Commentum 36

D.& quemadmodum res, quam intellectus abstrahit, fit intellectus, quando ab strabit, & intelligit ipsam cum necesse est vniuersaliter in intellectu vt illud, quod est intellectum in actu, sit intellectus in actu, oportet nos perscrutari, & cogitare in postremo, vtrum iste intellectus, qui es in nobis, possit intelligere aliquid, quod est in se intellectus, & abstractus a materia: sicut intelligit illuda quod facit ipsum intellectum in actu, postquam erat intellectum in potentia. Et d. cum hoc, quod ipse est abstractus a magnitudine. ita cecidit i hac scriptura. &, si est vera, sic debet intelligi. idest debemus in postremo cogitare, vtrum sit possibile quod intellectus, qui est in nobis, intelligat res abstractas a materia, secundum quod sunt, abstractae a magnitudine, non secundum comparationem ad alterum. Et ce eidit in alia scriptura loco istius ser monis sic. Et in postremo perseruta bimur vtrum intellectus essendo in corpore, non separatus ab eo, possit comprehendere aliquod eorum, quae separantur a corporibus, aut non. & ista quaestio est alia a praedicta. sIsta enim quaestio est concedentis quod intellectus, qui est in potentia, intelligit formas abstraetas a materia simpliciter, non secundum quod est eo pulatus nobiscum. & secundum hanc intentionem erit perscrutatio vtrum potest intelligere formas, secundum quod est copulatus nobiscum: non vtrum possit intelligere formas simpliciter. & illa intentio est dicta a The mistio in suo libro de Anima. & prima quaestio, quam intendebat in postremo, est dimissa.

Oportet igitur prius perscrutari vtrum sit possibile quod intellectus materialis intelligat res abstractas, aut non. Et, si intelligit eas, vtrum est possibile vt intelligat eas, secundum quod est copulatus nobiscum, aut non. Et ideo possibile est quod in exemplari, a quo transtulimus hunc sermonem, ceciderit haec particula, non, ita quod sic debeat legi. Et cogitatio nostra erit in postremo utrum possit intelligere aliquam rerum abstractarum cum hoc, quod est non abstractus a magnitudine, idest: secundum quod est tangens magnitudinem, & copulatus nobiscum, ita quod nos intelligamus illum intellectum, quem ipse intelligit. & ista perscrutatio. quam intendit, valde est difficilis, & ambigua. & oportet nos perscrutari de hoc secundum nostrum posse.

Dicamus igitur quod, qui ponit intellectum materialem esse gnerabilem & corruptibilem, nullum modum, vt mihi videtuer potet inuenire naturalem, quo possumus continuari cum intellectibus abstractis. Intellectus I. debet esse intellecndum omnibus modis, & maxime in rebus liberatis a materia. Si igitur possibile esset quod substantia generabilis, & corruptibilis intelligeret formas abstractas, & re uerteretfidem cum eis, tunc possibile esset vt natura possibilis fieret necessaria: vt Alfarabius dixit in Nicoma chia. & hoc necessarium est secundum fundamenta sapientum.

ISi igitur aliquis dixerit quod illa in tentio, quama ntendit Alex scilicet de existem tia intellectus adepti, non est informatio facta de nouo iintellectu materiali, quae ante non erat. sed ipse copulatur nobiscum copulatione, adeo quod sit forma nobis, per quam intelligimus alia entia, sicut apparet ex sermone Alex. licet non appareat ex eo modus, ex quo ista continuatio sit possibis. Qnam, si posuerimus quod ista com tinuatio est facta postquam non erat, sicut est necessarium, continget vt in il sa hora, in qua ponitur esse, fit transmutatio in recipiente, aut in recepto, aut in utroque. &, cum impossibile est vt sit in recepto, remanet vt sit in recipiente. &, cum in recipiente fuerit transmutatio existens, postquam non erat, necessario erit illic receptio facta de nouo, & substantia recipiens facta de nouo, postquam non erat. Cum igitur posuerimus receptionem fa¬ ctam de nouo, continget praedicta qua stio. Et, si non posuerimus receptio nem propriam nobis, non erit differentia inter continuationem eius nobiscum, & continuationem eius cum omnibus entibus, & inter continuationem eius nobiscum in hac hora, & in alia hora: nisi ponamus continuationem eius nobiscum es. se secundum modum alium a modo receptionis. quis igitur est iste modus,

Et propter latentiam istius modi secundum Alex. videmus ipsum ambigere in hoc, quandoque igitur dicit quod illud, quod intelligit intellectum abstractum, non est intellectus materialis, neque intellectus, qui est in habitu. Et haec sunt verba eius in libro de Aia. Intellectus igitur, qui intelligit hoc, est ille, qui non corrumpitur: non intellectus subiectus, & materialis. intellus enim materialis corrumpitur per corruptionem animae, qui est vna virtus illius. &, cum iste intellectus fuerit corruptus, corrumpetur sua virtus, & sua perfectio. DeIde, postquam declarauit quod necesse est vt intellectus, qui est in nobis, qui intelligit formas abstractas, sit non generabilis neque corruptibilis, narrauit quod iste intellectus est intellectus adeptus secundum opinionem, Arist. & dixit Intellectus igitur, qui non corrumpitur, est iste intellectus qui est in nobis abstractus, quem vocat Aristo. Tdeforis, qui est in nobis ab extrinseco: non virtus, quae est in anima, naque habitus, per quem, aut per quam intelligimus alias res, & intelligimus etiam istum intellectum.

