Humanum genus duobus regitur, naturali uidelicet iure et moribus. Ius naturae est, quod in lege et euangelio continetur, quo quisque iubetur alii facere, quod sibi uult fieri, et prohibetur alii inferre, quod sibi nolit fieri. Unde Christus in euangelio : Omnia quaecunque uultis ut faciant uobis homines, et uos eadem facite illis. Haec est enim lex et prophetae.

Hinc Ysidorus in V. libro Ethimologiarum [c. 2.] ait:

Omnes leges aut diuinae sunt, aut humanae. Diuinae natura, humanae moribus constant, ideoque hae discrepant, quoniam aliae aliis gentibus placent. Fas lex diuina est: ius lex humana. Transire per agrum alienum, fas est, ius non est Isidore, , V, c. 2 .

Ex verbis huius auctoritatis evidenter datur intelligi, in quo differant inter se lex diuina et humana, cum omne quod fas est, nomine diuinae vel naturalis legis accipiatur, nomine vero legis humanae mores iure conscripti et traditi intelligantur. Est autem ius generale nomen, multas sub se continens species.

Unde in eodem lib. [Etymolog. c. 3.] Ysidorus ait:

Ius generale nomen est; lex autem iuris est species. Ius autem est dictum, quia iustum est. Omne autem ius legibus et moribus constat. Isidore, , V, c. 3

Lex est constitutio scripta Isidore, , V, c. 3 .

Mos autem est longa consuetudo, de moribus tracta tantumdem. Isidore, , V, c. 3 et II, c. 10

Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur, cum deficit lex. §. 1. Nec differt, an scriptura, an ratione consistat, quoniam et legem ratio commendat. §. 2. Porro si ratione lex constat, lex erit omne iam, quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat, quod disciplinae conueniat, quod saluti proficiat. §. 3. Vocatur autem consuetudo, quia in communi est usu. Isidore, , V, c. 3 et II, c. 10

Cum itaque dicitur: non differt, utrum consuetudo scriptura, uel ratione consistat, apparet, quod consuetudo partim est redacta in scriptis, partim moribus tantum utentium est reseruata. Quae in scriptis redacta est, constitutio siue ius uocatur; quae uero in scriptis redacta non est, generali nomine, consuetudo uidelicet, appellatur.

Est et alia diuisio iuris, ut in eodem libro [V. c. 4.] testatur Ysidorus ita dicens:

Ius aut naturale est, aut ciuile, aut gentium. Isidore, , V, c. 4

Ius naturale est commune omnium nationum, eo quod ubique instinGtu naturae, non constitutione aliqua habetur, ut uiri et feminae coniunctio, liberorum successio et educatio, communis omnium possessio et omnium una libertas, acquisitio eorum, quae celo, terra marique capiuntur; item depositae rei uel commendatae pecuniae restitutio, uiolentiae per uim repulsio. §. 1. Nam hoc, aut si quid huic simile est, numquam iniustum, sed naturale equumque habetur. Isidore, , V, c. 4

Ius civile est, quod quisque populus vel civitas sibi proprium divina humanaque causa constituit. Isidore, , V, c. 5

Ius gentium est sedium occupatio, edificatio, munitio, bella, captiuitates, seruitutes, postliminia, federa pacis, induciae, legatorum non uiolandorum religio, conubia inter alienigenas prohibita. §. i. Hoc inde ius gentium appellatur, quia eo iure omnes fere gentes utuntur. Isidore, , V, c. 6

Ius militare est belli inferendi solempnitates, federis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem uel commissio; item signo dato receptio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, premiorum honor, ueluti cum corona uel torques donantur; item predae decisio, €t pro personarum qualitatibus et laboribus iusta diuisio, ac principis porcio. Isidore, , V, c. 7

Ius publicum est in sacris et sacerdotibus et magistratibus. Isidore, , V, c. 8

Ius Quiritum est proprie Romanorum, quod nulli tenent, nisi Quirites, id est Romani. §. 1. In quo agitur de legitimis hereditatibus, de curationibus, de tutelis, de usucapionibus, quae iura apud nullum alium populum repperiuntur, sed propria sunt Romanorum, et in eos solos constituta. Isidore, , V, c. 9

Constat autem ius Quiritum ex legibus et ple-bisscitis et senatusconsultis et constitutionibus principum et edictis siue prudentum responsis.

[Isidor. Etym. lib. V. c. 10. et 1. II. c. 10.] Lex est constitutio populi, qua maiores natu simul cum plebibus aliquid sanxerunt.

[Isidor. eod. c. 11.] Plebisscita sunt, quae plebes tantum constituunt: et uocantur plebisscita, quod ea plebs sciat, uel quod sciscitatur et rogat, ut fiat.

[Isidor. eod. c. 12.] Senatus consultum est, quod tantum senatores populis consulendo decernunt.

[Isidor. eod. c. 13.] Constitutio uel edictum est, quod rex uel imperator constituit uel edidit.

[Isidor. eod. c. 14. Responsa prudentum sunt, que iurisconsulti respondere dicuntur consulentibus: unde responsa Pauli dicta sunt. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri equitatis, qui institutiones ciuilis iuris compositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent.

[Isidor. eod. c. 15.] Quedam etiam leges dicuntur ab his, qui condiderunt, ut consulares, tribuniciae, Iuliae, Corneliae. Nam et sub Octauiano Cesare suffecti consules Papius et Pompeius legem tulerunt, que a nominibus eorum appellatur Papia Pompeia, continens patrum premia pro suscipiendis liberis. Sub eodem quoque imperatore Falcidius tribunus plebis legem fecit, ne quis plus extraneis testamento legaret, quam ut quarta pars superesset heredibus, ex cuius nomine lex Falci dia nominata est.

[Isidor. eod. c. 16.] Satyra uero lex est, que de pluribus simul rebus eloquitur, dicta a copia rerum et quasi a saturitate: unde et satyram scribere est poemata uaria condere, ut Oratii, Iuuenalis et Persii.

[Isidor. eod. c. 17.] Rodiae leges naualium commerciorum sunt, ab insula Rodo cognominatae, in qua antiquitus mercatorum usus fuit.

Omnes he species secularium legum partes sunt. Sed quia constitutio alia est ciuilis, alia ecclesiastica: ciuilis uero forense uel ciuile ius appellatur, quo nomine ecclesiastica constitutio appelletur, uideamus.

§. 1. Ecclesiastica constitutio' nomine canonis censetur. Quid autem canon sit Ysidorus in lib. VI. Ethim. [c. 16.] declarat dicens:

Canon grece, latine regula nuncupatur.

[Isidor. eod. c. 16.] Regula dicta est eo quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam, uel quod regat, uel normam recte uiuendi prebeat, uel quod distortum prauumque est corrigat.

Porro canonum alii sunt decreta Pontificum, alii statuta conciliorum. Conciliorum uero alia sunt uniuersalia, alia prouincialia. Prouincialium alia celebrantur auctoritate Romani Pontificis, presente uidelicet legato sanctae Romanae ecclesiae; alia uero auctoritate patriarcharum, uel primatum, uel metropolitanorum eiusdem prouinciae. Hec quidem de generalibus regulis intelligenda sunt.

§. i. Sunt autem quedam priuatae leges, tam ecclesiasticae quam seculares, que priuilegia appellantur. De quibus in V.lib. Ethim. [cap. 18.] Ysidorus ait:

Priuilegia sunt leges priuatorum, quasi priuatae leges. Nam priuilegium inde dictum est, quod in priuato feratur.

Officium uero secularium, siue ecclesiasticarum legum est, precipere quod necesse est fieri, prohibere quod malum est fieri; permittere uel licita, ut premium petere, uel quedam illicita, ut dare libellum repudii, ne fiant grauiora. Unde in eod. lib. [c.19.] Ysidorus scribit dicens:

Omnis autem lex aut permittit aliquid, ut: uir fortis petat premium; aut uetat, ut: sacrarum uirginum nuptias nulli petere liceat: aut punit, ut: qui cedem fecerit, capite plectatur; eius enim premio aut pena uita moderatur humana; aut precipiti ut: Dilige Dominum Deum tuum."

Causa uero constitutionis legum est humanam cohercere audaciam et nocendi facultatem refrenare, sicut in eod. lib. [V. c. 20.] Ysidorus testatur dicens:

Factae sunt autem leges, ut earum metu humana coher-ceatur audacia, tutaque sit inter improbos inocentia, et in ipsis improbis formidato supplicio refrenetur nocendifacultas.

Preterea in ipsa constitutione legum maxime qualitas constituendarum est obseruanda, ut contineant in se honestatem, iustitiam, possibilitatem, conuenientiam et cetera, quae in eod. lib. Ysidorus [c.21.] enumerat dicens:

Erit autem lex honesta, iusta, possibilis, secundum naturam, secundum consuetudinem patriae, loco temporique conueniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem inconueniens contineat, nullo priuato commodo, sed pro communi utilitate ciuium conscripta.

Ideo autem in ipsa constitutione ista consideranda sunt, quia cum leges institutae fuerint, non erit liberum iudicare de ipsis, sed oportebit iudicare secundum ipsas.

Unde Augustinus ait in libro de uera religione, [c. 31.]:

In istis temporalibus legibus, quamquam de his homines iudicent, cum eas instituunt, tamen cum fuerint institutae et firmatae, non licebit iudici de ipsis iudicare, sed secundum ipsas.

Leges instituuntur, cum promulgantur, firmantur, cum moribus utentium approbantur. Sicut enim moribus utentium in contrarium nonnullae leges hodie abrogatae sunt, ita moribus utentium ipsae leges confirmantur. Unde illud Thelesphori Papae {quo decreuit, ut clerici generaliter a quinquagesima a carnibus et deliciis ieiunent) quia moribus utentium approbatum non est, aliter agentes transgressionis reos non arguit.

Thelesphorus Romae urbis Archiepiscopus omnibus Episcopis, [epist. un.] Statuimus, ut septem ebdomadas ante sanctum pascha omnes clerici in sortem Domini uocati a cameieiunent: quia sicut discreta debet esse uita clericorum a laicorum conuersatione, ita et in ieiunio debet fieri discretio. Has ergo septem ebdomadas omnes clerici a carne et deliciis ieiunent, et omnis et uigiliis atque orationibus inherere die noctuque studeant.

Item Ambrosius in libro sermonum. Quadragesima sex septimanas habet, cui addidit Thelesphorus Pontifex septimam ebdomadam, et uocatum est hoc tempus quinquagesima.

Quod similiter de eo capitulo est intelligendum, quod B. Gregorius [I.] Augustino Anglorum Episcopo scribit dicens:

Denique sacerdotes et diaconi et reliqui, quos dignitas ecclesiastici gradus exornat, a quinquagesima propositum ieiunandi suscipiant, quo et aliquid ad pensum sanctae institutionis adiiciant, et eorum, qui in laicali ordine consistunt, obseruantiam sicut loco, ita religione precellant.

§. 1. De ipsa uero die dominica hesitamus, quidnam dicendum sit, cum omnes laici et seculares illa die plus solito ceteris diebus accuratius cibos carnium appetant, et nisi noua quadam auiditate usque ad medias noctes se ingurgitent, non aliter se huius sacri temporis obseruationem suscipere putant; quod utique non rationi, sed uoluptati, imo cuidam mentis cecitati asscribendum est, unde nec a tali consuetudine auerti possunt; et ideo cum uenia suo ingenio relinquendi sunt, ne forte peiores existant, si a tali consuetudine prohibeantur. Ut enim ait Salomon: „Qui multum emungit, elicit sanguinem.

Et post pauca. §. 2. Par autem est, ut quibus diebus a carne animalium abstinemus, ab omnibus quoque, quae sementiuam trahunt originem carnis, ieiunemus, a lacte uidelicet, caseo et ouis.

Et post pauca. §.3. Ceterum piscium esus ita Christiano relinquitur, ut ei infirmitatis solatium, non luxuriae pariat incendium. Denique qui a carne abstinet, nequaquam sumptuosiora marinarum beluarum conuiuia preparet.

§. 4. Vinum quoqueita bibere permittimur, ut ebrietates omnino fugiamus; alioquin restat, ut omnia, quae corpori libent, similiter faciamus.

Hec etsi legibus constituta sunt, tamen quia communi usu approbata non sunt, se non observantes transgressionis reos non arguunt; alioquin Ms non obedientes proprio prinarentur honore, cum illi, qui sacris nesciunt obedire canonibus, penitus officio iubeantur carere suscepto; nisi forte quis dicat, hec non decernendo esse statuta, sed exhortando conscripta. Decretum uero necessitatem facit, exhortatio autem liberam uoluntatem excitat.

Hec, que de priuilegiis et ceteris infra positis scripta sunt, tam secularibus quam ecclesiasticis legibus conueniunt. Nunc ad differentiam naturalis iuris et ceterorum reuertamur.

§. 1. Naturale ius inter omnia primatum obtinet et tempore et dignitate. Cepit enim ab exordio rationalis creaturae, nec uariatur tempore, sed immutabile permanet.

§. 2. Sed cum naturale ius lege et euangelio supra dicatur esse comprehensum, quedam autem contraria his, que in lege statuta sunt, nunc inueniantur concessa, non uidetur ius naturale immutabile permanere. In lege namque precipiebatur: „ut mulier si masculum pareret, quadraginta, se wero feminam, octuaginta diebus a templi cessaret ingressu ; nunc autem statim post partum ecclesiam ingredi non prohibetur. Item® mulier, que menstrua patitur, e# immunda reputabatur ; nunc autem nec, ecclesiam intrare nec sacrae communionis misteria percipere, illa, que par it, uel illud, quod gignitur, nec statim post partum baptizari prohibetur.

Unde eidem Augustino Gregorius [I.] scribit, dicens:

Cum enixa fuerit mulier, post quot dies intrare ecclesiam debeat, testamenti ueteris preceptione didicisti: quia pro masculo XXXIII., pro femina uero LXVI. diebus debet abstinere; quod tamen sciendum, quia in misterio accipitur.

[Gregorius ibidem continenter.] Si mulier eadem hora, qua genuerit, actura gratias intrat ecclesiam, nullo pondere peccati grauatur; uoluptas etenim carnis, non dolor in culpa est. In carnis autem commixtione uoluptas est, in partu uero prolis gemitus. Unde ipsi primae mulieri dicitur: ,,In doloribus paries. Si itaque enixam mulierem prohibemus intrare ecclesiam, ipsam ei penam in culpam uertimus.

Item [Idem ad eundem.] Baptizari autem uel enixam mulierem, uel hoc, quod genuerit, si periculo mortis urgetur, uel ipsa hora eadem, qua gignit uel, eadem, qua natum est id quod gignitur, nullo modo prohibetur: ne, dum adhuc tempus ad prebendum reaemtionis misterium queritur, interueniente paululum mora, inueniri non ualeat, qui redimatur.

Item. [Gregor. ibid. continenter.] Ad eius uero concubitum uir suus accedere non debet, quousque qui gignitur ablactetur. Praua autem in coniugatorum moribus consuetudo surrexit, ut mulieres filios quos gignunt, nutrire contemnant, eosque aliis mulieribus ad nutriendum tradant; quod uidelicet ex sola causa incontinentiae uidetur inuentum, quia dum se continere nolunt, despiciunt lactare quos gignunt. Si autem filios suos ex praua consuetudine aliis ad nutriendum tradunt, nisi purgationis tempus transierit, uiris suis non debent admisceri: quippe et sine partus causa cum in menstruis consuetis detinentur, uiris suis misceri prohibentur, ita ut morte lex sacra feriat, si quis uir ad menstruam mulierem accedat.

§. 1. Que tamen mulier, dum consuetudinem menstruam patitur, prohiberi ecclesiam intrare non ualet s, quia ei naturae superfluitas in culpam non debet reputari, et per hoc, quod inuita patitur, iniustum est, ut ecclesiae priuetur ingressu. Nouimus namque, quod mulier, que fluxum patiebatur, sanguinis post tergum Domini humiliter ueniens uesti-menti eius fimbriam tetigit, atque ab ea statim infirmitas sua recessit. Si ergo in fluxu sanguinis posita laudabiliter potuit Domini uestimentum tangere, cur, que menstruam patitur sanguinis, ei non liceat ecclesiam intrare? Si enim eaP bene presumsit, que uestimentum Domini in languore posita tetigit, quod uni personae infirmanti conceditur, cur non concedatur cunctis mulieribus, que naturae suae uitio infirmantur?

§. 2. Sanctae autem communionis misterium in eisdem diebus percipere non debet prohiberi. Si autem ex ueneratione magna percipere non presumit, laudanda est; sed si perceperit non est iudicanda. Bonarum quippe mentium est, etiam ibi culpas suas agnoscere, ubi culpa non est; quia sepe sine culpa agitur, quod uenit ex culpa. Unde etiam cum esurimus, sine culpa comedimus, quibus ex culpa primi hominis factum est, ut esuriamus.

Quia uero de naturae superfluitate sermo cepit haberi, queritur, an post illusionem, que per somnium accidere solet, corpus Domini quilibet accipere ualeat, uel si sacerdos sit, sacra misteria celebrare.

