Commentum 33

Idest, & ita est de quaesito, & de fugito apud intellectum, sicut de comprehensione. quoniam, quemadmodum comprehendit res mediantibus formis imaginum, & sensus comprehendit per praesentiam rerum sensibilium, ita intellectus mouetur a rebus quaerendo, aut fugiendo quando formae imaginum earum sunt presentes. quemadmodum sensus quaerit, aut fugit apud praesentiam ipsius sensibilis.

D. d. & quandoque mouetur sine vsu sensus, &c. idest & quandoque mouetur homo ad aliquid, licet non sentiat ipsum, quando imaginabitur ipsum: sicut praeliator mouetur, quando imaginatur ignem inflammari in turribus, licet ignis nondum inslammatus sit.

D. d. commune enim est quod moueus est ignis, & est principium praelationis. idest &, cum praeliator intrinsecus imaginabitur ignem in turribus, statim coritabit in destruendo illum ignem, & praeliator oppositus in inslammando ipsum. & communem habent cogitationem in hoc, scilicet quod ignis est finis positus, & quaesitus apud ipsos, sed secundum modos duos diuersos. Et potest intelligi hoc, quod dixit, commune enim, idestus propositio enim communis, ex qua possumus scire omnia consequentia, est primum consequens existentiam ignis in turribus. & ideo. d. est principium per experientias praeliatoris, idest principium consyderationis.

Deinde d. cogitat enim, quasi videns: idest principium enim suae cogitationis in rebus erit praesentando modos imaginum imaginationum possibilium esse in illa re, de qua cogitat, adeo ac si videret illud, de quo cogitat. Deinde d. & cogitatio eius in rebus futuris, &c. i. & causa in hoc est, quia homo ponit principium suae consyderationis in rebus possibilibus de rebus praesentibus, quas videt. & ideo possibile est vt homo cogitet in alia re, adeo quod inueniet ex eo aliquod indiuiduum, quod ante non sensit: sed sensit ei simile, non ipsum idem. Et innuit per hoc modum, secundum quem potest inueniri per cognitionem imago vera: cuius indiuiduum nunquam fuit sensatum aliquo cogitante. Iam enim posuerat quod imagines verae sunt numeratae secundum indiuidua sensibilia. & quasi declarauit quod iste modus imaginationum inuenitur a cogitatione ex imaginationibus: quae sunt indiuidua sensibilia. virtus enim cogitatiua, sicut declaratum est in lib. de Sensu & sensato, quando iuuabit se cum informatiua, & rememora tiua innata est praesentare ex imaginibus rerum aliquam, quam nunquam sensit in ea dispositione, secundum quam esset, si sensisset eam fide, & informatione, tunc intellectus iudicabit illas imagines iudicio vniuersali.¬ Et intentio cogitationis nihil est aliud, quam hoc scilicet vt virtus cogitatiua ponat rem absentem a sensu, quasi rem sensatam. & ideo comprehensibilia humana diuiduntur in haec duo scilicet in comprehensibile, cuius principium est sensus, & comprehensibile, cuius principium est cogitatio. Et iam diximus quod virtus cogitatiua non est intellectus materialis, neque intellectus qui est in actu, sed est virtus particularis materialis. & hoc manifestum est ex dictis in Sensu & sensato. & oportet scire hoc: quoniam consuetudo est attribuere intellectui virtutem cogitatiuam. Et non debet aliquis di cere quod virtus cogitatiua componit intelligibilia singularia: & iam declaratum est quod intellectus materialis componit ea. Cogitatio enim non est, nisi in distinguendo indiuidua illorum intelligibilium, & praesentare ea in actu, quasi essent apud sensum. Et ideo, quando fuerint praesentia apud sensum, tunc cadet cogitatio, & remanebit actio intellectus in eis. Et ex hoc declarabitur quod actio intellectus est alia ab actione virtuti cogitatiuae, quam Aristo. vocauit intellectum possibilem, & dixit eam es se cenerabilem & corruptibilem. & hoc est manifestum de ea, cum habet instrumentum terminatum, scilicet medium ventriculum cerebri: & homo non est generabilis & corruptibilis nisi per hanc virtutem: & sine hac virtute, & virtute imaginationis nihil intelligit intellectus materialis. & ideo, sicut dicit Arist: non rememoramur post mortem: non quia fntellectus est generabilis & corruptibilis, sicut aliquis potest existimare.