Si igitur intendebat per intellecundum adeptum, per quem intelligimus intelligentias abstractas intelligentiam agentem, tunc sermo in modo continuationis istius intellectui nobiscum adhuc remanet. Et, si intendebat intellectum abstractum alium ab agente vt apparet ex opinione Alfarabii in sua epsia de Intellu, & secundum etiam quod possumus intelligere ex manifesto istis sermonis, tunc quod etiam in modo continuationis istius intellectus nobiscum eadem est cum quodne in modo continuationis intellectus agentis apud opinantem quod agens est idem cum adepto. & hoc est manifestius de sermone Alex. Haec igitur dixit de modo continuationis intellectus quid est in actu nobiscum, in suo lib. de Anima.

Quod autem dixit in quodam tractatu, quem fecit de Intellectu secundum opinionem Aristo. videtur contradicere ei, quod dixit in lib. de Aia. Et haec sunt verba eius. Et intellectus, qui est in potentia, cum fuerit completus, aut augmentatus, tunc intelligent agentem. quoniam, quemadmodum potentia ambulandi, quam homo habet in natiuitate, venit ad actum post tempus, quando perficitur illud, per quod sit ambulatio, ita intellectus, cum fuerit perfectus, intelliget ea, quae sunt per suam naturam intellecta, & faciet sensata esse intellecta, quia est agens. Et manifestum istius sermonis contradicit sermoni eius in libro de Anima, & est quod intellectus, qui est in potentia, intelligit illum, qui est in actu.

Sed, cum aliquis intuebitur omnes sermones istius viri, & cogrega bit eos, videbit opinari ipsum quod quando intellectus, qui est in potentia, fuerit perfectus, tunc intelligentia agens copulabitur nobiscum, per quam intelligemus alias res abstractas, & per quam faciemus res sensibiles esse intellectas in actu, secundum quod ipse efficitur forma in nobis. Et quasi intendit pe hunc sermonem quod intellectus, qui est in potentia, quando fuerit perfectus, & completus, tunc copulabitur cum eo iste intellectus, & fiet forma in eo, & tunc intelligemus per ipsum alias res: non ita quod intellectus materialis intelligat ipsum, & propter illud intelligere fiat continuatio cum hoc intellu: sed continuatio istius intellectus nobiscum est causa eius, quod intelligit ipsum, & intelligimus per ipsum alias res abstractas.

Et potes scire quod ista est opinio istius hominis per hoc, quod d. in illo tractatu. Illud igitur intellectum per suam naturam, quod est intellectus in actu, cum fuerit cam intellect materialis in abstrabendo, & in for mando vnamquamque formarum materialium ascendendo apud illam formam, tunc dicetur quod est adeptus agens, & non pars animae, neque virtus animae, sed fit in nobis ab extrinseco, quando nos intellexerimus per ipsum. Manifestum est igitur quod intelligit per hunc sermonem, quod quando intellectus, qui est in actu, fuerit causa secundum formam intellectus materialis in actione eius propria, & hoc erit per ascensionem intellectus materialis apud illam formam, tunc dicetur intellectus adeptus: quoniam in illa di¬ spositione erimus intelligentes per ipsum. quoniam est forma nobis: quoniam tunc erit vltima forma nobis.

Sustentatio igitur istius opinionis est quod intellectus agens est primo causa agens intellectum materialem & intellectum, qui est in habitu: & ideo non copulatur nobiscum primo: & intelligemus per ipsum res abstractas. Cum igitur intellectus materialis fuerit per fectus, tunc agens fiet forma mater ialis, & copulabit nobiscum, & intelligemus per ipsum alias res abstractas: non ita quod intellectus, qui est in habitu, intelligat hunc intellectum: cum intellectus, qui est in habitu, est generabilis & corruptibilis, iste autem non est generabilis neque corruptibilis.

Sed huic accidit quaestio praedicta. & est quod hoc, quod modo est forma intellectui, qui est ihabitu, post quam non erat, prouenit ab aliqua dispositione facta de nouo in intellectu, qui est in habitu, quae est causa, quare ille intellectus est forma intellectui, qui est in habitu, postquam non erat. Et, si ista dispositio non est receptio in intellectu, qui est in habitu ad intellectum agentem, quid ergo est ista dispositio: quoniam, si fuerit receptio, continget vt oenera tum recipiat aeternum, & assimilet ei. & sic generatum fiet aeternum: quod est impossibile.