Deliis ita scribit B. Gregorius [I.] Augustino Anglorum Episcopo, [resp. n.] Testamentum ueteris legis hunc pollutum dicit, nisi aqua lotus fuerit, eique usque ad uesperam intrare ecclesiam non conceditur. Quod tamen aliter populus spiritualis intelligens quasi per somnium eum illudi reputat, qui temptatus immundicia ueris imaginibus in cogitatione inquinatur. Sed lauandus est aqua, ut culpam cogitationis lacrimis abluat, et nisi prius ignis tentationis recesserit, reum se quasi usque ad uesperum cognoscat.

§. i. Sed est in eadem illusione necessaria ualde discretio, ua subtiliter pensare debeat, ex qua re accidat menti ormientis. Aliquando enim ex crapula, aliquando ex naturae suae superfluitate aut infirmitate, aliquando excogitatione contingit pollutio.

§. 2. Et quidem cum ex naturae superfluitate uel infirmitate euenerit, omnimodo hec illusio non est timenda, quia hanc animus nesciens pertulisse magis dolendus est, quam fecisse.

§. 3. Cum uero ultra modum appetitus gulae in sumendis alimentis rapitur, atque idcirco humorum receptacula grauantur, habet exinde animus aliquem reatum, non tamen usque ad prohibitionem sacri misterii percipiendi, uel missarum sollempnia celebrandi, cum fortasse aut dies festus exigit, aut exhibere ministerium pro eo, quod sacerdos alius deest, ipsa necessitas compellit. Nam si adsunt alii, qui implere ministerium ualeant, illusio per crapulam facta a perceptione sacri misterii prohibere non debet, sed ab immolatione sacri misterii, ut arbitror, abstinere debet humiliter, si tamen dormientem turpi imaginatione non concusserit. Nam sunt, quibus ita plerumque illusio nascitur, ut eorum animus etiam in somno corporis positus turpibus imaginationibus non fedetur. Qua in re unum ibi ostenditur, ipsa mens rea non tunc, uel in suo iudicio libera q cum se etsi in dormientis corpore nihil meminit uidisse, tamen in uigiliis corporis meminit se in ingluuiem cecidisse.

§. 4. Sin uero ex turpi cogitatione uigilantis oritur illusio in mente dormientis, patet animo reatus suus. Videt enim, a qua radice inquinatio illa processerit, quia quod cogitauit sciens, hoc pertulit nesciens.

Sed pensandum est, ipsa cogitatio utrum in suggestione, an delectatione, uel (quod maius est) peccati consensu acciderit. Tribus enim modis impletur omne peccatum, uidelicet suggestione, delectatione, consensu: suggestio quippe fit per diabolum, delectatio per carnem, consensus per spiritum; quia et primo culpam serpens suggessit, Eua uelut caro delectata est, Adam uelut spiritus consensit.

§. 1. Et necessaria est magna discretio, ut inter suggestionem delectationem et consensum iudex sui animus presideat. Cum enim malignus spiritus peccatum suggerit in mente, si nulla peccati delectatio sequatur, peccatum omnimodo perpetratum non est; cum uero caro delectari ceperit, tunc peccatum incipit nasci; si autem etiam ad consensionem ex deliberatione descendit, tunc peccatum cognoscitur perfici. In suggestione igitur peccati semen est, in delectatione fit nutrimentum, in consensu perfectio.

§. 2. Et sepe contingit, ut hoc, quod malignus spiritus seminat in cogitatione, caro in delectationem trahat, nec tamenanimus eidem delectationi consentiat. Et cum caro sine anima delectari nequeat, ipse tamen animus carnis uoluptatibus reluctans in delectatione carnali aliquo modo ligatur inuitus, ut ei ex ratione contradicat, nec consentiat, et tamen delectatione ligatus sit, sed ligatum se uehementer ingemiscat. Unde et ille celestis exercitus precipuus miles gemebat dicens: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captiuum me ducentem in lege peccati que est in membris meis. Si autem captiuus erat, minime repugnabat: quapropter et captiuus erat, et repugnabat. Igitur legi mentis eius lex, que in membris est, repugnabat; si autem repugnabat, captiuus non erat. Ecce itaque homo est (ut ita dixerim) captiuus, et liber: liber ex iustitia, quam diligit; captiuus ex delectatione, quam portat inuitus.

Item Ysidorus Sententiarum libro, [Lib. III. Sent. de summo bono, cap. 6. (no. 13. 14.)] Non est peccatum, quando nolentes imaginibus nocturnis illudimur; sed tunc est peccatum, si, antequam illudamur, cogitationis affectibus preuenimur. Luxuriae quippe imagines, quas in ueritate gessimus, sepe dormientibus in animo apparent, sed innoxiae, si non concupiscendo occurrunt

§. 1. Item Qui nocturna illusione polluitur, quamuis extra memoriam turpium cogitationum sese persentiat inquinatum, tamen hoc, ut tentaretur, culpae suae tribuat, suamque immunditiam statim fletibus tergat.

His ita respondetur. In lege et euangelio naturale ius continetur; non tamen quecunque in lege et euangelio inueniuntur, naturali iuri coherere probantur. Sunt enim in lege quedam moralia, ut: non occides et cetera, quedam mistica, utpote sacrifitiorum precepta, et alia his similia. Moralia mandata ad naturale ius spectant atque ideo nullam mutabilitatem recepisse monstrantur. Mistica vero, quantum ad superficiem, a naturali iure probantur aliena, quantum ad moralem intelligentiam, inueniuntur sibi annexa; ac per hoc, etsi secundum superficiem uideantur esse mutata, tamen secundum moralem intelligentiam mutabilitatem nescire probantur.

§. 1. Naturale ergo ius ab exordio rationalis creaturae incipiens, ul supra dictum est, manet immobile. Ius uero consuetudinis post naturalem legem exordium habuit, ex quo homines conuenientes in unum ceperunt simul habitare; quod ex eo tempore factum creditur, ex quo Cain ciuitatem edificasse legitur, quod cum diluuio propter hominum raritatem fere uideatur exstinctum, postea postmodum£ a tempore Nemroth reparatum siue potius immutatum existimatur, cum ipse simul cum aliis alios cepit opprimere; alii swa imbecillitate eorum ditioni ceperunt esse subiecti, unde legitur de eo: „Cepit Nemroth esse robustus uenator coram Domino, id est hominum oppressor et exstinctor; quos ad turrim edificandam allexit.

Ius autem constitutionis cepit a iustificaiioni-bus, quas Dominus tradidit Moisi dicens: „Si emeris seruum ebreum etc.

Unde Ysidorus in libro V. Ethim. [c. 1.] ait:

Moises gentis Hebreae primus omnium diuinas leges sacris literis explicauit. Foroneus rex Grecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trismegistus primus leges Egiptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus edidit. Licurgus primus Lacedemoniis iura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regno, primus leges Romanis edidit. Deinde cum populus seditiosos magistratus terre non posset, decemuiros legibus scribendis creauit, qui leges ex libris Solonis in latinum sermonem translatas XII. tabulis exposuerunt.

[Isidor. ibidem continenter.] Fuerunt autem hi App. Claudius, Genutius, Sextius, Veturius, Iulius, Manlius, Sulpitius, Curiatius, Romilius, Posthumius. Hi decemuiri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris primus consul Pompeius instituere uoluit, sed non perseuerauit obtrectatorum metu. Deinde Cesar cepit id facere, sed ante interfectus est. Paulatim autem antiquae leges uetustate atque incuria obsoleuerunt, quarum etsi iam nullus est usus, notitia tamen necessaria uidetur. Novae a Constantino Cesare ceperunt et reliquis succedentibus, erantque permixtae et inordinatae. Postea Theodosius minor Augustus ad similitudinem Gregoriani et Ermogeniani codicem factum constitutionum a Constantini temporibus sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a suo nomine Theodosianum uocauit.

Differt etiam ius naturae a consuetudine et constitutione. Nam iure naturae sunt omnia communia omnibus, quod non solum inter eos seruatum creditur, de quibus legitur: „ Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una £tc. uerum etiam ex precedenti tempore a philosophis traditum inuenitur. Unde apud Platonem illa duitas iustis sime ordinata traditur, in qua quisque proprios nescit affectus. Iure uero consuetudinis uel constitutionis hoc meum est, illud uero alterius.

Unde Augustinus ait supra Iohannem [tract. VI. ad c. 1. §. 25. Ioannis]:

Quo iure defendis uillas ecclesiae, diuino, an humano? Diuinum ius in scripturis diuinis habemus, humanum in legibus regum. Unde quisque possidet, quod possidet? Nonne iure humano? Nam iure diuino ,,Domini est terra et plenitudo eius.“ Pauperes et diuites Deus de uno limo fecit, et pauperes et diuites una terra supportat. Iure ergo humano dicitur: hec uilla mea est, hec domus mea est, hic seruus meus est. Iura autem humana iura imperatorum sunt: quare? Quia ipsa iura humana per imperatores et reges seculi Deus distribuit generi humano. Item. §. i. Tolle iura imperatoris, et quis audet dicere: hec uilla mea est s, meus est iste seruus, hec domus mea est? Si autem, teneantur ista ab hominibus, regum iura fecerunt, uultis reticeamus leges, ut gaudeatis? etc.

Item. §. 2. Relegantur leges, ubi manifeste preceperunt imperatores, eos, qui preter ecclesiae catholicae communionem usurpant sibi nomen Christianum, nec uolunt in pace colere pacis auctorem, nihil nomine ecclesiae audeant possidere.

§. 3. Sed dicitis quid nobis et imperatori? Sed ut iam dixi, de iure humano agitur. Apostolus uoluit seruiri regibus, uoluit honorari reges, et dixit: Regem reueremini . Noli dicere, quid mihi et regi? Quid tibi ergo et possessioni? Per iura regum possidentur possessiones. Dixisti, quid mihi et regi? Noli dicere possessiones tuas, quia ipsa iura renuntiasti humana, quibus possidentur possessiones.

Dignitate uero ius naturale simpliciter preualet consuetudini et constitutioni. Quecunque enim uel moribus recepta sunt, uel scriptis <i comprehensa, si naturali iuri fuerint aduersa, uana et irrita sunt habenda.

Unde Augustinus ait, lib. II. Que contra mores hominum sunt flagitia, pro morum diuersitate sunt uitanda, ut pactum gentis inter se aut consuetudine ciuitatis, uel lege firmatum, nulla ciuis aut peregrini libidine uioletur. Turpis est enim omnis pars suo uniuerso non congruens.

§. 1. Cum autem Deus aliquid contra morem aut pactum quorumlibet iubet, etsi numquam ibi factum est, faciendum est; et si omissum, instaurandum; et si statutum non erat, instituendum est.

§. 2. Si enim regi licet in ciuitate, cui regnat, iubere aliquid, quod neque ante ipsum quisquam, nec ipse umquam iusserat, et non contra societatem ciuitatis eius obtemperatur, immo contra societatem si non obtemperatur: (generale quippe pactum est societatis humanae, obtemperare regibus suis,) quanto magis Deo regnatori uniuersae creaturae suae, ad ea, que iusserit, sine dubitatione seruiendum est? Sicut enim in potestatibus societatis humanae maior potestas minori ad obediendum preponitur, ita Deus omnibus.

Item Nicolaus Papa Ilincmaro Remensi Archiepiscopo. Mala consuetudo, non minus quam pernitiosa corruptela uitanda est, que nisi citius radicitus euellatur, in priuilegiorum ius ab impiis assumitur, et incipiunt preuaricationes et uariae presumtiones, celerrime non compressae, pro legibus uenerari et priuilegiorum more perpetuo celebrari.

Item Augustinus de unico baptismo lib. II. [lib. III. de Baptismo, contra Donatistas, c. 6.] ,,Veritate manifestata cedat consuetudo ueritati “ : plane quis dubitet ueritati manifestatae consuetudinem cedere? Item „Nemo consuetudinem rationi et ueritati preponat, quia consuetudinem ratio et ueritas semper excludit .“

Item Gregorius VII. Wimundo Auersano Episcopo. Si consuetudinem fortassis opponas, aduertendum est, quod Dominus dicit: ,,Ego sum ueritas.“ Non dixit: ego sum consuetudo, sed ueritas.“

§. 1. Et certe (utB. Cipriani utamur sententia) quelibet consuetudo, quan-tumuis uetusta, quantumuis uulgata, ueritati est omnino postponenda, et usus, qui ueritati est contrarius, abolendus est.

Item Augustinus in libro de baptismo paruulorum [lib. III. de Baptismo, contra Donatistas, cap. 5.] Qui contempta ueritate presumit consuetudinem sequi, aut circa fratres inuidus est et malignus, quibus unitas reue-latur, aut circa Deum ingratus est, inspiratione cuius ecclesia eius instruitur. Nam® Dominus in euangelio: „ Ego sum, inquit, „ueritas:“ non dixit: ego sum consuetudo. Itaque ueritate manifestata ueritati cedat consuetudo. Reuelatione ergo facta ueritatis cedat consuetudo ueritati, quia et Petrus, qui circumcidebat, cessit Paulo ueritatem predicants. Igitur cum Christus ueritas sit, magis ueritatem, quam consuetudinem sequi debemus, quia consuetudinem ratio et ueritas semper excludit.

Idem in lib. /F. de Baptismo, [contra Donatistas, cap. 5.] „ Frustra," inquit, „quidam, qui ratione uincuntur, consuetudinem nobis obiiciunt, quasi consuetudo maior sit ueritate, aut non sit in spiritualibus sequendum, quod melius est a Spiritu sancto reuelatum." Hoc plane uerum est, quia ratio et ueritas consuetudini preponenda est. Sed si consuetudini ueritas suffragatur, nihil oportet firmius retineri.

Item Ciprianus [in epistola ad Pompeium, contra epistolam Stephani.] Consuetudo, que apud quosdam irrepserat, impedire non debet, quo minus ueritas preualeat et uincat. Nam consuetudo sine ueritate uetustas erroris est: propter quod relicto errore sequamur ueritatem, scientes, quia et apud Esdram ueritas uicit, ut scriptum est: „Veritas ualet® et inualescit in eternum, et uiuit et obtinet in secula seculorum."

Idem [in epistola ad Iubaianum, circa med.] Ignosci potest simpliciter erranti, sicut de seipso dicit beatus apostolus Paulus: „Qui primo, fuiblasphemus, et persecutor et iniuriosus; sed misericordiam merui, quia ignorans feci." Post inspirationem uero et reuelationem factam, qui in eo, quod errauerat, perse-uerat, prudens et sciens iam non in uenia ignorantiae peccat: presumtione enim atque obstinatione quadam nititur, cum ratione superetur.

Idem [lib. II. ep. 3. ad Caecilium]. Si solus Christus audiendus est, non debemus attendere, quid aliquis ante nos faciendum putauerit, sed quid, qui ante omnes est, Christus prior fecerit. Neque enim hominis consuetudinem sequi oportet, sed Dei ueritatem, cum per Ysaiam prophetam loquatur Deus et dicat: „Sine causa colunt me, mandata et doctrinas hominum docentes."

Liquido igitur apparet, quod consuetudo naturali iuri postponitur.

Quod autem constitutio naturali iuri cedat multiplici auctoritate probatur.

Ait enim Augustinus ad Bonifatium [Comitem, epist L.]:

Imperatores, quando pro falsitate contra ueritatem constituunt malas leges, probantur bene credentes et coronantur perseuerantes; quando autem pro ueritate contra falsitatem constituunt bonas leges, terrentur seuientes et corriguntur intelligentes.]

§. 1. Quicumque legibus imperatorum, que pro Dei ueritate feruntur, obtemperare non uult, acquirit grande supplicium. Quicumque ergo legibus imperatorum, que contra uoluntatem Dei® feruntur, obtemperare non uult, acquirit grande premium.

§. 2. Nam et temporibus prophetarum omnes reges, qui in populo Dei non prohibuerunt, nec euerterunt, que contra Dei precepta fuerant instituta, culpantur, et qui prohibuerunt et euerterunt, super aliorum merita laudantur. Et rex Nabuchodonosor, cum seruus esset idolorum, constituit sacrilegam legem, ut simulacrum adoraretur; sed eius impiae constitutioni qui obedire noluerunt, pie fideliterque fecerunt. Idem tamen rex, diuino correctus miraculo, piam et laudabilem legem pro ueritate constituit, ut quicumque diceret blasphemiam in Deum Sidrac, Misac et Abdenago, cum domo sua penitus interiret.

Item ex uerbis Isidori lib. III. Sententiarum, de summo bono, c. 53. Iustum est, principem legibus obtemperare suis. Tunc enim iura sua ab omnibus custodienda existimet, quando et ipse illis reuerentiam prebet. Principes legibus teneri suis, nec in se conuenit, posse damnare iura, que in subiectisconstituunt. Iusta est enim uocis eorum auctoritas, si quod populis prohibent, sibi licere non patiantur.

Idem in Prologo libri III. de Trinitate Noli meis litteris quasi canonicis scripturis inseruire. Sed in illis et quod non credebas cum inueneris, incunctanter crede: in istis autem, quod certum habebas, nisi certum intellexeris, noli firme tenere.

Idem ad Vincentium Victorem, lib. II. [lib. IV. de anima et eius origine, cap. i.] Negare non possum, nec debeo, sicut in ipsis maioribus, ita multa esse in tam multis opusculis meis, que possunt iusto iudicio et nulla temeritate culpari.

