Commentum 20

Istud capitulum ponst intelligi tribus modis. Quorum vnus est secundum opinionem Alex. Et secundus secundum opinionem Theophrasti, & aliorum expositorum. Et tertius secundum opinionem, quam nos narrauimus: & est magis manifestum secundum verba. Potest enim intelligi secundum Alex. quod intendebat per intellectum in potentia praeparationem existentem in complexione humana. s quod potentia & praeparatio, quae est in homine ad recipiendum intellecundum in respectu vniuscuiusque indiuidui, est prior tpere intellectu agente: simpeisriciter autem intellectus agens est prior. Et, cum dixit. neque est quandoque intelligens, & quandoque non intendit intellectum agentem. Et, cum dixit. Et, cum fuerit abstractus, est quod est tantum, non mortalis. intendit quod iste intellectus, cum fuerit copulatus in nobis, & intellexerimus per illum alia entia, secundum quod est forma nobis ipse solus, tunc inter partes intellectus est non mortalis.

D. d. Et non rememoramur, &c, haec est quaestio circa intellectum agentem, secundum quod copulatur nobis, & intelligimus per illum. Potest enim quis dicere quod, cum intellexerimus per aliquod aeternum, necesse est vt intelligamus per illud idem post mottem, sicut ante. & dixit respondendo quod intellectus iste non copulatur nobis, nisi mediante esse intellectus materialis generabilis & corruptibilis in nobis: &, cum iste intellectus fuerit corruptus in nobis, neque rememorabimur. Eorte igitur Alex. ita exposuit hoc capitulum: licet non viderimus expositionem suam in hoc libro. Themistius autem intelligit per intellecundum, qui est in potentia, intelsecundum materialem abstractum, cuius esse demonstratum est. Et intelligit per intellecundum, cuius fecit comparationem cum hoc intellecundum agentem, secundum quod continuatur cum intellu, qui est in potentia, & hoc quidem est intellectus speculatiuus apud ipsum. Et, cum dixit. & non quandoque intelligit, & quandoque non intelligit. intelligit agentem, secundum quod non tangit intel secundum materialem. Et, cum d. Et, cum fuerit abstractus, est quod est tantum non mortalis, intendit intellectum agentem, secundum quod est forma intellectui materiali. & hoc est intellectus speculatiuus apud ipsum, & erit ista quodo contra intellectum agentem, secundum quod tangit. intellecundum materialem: & est speculatiuus, secundum quod est forma intellectui materiali: & hoc est intellectus speculatiuus. Sed, cum dixit. Et non rememoramur. dicit quod remotum est vt ista dubitatio ab Arist. sit circa intellectum, nisi secundum quod intellectus agens est forma in nobis. Dicit enim quod ponenti intellectum agentem esse aeternum, & intellectum speculatiuum esse non aeternum, non contingit haec quod scilicet quare non rememoramur post mortem, quod intelligimus in vita. Et est, sicut dxit. ponere enim istam quodnem circa intellectum agentem, secundum quod est adeptus: vt Alex. dicit, temotum est. Scientia enim existens in nobis in dispositione adeptionis aequiuoce dicitur cum scientia in nobis existente per naturam, & discliplinam. Ista igitur quodo, vt apparet, non est nisi in scientia existente per naturam. Impossibile est enim vt issa quod sit nisi circa cognitionem aeternam, existentem in nobis, aut per naturam, vt dicit Themistius, aut per intel lecundum adeptum in postremo. Quia igitur haec quod apud Themist. est circa intellecundum speculatiuum, & initium sermonis Arist. est de intellectu agente, ideo opinatus fuit quod intellectus speculatiuus est agens apud Arist. secundum quod tangit intel secundum materialem. Et testatur super omnia ista ex hoc, quod dixit in primo tracta tu de intellu speculatiuo. Eecit enim illic eandem quodnem, quam hic: & difsoluit eam per hanc eandem