Et ideo videmus Alfar. in postremo, cum credidit opinionem Alex. esse veram in generatione intellus materialis, quod fuit necesse apud ipm secundum hanc opinionem opinari quod intelligentia agens non est nisi causa agens non tameun. & hoc manifeste dixit in Nicomachia. Et est contra suam opinionem in epistola de Intellu. illic enim dixit esse possibile, vt intellectus materialis intelligat res abstractas: & est opinio Ahem pace. Istae igitur sunt quaestiones ponentibus intellectum materialem esse generatum: & quod finis est continuari cum abstractis.

Et videmus etiam quod sequuntur, ponentibus ipsam esse virtutem abstractam quodnes non minores istis, Quam si natura istius intellectus materia, lis est quod intelligat res abstractas, necesse est vt semper in futuro, & in prae terito sit intelligens eas. Existimatur igitur quod sequitur hanc positionem, quod statim, cum intellectus materia lis continuatur nobiscum, statim continuabitur nobis intellectus agens: quod est impossibile, & contrarium ei, quod homines ponunt.

Sed ista quodo pot dissolui per illud quod ante posuimus scilicet quod intellectus materialis non copulatur nobiscum per se, & primo: sed non copulatur nobiscum nisi per suam copulationem cum formis ima vinalibus. Et, cum ita sit possibile est d:cere quod modus, secundum quem copulatur nobiscum intellectus materialis, est alia modo, secundum quem copulatur ipse cum intellu acente. Et, si est alius modus tunc nulsa est continuatio omnino. Et, si idem sed primo est in aliqua disponne, & post in alia, quid igitur est illa dif positio? Si autem posuerimus quod intellectus materialis abstractus non habet naturam intelligendi res abstractas, tunc ambiguitas erit maior. Istae igitur sunt omnes quaestio nes contingentes ponentibus quod perfectio humana est intelligere res abstractas.

Et oportet nos etiam narrare sermones, ex quibus existimatur nos consequi quod habemus naturam intelligendi in vltimo res abstractas. isti enim ser mones sunt valde oppositi illis: & forte per hoc poterimus videre veritatem. Causa autem istius ambiguitatis, & laboris est, quia nullum sermonem ab Arist. inuenimus in hac intentione, sed tamen Arist. promisit declarare hoc.

Dicamus igitur quod Auem pace multum perscrutabatur in hac quodne, & laborauit declarando hanc continuationem esse possibilem in sua epistola, quam vocauit Continuationis intellectus cum homine, & in lib. de Anima, & in aliis multis libris videbatur quod ista quodo non recessit ab eius cogitatione, neque per tempus nutus vnius oculi. Et nos iam exposuimus illam epistolam secundum nostrum posse. hoc enim quaesitum valde est difficile. Et, cum talis fuerit dispositio Auempace in hac quaestione, quanto magis alterius hominis. Et verbum Auem pace in hoc est firmius verbis aliorum: sed tamen occurrunt ei quodnes quas narrauimus. & oportet nos nar rare hic vias istius hominis: sed primo quid expositores dixerunt in hoc, Dicamus igitur quod Themistius sustentatur in hoc per locum a minori. Dicit enim quod, cum intellectus materialis habeat potentiam ad abstrahendum formas a materijs, & intelligendi eas, quanto magis habet in actu intelligendi ea, quae sunt primo denudata a materia. Et iste sermo aut fiet ita, quod intellectus materialis est corruptibilis, aut non corruptibilis scilicet separabilis, aut non separabilis. Secundum autem opinionem dicentium quod intellectus materialis est virtus i corpore & generatus, iste sermo erit sufficiens quoquomodo, non probabilis. Non enim sequitur vt illud, quod est visibile in se, sit magis visibile apud nos. v. g. color, & lumen Solis. Color enim minus habet de intentione visibilitatis quam Sol, cum color non sit visibilis nisi per Solem: sed non possumus ita aspice re Solem sicut colorem. & hoc accidit visui, propter mixtionem materiae,

Si vero posuerimus quod intellectus materialis non est admixtus materiae, tunc ille sermo erit verus scilicet quod illud, quod est magis visibile, magis comprehenditur. Tquoniam quod comprehendit minus perfectum ex eis comprehendentibus, quae sunt non admixta materiae, necesse est vt comprehendat perfectius: & non econtrario. Sed, si hoc est necessarium de natura eius & substantia, continget quaestio praedicta, quae est, quo modo non continuatur nobiscum in principio, vt statim quando intellectus materialis continuatur nobis cum. Si igitur posuerimus quod in postremo continuatur nobiscum, non in primo, debemus reddere causam.