Idem ad Ieronimum, epist. VIII. [XIX.] Ego solis eis scriptorum, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque referre, ut nullum eorum scribendo errasse audeam credere, ac si aliquid in eis offendero, quod uideatur contrarium ueritati, nichil aliud quam uel mendosum esse codicem, uel non esse assecutum interpretem, quod dictum est, uel me minime intellexisse, non ambigam. Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque polleant, non ideo uerum putem, quia ita ipsi senserunt, sed quia mihi per alios auctores, uel canonicas uel probabiles rationes, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt.

Idem. Ut ueterum librorum fides de ebreis uoluminibus examinanda est, ita nouorum greci sermonis normam desiderat.

Idem in Ep. ad Ieronimum, [epist. IX.] Si ad scripturas sanctas admissa fixerint uel offitiosa mendacia, quid in eis remanebit auctoritatis? Que tandem de scripturis illis sententia proferetur, cuius pondere contentiosae falsitatis obteretur improbitas?

Idem de unico baptismo lib. II. [Item de Baptismo contra Donatistas, lib. II. c. 3.] Quis nesciat sanctam scripturam canonicam, tam ueteris quam noui testamenti, certis terminis suis contineri, eam-que posterioribus omnibus episcoporum litteris ita preponi, ut de illa omnino dubitari et disceptari non possit, utrum uerum uel utrum rectum sit, quicquid in ea scriptum constiterit esse? Episcoporum autem litteras, que post confirmatum canonem uel scriptae sunt uel scribuntur, et per sermonem forte sapientiorem cuiuslibet in ea re peritioris, et per aliorum episcoporum grauiorem auctoritatem doctio-remque prudentiam, et per concilia licere reprehendi, si quid in eis forte a ueritate deuiatum est?

Idem ad Vincentium [epist. XLVIII. contra Donatistas]. Noli frater contra diuina tam multa, tam preclara, tam indubitata testimonia colligere uelle calumpnias ex episcoporum scriptis, siue nostrorum, sicut Ylarii, siue (antequam pars Donati separetur ,) Cipriani et Agrippini; primo, quia hoc genus litterarum ab auctoritate canonis distinguendum est: non enim sic leguntur, tamquam ita ex eis testimonium proferatur, ut contra sentire non liceat, si-cubi forte aliter sapuerint, quam ueritas postulat. In eo quippe numero sumus, ut non dedignemur etiam nobis dictum ab Apostolo accipere: „Et si quid aliter sapitis, quoque uobis Deus reuelauit.

Idem in Ep. ad Fortunatum [Item ad Fortunatianum, epist. III.] Neque quorumlibet disputationes, quamuis catholicorum et laudatorum hominum, uelut scripturas canonicas habere debemus,ut nobis non liceat salua honorificentia, que illis debetur hominibus, aliquid in eorum scriptis inprobare atque respuere, si forte inuenerimus, quod aliter senserint quam ueritas habet, diuino adiutorio uel ab aliis intellecta uel a nobis. Talis ego sum in scriptis aliorum, quales uolo esse intellectores meorum.

Idem ad Casulanum [ad Marcellinum de civitate Dei lib. I. c. 22. §. 2.] Sana quippe ratio etiam exemplis anteponenda est: cui quidem et exempla concordant, sed illa, que tantum digniora sunt imitatione, quantum excellentiora pietate.

Cum ergo naturali iure nichil aliud precipiatur, quam quod Deus uult fieri, nichilque uetetur, quam quod Deus prohibet fieri; denique cum in canonica scriptura nichil aliud, quam in diuinis legibus inueniatur, diuine uero leges natura consistant: patet, quod quecumque diuinae uoluntati, seu canonicae scripturae contraria probantur, eadem et naturali iuri inueniuntur aduersa. Unde quecumque diuinae uoluntati, seu canonice scripture, seu diuinis legibus postponenda censentur, eisdem naturale ius preferri oportet. Constitutiones ergo uel ecclesiasticae vel seculares, si naturali iuri contrariae probantur, penitus sunt excludendae.

Constitutiones uero principum ecclesiasticis constitutionibus non preminent, sed obsecuntur.

Unde Nicolaus Papa scribit episcopis in Concilio apud Conuicinum congregatis.

Lege imperatorum non in omnibus ecclesiasticis con-trouersiis utendum est, presertim cum inueniantur euangelicae ac canonicae sanctioni aliquotiens obuiare. Idem: Lex imperatorum non est supra legem Dei, sed subtus. Imperiali iudicio non possunt iura ecclesiastica dis-solui.

§. i. Ad quod ostendendum, duorum horum, Innocentii scilicet et Gregorii, satis sufficiunt testimonia. Sanctus quidem Innocentius in decretali epistola sua ad Alexandrum Antiochenum episcopum ait: „Quod sciscitaris, inquiens utrum diuisis imperiali iudicio prouinciis, ut duae metropoles fiant, si duo metropolitani debeant nominari: non uisuml est nobis ad mobilitatem necessitatum mundanarum Dei ecclesiam conmutari, honoresque aut diuisiones perpeti, quas pro suis faciendis s causis duxerit imperator. Beatus Gregorius scribens ad Theotistam patriciam inter cetera: „Si, inquit, religionis causa uincula matrimonii debere dissolui dicantur, sciendum est, quia etsi hoc lex humana concessit, lex tamen diuina prohibuit. Ecce quemadmodum imperiali iudicio non possunt ecclesiastica iura dissolui. Ecce qualiter, quod lex humana concessit, lex diuina prohibuit.

§. 2. Non quod imperatorum leges (quibus sepe ecclesia utitur contra hereticos, sepe contra tirannos atque contra prauos quosque defenditur) dicamus penitus rennuendas, sed quod eas euangelicis, apostolicis atque canonicis decretis (quibus postponendae sunt) non posse inferre preiudicium asseramus.

Item Simachus [Papa] in sexta Sinodo [Romana tempore Theodorici Regis.] Non licet imperatori, uel cuiquam pietatem custodienti aliquid contra diuina mandata presumere, nec quicquam, quod euangelicis, propheticis aut apostolicis regulis obuiet, agere.

Item Felix [III.] Papa. Certum est, hoc rebus uestris esse salutare, ut cum de causis agitur Dei, iuxta ipsius constitutum regiam uoluntatem sacerdotibus Christi studeatis subdere, non preferre, et sacrosancta per eorum presules potius discere, quam docere; ecclesiae formam sequi, non huic humanitus sequenda iura prefigere, neque eius sanctionibus uelle dominari, cuius Deus uoluit clementiae tuae piae deuotionis colla submittere, ne, dum mensura celestis dispensationis exceditur, eatur in contumeliam disponentis.

Item. Constitutiones contra canones et decreta Presulum Romanorum, vel bonos mores, nullius sunt momenti.

Item Nicolaus Papa [I. in epistola ad Michaelem Imperatorem, cuius initum est: „Proposueramus.] Imperium uestrum suis publicae rei cotidianis ammini-strationibus debet esse contentum, non usurpare que sacerdotibus Domini solum conueniant.

Item Gregorius Naciancenus imperatoribus Constantinopolitanis [in oratione ad ciues Nazianzenos angoris plenos et magistratum iratum] Suscipitisne libertatem uerbi? libenter accipitis, quod lex Christi sacerdotali uos subiicit potestati atque istis tribunalibus subdit? Dedit enim et nobis potestatem, dedit principatum multo perfectiorem principatibus uestris. Aut numquid iustum uobis uidetur, si cedat spiritus carni, si a terrenis celestia superentur, si diuinis preferantur humana?

Ecce quod constitutiones principum ecclesiasticis legibus postponendae sunt. Ubi autem euangelicis atque canonicis decretis non obuiauerint, omni reuerentia dignae habeantur.

Unde Augustinus ait in Dialogo contra Petilianum, [id est lib. II. contra literas Petiliani, c. 58.]

Si in adiutorium uestrum terreni imperii leges assumendas putatis, non reprehendimus. Fecit hoc Paulus cum aduersus iniuriosos Romanum ciuem se esse testatur.

Item Ciprianus Iuliano [Nicolaus Papa I. in epist. VII. ad Michaelem Imperatorem.] Quoniam idem mediator Dei et hominum est, homo Iesus Christus, sic actibus propriis et dignitatibus distinctis offitia potestatis utriusque discreuit propria uolens medicinali humilitate sursum efferri, non humana superbia rursum in inferna demergi: ut etiam Christiani imperatores pro eterna uita pontificibus indigerent, et pontifices ro cursu temporalium tantummodo rerum imperialibus legius uterentur, quatenus spiritualis actio a carnalibus distaret incursibus, et „Deoi militans minime se negotiis secularibus implicaretac uicissim non ille rebus diuinis presidere uideretur, qui esset negotiis secularibus implicatus.

Item Leo IV. Lothario Augusto. De capitulis uel preceptis imperialibus uestris uestrorumque pontificum predecessorum irrefragabiliter custodiendis et conseruandis, quanto ualuimus et ualemus Christo propitio et nunc et in euum conseruaturos modis omnibus profitemur. Et si fortasse quilibet uobis aliter dixerit vel dicturus fuerit, sciatis eum pro certo mendacem.

Item Iohannes VIII. Lodouico Imperatori. Vides, fili carissime, quia quod contra leges accipitur, per leges dissolui meretur.

Item Gelasius Rufino et Aprili Episcopis. Quis autem leges principum, aut patrum regulas, aut ammonitiones paternas debere dicat contempni, nisi qui impunitum sibi tantum estimet transire commissum?

Item Theodorico RegfiK Certum est magnificentiam uestram leges Romanorum principum, quas in negotiis hominum custodiendas esse precepit, multo magis circa reuerentiam beati Petri apostoli pro suae felicitatis augmento uelle seruari.

Item Leo IV. Lotario Augusto. Vestram flagitamus clementiam, ut sicut hactenus Romana lex uiguit absque uniuersis procellis, et quod pro nullius persona hominis reminiscitur esse corrupta, ita nunc suum robur proprium et uigorem obtineat.

Quod uero legibus consuetudo cedat, Ysidorus testatur in Sinonimis, lib. II. [c. 16.]:

Usus auctoritati cedat; prauum usum lex et ratio uincat.

Item Nicolaus Papa I. Michaeli Imperatori. Consequens est, ut quod ab huius sedis rectoribus plena auctoritate sancitur, nullius consuetudinis prepediente occasione, proprias sequendo tantum uoluntates remoueatur, sed firmius atque inconcusse teneatur.

Item Iulius Papa [I. ad Episcopos orientales, epist. I.]. Nolite errare, fratres mei, doctrinis uariis et extraneis nolite abduci. Et, instituta apostolorum et apostolicorum uirorum canonesque habetis: his fruimini, ut freti, contra cuncta inimicorum iacula persistere ualeatis. Satis enim indignum est, quemquam uel pontificum uel ordinum subsequentium hanc regulam refutare, quam beati Petri sedem et sequi uiderit, et docere. Multum conuenit s, ut totum corpus ecclesiae in hac sibi obseruatione concordet, que inde auctoritatem habet, ubi Dominus ecclesiae totius posuit principatum.

Item Cod. lib. VII. iit. II. [Imp. Constantinus A. ad Proculum, lib. VIII. Cod. tit. Quae sit longa consuetudo (t. 53. const. 2.)]. Consuetudinis ususque longeui non uilis auctoritas est: uerum non usque adeo sui ualitura momento, ut aut rationem uincat, aut legem scriptam.

Cum uero nec sacris canonibus, nec humanis legibus consuetudo obuiare monstratur, inconcussa seruanda est.

Unde Augustinus ait ueffi ex dictis B as ilii:

Ecclesiasticarum institutionum quasdam scripturis, quasdam uero apostolica traditione per successores in ministerio confirmatas accipimus; quasdam vero consuetudine roborata approbauit usus, quibus par ritus et idem utriusque pietatis debetur affectus; unde quis uel aliquantulum sacrarum expertus scripturarum hesitaverit? Si enim attenderimus consuetudines ecclesiae non per scripturas a Patribus traditas nichil estimare, quantum religio detrimenti sit latura, intentiuums despicientibus liquido constabit.

§. 1. Que enim (ut inde ordiamur) scriptura salutiferae crucis signaculo fideles docuit insigniri? uel que trifariam digesta super panem et calicem prolixae orationis uel consecrationis uerba commendauit? Nam non modo, quod in euangelio continetur uel ab Apostolo insertum secretis dicimus, sed et alia plura adicimus magnam quasi uim commendantia misteriis. Que orientem uersus nos orare litterarum forma docuit? Benedicimus fontem baptismatis oleo unctionis. Huc accedit, quod ter oleo inungimus quos baptizamus, uerbis ab renuntiare satanae angelis eius informamus. Inde hec et alia in hunc modum non pauca, nisi tacita ac mistica traditione a Patribus ecclesiastico more acreuerentiori diligentia sunt in ministeriis obseruata magis? silentio, quam publicata scripto?

Idem ad Casulanum presbiterum Consuetudinem laudamus, que tamen contra fidem catholicam nichil usurpare dignoscitur.

Item ad eundem [B. Augustinus ad Casulanum, epist. LXXXVI.] In his rebus, de quibus nihil certi statuit diuina scriptura, mos populi Dei et instituta maiorum pro lege tenenda sunt. Et sicut preuaricatores legum diuinarum, ita contemptores consuetudinum ecclesiasticarum cohercendi sunt.

Idem in libro de christiana fide. Catholica ecclesia, per orbem diffusa, tribus modis probatur existere. Quicquid in ea tenetur, aut auctoritas est scripturarum, aut traditio uniuersalis, aut certe propria et particularis instructio. Sed auctoritate tota constringitur, uniuersali traditione maiorum nichilominus tota; priua-tis uero constitutionibus et propriis informationibus unaque-que pro locorum uarietate, prout cuique uisum est, subsistit et regitur.

Idem in libro contra Manicheos. Palam est, quod in re dubia ad fidem ualeat auctoritas ecclesiae catholicae, que ab ipsis fundatissimis sedibus apostolorum usque ad hodiernum diem succedentium sibimet episcoporum serie et tot populorum consensione firmatur.

Item Leo [Papa ad Episcopos per Siciliam constitutos, epist IV. c. 6.] Hoc uestrae indicimus caritati, ut ab apostolicis institutis nullo ulterius recedatis excessu, quia inultum post hec esse non poterit, si quisquam apostolicas regulas in aliquo crediderit negligendas.

Item Innocentius Decentio Ep. [it. Inn. I. ad Decentium Episcopum Eugubinum, epist. I.] Quis nesciat aut non aduertat, id quod a principe apostolorum Petro Romanae ecclesiae traditum est, ac nunc usque custoditur, ab omnibus debere seruari? nec superduci aut introduci aliquid, quod auctoritatem debeat uel aliunde accipere exemplum? presertim cum sit manifestum, in omnem Italiam, Gallias, Ispanias, Africam atque Siciliam insulasque interiacentes nullum instituisse ecclesias, nisi eos, quos uenerabilis apostolus Petrus aut successores eius constituerunt sacerdotes; legant autem, si in istis prouinciis alius apostolus inuenitur, aut legitur docuisse. Quod si non legunt, quia nusquam inueniunt, oportet eos hoc sequi, quod ecclesia Romana custodit, a qua principium eos accepisse non dubium est: ne dum peregrinis sermonibus student, caput institutionum uideantur amitteres.

§. i. Sepe dilectionem tuam ad Urbem uenisse ac nobiscum in ecclesia conuenisse non dubium est, et quem morem vel in consecrandis misteriis, uel ceteris agendis arcanis teneat, agnouisse. Quod sufficere arbitrarer ad informationem ecclesiae tuae uel reformationem, si predecessores tui minus aliquid aut aliter tenuerint, satis certum haberem, nisi de aliquibus consulendos nos esse duxisset; quibus idcirco respondemus, non quod te ignorare p credamus, sed ut maiori auctoritate uel q tuos instituas, uel si qui a Romanae ecclesiae institutionibus errant, aut commoneas, aut indicare non differas, ut scire ualeamus, qui sint, qui aut nouitates inducunt, aut alterius ecclesiae quam Romanae existimant consuetudinem esse seruandam.

Quod absque discretione iustitiae nulli agere licet. Unde Calix tu s Papa [I.J omnibus Episcopis [ait in Epistola I. ad Benedictum Episcopum]:

Non decet a capite membra dissidere, sed iuxta scripturae testimonium omnia membra caput sequantur. Nulli uero dubium est, quod apostolica ecclesia mater sit omnium ecclesiarum, a cuius uos regulis nullatenus conuenit deuiare. Et sicut filius uenit facere uoluntatem patris, sic et uos uoluntatem implete uestrae matris, que est ecclesia, cuius caput, ut predictum est, Romana existit ecclesia. Quicquid ergo sine discretione iustitiae contra huius disciplinam actum fuerit, ratum habere nulla ratio permittit.

Item Gregorius [Papa IV.] Preceptis apostolicis non dura superbia resistatur, sed per obedientiam, que a sancta Romana et apostolica auctoritate iussa sunt, salutifere impleantur, si eiusdem sanctae ecclesiae Dei, que est caput uestrum, communionem habere desideratis.