dissolutionem. Dicit enim in principio istius libri. Intellectus autem videtur esse aliqua substantia exis in re, & non corrumpi. quoniam, si corrumnperetr, tunc magis esset hoc apud fatigationem senectutis. Et postea dedit modum, ex quo possibile est vt intellectus sit non corruptibilis, & intellige re per ipsum erit corruptibile, & dixit. Et formare per intellecndum, & consydera re sunt diuersa: ita quod intus corrumpetur aliquod aliud, ipsum autem in se nulla habet occasionem. Distinctio autem & amor non sunt cemamae illius: sed istius, cuius est hoc secundum quod est eius. Et ideo etiam, cum iste corrumpetur, non rememorabimur, neque diligemus. Themistius igitur dicit quod sermo eius in illo tractatu, in quo dicit, intellectus autem videtur esse substantia aliqua existens in re, & non corrumpi, idem est cum illo, in quo dixit hoc. & cum fuerit abstractus est quod est tantum non mortalis, aeternus. & quod dixit hic, & non rememoramur, quia iste est non passibilis. & intellectus passibilis est corruptibilis. & sine hoc nihil intelligit, idem est cum eo, quod illic dixit scilicet & formare per intellectum, & consyderare diuersantur, &c. Et dixit perper hoc quod intendebat hic per intellectum passibilem partem concupiscibilem animae. ista enim pars videtur habere aliquam rationem. auscultat enim ad concedendum illud, quod respicit anima rationalis. Nos autem, cum videmus opinionem Alex. & Themistit esse impossibiles, & inuenimus verba Arist. manifesta secundum nostram expositionem, credimus quod ista est opinio Arist. quam nos diximus, & sunt verba in se uera. Qnam autem verba eius apparentia sunt in hoc capitulo declarabitur sic. Cum enim dixit. Et iste intellectus etiam est abstractus, non mixtus neque passibilis, loquitur in intellectu agente. & non possumus aliud dicere. & haec particula etiam ostendit alium intellsecundum esse non passibilem, neque mixtum. Et similiter comparatio inter eos est, vt manifestum est, secundum quod est inter intellsecundum agentem & intellecndum materialem, secundum quod intellectus materialis communicat agenti in multis istarum dispositionum. & in hoc conuenit nobiscum Themistius & differt Alex. Et, cum dixit. Et quod est in potentia, est prius tempore in diuiduo. potest intelligi per tres opiniones eodem modo. Secundum enim nostram opinionem, & Themistii, intellectus, qui est in potentia prius com tinuatur cum nobis, quam intellectus agens. & secundum Alex. intellectus, qui est in potentia erit prior in nobis secundum esse, aut generationem, & non secundum continuationem. Et, cum dixit. vniuersaliter autem non est neque in tempore, loquitur de intellectu, qui est in potentia. quoniam, cum fuerit acceptus simpliciter non respectu indiuidui, tunc non erit prior intellectu agente aliquo modo prioritatis, sed posterior ab eo omnibus modis. & iste sermo conuenit vtrique opinioni, scilicet dicenti quod intellectus, qui est in potentia, est generabilis, aut non generabilis. Et, cum dixit. neque est quandoque intelligens, & quandoque non intelligens. impossibile est vt iste sermo intelligatur secundum suum man festum, neque secundum Themistium, neque secundum Alex. Quam hoc verbum est, cum dixit, neque quandoque est intelligens, & quandoque non intelligens, secundum eos refertur ad intellectum agentem. sed Themistius, sicut diximus, opinatur quod intellectus agens est speculatiuus, secundum quod tangit intellectum materialem. Alex. autem opinatur quod intellectus, qui est in habitu, & est speculatiuus, est alius ab intellectu agente, & hoc oportet credere. Artificium enim aliud est abartificiato & agens aliud ab acto. Secundum autem quod nobis apparuit sermo, est iste secundum suum manifestum: & erit illud verbum, est, relatum ad