Alex. autem sustentatur in hoc quae sito super hoc, quod dico. & est quod omne ens, quod generatur, quando perue erit ad finem in generatione, & ad vltimam perfectionem, tunc perueniet ad complementum, & ad finen in sua actione, si fuerit ex entibus agentibus: aut in sua passione, si fuerit ex entibus passibilibus: aut in vtroque, si fuerit vtriusque. v. g. non venit ad finem in actionem eius, quae est ambulare, nisi quando venerit ad finem in generatione. Et, quia intellectus, qui est in habitu, est vnum entium generabilium, necesse est v quando venerit ad finem in generatione, veniat ad finem in sua actione. &, quia actio eius est creare intellecta, & intelligere ea, necesse est vt cum fuerit in vltima perfectione, vt habeat has duas actiones perfecte. & perfectio in creando intellecta est facere omnia intellecta in potentia es se intellecta in actu: & complementum in intelligendo est intelligere omnia abstracta, & non abstracta: necesse igitur est quod, quando intellectus, qui est in habitu, venerit ad complementum in sua generatione, vt habeat has duas actiones.

Et in hoc sunt quodnes non paruae. Non enim est manisestum per se quod complementum actic nis eius, quae est intelligere, est intelligere res abstractas: nisi hoc nomen, quod est ima, ginari, diceretur de eis & rebus materialibus vniuoce: sicut dicitur hoc nomen ambulare de imperfectiori, & perfectiori.

Et etiam quomodo attribuitur actio propria intellectui agenti, quae est facere intellecta intellectui generabili & corruptibil scilicet qui est in habi tu: nisi quis ponat quod intellectus, qui est in habitu, sit intellectus agens com positus cum intellectu materiali, vt dicit Themistius: aut ponat quod forma postrema nobis, qua abstrahimus intellecta & intelligimus ea, est composita ex intellectu, qui est in habitu, & intellectu agente: vt Alex. & Auem pace ponunt: sicut nos reputamus etiam esse apparens ex sermone Aristo.

Et, si etiam hoc posuisse mus esse ita, non contingeret ex complemento actionis eius, quae est creare intellecta, nisi complementum actionis eius, quae est in intelligendo ea, non intelligendo res abstractas: cum intelligere eas impossibile est vt attribuat generationi, aut fieri ab aliquo ente generato. v. g. ab intellectu, qui est in habitu, nisi per accidens. & si non, tunc generabile efficietur aeternum sicut diximus.

Et contingit etiam sermoni dicenti quod forma, qua extrahimus ininellecta, est intellcs, qui est in habitu compositus cum intellectu agente, ma¬ gna quaestio. aeternum enim non indiget in sua actione generabili & corruptibili. quomodo igitur com ponitur aeternum cum corruptibili ta quod ex eis fiat vna actio: sed post oquemur de hoc. Videtur enim quod ista positio est quasi pricipium, & fundamen tum eius, quod volumus dicere de possibilitate continuationis cum rebus abstractis secundum Arit scilicet positio, quod forma postrema nobis, qua extrahi mus intellecta, & facimus ea per voluntatem nostram, est composita ex intellectu agente & intellectu, qui est in habitu. Hoc igitur vidimus de ser mone expositorum Peripateticorum in hunc finem esse possibile scilicet intelligere in postremo res abstractas.

Auen pace autem multum loquebatur in hoc, & maxime in epistola, quam appellauit Continua. tionem intellectus cum homine. Et illud, super quod sustentatus est in hac quaestione est hoc. Primo enim posuit quod intellecta speculatiua sunt facta.

Deinde posuit quod omne factum habet quiditatem.

Deinde posuit quod omne habens quiditatem, intellectus innatus est extrahere illam quiditatem. Ex quibus concluditur quod intellectus innatus est extrahere formas intellectorum, & quiditates eorum. & in hoc conuenit cum ipso Alfara bio in libro de Intellectu & intellecto. & inde extraxit hoc Auen pace & cum hoc conclusit quod intelle¬ ctus innatus est extrahere formas intellectorum, & quiditates eorum.

Et iuit in hoc per duas vias. quarum vna est in epistola. secunda autem in libro de Anima. & sunt vicinantes se. in libro autem de Anima communitum xit huic quod intellectis rerum non com tingit multitudo, nisi per multiplicationem formarum spiritualium, cum quibus sustinebuntur in vnoquo: indiuiduo: & per hoc fuit intellectum equi apud me aliud, quam intellectum eius apud te. Ex quo consequitur secundum conuersionem oppositi quod omne intellectum non habens formam spiritualem, a qua sustentatur, illud intellectum, est vnum apud me& apud te.

Deinde coniungit huic quod quiditas intellecti, & forma eius non habet formam spiritualem, neque indiuidualem, cui sustentatur: cum lquiditas intellecti non est quiditas indiuidui singularis, neque spiritualis, neque corporalis. intellectum enim declaratum est quod non est indiuiduum. Ex quo consequitur vt intellectus sit innatus intelligere quiditatem intellecti, cuius intellectus est vnus omnibus hominibus: & quod est tale est substantia abstracta.