§. i. Non nouum aliquid presenti iussione precipimus, sed illa, que olim uidentur indulta, firmamus: cum nulli dubium sit, quod non solum pontificalis causatio, sed omnis sanctae religionis relatio ad sedem apostolicam quasi ad caput ecclesiarum debeat referri, et inde normam sumere, unde sumpsit exordium, ne caput institutionis uideatur omitti. Cuius auctoritatis sanctionem omnes teneant sacerdotes, qui nolunt ab apostolicae petrae, super quam Christus uniuersalem ecclesiam fundauit, soliditate diuelli. Si quis hec apostolicae sedis precepta non obseruauerit, percepti honoris esse hostis non dubitetur.

Item Nicolaus Michaeli Imperatori [Leo IX. Michaeli Episcopo Constantinopolitano, epist. I. c. 29. et Nicolaus I. epist. II. ad Photium.] Scit sancta Romana ecclesia, quod nichil obsunt saluti credentium diuersae pro loco et tempore consuetudines, si illis canonica non obsistit auctoritas, pro qua eis obuiare debeamus; unde nil iudicamus eis debere uel posse resisti.

Item Ieronimus ad Lucinum, [epist. XXVIII.] Illud breuiter te admonendum puto, traditiones ecclesiasticas, presertim que fidei non offitiant, ita obseruan-das, ut a maioribus traditae sunt, nec aliorum consuetudinem aliorum contrario more subuerti.

Item Nicolaus Incmaro Episcopo. Ridiculum est, et satis abominabile dedecus, ut traditiones», quas antiquitus a patribus suscepimus, infringipatiamur.

Item Iustinianus Constit. lib. I. tit. I. [Institutionum lib. I. tit. 2. de iure nat. §. 9.] Diuturni mores nisi legi sunt aduersi consensu utentium approbati legem imitantur.

Item Cod. lib. VIII. cap. 52. tit. 2. [tit. 53. quae sit longa consuetudo, 1. i.] Consuetudo precedens et ratio, que consuetudinem suasit, tenenda est. Et quicquid contra longam consuetudinem fiet, ad sollicitudinem suam reuocabit preses prouinciae.

Item Gregorius uniuersis Episcopis Numidiis, [lib. I. epist. LXXV.] Nos consuetudinem, que contra fidem catholicam nichil usurpare dignoscitur, immotam permanere concedimus, siue de primatibus constituendis, siue de ceteris capitulis, exceptis iis, qui ex Donatistis ad episcopatum perueniunt, quos prouehi ad primatus dignitatem (etiam cum ordo eos deferat ad locum eundem) modis omnibus prohibemus. Sufficiat autem illis commissae sibi plebis curam gerere, non autem illos antistites, quos catholica fides in ecclesiae sinu et edocuit et genuit, ad obtinendum culmen primatus anteire.

Item Gregorius [ad Maximum Salonitanum Episcopum lib. VII. Regest. epist. 8i.] Quemadmodum illicita perpetrare non patimur, sic que consuetudinis sunt non negamus.

Item ad Augustino Anglorum Episcopo, [resp. ad interrog. 3.] Nouit fraternitas tua Romanae ecclesiae consuetudinem, in qua se meminit nutritam. Sed mihi placet, ut siue in Romana, siue in Gallicorum, siue in qualibet ecclesia inuenisti, quod plus omnipotenti Deo possit placere, sollicite eligas, et in Anglorum ecclesia, que adhuc in fide noua est, institutione precipua, que de multis ecclesiis colligere potueris, infundas. Non enim pro locis res, sed pro rebus loca amanda sunt. Ex singulis ergo quibusque ecclesiis que pia, que religiosa, que recta sunt, elige, et hec quasi in fasciculum collecta apud Anglorum mentes in consuetudinem depone.

Item Augustinus ad Ianuarium, [epist. CXVIII. cap. 1. et 2.] Illa autem, que non scripta, sed tradita custodimus, que quidem toto terrarum orbe obseruantur, datur intelligi uel ab ipsis apostolis, uel plenariis conciliis, (quorum est in ecclesia saluberrima auctoritas), commendata atque statuta retineri: sicuti id quod Domini passio et resurrectio et ascensio in celum, aduentus Spiritus sancti anniuersaria solennitate celebratur: et si quid aliud tale occurrerit, quod seruetur ab uniuersis, quacunque se diffundit, ecclesia. §. 1. Alia uero, que per loca terrarum regionesque uariantur, sicuti est quod alii ieiunant sabbatum s, alii non: alii uero quotidie communicant corpori et sanguini domini, alii certis diebus accipiunt: et si quid aliud huiusmodi animaduerti potest, totum hoc genus rerum liberas habet obseruationes; quod enim neque contra fidem, neque contra bonos mores esse conuincitur, indifferenter habendum p, et pro eorum, inter quos uiuitur, societate seruandum est. Mater <1 Mediolanum me secuta inuenit ecclesiam sabbato non ieiunantem; ceperat fluctuare quid ageret. Tunc ego consului de hac re beatissimae memoriae Ambrosium episcopum; at ille ait: cum Romam uenio, sabbato ieiuno, cum Mediolani sum, non ieiuno. Sic et tu, ad quam forte ecclesiam ueneris, eius morem serua, si cuiquam non uis esse scandalum, nec quemquam tibi. Hoc cum matri renuntiassem, libenter amplexa est.

Hoc autem de consuetudine illa intelligendum est, que uel uniuersalis ecclesiae usu, uel temporis prolixitate roboratur. Ceterum, si pro uarietate temporum uel animorum uariae consuetudines introducantur, inuenta opportunitate, resecandae sunt potius, quam obseruandae.

Unde Augustinus scribit ad inquisitiones I anu a r ii [epist. CXIX. c. 19.]

Omnia talia, que neque sanctarum scripturarum auctoritatibus continentur, nec in conciliis episcoporum statuta inueniuntur, nec consuetudine uniuersae ecclesiae roborata sunt, sed diuersorum locorum diuersis moribus innumerabiliter uariantur, ita ut uix, aut numquam omnino inueniri possint causae, quas in eis constituendis homines secuti sunt, ubi facultas tribuitur, sine ulla dubitatione resecanda existimo. Quamuis enim neque hoc inueniri possit, quomodo contra fidem sint, ipsam tamen religionem, quam paucissimis et manifestissimis celebrationum sacramentis misericordia Dei esse uoluit liberam, adeo seruili-bus oneribus premunt, ut tolerabilior sit conditio Iudeorum, qui etiamsi tempus libertatis non cognouerint, legalibus tamen sacramentis, non humanis presumtionibus subi-ciuntur.

Item ex Concilio Tollet ano [XI. c. 3.] De his, qui contra Apostoli uoluntatem circumferuntur omni uento doctrinae, placuit sancto concilio, ut metropolitanae sedis auctoritate coacti uniuscuiusque prouinciae ciues, rectoresque ecclesiarum unum eundemque in psallendo teneant modum, quem metropolitana in sede cognouerint institutum, nec aliqua diuersitate cuiusque ordinis uel offitii a metropolitana se patiantur sede disiungi. Sic enim iustum est, ut inde unusquisque sumat regulas magisterii, unde honoris consecrationem accipit, ut iuxta maiorum decreta sedes, que uniuscuiusque sacerdotalis dignitatis est mater, sit ecclesiasticae magistra rationis. Abbatibus sane induitis offitiis, que iuxta uoluntatem sui episcopi regulariter illis implenda sunt, cetera offitia publica, id est uesperam, matutinum, siue missam, aliter quam in principali ecclesia celebrare non liceat.

§. i. Quisquis autem horum decretorum uiolator exstiterit, sex mensibus communione priuatus apud metropolitanum sub penitentiae censura maneat corrigendus: quatenus apud illum et preteritae transgressionis culpam lacrimis diluat, et necessariam offitiorum doctrinam studiose addiscat.

§. 2. Sub ista ergo regula disciplinae non solum metropolitanus totius suae prouinciae pontifices uel sacerdotes adstringat, sed etiam ceteri episcopi subiectos sibi ecclesiarum rectores obtemperare institutionibus cogant.

Item ex Concilio Bracarensi [I. cap. 1.] Placuit omnibus communi consensu, ut unus atque idem psallendi ordo in matutinis uel uespertinis offitiis teneatur, et non diuerse ac priuate, neque monasteriorum consuetudines cum ecclesiastica regula sint permixtae.

Item aduersus naturale ius nulla dispensatio admittitur; nisi forte duo mala ita urgeant ut alterum eorum necesse sit eligi.

Unde in Concilio Tollet ano VIII. [c. 2.] legitur.

Duo mala, licet cautissime sint precauenda tamen si periculi necessitas unum ex his temperare compulerit, id debemus resoluere, quod minori nexu noscitur obligari. Quid autem leuius ex his, quidue grauius sit, purae rationis acumine inuestigemus. Etenim dum peierare compellimur, creatorem quidem offendimus, sed nos tantummodo maculamus. Cum uero noxia promissa complemus et Dei iussa contempnimus et proximis impia crudelitate nocemus, et nos ipsos crudeliori mortis gladio trucidamus. Illic enim dupplici culparum telo perimimur, hic tripliciter iugulamur.

Item Gregorius in Moralibus parte VI. lib. XXXV. c. XIV [in c. 40. Iob. 1. XXXII. c. 17. 18. 19. et 20.] Nerui testiculorum Leuiathan perplexi sunt, quia suggestionum illius argumenta implicatis inuentis alligantur, ut plerosque ita peccare faciant, quatenus si fortasse fugere peccatum appetant, hoc sine alio peccati laqueo non euadant, et culpam faciant, dum uitarit, atque nequaquam se ab una ualeant soluere, nisi in alia se consentiant ligare. Quod melius ostendimus, si qua ex conuersatione hominum alligationis huius exempla proferamus.

§. i. Ecce quidam, dum mundi huius amicitias appetit, cuilibet alteri similem sibi uitam ducenti, quod secretaillius omni silentio contegat, se iureiurando constringit. Sed is, cui iuratum est, adulterium perpetrare cognoscitur, ita ut etiam maritum adulterae occidere conetur. Is autem, qui iusiurandum prebuit, ad mentem reuertitur et diuersis hinc inde cogitationibus impugnatur, atque hoc silere formidat, ne silentio adulterii simul et homicidii particeps fiat, prodere s trepidat, ne reatu se periurii obstringat. Perplexis ergo neruis testiculorum ligatus est, qui in quamlibet partem declinet, metuit, ne a transgressionis contagione liber non sit.

§. 2. Alius cuncta, que mundi sunt, deserens, ac per omnia frangere proprias uoluntates querens, alieno se subdere regimini appetit, sed eum, qui sibi ad Deum preesse debeat, minus cauta inquisitione discernit: quiafortasse is, qui sine iudicio eligitur, cum preesse iam ceperit,'agere que Dei sunt prohibet, que mundi sunt iubet. Pensans itaque subditus, uel que sit culpa inobedientiae, uel quod contagium secularis uitae, et obedire trepidat, et non obedire formidat, ne aut obediens Deum in suis preceptis deserat, aut rursus non obediens Deum in electo priore contempnat.

§. 3. Alius pensare pondus honoris ecclesiastici negligens ad locum regiminis premiis ascendit. Sed quia omne, quod hic eminet, plus meroribus afficitur, quam honoribus gaudet, dum cor tribulatione premitur, ad memoriam culpa reuocatur, doletque se ad laborem cum culpa peruenisse, et quam sit iniquum, quod admiserit, ex ipsa fractus difficultate cognoscit. Reum se igitur cum impensis premiis agnoscens, uult adeptae sublimitatis locum deserere, sed timet, ne grauius delictum sit suscepti gregis custodiam reliquisse; uult suscepti gregis curamgerere, sed formidat, ne deterior culpa sit, regimina pastoralis gregis empta possidere. Per honoris ergo ambitum ligatum culpa hinc inde se conspicit. Esse quippe sine reatu criminis neutrum uidet, si aut susceptus semel grex relinquitur, aut rursum sacra actio seculariter empta teneatur. Undique metuit et suspectus latus omne pertimescit, ne aut stans in empto regimine non digne, lugeat quod non etiam deserens emendat, aut certe regimen deserens, dum aliud flere nititur, rursus aliud de ipsa gregis destitutione committat p.

§. 4. Est tamen, quod ad destruendas Behemot uersutias subtiliter fiat, ut cumi mens inter minora et maxima peccata constringitur, si omnino nullus sine peccato aditus patet, minora semper eligantur ; quia et qui murorum undique ambitu, ne fugiat, clauditur, ibi se in fugam precipitat, ubi breuior murus lingeritur. Hinc Paulus, cum quosdam in ecclesia incontinentes aspiceret, concessit minima, ut maiora declinarent, dicens: ,,Propter fornicationem autem unusquisque suam uxorem habeat.“ Et quia tunc solum coniuges in admixtione sunt sine culpa, cum non pro explenda libidine, sed pro suscipienda prole miscentur, ut hoc etiam, quod concesserat, sine culpa (quam-uis minima) non esse monstraret, ilico adiunxit: „Hocautem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium." Non enim est sine uitio, quod ignoscitur, non precipiti. Peccatum profecto uidit, quod posse indulgeri preuidit. Sed cum in dubiis constringimur, utiliter minimis subdimur, ne in magnis sine uenia peccemus.

§. 5. Itaque plerumque neruorum Behemot istius perplexitas soluitur, dum ad uirtutes maximas per commissa minora transitur.

Verum hoc in una eademque persona intelligitur. Ceterum an in diuersis eadem dispensatio locum habeat, uidelicet, ut committamus minora, ne alii grauioribus implicentur, merito queritur.

De his ita scribit Augustinus lib. Que st. super Genes. [cap. 42.]

Quod ait Sodomitis Loth: „Sunt mihi duae filiae, que nondum nouerunt uiros; producam illas ad uos, utimini illis, sicut placuerit uobis: tantum in uiros istos ne faciatis iniquum : “ quoniam prostituere uolebat filias suas hac compensatione, ut uiri hospites eius nichil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit compensatio flagitiorum uel quorumcumque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius grauius malum faciat; an potius perturbationi Loth, non consilio tribuendum sit, qui hoc dixerit, merito queritur. Et nimirum periculosissime admittitur hec compensatio. Si autem perturbationi humanae tribuitur et menti tanto malo permotae, nullo modo imitanda est.

Consuetudinis autem uel constitutionis rigor nonnumquam relaxatur.

Unde Leo Papa ait [ad Rusticum Narbonensem Episc. epist. XC. ante cap. i.]

Sicut quedam sunt, que nulla ratione conuelli possunt, ita multa sunt, que aut pro necessitate temporum, aut pro consideratione etatum oporteat temperari; illa semper conditione seruata, ut in his, que uel dubia fuerint aut obscura, id nouerimus sequendum, quod nec preceptis euangelicis contrarium, nec decretis sanctorum Patrum in-ueniatur aduersum.

De naturali iure et constitutione uel consuetudine hactenus disseruimus, differentiam, qua ab inuicem discernuntur, assignantes: nunc ad ecclesiasticas constitutiones stilum uertamus, eorumque originem)et auctoritatem, prout ex libris sanctorum Patrum colligere possumus, breuiter assignantes.

Canones generalium conciliorum {ut Ysidorus ait lib. 6. Etimol. c. 16.) a temporibus Constantini ceperunt. In precedentibus namque annis persecutione feruente docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diuersas hereses scissa est, quia non erat episcopis licentia conueniendi in unum, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregari. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Ni-ceno de omni orbe terrarum conuenientes iuxta fidem euangelicam et apostolicam secundum post apostolos simbolum tradiderunt.

§. 1. Inter cetera autem concilia quatuor sunt uenerabiles sinodi, que totam principaliter fidem complectuntur, quasi quatuor euangelia, uel totidem paradisi flumina.

§. 2. Harum prior Nicena sinodus CCCXVIII. episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est: in qua Arrianae perfidiae condempnata estblasphemia, quam de inequalitate sanctae Trinitatis idem Arrius asserebat, et consubstantialem Deo Patri Dei Filium eadem sancta sinodus per simbolum diffiniuit.

§. 3. Secunda sinodus CL. Patrum sub Theodosio seniore Constantinopolim congregata est, que Macedonium, Spiritum sanctum Deum esse negantem, condempnans, consubstantialem Patri et Filio Spiritum sanctum demonstrauit, dans simboli formam, quam tota Grecorum et Latinorum confessio in ecclesiis predicat.

§. 4. Tertia sinodus Ephesina prima CC. episcoporum sub iuniore Theodosio Augusto edita est, que Nestorium, duas personas asserentem in Christo, iusto anathemate condempnauit, ostendens manere in duas naturas unam Domini Iesus Christi personam.

§. 5. Quarta sinodus Calcedonensis DCXXX. sacerdotum sub Martiano principe habita est, in qua Euticem Constantinopolitanum abbatem uerbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et eius Dioscorum defensorem, quondam Alexandrinum episcopum, et ipsum rursum Nestorium episcopum cum reliquis hereticis, una Patrum sententia dampnauit; predicans eadem sinodus Christum Dominum sic natum de Virgine, ut in eum substantiam et diuinae et humanae confiteamur naturae.

§. 6. He sunt quatuor sinodi principales, fidei naturam plenissime predicantes. Sed et si qua sunt concilia, que sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quatuor auctoritates omni manent stabilita uigore: quorum gesta in hoc opere condita continentur.