propinquissime dictum: & est intellectus materialis, cum fuerit us actu simpliciter, non in respectu indiuidui. Intellectus enim, qui dicitur materialis, secundum quod diximus, non aceidit ei vt quandoque intelligat, quandoque non, nisi in respectu formarum imaginationis existentium in vnoquoque indiuiduo, non in respectu speciei. v. g. quod non accidit ei, vt quandoque intelligat intellectum equi, & quandoque non, nisi in respectu Socratis, & Plaronis. simpliciter autem & respectu speciei semper intelligit hoc vniversale: nisi species humana deficiat omnino. quod est impossibile. & scund hoc sermo erit secundum suum manifestum. Et, cum dixit. vniuersaliter autem non est neque in tpere, intendit quod intellectus, qui est in potentia, cum non fuerit acceptus in respectu alicuius indiuidui, sed fuerit acceptus simpliciter, & in respectu cuiuslibet indiuidui, tunc non inuenitur aliquand intelligens & aliquando non, sed semper inuenitur intelligens. Quemadmodum intellectus agens, cum non fuerit acceptus in respectu alicuius indiuidui, tunc non inuenitur quandoque abstrabens, & quandoque non abstrahens: sed semper inuenitur abstrabere, cum acceptus fuerit simpliciter. idem enim. modus est in actione duorum intellectuum. Et secundum hoc, cum dixit. Et, cum fuerit abstractus, est illud, quod est tantum non mortalis, intendit. &, cum fuerit abstractus secundum hunc modum, ex hoc modo est tandum non mortalis, non secundum quod accipitur in respectu indiuidui. Et erit sermo eius, in quo dixit. Et non rememoramur, &c. secundum suum manifestum. Contra enim hanc opinionem surgit quaestio perfecte. Dicet enim quaerens. Cum intella communia sint non gnerabilia, neque corruptibilia secundum hunc modum, quare non rememoramur post mortem cognitionum habitarum in hac vita. Et dicetur dissoluendo, quia rememoratio fit per virtutes comprehensiuas passibiles scilicet materiales: & sunt tres virtutes in homie, quarum esse declaratum est in Sensu & sensato scilicet imaginatiua, & cogitatiua, & rememoratiua. istae enim tres virtutes sunt in homine ad praesentandam formam rei imaginatae, quando sensus fuerit absens. Et ideo dictum fuit illic quod, cum istae tres virtutes adiuuerint se ad inuicem, forte repre sentabunt indiuiduum rei, secundum quod est in suo esse, licet autem non sentiamus ipsum,

Et intendebat hic per intellectum passibilem formas imaginationis, secundum quod in eas agit virtus cogitatiua, propria homini. Ista enim virtus est aliqua ro, & actio eius nihil est aliud quam ponere intentionem formae imaginationis cum suous indiuiduo apud rememorationem, aut distinguere eam ab eo apud formationem. Et manifestum est quod intellectus, qui dicitur materialis, recipit intentiones imaginatas post hanc distinctionem. Iste igitur intellectus passibilis necessarius est in formatione. Recte igitur dixit. Et non rememora mur, quia iste est non passibilis. & intellectus passibilis est corruptibilis, & sine hoc nihil itelligit. i. & sine vtute imaginatiua, & cogitatiua nihil itelligit intellectus, qui dicitur materialis, hae enim virtutes sunt quasi res, quae prae parant materiam artifici ad recipiendum actionem artificii, haec igitur, est vna expositio. Et potest exponi alio modo, & est quod, cum dixit, & non est quandoque iste intelligens, & quandoque non intelligens, intendit cum non fuerit acceptus, secundum quod intelligit, & formatur a formis materia libus generabilibus & corruptibilibus, sed fuerit acceptus simpliciter, & secundum quod intelligit formas abstractas: liberatas a materia, tunc non inuenitur quandoque intelligens & quandoque non intelligens, sed inuenietur in eadem forma. v. g. in modo, per quem intelligit: intellectum agentem: cuius proportio est ad ipsum, sicut