In libro vero de Aia posuit primo quod quiditas intellecti, secundum quod est intellectum, si non fuerip concessum nobis quod non habet quiditatem, & quod non est simplex sed composita, sicut dispositio in omnibus quiditatibus factis, & fuerit dictum quod quiditas illius intellecti, secundum quod est intellectum habet etiam quiditatem, scilicet. intellectam istius quiditatis tunc iste intellectus etiam erit innatus reuerti, & extrabare illam quiditatem.

Et, si non fuerit concessum uobis quod ista quiditas est simplex, & quod ens ex ea est idem cum intellectu, continget in ea quod contingit in primo, & est quod etiam habeat quiditatem factam, Et necesse est tunc, aut vt hoc procedat in infinitum, aut vt intellectus secetur ibi. Sed impossibile est hoc, procedere in infinitum: quia faceret quiditates, & imellectus infinitos diuersos inspe esse scilicet ecundum quod quiod dam eorum sunt magis liberati a ma qui quidam: necesse est igtur vt intellectus secetur Et, cum secabitur, tunc, aut perueniet ad quiditatem, quae non habet quiditatem, aut ad aliquid habens quiditatem, sed intellectus non habet naturam extrahendi illam: aut ad aliquid non habens quidi tatem, neque est quiditas. Sed impossibile est inuenire quiditatem, quam intellectus non est innatus extrahere a quiditate: quoniam iste intellectus tunc non diceretur intellectus, nisi aequiuoce: cum sit positum quod intellectus innatus est ab strabere quiditatem, in eo quod est qui ditas: & impossibile est etiam vt intellectus perueniat ad aliquid non habens quiditatem, & non sit quiditas: quia quid non est quiditas, neque habet quiditatem, hoc est priuatio simpliciter. Remanet igitur tertia diuisio: & est quod intellectus peruenit ad quiditatem non habentem quiditatem. & quod est tale est forma abstracta.

Et confirmauit hoc per illud, quod consuetus est Arist. dicere in talibus demonstrationibus scilicet quoniam quando necesse est abscindere infinitum, melius est abscindere eum in principio.

Erit igitur conclusio istius demonstrationis eadem cum conclusione de demonstrationis praedictae. Qam, si non ad diderit hoc, poterit aliquis dicere multos intellectus esse medior inter intellum, qui est in habitu, & inter intellectum agentem: aut vnum, vt intendit Alfarab. in suo tractatu de Intellectu & intellecto, quem voca nit illic adeptum: aut plures vno. Et existimatur quod Alfarabius concedit hoc in suo lib. de onatione & Cor ruptione, ubid, quomodo consumentur isti intellectus medi, scilicet quorum esse posuimus inter intellectum speculatiuum, & inter intellectum agentem. Ista ligtur sunt viae magis firmae, per quas iuit iste homo in hac intentione.

Nos autem dicamus, si hoc nomen quiditas dicatur de quiditatibus rerum materialium, & de quidita tibus intellectuum abstractorum modo vniuoco, tunc propositio dicens quod intellectus natus est abstrahere qui ditates in eo quod sunt quiditates, erit vera: & similiter dicere quod intelecta esse composita, & indiuidua es se composita fuerit vniuocum. si autem aequiuocum, tunc demonstratio non erit vera. Quomodo autem, est valde difficile. manifestum est enim per se quod hoc nomen quiditas non dicitur de eis pure vniuoce, neque pure aequiuoce. vtrum autem dicatur multipliciter quod est medium, indiget consyderatione.

Sed, si concesserimus hoc dici vni noce, hic continget praedicta quaestio: & est quomodo corruptibile intelligit quod non est corruptibile secundum opinionem dicentium quod intellectus materialis est corruptibilis, & est opinio Auempace: aut quomodo intelligit intellectione noua, & quod innatum est semper intelligere ea in futuro & in praeterito, secundum opinionem dicentium quod intellectus materialis non est generabilis neque corruptibilis. Et etiam, si posuerimus quod intelligere res abstractas est in substantia, & in natura intellectus materialis, quare igi iur ista intellectio non currit cursu intellectionum materialium nobis: ita quod hoc intelligere sit pars partium scientiarum speculatiuarum: & erit vnum quaesitorum in scientia speculatiua,

Et Auen pace videtur ambigere in hoc loco. D. enim in epistola, quam uocauit Expeditionis, quod impossibilitas est duobus modis, naturalis & diuina: idest quod intellectio istius intellectus est de possibilitate diuina, non de possibilitate naturae. In epistola autem Continuationis d Et, cum Philosophus ascenderit a lia ascensione, consyderando in intellecto inquantum intellectum, tunc intelliget substantiam abstractam, Et manifestum est ex hoc quod intelligere intellectum fecundum illum, est pars scientiarum speculatiuarum scilicet scientia Naturali. & hoc apparuit etiam in illa perscrutatione ab eo.