§. 7. Sinodus autem ex greco interpretatur comitatus uel cetus. Concilii uero nomen tractum est ex more Romano. Tempore enim, quo causa agebatur, conueniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum quasi consilium; consilium quasi considium, d in 1 literam transeunte; uel concilium dictum est exP communi intentione, eo quod in unum dirigant omnem mentis obtutum: supercilia «i enim oculorum sunt; unde qui sibimet dissentiunt, non agunt concilium, quia non sentiunt in unum. Cetus uero conuentus est uel congregatio, a coeundo, id est a con-ueniendo in unum. Hinc et conuentus est nuncupatus, quod ibi homines conueniunt; sicut conuentus cetus sic et concilium a societate multorum in unum appellatur.

De quatuor quoque conciliis scribit B. Gregorius, ita dicens, [lib. I. Regesti Epist. 24.] :

Sicut sancti euangelii quatuor libros, sic quatuor concilia suscipere et uenerari me fateor. Nicenum scilicet, in quo peruersum Arrii dogma destruitur: Constantinopolitanum quoque, in quo Eunomii et Macedonii error conuincitur: Ephesinum etiam primum, in quo Nestorii impietas iudicatur: Calcedonense uero, in quo Euticetis Dioscorique prauitas est reprobata; hec ;tota deuotione amplector integerrima approbatione custodio, quia in his uelut in quadrato lapide sanctae fidei structura consurgit, et cuiuslibet uitae atque actionis norma existit.

§. 1. Quintum concilium quoque ueneror, in quo epistola, que Ibae dicitur, erroris plena reprobatur; Theodoruss personam mediatoris Dei et hominum in duabus substantiis separans, ad impietatis perfidiam cecidisse conuincitur, scripta quoque Theodori, per que beati Cirilli fides reprehenditur, ausu dementiae prolata, refutantur. Cunctas uero quas prefata ueneranda concilia personas respuunt, respuo; quas uenerantur, amplector: quia dum uniuersali sunt consensu constituta, se et non illa destruit, quisquis presumit aut absoluere quos religant, aut ligarequos absoluunt.

De eisdem scribit etiam Gelasius Papa [in concilio habito Romae cum LXX. Episcopis] dicens ;

Sancta Romana ecclesia post illas ueteris et noui testamenti scripturas, quas regulariter suscipimus, etiam has suscipi non prohibet: Sanctam sinodum Nicenam CCCXVIII. Patrum, mediante Maximo Constantino Augusto, in qua Arrius hereticus condempnatus est; sanctam sinodum Con-stantinopolitanam, mediante Theodosio seniore Augusto, in qua Macedonius hereticus debitam dampnationem excepit; sanctam sinodum.Ephesinam primam, in qua Nestorius dampnatus est consensu beatissimi Papae Celestini, mediante Cirillo Alexandrinae sedis antistite, et Arcadio episcopo ab Italia destinato; sanctam sinodum Calcedo-nensem, mediante Martiano Augusto et Anatolio Coristanti-nopolitano episcopo, in qua Nestoriana et Euticiana heresis simul cum Dioscoro eiusque complicibus dampnatae sunt; sed et si qua sunt concilia a sanctis Patribus hactenus instituta, post istorum quatuor auctoritatem et custodienda, et recipienda decernimus.

§. 1. Iam nunc subiciendum est de opusculis sanctorum Patrum, que in ecclesia catholica recipiuntur.

§.2. Opuscula B. Cipriani martiris et Cartaginensis episcopi.

§. 3. Item opuscula B. Gregorii Nacianceni episcopi.

§. 4. Item opuscula B. Athanasii Alexandrini episcopi.

§. 6. Item opuscula B. Iohannis Constantinopolitani episcopi.

§.9. Item opuscula B. Ylarii Pictauiensis episcopi.

§. 10. Item opuscula B. Ambrosii Mediolanensis episcopi.

§. 11. Item opuscula B. Augustini episcopi Ipponensis.

§. 12. Item opuscula B. Ieronimi presbiteri.

§. 13. Item opuscula beati Prosperi uiri religiosissimi.

§. 14. Item epistolam B. Leonis Papae ad Flauianum episcopums destinatam, cuius textum si quisquam usque ad unum iota disputauerit, et non eam in omnibus uenerabiliter receperit, anathema sit.

§. 15. Item opuscula atque tractatus omnium Patrum orthodoxorum, qui in nullo a sanctae Romanae ecclesiae consortio deuiauerunt, nec ab eius iideli predicatione seiuncti sunt, sed communionis ipsius gratia Dei usque ad ultimum diem uitae suae participes fuerunt, legenda decernimus.

§. 16. Item decretales epistolae, quas beatissimi Papae diuersis temporibus ab urbe Romana pro diuersorum Patrum consolatione dederunt, uenerabiliter suscipiendae sunt.

§. 17. Item gesta sanctorum martirum, qui multiplicibus tormentorum cruciatibus et mirabilibus confessionum triumphis irradiant. Quis ita esse catholicorum dubitet, et maiora eos in agonibus fuisse perpessos, nec suis uiribus, sed gratia Dei et adiutorio uniuersa tolerasse? Sed ideo secundum antiquam consuetudinem singulari cautela in sancta Romana ecclesia non leguntur, quia et eorum, qui conscripsere, nomina penitus ignorantur, et ab infidelibus aut idiotis superflua, aut minus apta, quam rei ordo fuerit, scripta esse putantur: sicut cuiusdam Quirici et Iulitae, sicut Gregorii aliorumque huiusmodi passiones, que ab hereticis perhibentur conscriptae. Propter quod, ut dictum est, ne uel leuis subsannandi oriretur occasio, in sancta Romana ecclesia non leguntur. Nos tamen cum predicta ecclesia omnes mar-tires et eorum gloriosos agones, qui Deo magis quam hominibus noti sunt, omni deuotione ueneramur.

§. 18. Item uitas Patrum, Pauli, Antonii, Ilarionis et omnium eremitarum, quas tamen uir beatissimus scripsit Ieronimus, cum omni honore suscipimus.

§. 19. Item actus B. Siluestri, apostolicae sedis presulis, licet eius, qui conscripsit, nomen ignoremus, a multis tamen in urbe Roma catholicis legi cognouimus, et pro antiquo usu multae hoc imitantur ecclesiae.

§. 20. Item scripta de inuentione S. crucis dominicae , et alia scripta de inuentione capitis, B. Iohannis Baptistae, nouellae quidem reuelationes sunt, et nonnulli eas catholici legunt, sed cum hec ad catholicorum manus peruenerint, B. Pauli apostoli sententia precedat: „ Omnia probate, quod bonum est tenete.“

§. 21. Item Rufinus uir religiosus plurimos ecclesiastici operis edidit libros, nonnullas etiam scripturas interpretatus est; sed quoniam B. Ieronimus in aliquibus eum de arbitrii libertate notauit, illa sentimus, que predictum B. Ieronimum sentire cognoscimus: et non solum de Rufino, sed etiam de uniuersis quos uir sepius memoratus zelo Dei et fidei religione reprehendit.

§.22. Item Origenis nonnulla opuscula, que uir beatissimus Ieronimus non repudiat, legenda suscipimus, reliqua autem omnia cum auctore suo dicimus esse renuenda.

§. 23. Item chronicon Eusebii Cesariensis, atque eiusdem historiae ecclesiasticae libros, quamuis in primo narrationis suae libro tepuerit, et postea in laudibus atque excusatione Origenis scismatici unum conscripserit librum: propter rerum tamen notitiam singularem, que ad instructionem pertinent, usquequaque non dicimus renuendos.

§. 24. Item Orosium uirum eruditissimum collaudamus, quia ualde nobis necessariam aduersus paganorum calumpnias ordinauit historiam, miraque breuitate contexuit.

§. 25. Item uenerabilis uiri Sedulii jascale opus, quod heroicis descripsit uersibus, insigni aude proferimus.

§. 26. Item Iuuenci nichilominus laboriosum opus non spernimus, sed miramur.

§. 27. Ceterum, que ab hereticis, siue scismaticis conscripta uel predicata sunt, nullatenus recipit catholica et apostolica ecclesia Romana. E quibus pauca, que ad memoriam uenerunt, et a catholicis uitanda sunt, credimus esse subdenda.

§. 28. Imprimis Arriminen-sem sinodum, a Constantio Cesare Constantini filio congregatam mediante Tauro prefecto, ex tunc et nunc et usquein eternum confitemur esse dampnatam.

§. 29. Itemitinerarium nomine Petri apostoli, quod appellatur sancti Clementis lib. VIII., apocrifum.

§. 30. Actus nomine Andreae apostoli, apocrifi.

§.31. Actus nomine Philippi apostoli, apocrifi.

§. 32. Actus nomine Petri apostoli, apocrifi.

§. 33. Actus nomine Thomae apostoli, apocrifi.

§. 34. Euangelium nomine Thaddei, apocrifum.

§. 35. Euangelium nomine Thomae apostoli, quo utuntur Manichei, apocrifum.

§. 36. Euangelium nomine Barnabae, apocrifum.

§. 37. Euangelium nomine Bartholomei apostoli, apocrifum.

§.38. Euangelium nomine Andreae apostoli, apocrifum.

§. 39. Euangelia, que falsauit Lucianus, apocrifa.

§. 40. Euangelia, que falsauit Ircius, apocrifa.

§. 41. Liber de infantia Saluatoris, apocrifus.

§. 42. Liber de natiuitate Saluatoris, et de S. Maria, et de obstetrice Saluatoris, apocrifus.

§. 43. Liber, qui appellatur Pastoris, apocrifus.

§. 44. Libri omnes, quos fecit Lenticius, discipulus diaboli, apocrifi.

§. 45, Liber, qui appellatur Fundamentum, apocrifus.

§.46. Liber, qui appellatur Thesaurus, apocrifus.

§. 47. Liber, qui appellatur de filiabus Adae, uel Geneseos, apocrifus.

§. 48. Centimetrum de Christo Virgilianis compaginatum uersibus, apocrifum.

§. 49. Liber, qui appellatur Actus Teclae et Pauli apostoli, apocrifus.

§. 50. Liber, qui appellatur Nepotis, apocrifus.

§.51. Liber prouerbiorum, quiab hereticis conscriptus et S. Xisti nomine signatus est, apocrifus.

§. 52. Reuelatio, que appellatur Pauli apostoli apocrifa.

§. 53. Reuelatio, que appellatur Thomae apostoli, apocrifa.

§. 54. Reuelatio, que appellatur Stephani, apocrifa.

§. 55. Liber, qui appellatur Transitus S. Mariae, apocrifus.

§. 56. Liber, qui appellatur Penitentia Adae, apocrifus;

§. 57. Liber Ogiae nomine Gigantis, qui ab hereticis cum dracone post diluuium pugnasse perhibetur, apocrifus.

§. 58. Liber, qui appellatur TestamentumIacob, apocrifus.

§. 59. Liber, qui appellatur Penitentia Origenis, apocrifus.

§. 60. Liber, qui appellatur Penitentia S. Cipriani, apocrifus.

§. 61. Liber, qui appellatur Penitentia lamniset Mambrae, apocrifus.

§. 62. Liber, qui appellatur Sortesapostolorum, apocrifus.

§. 63. Liber Lusanae, apocrifus.

64. Liber canonum Apostolorum, apocrifus.

§. 65. Liber Phisiologus, qui ab hereticis conscriptus est et B. Ambrosii nomine presignatus, apocrifus.

§. 66. Historia Eusebii Pamphili, apocrifa.

§. 67. Opuscula Tertulliani siue Africam apocrifa.

§ 69. Opuscula Postumianiet Galli, apocrifa.

§. 69. Opuscula Montani, Priscillae et Maximillae, apocrifa.

§. 70. Opuscula omnia Fausti Manichei, apocrifa.

§. 71. Opuscula alterius Clementis Alexandrini, apocrifa.

§. 72. Opuscula Cassiani presbiteri Galliarum, apocrifa.

§. 73. Opuscula Victorini Pictauiensis, apocrifa.

§. 74. Opuscula Fausti Regiensis Galliarum, apocrifa.

§. 75. Opuscula Frumentii, apocrifa.

§. 76. Epistola Iesu ad Agbarum, regem, apocrifa.

§. 77. Passio Georgii, apocrifa.

§. 78. Passio Cirici et Iulitae, apocrifa.

§. 79. Scriptura, que appellatur Contradictio Salomonis, apocrifa.

§. 80. Philacteria omnia, que non angelorum, ut illi confingunt, sed demonum magis arte conscripta sunt, apocrifa.

§. 81. Hec et omniahis similia, que Simon Magus, Nicolaus, Cerinthus, Marcion, Basilides, Ebion, Paulus etiam Samosatenus, Fotinus et Bonosus et qui simili errore defecerunt, Montanus quoque cum suis obscenissimis sequacibus, Apollinaris, Valentinus siue Manicheus, Faustus, Sabellius, Arrius, Macedonius, Eunomius, Nouatus, Sabbatius, Cele-stius, Donatus, Eustathius, Iouinianus, Pelagius, Iulianus et Latiensis, Celestinus, Maximinus, Pri-scianus ab Hispania, Lampedius, Dioscorus, Eutices, Petrus, et alius Petrus, e quibus unus Alexandriam, alius Antiociam maculauit, Acatius Constantinopolitanus, cum consortibus suis, nec non et omnes hereses, quas ipsi eorumque discipuli, siue schismatici docuerunt uel conscripserunt, quorum nomina minime retinentur, non solum repudiata, uerum etiam ab omni Romana et apostolica ecclesia eliminata, atque cum suis auctoribus auctorumque sequacibus sub anathematis indissolubili uinculo, in eternum confitemur esse dampnata.

§. 82. Ceterum, qui libri in ecclesiasticis offitiis per anni circulum a nonnullis legantur (quod ritum illum apostolica non reprobat, sed sequitur ecclesia) pro fidelium edificatione adnotandum censuimus. Quidam, quod in septuagesima ponunt pentateuchum f usque m XV. diem ante Pascha, XV. dieponunt Ieremiam usque in cenam Domini. In cena Domini legunt tres lectiones de lamentatione Ieremiae: „Quomodo sedet sola ciuitas, etc.“ et tres de tractatu S. Augustini in psalm. LIV.: Exaudi Deus orationem meam et ne despexeris, et tres de Apostolo, ubi ait in epistola ad Corinthios: „Conuenientibus uobis in unum. Secunda lectio sic incipit: „Similiter et calicem postquam cenauit, !etc.“ Tertia: „De spiritualibus autem nolumus uos ignorare, fratres.“ In parasceue tres lectiones de lamentatione Ieremiae, et tres de tractatu S. Augustini in psalmum LXIII: „Exaudi Deus orationemmeam, cum deprecor,“ et tres de Apostolo, ubi ait in epistola ad Ebreos: ,, Festinemus ingredi in illam requiem, etc.“ Secunda lectio: „ Omnis namque pontifex.“ Tertia: „De quo grandis nobis sermo.“ In sabbato sancto tres lectiones de lamentatione Ieremiae prophetae, et tres de tractatu S. Augustini in eumdem psalmum LXIII.: ,, Exaudi Deus orationem meam, cum deprecor ,“ et tres de Apostolo, ubi ait in epistola ad Ebreos: „Christus assistens pontifex futurorum bonorum.“ Secunda lectio: „Ubi enim testamentum est.“ Tertia: „Umbram enim habens lex futurorum bonorum.“ In pascha Domini homilias ad ipsum diem pertinentes, infra hebdomadam homilias. In octauis++f paschae ponunt actus apostolorum et epistolas canonicas et apocalipsin, usque in ocatauas pentecostes, In octauis pentecostes ponunt libros regum et paralipomenon usque in calendas augusti. In dominica prima mensis augusti ponunt Salomonem usque in calendas septembris. In dominica prima septembris ponunt Iob,Tobiam, Hester, Esdram usque in calendas octobris. In dominica prima mensis octobris ponunt librum Machabeorum usque in calendas nouembris. In dominica prima mensis nouembris ponunt Ezechielem et Danielem et minores pro phetas usque in calendas decembris. In dominica prima mensis decembris ponunt Esaiam prophetam usque ad natiuitatem Domini. In natali Domini legunt primum de Esaia tres lectiones. Prima lectio: „ Primo tempore alleuiata est terra Zabulon, etc.“ Secunda: „Consolamini, consolamini." Tertia: „Consurge, consurge". Deinde leguntur sermones uel homiliae ad ipsum diem pertinentes. In natali S. Stephani homilia de ipso die. In natali S. Ioannis similiter. In natali innocentium similiter. In natali S. Siluestri similiter. In Octaua natalis Domini homilia de ipso die. In dominica prima post natiuitatem Domini ponunt epistolas Pauli usque in septuagesimam. In epiphania lectiones tres de Esaia. Prima lectio incipit: ,,Omnes sitientes." Secunda: „Surge, illuminare Ierusalem." Tertia: ,, Gaudens gaudebo in Domino." Deinde leguntur sermones uel homiliae ad ipsum diem pertinentes.]

Apostolorum canones, qui per Clementem Romanum Pontificem, sicut quidam asserunt, dicuntur esse translati, sunt quinquaginta.

Hos non recipiendos, sed inter apocrifa deputatos, Ysidorus scribit dicens:

Canones, qui dicuntur apostolorum, seu quia eosdem nec sedes apostolica recipit, nec sancti Patres illis consensum prebuerunt, pro eo quod ab hereticis sub nomine apostolorum compositi dignoscuntur, quamuis in eis inueniantur utilia, auctoritate tamen canonica atque apostolica eorum gesta constat esse remota atque inter apocrifa deputata.