diximus. sicut lucis ad diaphanum. Opinandum est enim quod iste intellectus, qui est in potentia, cum declaratum est quod est aeternus, & quod innatus est perfici per formas materiales, dignior est vt sit innatus perfici per formas non materiales, quae sunt intellectae in se: sed non in primo copulatur nobiscum ex hoc modo, sed in pos stremo, quando perficitur generatio intellectus, qui est in habitu, vt declarabimus post. Et secundum hanc expositionem, cum dixit. Et, cum fuerit abstractus est, quod est tantum non mortalis, innuit intellectum materialem, secundum quod perficitur per intellectum agentem, quando fuerit copulatus nobiscum ex hoc modo, deinde abstrabitur. Et forte innuit intellectum materialem in sua continuatione prima nobiscum scilicet continuatione, quae est per naturam. & appropriauit ipsum per hanc particulam tamtum, annuendo ad corruptionem intellectus, qui est in habitu ex modo, per quem est corruptibilis. Et vniversaliter quando quis intuebitur intellectum materialem cum intellectu agente, apparebunt esse duo vno modo, & vnum alio modo. Sunt enim duo per diuersitatem actionis eorum. actio enim intellectus agentis est generare: istius autem informari. Sunt autem vnum, quia intellectus materialis perficitur per agentem, & intelligit ipsum. Et ex hoc modo dicimus quod intellectus continuatus nobiscum apparent in eo duae virtutes. quarum vna est actiua, & alia est de genere virtutum passiuarum. Et quam bene assimilat illum Alex. igni. Ignis enim est innatus alterare omne corpus per virtutem existentem in eo: sed tamen cum hoc patitur quoquo modo ab eo, quod alterat: & assimilatur cum eo aliquo modo similitudinis. i. acquirit ab eo formam igneam minorem forma ignea alterante, haec enim dispositio valde est similis disponi intellecets agentis cum passibili, & cum intellectis, quae generat. est enim agens ea vno modo, & recipiens ea alio modo. Et secundum hoc erit sermo, in quo dixit, & non rememoramur, &c. difsolutio quodnis, quae fecit Antiquos expositores credere intellectum, qui est in habitu, esse aeternum: & fecit Alex. opinari intellecundum materialem esse generabilem & corruptibilem, in qua dicebatur quomodo intella a nobis sunt non aeterna cum hoc quod intellectus est aeternus, & recipiens est aeternum. Et quasi d. respondendo quod cam in hoc est, quia intellectus materialis nihil intelligit sine intellcu passibili, licet sit agens, & recipiens sit sicut comprehendere coloremcolor enim non est, licet lux sit & visus sit, nisi coloratum sit. Et tunc secundum ouam istarum exponum dicatur litera erit conueniens verbis Arist. & suis demonstrationi¬ bus sine aliqua contradictione, aut exitu a manifesto sui sermonis. Et ideo non est recte vti in doctrina verbis aequiuocis, nisi in eis, quae licet sint di uersa, tamen conuemiunt in omnibus intentionibus, de quibus possunt dici. Et demonstrat quod intendebat hic per intellectum passibilem virtutem imaginatiuam fiumanam hoc, quod cecidit in alia translatione loco eius, quod dixit, quod est non passibilis, & intellectus passibilis, est corruptibilis. Dicit enim in illa translatione, & quod induxit nos ad dicendum quod iste intellectus non alteratur, neque patitur, est quod existimario est imaginatio intellectus passibilis, & quod corrumpitur & non comprehendit intellectum, & nihil intelligit sine imaginatione. Hoc nomen igitur intellectus secundum hoc dicitur in hoc li. quatuor modis. dicitur. enim de intellectu materiali: & de intellectu, qui est in habitu: & de intellectu agente: & virtute imaginatiua. Et debes scire quod nulla differentia est secundum expositionem Themistil. & Antiquorum expositorum, & ops nionem Platonis in hoc quod intellecta existentia in nobis sunt aeterna, & ad