Et, cum ita sit, nos omnes homines, quod accidit nobis de ignorantia istius scientiae, aut erit quia adhuc non scimus propositiones, quae in¬ ducunt nos ad hanc scientiam, vt di citur de multis artificiis, quae videntur esse possibilia, sed sunt causarum lignoratarum, verbi gratia Archymiae: aut hoc intelligere hoc, acquiritur per exercitium, & vsum in rebus naturalibus, sed nondum habe mus de exercitio & vsu tantum, per quod possumus hoc acquirere hanc intellectionem: aut erit hoc propter. diminutionem nostrae naturae naturaliter.

Si igitur hoc acciderit propter diminutionem in natura, tunc nos, & omnes, qui inuati sunt acquirere hanc scientiam, dicimur homines aequiuoce. Et, si hoc accidat propter gnorantiam propositionum inducentium in hanc scientiam, tunc scientia speculatiua nondum est perfecta. Et forte Auempace dicit hoc esse inopinabile. sed non impossibile. Et, si hoc accidit propter consuetudinem tunc sermo erit propinquus sermoni dicenti quod causa in hoc est ignorantia propositionum inducentium in hanc scientiam. & omne hoc, quod dicitur videtur esse remotum, licet non impossibile. quomodo igitur potest euadere ab illis quaestionibus praedictis:

Istae igitur omnes quaestiones sunt contingentes huic quaesito: & sunt ita difficiles sicut tu vides. & oportet nos dicere quod apparuit nobis in hoc. Dicamus igitur quoniam intellectus existens in nobis habet duas actio¬

illas, propones, quae ducunt nos in hanc sciam, vt dicitur etiam de multis artibus, quae vivensaitr posse addisci, cumstamen adhuc sint incognitae, & occultae, per pea, quia cognitio caurum earum est vtique occulta vt gra exempli in arte Eusoria, quae vulgo Archymia vocatur, euenirem solet: vel illud continget, quia huiusmodi intellectio acquiritur per exercitationem & vsum factum in rebus naturalibus. sed nondum deuenimus ad tantam exercitationem, & vsum, qui sit satis pro huiuscemodi intellectione acqurenda: vel hoc idem continget, quia natura nostra est naturalcitur impotens atque imbecillis vt possit ita adipisci,

Si hoc itaque proueniat ob nitram na turalem impotentiam: naturalemque defectum, tunc nos, & omnes homines qui sunt na tura apti adipisci huiusmodi sciam, vocaremur homines aequoce. At, si hoc eueniat, propterea quia ignorantur, propones, quae in hanc ducunt sceiam, sic scia speculatiua nondum esset completa & perfecta. Et fortasse dixit Auempace hoc non esse verisimile, neque opinabile. sed re vera non est inopinabile. Quod, si hoc eueniat propter ipsam exercitationem & vsum, tunc huiusmodi sententia non erit absimilis ab illa, quae affirmat huius rei causam esse ipsam ignorantiam propositionum, quae ducunt ad hanc scientiam. Hoc autem pont dici esse remotum, seu dissonum, sed non impossibile, quo pacto ergo poterit euitare illa dubia praedictaus

Sententia Auerois de Intellectu.

Haec igitur sunt omnia dubia, quae possunt afferri in hoc quaesito, quae tu vi des esse valde difficilia. nos itaque cogimur dicere id, quod nobis videtur, circa hoc. Dicamus eroo quod , cum intellectus, qui in nobis existit, duas ha¬

nes, secundum quod attribuitur nobis: Quarum vna est de genere passionis, & est intelligere: Et alia in genere actionis, & extrahere formas & denudare eas a materijs: quod nihil est aliud nisi facere eas intellectas in actu, pastquam erant in potentia: manifestum est quoniam in uoluntatu nostra est, cum habuerimus intellectum, qui est in habitu, intelligere quodcunque intellectum voluerimus, & extrahere quamcunque formam voluerimus,

Et ista actio, scilicet creare intellecta, & facere ea est prior in nobis qui actio, quae est intelligere: sicut dicit Alexan. Et ideo dicit quod dignius est describere intellectum per hanc actionem, non per passionem: cum in passione communicet ei aliud ex uirtutibus animalibus. Sed hoc est de opinione dicentium quod passio in eis non dicitur aequiuoce.

Et propter istam actionem, scilicet extraliere quodcunque intellectum voluerimus, & facere ipsum in actu, postquam fuit in potentia, opi natus est Themistius quod intellectus, qui est in habitu, est compositus exintellectu materiali & agente. Et hoc idem fecit Alexan. credere quod intellectus, qui est in nobis, aut est compositus, aut quasi compositus ex intellectu agente, & ex eo, qui est in habitu: cum opinetur quod substantia eius, quae est in habitu, debet esse alia a ubstantia intellectus agentis.