ZepJierinus autem e contra scribit Episcopis per Siciliam constitutis, [epist. I.]

Sexaginta sententias apostoli prescripserunt cum aliis quam plurimis episcopis, et seruandas esse censuerunt.

Item r Clementis librum, id est Petri apostoli itinerarium, et canones apostolorum numerant Patres inter apocrifa, exceptis quinquaginta capitulis, que decreuerunt orthodoxae fidei adiungenda.

Item VI. Sinodus, cap. 2. Placuit huic sanctae Sinodo, ut amodo confirmata et rata sint canonum apostolorum LXXXV. capitula. Epistola Ysidori in capite canonum. Ysidorus seruus Christi lectori suo conseruo.

§. 1 Propter eorum auctoritatem ceteris conciliis preponimuscanones, qui dicuntur apostolorum, licet a quibusdam apo-crifi dicantur, quoniam perplures eos recipiunt, et sancti Patres eorum sententias sinodali auctoritate robo-rauerunt et inter canonicas posuerunt constitutiones.

Item. §. 2. Primus ordo, ut predictum est, de celebrando concilio insertus habetur, et postmodum canonum apostolorum, ac primorum apostolicorum (id est, a S. Clemente usque ad S. Siluestrum) decretorum atque diuersorum conciliorum breuiarium est interpolatum, sequens ordinem suum.

Gratianus. Item cum Adrianus Papa sextam sinodum recipiat cum omnibus canonibus suis, cum etiam sancta octo universalia concilia professione Romani Pontificis sint roborata, in septima autem Sinodo, siue in sexto concilio, apostolorum canones sint recepti et approbati: patet, quod non sunffiz inter apocrifa deputandi.

Scribit Adrianus Papa Tharasio Patriarchae:

Sextam sanctam sinodum recipio cum omnibus canonibus suis.

Gratianus. Sed dubitatur de ea, an canones conscripserit, quod ex quarta actione sextae sinodi facile absoluitur.

Ait enim Petrus Episcopus Nicomediae:

Habeo librum continentem canones sanctae sinodi sextae.

Patriarcha dixit: §. i. Quidam per ignorantiam scandalizantur pro canonibus istis, dicentes: Numquid sexta 6frxodt& catndtteS fecit? fidant ergo, quoniam saitcta sifiodas sexta sub Constantino congregata est contra eos, qui dicebant unam operationem esse et uoluntatem in Christo, in qua sancti Patres illos utpote hereticos anathematizaue-runt, et orthodoxam fidem explanauerunt.

§. 2. Soluta est hec sinodus Constantini XIV. anno. Post quatuor uero aut quinque annos iidem sancti Patres congregati sunt sub Iustiniano, filio Constantini, et redictos canones promulgauerunt, de quibus nullus duitet. Qui enim sub Constantino in Sinodo fuerunt, iidem ipsi sub Iustiniano istis canonibus subscripserunt. Oportebat enim, ut sinodus uniuersalis canones ecclesiasticos promulgaret.

Item: §. 3. Sancta sinodus sexta post promulgatam ab ea diffinitionem contra Monothelitafc, Constantino imperatore, qui eam congregauerat, non post multo defuncto, Iustiniano filio eius regnante pro eo.

§. 4. Eadem sancta sinodus diuinitus inspirata iterum Constantinopo-lim quarto aut quinto anno congregata est, et canones CII. numero ad correctionem ecclesiae promulgauit.

Ex his ergo colligitur, quod sexta sinodus bis congregata est: primo sub Constantino et nullos canones constituit; secundo sub Iustiniano filio eius, et prefatos canones promulgauit.

Unde sancti Patres in eadem Sinodo secundo congregati dixerunt:

Quoniam sanctae et uniuersales sinodi, quinta sub Iustiniano Augusto, sexta sub Constantino patre suoAugusto, de misterio fidei plenissime disputantes, canones non fecerunt, sicut ceterae quatuor uniuersales sinodi: propterea nos conuenientes in hanc imperialem urbem sacros canones conscripsimus.

Item: §. 1. Placuit huic sanctae Sinodo, ut amodo confirmata et rata sint canonum apostolorum LXXXV. capitula.

Item: §. 2. Confirmamus et ceteros sanctorum canones et sinodos, id est, Nicenam, Anchiritanam, Neocesariensem, Gangrensem, Antiocenam, Laudicensem, Constantinopolitanam, Ephesi-nam primam, Calcedonensem, Sardicensem et Cartaginensem, et opuscula Theophili Alexandrini episcopi, et martirisf, Trismegisti Gregorii, Neocesariensis episcopi, Athanasii episcopi Alexandrini, Basilii Cesareae Capadociae episcopi, Gregorii Niseni episcopi, Gregorii Theologi, Amphilochii Iconiensis episcopi, Timothei Alexandrini episcopi, Germani Constantinopolitani episcopi, Cirilli Alexandrini episcopi, Cipriani Cartaginensis episcopi et sinodum suam.

Item ex Libro Diurno professio Romani Pontificis. Sancta octo uniuersalia concilia, primum Nice-num, Constantinopolitanum, Ephesinum, Calcedo-nense quintum et sextum, Constantinopolitanum; item Nicenum; octauum quoque Constantinopolitanumusque ad unum apicem immutilata seruare, et pari honore et ueneratione digna habere, et que predicauerunt et statuerunt omnibus modis sequi et predicare, quecumque condempnauerunt ore et corde condempnare pro quo autem tempore sexta sinodus et secunda et prima, et quarta et quinta congregatae sunt, Bedain libro de temporibus [c. 65.] scribit, dicens:

Sexta sinodus uniuersalis Constantinopolim celebrata est, et greco sermone conscripta, temporibus Papae Agathonis, exequente piissimo principe Constantino intra palatium suum, simulque legatis Apostolicae sedis, et episcopis CL. residentibus.

§. 1. Prima uniuersalissinodus in Nicea congregata est contra Arrium CCCXVIII. Patrum, temporibus Iulii Papae, sub Constantino principe.

§. 2. Secunda in Constantinopolim CL. Patrum, contra Macedonium et Eudoxium, temporibus Damasi Papae et Gratiani principis, quando Nectarius eiusdem urbis episcopus est ordinatus.

[§. 3. Deestzi]

§. 4. Quarta in Calcedone DCXXX. Patrum, sub Leone Papa, temporibus Martiani principis, contra Euticen nefandissimorum monachorum presulem.

§. 5. Quinta in Constantinopolim i temporibus Iulii Papae, sub Iustiniano principe, contra Theodorum et omnes hereticos.

Prima autem sinodus in Nicea, CCCXVIII. Patrum, contra Arrium Alexandrinum presbiterum, qui tres gradus in trinitate asserebat, Patrem maiorem, Filium minorem, Spiritum sanctum creaturam, temporibus Constantini principis Siluestri Papae Romani, Macharii Ierosolimitani, Alexandri Alexandrini, qui condempnata eadem heresi statuerunt canones XX., quorum auctor maxime prefatus Alexander episcopus fuit.

§. 1. Secunda in Constantinopolim CL. patrum, contra Macedonium Constantinopolitanum episcopum, qui negabat Spiritum sanctum Deum esse, temporibus Gratiani Theodosii principum, Damasi Papae Romani, Cirilli Ierosolimitani, Nectarii Alexandrini, qui condempnata prefata heresi statuerunt canones III. quorum auctor maxime 3. Nectarius Constantinopolitanus episcopus fuit.

§. 2. Tertia in Epheso CCCL Patrum, contra Nestorium Constantinopolitanum episcopunii, qui dicebat, beatam Virginem Mariam non Dei, sed hominis tantummodo gciubicem, ut jjjnp personam carnis, aliam faceret Deitatis, temporibus Theodosii principis imperatoris iunioris, Celes tini Papae Romani, Iuuenalis Constantinopolitani episcopi, Cirilli Alexandrini; qui XV. capitula contra Nestorii blasphemias totidem capitula, auctore eodem sancto Cyrillo, anathematizando conscripserunt.

§. 3. Quarta in Calcedone DCXXX. Patrum, contra Euticen Constantinopolitanum abbatem, qui asserebat, Christum post humanam assumptionem non ex duabus naturis existere, sed solam in eo diuinam naturam permanere, temporibus Martiani principis, Leonis Papae Romani, Iuuenalis Ierosolimitani, Anatholii Constantinopolitani, qui condempnata prescripta heresi statuerunt canones XXVII., quorum auctor maxime idem sanctus Anatholius Constantinopolitanus episcopus fuit.

§. 4. Quinta in Constantinopolim, contra Theodorum Moso-phenum et omnes hereticos, qui Theodorus dicebat alium esse Dei uerbum, et alium Christum, et sacram Mariam Virginem negabat genitricem Dei fuisse, temporibus Iustiniani principis, Vigilii Papae Romani, Domnini Antioceni, Eutichii Constantinopolitani; qui XIV. capitula anathematizando scripserunt contra Theodori et sociorum eius blasphemias.

§. 5. Sexta in Constantinopoli CL. Patrum, contra Macharium Antiocenum episcopum et socios eius, qui unam uoluntatem et operationem in Christo falsa suspicione astruebant, temporibus Constantini principis, Agatonis Papae Romani, Gregorii Constantinopolitani; qui condempnata prefata heresi anathematizando scripserunt nouem capitula interius annexa.

Prima annotatio Anquiritanae sinodi, que ante Nicenam fertur fuisse, sed propter auctoritatem maiorem postponitur; in qua Patres XVIII. statuerunt canones XXIV quorum auctor maxime Vitalis Antiocenus episcopus extitit.

§. i. Secunda Neocesariensis, que post Anquiritanam, et Antiocenam legitur fuisse; in qua Patres XVIII statuerunt canones XIV. quorum auctor maxime Vitalis Salaminus extitit.

§. 2. Tertia Gangrensis, que post Nicenam legitur fuisse, in qua Patres XVII. statuerunt canones XX. propter quasdam necessitates ecclesiasticas, maxime contra Eustasium, qui dicebat, quod nullus in coniugali gradu positus, nec ullus fidelis, qui non omnibus renuntiaret que possideret, spem ad Dominum& haberet, et multa alia uenenosa, que enumerare longum est.

§. 3. Quarta Sardicensis, in qua Patres LX. statuerunt canones XXI. quorum auctor maxime Osius Cordubensis episcopus, et Vincentius Capuanus episcopus, et Ianuarius Beneuentanus, et Calepodius Neapolitanus sanctae Romanae ecclesiae legati extiterint.

§. 4. Quinta Antiocena, in qua Patres XXX. statuerunt canones XXV. quorum auctor maxime Eusebius Palestinensis episcopus extitit.

§. 5. Sexta Laudicensis, in qua Patres XXII. statuerunt canones LVIII., quorum auctor maxime Theodosius episcopus extitit.

§. 6. Septima Cartaginensis, in qua Patres CCVIII. statuerunt canones XXXIII., quorum auctor maxime Aurelius Cartaginensis episcopus extitit. Etiam S. Augustinus Yponensis episcopus in eadem Sinodo legitur fuisse, temporibus Honorii Augusti.

§. 7. Octaua Africana sub Theodosio minore Augusto, in qua Patres CCXXIV. recitauerunt et firma-uerunt canones CV., qui per diuersa concilia Africanae prouinciae temporibus Aurelii Cartaginensis episcopi leguntur esse conscripti.

§. 8. Nona Arelatensis, in qua Patres DC. statuerunt canones, quorum auctores maxime Siluester urbis Romae episcopus, et S. MaurinusP Arelatensis episcopus extiterunt, temporibus Constantini Augusti, sicut quidam asserunt.

§. 9. Decima item Arelatensis, in qua Patres XIX. statuerunt canones, quorum auctor maxime Cesarius <i Arelatensis episcopus extitit.

§. 10. Undecima item Arelatensis, in qua Patres XVIII. statuerunt canones.

§. 11. Duodecima item Arelatensis in Vico Ortensico, in qua Patres XI. constituerunt canones, quorum auctor maxime S. Cesarius episcopus extitit.

§. 12. Tertiadecima item Arelatensis, in qua Patres XIX. statuerunt canones, quorum auctor maxime Sarpidius Arelatensis episcopus extitit.

§. 13. Quartadecima Aurasicensis, in qua Patres XVI. statuerunt canones, quorum auctor maxime Ilarius episcopus extitit.

§. 14. Quinta-decima Epaunensis, in qua Patres XXVI. statuerunt canones XL., quorum auctor maxime Cesarius Episcopus extitit.

§. 15. Sextadecima Agathensis, in qua Patres XXXIII statuerunt canones, quorum auctor maxime Cesarius extitit.

§. 16. Septima decimaftf Aurelianensis, in qua Patres LXXII. statuerunt canones, quorum maxime auctor Aurelianusy Arelatensis episcopus extitit.

§. 17. Octauadecima item Aurelianensis, in qua Patres XXXI. statuerunt canones, quorum auctor maxime Melanius Rodonensis episcopus extitit.

§. 18. Nonadecima item Aurelianensis, in qua Patres XXV. statuerunt canones, quorum auctor maxime S. Albinus Andegauensis episcopus extitit.

§. 19. Vicesima Aruernensis, in qua Patres XV. statuerunt canones, quorum auctor maxime Honoratus Breutensis episcopus extitit.

§. 20. Vicesima prima >Maticensis, in qua Patres XXL statuerunt canones, quorum auctor maxime Priscus Lugdunensis episcopus extitit.

§. 21. Vicesima secunda item Maticensis, in qua Patres LX VIII.statuerunt canones, quorum auctor maxime idem Priscus Lugdunensis episcopus extitit.

§. 22. Vicesima tertia Lugdunensis, in qua Patres XVII. statuerunt canones, quorum auctor maxime Philippus Viennensis episcopus extitit.

§. 23. Vicesima quarta item Lugdunensis, in qua Patres XX. constituerunt canones, quorum auctor maxime Priscus Lugdunensis episcopus extitit. Sed quod Nicena sinodus XX. canones supra statuisse dicitur, contrarium uidetur ei, quod in epistola Athanasii inuenitur.

Scribit enim Athanasius Alexandrinus Marco Papae, ita dicens:

Septuaginta Niceni capitula, que de prefata Sinodo, iubente domino meo Alexandro, decreta omnium episcoporum attuli que sunt igne combusta, optamus, ut a sede sanctae ecclesiae uestra auctoritate percipere per presentes legatos mereamur.

Item: §. i. Presentibus nobis septuaginta in memorata Sinodo capitula tractata sunt: triginta £ a Grecis, greca edita lingua; et triginta a Latinis, similiter latina edita lingua. Sed uisum est CCCXVIII. episcopis Spiritu sancto repletis, et maxime iam dicto Alexandro, et apostolicae sedis apocrisiariis, ut decem capitula adunarentur, aliis atque congruis locis insererentur, et ad formam LXX. discipulorum, uel totius orbis terrae linguarum, septuaginta tanti et tam excellentis concilii fierent capitula, que omnem Christianorum informarent orbem.

Quomodo ergo uiginti tantum capitula in Nicena Sinodo statuta dicuntur, cum septuaginta capitula (ut Athanasius scribit) in ea statuta monstrentur? His ita respondetur: Capitula Nicenae sinodi quedam in desuetudinem abierunt: uiginti tantum in Romana ecclesia habentur.

Unde Stephanus Papa scribit, dicens Luitberto Episcopo Maguntino:

Viginti tantum capitula Nicenae sinodi in sancta Romana ecclesia habentur; sed quo neglectu alia defecerint, ambiguum est. Plurimi arbitrantur Antioceno ea esse concilio inserta. Sardicense quoque concilium auctoritate Nicolai Papae recipitur. Unde idem scribit clero Constantinopolitano:

Quod dicitis, neque Sardicense concilium, neque decretalia uos habere sanctorum Patrum uel recipere, non facile uobis facultas credendi tribuitur, maxime cum Sardicense concilium, quod penes uos in uestris regionibus actum est, et omnis ecclesia recipit, qua ratione conueniat, ut hec sancta Constantinopolitana ecclesia abiceret et ut dictum est non reciperet?

Generalia concilia quorum tempore celebrata sint, uel quorum auctoritas ceteris premineat sanctorum auctoritatibus, supra monstratum est. Auctoritas uero congregandorum conciliorum penes apostolicam sedem est.

Unde Marcellus Papa scribit Maxentio:

Sinodum episcoporum absque huius sanctae sedis auctoritate (quamquam quosdam episcopos possitis congregare) non potestis regulariter facere. Neque ullum episcopum, qui hanc appellauerit apostolicam sedem, dampnare, antequam hinc sententia definitiua procedat. Nam si seculares in publicis iudiciis libellis utuntur appellatoriis, quanto magis sacerdotibus hec eadem agere licet, qui super illos sunt?“ de quibus dictum est: Ego dixi, Dii estis?

Item Iulius Papa [I.] orientalibus episcopis. Regula uestra, nullas habet uires, nec habere poterit, quoniam nec ab orthodoxis episcopis hoc concilium actum est, nec Romanae ecclesiae legatio interfuit; canonibus precipientibus, sine eius auctoritate concilia fieri non debere. Nec ullum ratum est, aut erit unquam concilium, quod fultum fuerit auctoritate eius.