discetur est tememorari. sed Plato dixit quod ista intellecta sunt in nobis quandoque. & quandoque non, propter hoc, quod subiectum praeparatur quandoque ad recipiendum ea quandoque, & quandoque non: & ipsa in se ita sunt: antequam recipiamus, sicut post: & ita sunt extra animam, sicut in anima. Themistius autem dixit. & hoc scilicet quod quandoque sunt copulata, & quandoque non, accidit eis propter naturam recipientis. Opinatur. enim quod intellectus agens non est innatus continuari nobiscum in primo, nisi secundum quod tangit intellectum materialem. & ideo accidit ei ex hoc modo diminutio ista, cum continuatio cum intentionibus imaginatis est vno modo quasi receptio, & alio modo quasi actio: & ideo ntellecta sunt in eo in dispositione diuersa a suo esse in intellectu agente. Et fiducia in intelligendo hanc opinionem est quod causa mouens Arist ad ponendum intellectum materialem esse non est, quia est hic intellectum factum: sed cam in hoc est, aut quia, cum fuerit inuenta intellecta, quae sunt in nobis secundum dispositiones non conuenientes intellectibus simplicibus, tunc fuit dictum quod iste intellectus, qui est in nobis, est compositus ex eo, quod est in actu scilicet intellectu agente, & ex eo, quod est in potentia: aut quia continuatio eius secundum hanc opinionem est similis generationi, & assimilatur agenti &patient, scilicet in sua continuatione cum intentionibus imaginationis. Secundum igitur hanc opinionem agens, & patiens, & factum erunt idem. & est dictum ab istis tribus dispositionibus per diuersitatem, quae accidit ei. Nos autem opinamur quod non mouit ipsum ad ponendum intellectum agentem nisi hoc, quod intellecta speculatiua sunt generata secundum modum, quem diximus. Consydera ergo hoc, quoniam est differentia inter istas tres opiniones, scilicet Platonis, & Themistil, & opinionem nostram. & secundum expositionem Themistij, non indigetur in istis intellectis ni si ad ponendum intellectum materialem tantum, aut intellectum materialem, & agentem secundum modum similitudinis. vbi enim non est vera generatio, non est agens. Et nos conuenimus cum Alex. in modo ponen¬ di intellectum agentem: & differimus ab eo in natura intellectus maferialis. & differimus a Themistio in natura intellectus, qui est in habitu, & in modo ponendi intellectum agentem. & nos etiam quoquo modo conue nimus cum Alexan. in natura intellectus, qui est in habitu, & alio modo differimus. Hae igitur sunt differentie, quibus diuiduntur opiniones attributae Arist. Et debes scire quod vsus, & exercitium sunt causae eius, quod apparet de potentia intellectus agentis, qui est in nobis ad abstrahendum, & intellectus materialis ad recipiendum: sunt dico, causae propter habitum existentem per vsum, & exercitium in intellectu passibili, & corruptibili, quem vocauit Arist. passibilem. & dicit aperte ipsum corrumpi. &, si non, contingeret vt virtus, quae est in nobis agens intellecta esset materialis, & similiter virtus passibilis. Et ideo nullus potest rationari per hoc super hoc quod intellectus materialis admiscetur corpori. Illud enim quod dixit opinans ipsum esse admixtum in responsione istius sermonis in intellectu agente, dicimus nos in responsione eius in intellectu materiali. TEt per istum intellectum, quem vocat Arist. passibilem, diuersantur homines in quatuor virtutibus dictis in Topicis, quas Alfarabius numerauit in Elenchis. Et per istum intellectum differt homo ab aliis animalibus. &, si non, tunc necesse esset vt continuatio intellectus agentis & recipientis cum animalibus esset eodem modo. Intellectus quidem operatiuus differt a speculatiuo per diuersitatem praeparationis existentis in hoc intellectu. his igitur declaratis reuertamur ad nostram viam, & dicamus.