Et cum haec duo fundamenta sint posita, scilicet quod intellectus qui est nobis, habet has duas actiones, scilicet comprehendere intellecta, & facere ea: Intellecta autem duobus modis siunt in nobis, aut naturaliter, & sunt primae propositiones, quas nescimus quando extiterunt, & vnde, aut quomodo: aut voluntarie, & sunt intellecta acquisita ex primis propositionibus: Et fuit declara tum quod necesse est vt intelleeta habita a nobis naturaliter sint ab aliquo quod est in se intellectus liberatus a materia, & est intellectus agens: Et, cum hoc declaratum est, necesse est vt intellecta, habita a nobis a primis propositionibus sint aliquod factum ex congregato ex propositionibus notis, & intellectum agente. Nom enim possumus dicere quod , propositiones non habent introitum in esse intellectorum acquisitorum. Neque etiam possumus dicere quod propositiones ipsae solae sint agentes eas, iam enim de claratum est agens esse vnum, & aeternum, vt intendebant quidam Antiquorum, & opinati sunt quod eas intendebat Aristo. per intellectum agentem.

Et, cum ita sit, uecaesse est vt intelleetus speculatiuus sit aliquid gneratum ab intellectu agente, & in primis propositionibus. & continoit quod iste molus intelleciorum sit voluntarie: ecomuerso intellectus primis namlibus. Et omnis actio facta ex congregato duorum diuersorum, necesse est vt alterum duorum illorum sit quasi materia & instrumentum, & aliud sit quasi forma, aut agens. Intellectus igitur, qui est in nobis, componitur ex intellectu, qui est in habitu, & intellectu agente: aut ita, quod propones sintquasi materia, & intellectus agens est quasi forma: aut ita, quod propositiones sint quasi instrumentum, & intellectus agens est quasi efficiens. dispositio enim in hoc est consimilis,

Sed, si posuerimus quod propositiones sunt quasi instrumentum, contingit vt actio aeterna proueniat a duobus, quorum vnum est aeternum, & aliud non aeternum, aut ponatur quod iustem sit aeternum: & sic intella speculatiua erunt aeterna. Et hoc etiam magis contingit, si posuerimus eas propositiones quasi materiam. impossibile est enim ut aliquid generabile & corruptibile sit matetia aeterni. Quomodo igitur poteri mus euadere ab hac quaestione:

Dicamus igitur quod, si hoc, quod dicimus quod necesse est quod propones sint de intellu agente, aut quasi materi, aut quaesi instennum, si nnt ingressum in esse intellectorum speculatiuorum, non fuit sermo necessariae consequentiae, secundum quod maa est materia & insteum est instrumentum, sed secundum quod necesse est hic esse proportionem, & disponem inter intellectum agentem, & propositiones, qua assimilantur materiae, & instendum aliquod, non quia est materia vera, aut instrumentum verc, & tunc videtur nobis quod possumus scire modum, secundum quem est intellus, qui est in habitu quasi materi, & subiectum agentis. Et, cum iste modus fuerit positus nobis, forte facile poterimus scire modum, secundum quem contituatur cum intellectis separabilibus.

Dicamus igitur, sermo aut dicentis quod, si conclusiones acquiruntur a nobis ab intellectu acente, & propositionibus, necesse est vt propositiones sint de intellectu agente quasi materia & verum istrumentum, ille inquae sermo non est necessarius: sed tamen necesse est illic esse respectum, secundum quem intellectus, qui est in habitu assimiletur materiae, & intellectus agens assimiletur formae. Quid igitur est iste respectus, & ex quo accidit intellectui agenti habere hunc respctum cum intellectu, qui est in habitu, cum vnus est aeternus, & alius generabilis & corruptibilis: Omnes enim horum concedunt hunc respectum esse. & quasi coget eos hoc, quod intellecta speculatiua sunt existentia in nobis ex his duobus intellectibus, seilicet qui est in habitu, & intellectu agente.

Sed Alexan. & omnes opinantes intellectum materialem esse generabilem & corruptibilem, non possunt reddere causam huius respectus. Po nentes autem quod intellectus operans est intellectus, qui est in habitu, comtinget vt intellecta speculatiua sint aeterna: & alia multa impossibilia consequentia hanc positionem.

Nos autem cum posuerimus intellum mamlem esse aeternum, & intellecta speculatiua esse gnerabilia & corruptibilia eo modo, quo diximus: & quod intellus materialis comprehendit vtrunque, scilicet formas materiales, & formas abstractas: manifestum est quod subiectum intellectorum speculatiuorum, & intellus agentis secundum hunc modum est idem & vnum scilicet materialis. Et simile huic est diaphanum, quod recipit colorem, & lucem insimul: &lux est efficiens colorem.

Et, cum fuerit verificata nobis haec continuatio, quae est inter intellectum agentem, & intellectumus materialem, poterimus reperire modum, secundum quem dicimus quod intellectus agens est similis formae, & quod intellectus in habitu similis est materiae Omnia enim duo, quorum subiectum est vnum, & quorum alterum est perfectius alio, necesse est vt respectus perfectioris ad imperfectius sit sicut respectus formae ad materiam, Et secundum hanc intentionem dicimus quod proportio primae perfectionis virtutis imaginatiuae ad primam perfectionem communis sensus est, sicut proportio formae ad materiam.