Item Damasus Papa [I. ad Stephanum epist. IV.] Huic sedi concessa nullus usurpare sine eius consultu presumat, qui non uult honore ecclesiastico indignus aut contemptor iudicari .

Item Gregorius. Nec, licuit aliquando, nec licebit particularem sinodum congregari; sed quotiens aliqua de uniuersali Sinodo aliquibus dubitatio nascitur, ad recipiendam de eo, quod non intelligunt, rationem, aut sponte hi, qui salutem animae suae desiderant, ad apostolicam sedem pro perci-pienda ratione conueniant; aut si forte (sicut de talibusscriptum est: Peccator, cum uenerit in profundum malorum, contempnit), ita obstinati et contumaces extiterint, ut doceri non uelint, eos ab eisdem sedibus apostolicis aut attrahi ad salutem quoquomodo necesse est, aut (ne aliorum perditio esse possint) secundum canones per seculares opprimi potestates.

Item Pelagius [Papa II.] Episcopis, qui conuenerunt ad illicitam uocationem Iohannis Constantinopolitani, [epist. I. cap. i.] Multis denuo apostolicis et canonicis atque ecclesiasticis instruimur regulis, non debere absque sententia Romani Pontificis concilia celebrari.

§. i. Quapropter, ut iam dictum est, recte non concilium, sed uestrum conuenticulum uel conciliabulum cassatur, et quicquid in eo actum est, irritum habetur et uacuum. Vos quoque deinceps uidete, ut nullius hortatu talia presumatis si apostolicae sedis communione carere non uultis.

§, 2. Si uero in qualibet prouincia ortae fuerint questiones, et inter ipsius prouinciae episcopos discrepare ceperit ratio, atque inter ipsos dissidentes non conueniat, ad maiorem tunc sedem referantur. Et si illic facile et iuste non discernuntur, ubi fuerit sinodus regulariter congregata, canonice et iuste iudicentur. Maiores uero et difficiliores questiones (ut sancta sinodus statuit, et beata consuetudo exigit), ad sedem apostolicam semper deferantur.

Item Simachus Papa. Concilia sacerdotum ecclesiasticis legibus quotannis decreta per prouincias, quia presentiam Papae non habent, ualetudinem perdiderunt. Legite insanissimi, aliquando in illis preter apostolici apicis sanctionem aliquid constitutum, et non de maioribus negotiis ad consultationem, si quid occurrerit, prefatae sedis arbitrio fuisse ser-uatum?

Hinc etiam cum auctoritas Teodorici regis ex diuersis prouinciis ad urbem Romam sacerdotes conuenire precepisset, ut sanctum concilium iudicaret de his, que uenerabili Papae Simacho, presuli apostolicae sedis, ab aduersariis ipsius dicebantur impingi, Liguriae Emiliae episcopi, seu Venetiarum suggesserunt, ipsum, qui dicebatur impetitus, debere sinodum conuocare: scientes, quia eius sedi primum Petri apostoli meritum, deinde secuta iussione Domini conciliorum uenerandorum auctoritas singularem in ecclesiis tradidit potestatem, nec antedictae sedis antistitem minorum subiacuisse iudicio.

§. i. Ad hec serenissimus rex Deo inspiranterespondit: Sinodalis esse arbitrii in tanto negotio sequenda prescribere, nec aliquid ad se preter reuerentiam de ecclesiasticis negotiis pertinere, committens etiam potestati pontificum, ut siue propositum uellent audire negotium, siue nollent, quod magis putarent utile, deliberarent, dummodo uenerandi prOuisione concilii pax in ciuitate Romana daretur. Episcopi uero in Sinodo residentes congregata auctoritate eiusdem Simachi dixerunt: „ Simachus Papa sedis apostolicae presul ab huiusmodi oppos titionibus impetitus quantum ad homines respicit, sit immunis et liber, cuius causam totam Dei iudicio reseruamus.

§. 2. „De clericis uero memorati Papae, qui ab episcopo suo ante tempus contra regulas discesserunt, et scisma fecerunt, hoc fieri decreuimuss, ut satisfacientes episcopo suo misericordiam consequantur et offitiis ecclesiasticis se gaudeant restitui K

§. 3. „ Laurentius episcopus ecclesiae Mediolanensis huic statuto nostro, in.quo totam causam Dei iudicio commisimus, subscripsit Petrus Ecclesiae Rauennatis Episcopus sub eisdem uerbis subscripsit, post eum LXXV. episcopi. Illud de clericis jt?ro pace in Urbe reformanda misericorditer et dis-pensatiue factum dignoscitur.

§. 4. Lfoc quoque notandum est, gwocZ in hoc concilio et in alia Sinodo Simachi Papae ante Rauennatem episcopum Mediolanensis subscripsisse respondisse legitur: ex quo et sedis prerogatiuam ante eum habere colligitur.

Ait enim Gregorius I., [lib. VII. reg. epist. 112.] Sia gr io Episcopo Augustodunensi: Episcopos secundum ordinationis suae tempus siue ad considendum in concilio, siue ad suscribendum, uel in qualibet alia re, sua attendere loca decernimus, et suorum sibi prerogatiuam ordinum uindicare.

Verum tempus ordinationis non ad ecclesias, sed ad personas refertur, sicui ex consuetudine Cardinalium sanctae Romanae ecclesiae, et episcoporum uniuscuiusque prouinciae euidenter apparet.

Episcoporum igitur concilia, ut ex premissis apparet, sunt inualida ad diffiniendum et constituendum, non autem ad corrigendum. Sunt enim necessaria episcoporum concilia ad exortationem et correctionem, que etsi non habent uim constituendi, habent tamen auctoritatem imponendi et indicendi, quod alias statutum est et generaliter seu specialiter obseruari preceptum.

Ex Cabilonensi Concilio, cap. 6. Placuit ut conseruato metropolitani primatu ceteri episcopi, secundum suae ordinationis tempus, alius alii deferat locum.

Unde Leo I., [epist. LXXXII. c. 7. Anastasio] Thessalonicensi Episcopo:

De conciliis autem episcopalibus non aliud indicimus, quam sancti Patres salubriter ordinauerunt 5 scilicet bini conuentus per annos singulos habeantur, in quibus de omnibus querelis, que inter diuersos ecclesiae ordines. nasci solent, iudicetur. Ac si forte inter ispsos, quipresunt, de maioribus peccatis nascitur (quod absit) causa, que prouinciali examine nequeat diffiniri, fraternitatem tuam de totius negotii qualitate metropolitanus curabit instruere, ut si, coram positis partibus nec tuo fuerit res sopitaiudicio, ad nostram cognitionem, quicquid illud est, transferatur.

Item ex Niceno Concilio, [cap. 5.] Habeatur semel concilium ante dies quadragesimae, ut omnibus, si que sunt, simultatibus amputatis, mundum solem prae Deo. possit offerri; secundum uero agatur circa tempus autumni.

Item ex Antio ceno Concilio, [cap. 20.] Propter ecclesiasticas causas et que existunt controuersias dissoluendas, sufficere uisum est, bis in anno per singulas prouincias episcoporum concilium fieri: semel quidem post tertiam ebdomadam pascalis solempnitatis, ita ut in quarta ebdomada, que consequitur, id est media pentecoste, concilium compleatur. Admoneant autem comprouinciales episcopos hi, qui in amplioribus, id est in metropolitanis ciuitatibus. degunt.

§. 1. Secundum uero concilium Idib. octotyris habeatur, qui dies apud Grecos yperberiti mensis decimus inuenitur. In ipsis autem conciliis et presbiteros et diaconos presentes esse oportet, et omnes, quoquot se lesos existimant, et sinodicam exspectare sententiam. Nec liceat aliquibus apud semetipsos concilia sine metropolitanorum episcoporum conscientiafacere, quibus de omnibus causis constat esse permissum iudicium.

Item ex Concilio Laudicensi [cap. 40.] Non oportet uocatos episcopos ad sinodum contempnere, sed adire debere, et aut docere, aut doceri, que sunt ad ecclesiae ceterorumque correctionem utilia; quod si contempserint, se ipsos uidentur accusare, nisi ire forte non possint.

Item ex Concilio Calcedonensi, [cap. 19.] Peruenit ad nostras aures, jquod in prouinciis constituta episcoporum concilia minime celebrentur. Hoc ex eo probatur, quod multae, que correctione opus habent, ecclesiasticae res negligantur. Statuit ergo hec sancta sinodus, secundum Patrum regulas bis in anno in unum conuenire per singulas prouincias episcopos, ubi singula, que emerserint, corrigantur.

§. 1. Qui uero noluerint conuenire episcopi constituti in suis ciuitatibus, et hoc maxime, cum sui corporis sanitate consistentes, cum etiam ab omnibus aliis urgentibus necessitatibus et inexcusabilibus negotiis liberi sint, licere eos fraternae caritatis admonitionibus corripi.

Item ex Septima Sinodo, [cap. 6.] Quoniam quidem regula est, que dicit, bis in anno per singulas prouincias oportere fieri per conuentum episcoporum regulares inquisitiones, propter fatigationes et ut oportune habeantur ad iter agendum 'hi, qui congregandi sunt, diffinierunt sextae sinodi sancti Patres, omni excusatione remota, omnibus modis semel in anno fieri, et deprauata corrigi. Hunc ergo canonem et nos renouamus, et si quisquam princeps inuentus fuerit hoc prohibere, communione priuetur. Si quis uero metropolitanorum hoc neglexerit agere absque necessitate, uel ui, seu aliqua rationabili occasione, canonicis penis subiaceat. Dum autem sinodus agitur super canonicis et euangelicis negotiis, oportet congregatos episcopos in meditatione et sollicitudine fieri custodiendorum diuinorum et uiuificorum Domini mandatorum.

§. 1. Porro non habeat metropolitanus licentiam ex his, que defert episcopus secum, siue iumentum siue aliquam speciem expetendi. Quod si hoc egisse conuictus fuerit, soluat quadruplum.

Item Leo IV. [ad Episcopos Britanniae, c. 3.] De eulogiis ad sacra concilia deferendis nihil inuenimus a maioribus terminatum: sed sicut unicuique presbitero placuerit. Nam si constitutum fuerit, illo in tempore benedictiones afferre, forsitan minus libenter ad sinodos occurrent, et magis uenire obtrectabunt. Que, ut arbitror, non sunt rationabiliter requirendae, nec ultro delatae respuendae.

Item ex Concilio Cartaginensi IV., [c. 21.] Episcopus ad sinodum ire non tardet, si nonsatis graui necessitate inhibeatur: sic tamen, ut in persona sua legatum mittat, suscepturus salua fidei ueritate quicquid sinodus statuerit

Item ex Concilio Cartaginensi V., [c. 10.] Placuit, ut quotienscumque congregandum est concilium, episcopi, qui neque etate, neque egritudine, neque alia grauiori necessitate impediuntur, competenter occurrant.

§. i. Quod si non potuerint occurrere, excusationes suas litteratorie subscribant; nisi autem rationem impedimenti sui apud primatem suum reddiderint, ecclesiae suae communione debent esse contenti.

Item ex Concilio Turonensi, [cap. 2.] Episcopus non debet abbatem cogere ad sinodum ire, nisi aliqua rationabilis causa existat]

Item ex Concilio Arelatensi II., [c. i9.] Si quis autem adesse neglexerit; uel cetum fratrum, antequam concilium dissoluatur, crediderit deserendum, alienatum se a fratrum communione agnoscat; nec eum recipi liceat, nisi in sequenti Sinodo fuerit absolutus.

Item ex Concilio Agat en si, [cap. 35.] Si episcopus metropolitanus ad comprouinciales episcopos epistolas direxerit, in quibus eos aut ad ordinationem summi pontificis, ut ad sinodum inuitet, postpositis omnibus (excepta graui infirmitate corporis, ac preceptione regia) ad constitutum diem adesse non differant. Quod si defuerint (sicut prisca canonum precipit auctoritas) usque ad proximam sinodum a caritate fratrum et ecclesiae communione priuentur.

Item ex Concilio Tarragonensi, [cap. 6.] Si quis episcoporum commonitus a metropolitano ad sinodum, nulla graui intercedente necessitate corporali, uenire contempserit, sicut statuta Patrum sanxerunt, usque ad futurum concilium cunctorum episcoporum caritatis communione priuetur.

Item ex Concilio Martini Papae. Propter ecclesiasticas causas et altercationum solutiones bene placuit per singulas prouincias bis in anno concilium fieri, conuocante metropolitano episcopo omnes prouinciales episcopos, ita ut ad concilium ueniant omnes presbiteri et diaconi, uel hi, qui se lesos existimant, ut in concilio causae examinatae ad iustum < iudicium perducantur. Et si qui manifeste episcopi, uel presbiteri, aut diaconi inuenti fuerint in offensa, secundum rationem excommunicentur, quamdiu communi consensude his placuerit dare sententiam. Nulli autem episcopo liceat propria apud semetipsum concilia facere, preter eos, quibus metropoles sunt creditae.

Item ex Concilio Bylon. Annis singulis episcopus in sua diocesi sinodum faciat de suis clericis, nec non abbatibus, et discutiat alteros clericos et monachos.]

Singuli uero episcoporum suis ecclesiis notificare studeant, que in conciliis statuuntur.

Unde in Concilio Tolletano [XVI., cap. 6.]

Decernimus, ut, dum in qualibet prouincia concilium agitatur, unusquisque episcoporum admonitionibus suis intra sex mensium spatia omnes abbates, presbiteros, diaconos atque clericos, seu etiam omnem conuentum ciuitatis ipsius, ubi preesse dignoscitur, nec non etiam cunctam diocesis suae plebem aggregare nequaquam moretur: quatenus coram eis plenissime omnia reseret, que eodem anno in concilio acta uel diffinita esse noscuntur.

§. i. Quod si quispiam hec paruipendenda crediderit, sententia excommunicationis duorum mensium curriculo persistat usquequaque mulctatus.

De epistolis uero decretalibus queritur, an uim auctoritatis obtineant, cum in corpore canonum non inueniantur.

De bis ita scribit Nicolaus Papa arcbiepiscopis et episcopis per Gallias constitutis. Si Romanorum Pontificum decreto ceterorum opuscula tractatorum approbantur uel reprobantur, ita ut, quod uere sedes apostolica probauit, hodie teneatur acceptum, et quod illa repulit, hactenus inefficax habeatur: quanto potius, que, ipsa pro catholica fide, pro sanis dogmatibus, pro uariis et multifariis ecclesiae necessitatibus et fidelium moribus diuerso tempore scripsit, omni debent honore pre-ferri, et ab omnibus prorsus in quibuslibet oportunitatibus discretione uel dispensatione magistra reuerenter assumi? Quamquam quidam uestrum scripserint, haud illa decretalia priscorum Pontificum in toto canonum codicis corpore esse descripta et ideo inter canones esse assumenaa, cum ipsi, ubi suae intentioni hec suffragari conspiciunt, illis indifferenter utantur, et solum nunc ad imminutionem sedis apostolicae potestatis, et ad suorum argumentum riuilegiorum minus accepta esse perhibeant. Item: §. i. i ideo non esse decretales epistolas priscorum Pontificum Romanorum admittendas dicunt, quia in codice canonum non habentur adscriptae, ergo nec Gregorii S., nec ullius alterius, qui ante fuit uel post ipsum est, aliquod institutum uel scriptum est recipiendum, eo quod in codice canonum non habeatur adscriptum. Ergo doctrina meorum et sanctiones, que ab omni lingua uenerantur, quia in codice canonum non habentur adscriptae, de codicibus suis eradant. Ut quid uel membranas occupant, postquam non habentur acceptae ? Sed quare multum immoremur, cum nec ipsas diuinas scripturas ueteris et noui testamenti iam recipiemus, si istos dixerimus audiendos? Etenim neutrum horum in codice canonum ecclesiasticorum habetur insertum. Sed responsuri sunt isti qui ad resistendum potius, quam ad obediendum parati sunt aientes, quod inter canones inueniatur capitulum S. Papae Innocenti, cuius auctoritate doceatur, a nobis utrumque testamentum esse recipiendum, quamquam in ipsis paternis canonibus nullum eorum ex toto contineatur insertum. Quibus ad hec asserendum est, quoniam si uetus nouumque testamentum sunt recipienda, non quod codici canonum ex toto habeantur annexa, sed quod de his recipiendis S. Papae Innocentii prolata uideatur esse sententia, restat nimirum quod decretales epistolae Romanorum Pontificum sunt recipiendae, etiamsi non sint codici canonum compaginatae, quoniam inter ipsos canones unum B. Leonis capitulum constat esse permixtum, quo ita omnia decretalia constituta sedis apostolicae custodiri mandantur, ut si quis in illa commiserit, nouerit sibi ueniam denegari.

Ait enim c. io. suarum decretalium: „Ne quid uero sit, quod pretermissum a nobis forte credatur, omnia decretalia constituta, tam beatae recordationis Innocentii, quam omnium decessorum nostrorum, que de ecclesiasticis ordinibus et canonum promulgata sunt disciplinis, ita a uestra dilectione custodiri mandamus, ut si quis in illa commiserit, ueniam sibi deinceps nouerit denegari.

