulo, ex hoc modo fecit Plat. ere dere quod disciplina esset rememoratio. Cum igitur posuerimus rem intelligibilem, quae est apud me & apud te multa in subiecto, secundum quod est ver, scilicet formam imaginationis vnam in subiecto, secundum quod est vna, per quod est intellectus ens, & est materialis, dissoluuntur istae quaestiones perfecte.

Modus autem, quem existimauit Auen pace dissoluere quaestiones aduementes super hoc, quod intellectus est vnus aut multa, scilicet modum, quem dedit in sua epistola intitulata, Continuatio intellectus cum homine, non est modus conueniens ad dissoluendum istam quaestionem, intellectus enim, quem demonstrauit in sua epistola esse vnum, quando laborauit in dissoluendo istam quaestionem alius est ab intellectu, quem demonstrat etiam illic multa: cum intellectus, quem demonstrauit esse vnum, est intellectus agens, inquantum est forma necessario intellectus speculatiui. intellectus vero, quem demonstrauit esse multa in specie, est intellectus speculatiuus. Hoc autem nomen, scilicet intellectus, aequiuoce dicitur de speculatiuo, & agente

Et ideo, si illud, quod intelligitur de hoc nomine intellectus in duobus sermonibus oppositis scilicet concludenti intellectum esse multa, & concludendi intellectum esse vnum, est intentio non aequiuoca, tunc illud, quod post dedit in hoc, scilicet quod intellectus agens est vnus, & speculatiuus multi, non dissoluit hanc quaestionem. Et, si illud, quod intelligitur in illis duobus sermonibus oppositis de hoc nomine intellectus, sit intentio aequiuoca, tunc dubitatio erit sophistica, non disputatiua. Et ideo credendum est quod quaestiones, quas dedit ille vir in illa epistola, non dissoluunt, nisi ex hoc modo. si illae dubitationes non sunt sophisticae, sed disputatiuae. Et per istum modum dissoluetur quaestio, in qua dubitabat in intellectu materiali, vtrum sit extrinsecus, aut copulatus. Et, cum hoc sit declaratum, reuertamur ad exponendum sermonem Arist.