Iam igitur inuenimus modum, secundum quem possibile est vt iste intellectus continuetur nobiscum in postremo: & causam, quare non copulatur nobiscum in principio. quoniam hoc posito, continget necessario vt intellectus, qui est in nobis in actu, sit compositus ex intellectis speculatiuis & intellectu agente: ita quod inter lectus agens sit quasi forma intellectorum speculatiuorum, & intellecta speculatiua sint quasi materia. Et per hunc modum poterimus generare intellecta cum voluerimus Quoniam illud, per quod agit aliquid suam propriam actionem, est forma: nos autem, quia agimus per intellum agentem nostram actionem, propriam, necesse est vt intellectus agens sit forma in nobis,

Et nullus modus est, secundum quem generatur forma in nobis nisi iste. Qm, cum intellecta speculatiua copulantur nobiscum per formas imaginabiles: & intellectus agens copuletur cum intellectis speculatiuis: illud enim quod comprehendit eas, est idem scilicet intellus materialis: necesse est vt intellectus agens copuletur nobiscum per continuationem intelle etorum speculatiuorum.

Et manifestum est, quando om¬ nia intellca speculatiua fuerint exntia in nobis in potentia, quod ipse erit eopulatus nobiscum. in potentia, & cum omnia intellecta. speculatiua fuerint existe tia in nobis in actu, erit ipse tunc copulatus nobis in actu. & cum quadam fuerint in potentia, & quaedam in actu, tunc ipse es rit copulatus secundum partem, & secundum partem non: & tunc dicimur moueri ad continuationem. Et manifestum est cum iste motus complebitur, quod statim iste intellectus copulabitur nobiscum omnibus modis. Et tunc manifestum est quod proportio eius ad nos in illa dispositione est sicut proportio intellectus, qui est in habitu, ad nos. Et, cum ita sit, necesse est vt homo intelligat per intellectum sibi proprium omnia entia, & vt agat actionem, sibi propriam i omnibus entibus: sicut intelligit per intellectum, qui est in habitu, quando fuerit continuatus cum formis imaginabilibus, omnia entia intellectione propria.

Homo igtur secundum hunc modum, sicut dicit Themist. assimilatur Deo in hoc, quod est omnia entia quoquo modo & sciens ea quoquo modo. Entia enim nihil aliud sunt nisi scia eius, neque causae entium aliud sunt nisi scientia eius. & quam mirabilis est iste ordo, & qua extraneus est iste modus essendi Et secundum hunc modum verificabitur opinio Alex. in hoc, quod d. quod intelligere res abstractas fiet per cotinua tionem intellectus nobiscum: non quod intelligere inuenitur in nobis postquam no erat, quod est cam in continuatione intellectus agentis nobiscum, vt intendebat Auempace: sed cam intellectionis, est continuatio: & non econtrario Et per hoc dissoluitur quaestio Antiquorum, quomodo intelligit intellectione noua. Et est etiam manifestum ex hoc, quare non continuamur cum hoc intellectu in principio, sed in postremo. quoniam, dum fuerit forma nobiscum in potentia, erit continuatus nobiscum in: potentia: & dum fuerit continuatus nobiscum in potentia, impossibile est vt intelligamus per illum aliquid. cum igitur efficietur forma nobis in actu quod erit apud continuationem eius in actu, tunc intelligemus per illum omnia, quae intelligimus, & agem per illum actionem sibi propriam.

Et ex hoc apparet quod sua inte lectio non est aliquid scientiaae speculatiuarum, sed est aliquid currens cursu rei generatae naturaliter a disciplina scientiarum speculatiuarum. Et ideo non est remotum vt homines adiuuent se in hac intentione, sicut iuuant se in scientiis speculatiuis: sed necesse est vt inueiatur illud curtens a scientiis speculatiuis non ab aliis. intellecta enim falsa impossibile est vt habeant continuationem: quoniam non sunt aliquid curtens cursu naturali: sed sunt aliquid, quod non intendebatur, sicut ligitus sextus, & monstrum in creatura.

Et est etiam manifestum quod, cum posuerimus intellectum materialem esse generabilem & corruptibilem, tunc nullam viam inueniemus, secundum quam intellectus agens copuletur, cum intellectu, qui est in habitu copu atione propria, scilicet copulatione simili continuationi formarum cum materijs.

Et, cum ista continuatio non fuerit posita, nulla erit diuersitas inter comparare ipsum ad hominem, & ad omnia entia, nisi per diuersitatem suae actionis in eis. Et secundum hunc modum respectus eius ad hominem non erit nisi respectus agentis ad hominem, non respectu formae. & contingit quaestio Alfarabil, quam dicit in Nicomachia, Tiducia enim in possibilitate continuationis intellectus nobiscum est in declarando, quod respectus eius ad hominem est respectus formae & agentis, non respectus agentis tantum. Hoc igitur apparuit nobis in hoc quaesito modo. &, si post apparuerit nobis plus, describemus.