Dicendo uero: „omnia decretalia constituta, nullum de decretalibus constitutis pretermisit, quod non mandauerit esse custodiendum. Et rursus asserendo: „omnium predecessorum nostrorum,“ nullum Pontificum Romanorum, qui ante se fuerunt, excepit, cuius ita non preceperit decretalia constituta ab omnibus custodiri, ut si quis in illa commiserit ueniam sibi deinceps nouerit denegari. Itaque nihil interest, utrum sint omnia necne decretalia sedis apostolicae constituta inter canones conciliorum immixta, cum omnia in uno corpore compaginari non possint, et illa eis intersint, que firmitatem his, que desunt, et uigorem suum assignant, presertim cum sinodalia gesta inter que ipsi canones statuti sunt, in codice canonum non habeantur, sed a nobis omni cultu debito, uenerentur. Consonat autem huic beatissimo Leoni Papae sanctus et facundissimus in decretis suis Papa Gelasius, ita inquiens: “Decretales epistolas, quas beatissimi Papae diuersis temporibus ab urbe Roma pro diuersorum Patrum consultatione dederunt, uenerabiliter suscipiendas decernimus.“ In quo notandum est, quod „ Deere tales,“ non dixit, „ epistolas, que inter canones habentur, uel? tantum: „quas moderni Pontifices edideruntsed: ,,quas beatissimi Papae diuersis temporibus ab urbe Roma dederunt.“ Dicens q autem: „diuersis temporibus“ etiam illa tempora uir sanctus comprehendit, que crebrescentibus paganorum persecutionibus ad sedem apostolicam deferri causas episcoporum difficillime permittebant. His ita diuina fauente gratia prelibatis ostendimus, nullam differentiam esse inter illa decreta, que in corpore canonum habentur, sedis apostolicae presulum, et ea, que pre multitudine uix per singula uoluminum corpora reperiuntur; cum omnia et omnium decessorum suorum decretalia constituta atque decretales epistolas, quas beatissimi Papae diuersis temporibus ab urbe Roma dederunt, fore uenerabiliter suscipiendas et custodiendas, eximios presules, Leonem scilicet et Gela-sium, mandasse probauimus. .

Item Agato Papa omnibus Episcopis. Sic omnes apostolicae sedis sanctiones accipiendae sunt, tanquam ipsius uoce diuina Petri firmatae®.

Item ex Capitulo Caroli Imperatoris. In memoriam B. Petri apostoli honoremus sanctam Romanam et apostolicam sedem, ut, que nobis sacerdotalis mater est dignitatis, esse debeat ecclesiasticae magistra rationis. Quare seruanda est cum mansuetudine humilitas, et licet uix ferendum ab illa sancta sede imponatur iugum, tamen feramus et pia deuotidne toleremus.

§. i. Si uero (quod non decet) quilibet, siue sit presbiter siue diaconus aliquam perturbationem machinando et nostro ministerio insidiando redarguatur falsam ab apostolica sede detulisse epistolam, uel aliud quod inde non uenerit, salua fide et integra erga Apostolicum humilitatepenes episcopum sit potestas, utrum eum in carcerem aut in aliam detrudat custodiam, usquequo per epistolam, aut per idoneos suae partis legatos apostolicam interpellet sublimitatem; ut potissimum sua sancta legatione dignetur decernere, et quod de talibus lex s Romana statuat diffinire, ut et is corrigatur, et ceteris modus imponatur.

Item Stephanus ait, V. Enimuero, quia in speculum et exemplum sancta Romana ecclesia, cui nos Christus preesse uoluit, posita est, omnibus, quicquid statuit, quicquid ordinat, perpetuo irrefragabiliter obseruandum est.

Item Gregorius [IV.] Nulli fas est uel uelle, uel posse transgredi apostolicae sedis precepta nec nostrae dispositionis ministerium, quod uestram sequi oportet caritatem.

§. i. Sit ergo ruinae suae dolore prostratus, quisquis apostolicis uoluerit contraire decretis, nec locum deinceps inter sacerdotes habeat, sed extorris fiat a sancto ministerio, non de eius iudicio quisquam postea curam habeat, quoniam iam dampnatus a sancta et apostolica ecclesia sua inobedientia atque presumptione a quoquam esse non dubitatur: quia maioris excommunicationis deiectione est abiciendus, cui sanctae ecclesiae commissa fuerit disciplina, qui non solum prelatae sanctae ecclesiae iussionibus parere debuit, sed etiam aliis ne preterirent insinuare. Sitque alienus a diuinis et pontificalibus officiis, qui noluit preceptis obtemperare apostolicis.

Item Augustinus de doctrina Christiana, lib. II. [cap. 8.] In canonicis scripturis ecclesiarum catholicarum quamplurimum diuinarum scripturarum sollertissimus indagator auctoritatem sequatur, inter quas sane illae sint, quas apostolicas sedes habere et ab ea meruerunt accipere epistolas. §. i. Tenebit igitur hunc modum in scripturis canonicis, ut eas, que ab omnibus recipiuntur ecclesiis, preponat eis, quas quidam non accipiunt. In eis uero, que non accipiuntur ab omnibus, preponat eas, quas plures grauioresque accipiunt, eis, quas pauciores minorisque auctoritatis ecclesiae tenent. §. 2. Si autem alias inuenerit a pluribus, alias a grauioribus haberi (quamquam hoc inueniri non possit) equalis tamen auctoritatis eas habendas puto.

Item Leo [Papa I. ad Episcopos Viennenses, epist. LXXXVII.] Ita Dominus noster Iesus Christus humani generis saluator instituit, ut ueritas, que antea legis et prophetarum preconio continebatur, per apostolicam tubam in salutem uniuersitatis exiret, sicut scriptum est: In omnem terram exiuit sonus eorum, et in fines orbis terrae uerba eorum. Sed huius muneris sacramentum ita Dominus ad omnium apostolorum offitium pertinere uoluit, ut in beatissimo Petro apostolorum omnium summo principaliter collocaret, utab ipso quasi quodam capite dona sua uelut in corpus omne diffunderet, ut extorrem se diuini misterii intelligeret esse, qui ausus fuisset a Petri soliditate recedere. Hunc enim in consortium indiuiduae unitatis assumptum, id quod ipse erat, uoluit nominari, dicendo: tu es Petrus, et super hanc petram edificabo ecclesiam meam ut eterni templi edificatio mirabili munere gratiae Dei in Petri soliditate consisteret, hac ecclesiam suam firmitate corroborans, ut illam nec humana temeritas posset appetere, nec portae inferi contra illam preualerent. Verum hanc petrae istius sacratissimam firmitatem, Domino, ut diximus, edificante constructam, nimis impia uult presumptione uiolare, quisquis eius potestatem temptat infringere, fauendo cupiditatibus suis, et id, quod accepit a ueteribus, non sequendo.

Hoc autem intelligendum est de illis sanctionibus uel decretalibus epistolis, in quibus nec precedeniium Patrum decretis, nec euangelicis preceptis aliquid contrarium inuenitur. Anastasitis enim secundus fauore Anastasii imperatoris, quos Acatius post'sententiam in se prolatam sacerdotes uel Leuitas ordinauerat, acceptis offitiis rite fungi debere decreuit, ita in-quiens:

[Anastasius II. ad Anastasium Augustum, epist. I. c. 7. et 8.] Secundum ecclesiae catholicae consuetudinemsacratissimum serenitatis tuae pectus agnoscat, quod nullum de his, quos baptizauit Acatius, uel quos sacerdotes siue Leuitas secundum canones ordinauit, aliqua ex nomine Acatii portio lesionis attingat, quo forsitan per iniquum tradita sacramenti gratia minus firma uideatur.

§. 1. Nam et baptisma (quod procul sit ab ecclesia) siue ab adultero siue a fure datum fuerit, ad percipientemmunus peruenit illibatum, quia uox illa, que sonuit per columbam omnem maculam humanae pollutionis excludit quod declaratur cum dicitur: Hic est, qui baptizat in Spiritu sancto et igne. Nam si uisibilis solis istius radii, cum per loca fedissima transeunt, nulla contactus inquinatione maculantur, multo magis illius, qui istum uisibilem fecit, uirtus nulla ministri indignitate constringitur. Nam et ludas, cum fuerit sacrilegus atque fur, quicquid egit inter apostolos pro dignitate commissa, beneficia per indignum data nulla ex hoc detrimenta senserunt, declarante hoc ipsum Domino manifestissima uoce: Scribae, inquit, et Pharisei super cathedram Moysi sedent; que dicunt, facite: que autem faciunt, nolite facere; dicunt enim et non faciunt.

§. 2. Quicquid ergo ad hominum profectum quilibet in ecclesia ministri& pro offitio suo uidentur operari, hoc totum contineri implente diuinitatis effectu. Ita ille, per quem loquitur Christus, Paulus affirmat : Ego plantaui, Apollo rigauit: sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, est aliquid neque qui rigat; sed qui incrementum dat, Deus.

§. 3. A Deo autem non queritur, quis, uel qualis predicet, sed quepredicet, ut inuidos etiam bene Christum confirmet predicare; quo malo diabolus ipse deiectus est, et hoc ipse predicare non desinit. Ideo ergo et hic, cuius nomen dicimus reticendum, male bona ministrando sibi tantum nocuit. Nam inuiolabile sacramentum, quod per illum datum est aliis, perfectionem suae uirtutis obtinuit.

§. 4. Quod quidem uerum est generaliter, aliquorum nisi tantum se extenderit curiosa suspicio, ut imaginetur, prolato a Papa Felice iudicio, postea inefficaciter in sacramentis, que Acatius usurpauit, egisse; ac proinde eos oportet metuere, qui uel in consecrationibus, uel in baptismate ministeria tradita susceperunt, ne irrita beneficia uideantur.

Quia ergo illicite et non canonice, sed contra decreta Dei predecessorum et successorum suorum hec rescripta dedit, (ut probat Felix et Gelasius, qui Acatium ante Anastasium excommunicauerunt, et Hormisda, qui ab ipso Anastasio tertius eundem Acatium postea dampnauit), ideo ab ecclesia Romana repudiatur, et a Deo percussus fuisse legitur hoc modo:

Anastasius II., natione Romanus, fuit temporibus Teoderici regis. Eodem tempore multi clerici sea communione ipsius abegerunt, eo quod communicas-set sine concilio episcoporum uel presbiterorum et clericorum cunctae ecclesiae catholicae diacono, Tessaloni-censi, nomine Fotino, qui communicauerat Acatio; et quia occulte uoluit reuocare Acatium, et non potuit, nutudiuino percussus est.

Hinc etiam de Maximo Episcopo in Constantinopolitana Sinodo statutum e [c. 6.].

Propter totius indisciplinationis eius doctrinam, que Constantinopoli orta est, statutum est, ne Maximus fuisse aut esse iam putetur episcopus, neque hi, qui ab eo sunt ordinati, qualemcumque gradum clericatus obtineant; omnibus scilicet, que circa eum, uel ab eo gesta sunt, in irritum reuocatis.

Decretales itaque epistolae canonibus conciliorum pari iure exequantur. Nunc autem queritur de expositoribus sacrae scripturae, an exequemur, an subiciantur eis? Quo enim quisque magis ratione nititur, eo maioris auctoritatis eius uerba esse uidentur. Plurimi autem tractatorum, sicut pleniori gratia Spiritus sancti, ita ampliori scientia aliis precellentes, rationi magis adhesisse probantur. Unde nonnullorum Pontificum constitutis Augustini, Ieronimi atque aliorum tractatorum dicta eis uidentur esse pre ferenda.

§. i. Sed aliud est causis terminum imponere aliud scripturas sacras diligenter exponere. Negotiis diffiniendis non solum est necessaria scientia, sed etiam potestas. Unde Christus dicturus Petro; „ Quodcumque ligaueris super terram, erit ligatum et in celis, etc. prius dedit sibi claues regni celo-rum: in altera dans ei scientiam discernendi inter lepram et lepram, in altera dans sibi potestatem eiciendi aliquos ab ecclesia, uel recipiendi. Cum ergo quelibet negotia finem accipiant uel in absolutione innocentium, uel in condempnatione delinquentium, absolutio uero uel condempnaiio non scientiam tantum, sed etiam potestatem presidentium desiderant: aparet, quod diuinarum scripturarum tractatores, etsi scientia Pontificibus pre-mineant, tamen, quia dignitatis eorum apicem non sunt adepti, in sacrarum scripturarum expositionibus eis preponuntur, in causis uero diffiniendis secundum post eos locum merentur.

Unde Leo /F. scribit Brittanniae Episcopis:

De libellis et commentariis aliorum non conuenit aliquos iudicare, et sanctorum conciliorum canones relinquere uel"decretalium regulas, que habentur apud nos simul cum canonibus. Quibus in omnibus ecclesiasticis utimur iudiciis, id est apostolorum, Nicenorum, Anciranorum, Neocesariensium, Gangrensium, Sardicensium, Cartaginensium AfFricanensium, et cum illis regulae presulum Romanorum, Siluestri, Siricii, Innocentii, Zosimi, Celestini, Leonis, Ylarii, Gelasii, Ormis-dae, et Gregorii iunioris. Isti omnino sunt, et per quos iudicant episcopi, et per quos episcopi simul et clerici iudicantur . Nam si tale emerserit uel contigerit inusitatum negotium, quod minime possit per istos finiri tunc illorum quorum meministis dicta Ieronimi, Augustini, Ysidori uel ceterorum similiter sanctorum doctorum similium si?k reperta fuerint, magnanimiter sunt retinenda ac promulganda, uel ad apostolicam sedem referatur de talibus.

§. i. Quam ob causam luculentius et magna uoce pronunciare non timeo: quia, qui illa, que diximus sanctorum Patrum statuta, que apud nos canones pre titulantur (siue sit episcopus, siue clericus, siue laicus), non indifferenter recipere conuincitur, nec catholicam et apostolicam fidem, nec sancta quatuor euangelia utiliter et efficaciter ad effectum suum retinere uel credere probatur.

Item Nicolaus Papa clero Constantinopolitano: Si decreta Romanorum Pontificum non habetis, de neglectu atque incuria estis arguendi. Si uero habetis et non obseruatis, de temeritate estis corripiendi et increpandi.

Item Innocentius Papa, De quibus causis nulla soluendi ligandique auctoritas in libris ueteris testamenti, quatuor euangeliorum cum totis scriptis apostolorum apareat, non ad diuina recurratur scripta greca. Si nec in illis, ad catholicae ecclesiae historias catholicas, a doctoribus catholicis scriptas, manum mitte. Si nec in illis, sanctorum exempla perspicaciter recordare. Quod si in his omnibus inspectis huius questionis qualitas non lucide inuestigatur, seniores prouinciae congrega et eos interroga. Facilius namque inuenitur, quod a pluribus senioribus queritur. Verus etiam repromissor Dominus ait: Si duo ex uobis uel tres conueniunt super terram in nomine meo, de omni re, quamcunque petierint, fiet illis a patre meo.

Decretis ergo Romanorum Pontificum et sacris canonibus conciliorum ecclesiastica negotia, et supra monstratum est, terminantur. Ministri uero sacrorum canonum et decretorum Pontificum sunt summi Pontifices et infra presules atque reliqui sacerdotes, quorum institutio in ueteri testamento est inchoata, et in nouo plenius consummata.

§. i. Summi enim Pontifices et minores sacerdotes a Deo sunt instituti per Moysen, qui ex precepto Domini Aaron in summum pontificem, filios uero eius unxit in minores sacerdotes. Postea Dauid, cum ministeria domus Domini ampliaret, ianitores et cantores instituit. Porro Salomon quendam modum exorzizandi inuenit, quo demones adiurati ex obsessis corporibus pellebantur; huic offitio mancipati exorcistae uocati sunt, de quibus Dominus in euangelio; „ Si ego in Beelzebub eido demonia, filii uesiri (exorcistae uidelicet) in quo eiciunt? Hec omnia in nouo testamento ecclesia imitata habet suos ianitores, quos hostiarios appellamus. Pro cantoribus lectores simul et cantores instituit. Exorcistas autem nomine antiquo et offitio permanente recepit. Pro filiis uero Aaron omnes infra summum pontificem sacerdotium administrantes sunt consecrati.

§. 2. Inter eos quedam discretio seruata est, ut alii appellentur simpliciter „ sacerdotes , alii „ archipresbiteri, “ alii „ cor episcopi, “ alii „ episcopi,“ alii ,,archiepiscopi seu$ „metropolitaealii,,primates , alii „patriarchae, alii „ summi Pontifices.

§. 3. Horum discretio a gentilibus maxime introducta est, qui smos flamines alios simpliciter flamines, alios archiflamines, alios proto flamines appellabant. Simpliciter uero maiorum et minorum sacerdotum discretio in riouo testamento ab ipso Christo sumpsit exordium, qui XII. apostolos tanquam maiores sacerdotes, eZ LXXII. discipulos quasi minores sacerdotes instituit. Petrum uero quasi in summum sacerdotem elegit, dum ei pre omnibus et pro omnibus claues regni celorum tribuit, a se petra Petri sibi nomen imposuit, atque pro eius fide se specialiter rogasse, testatus est, et ut ceteros confirmaret subiunxit dicens: Ego pro te rogaui, Petre, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conuersus confirma fratres tuos. Hanc eandem formam apostoli secuti in singulis duitatibus episcopos et presbiteros ordinauerunt. Leuitas autem ab apostolis ordinatos legimus, quorum maximus fuit B. Stephanus: subdiaconos et acolithos procedente tempore ecclesia sibi constituit.

De his etiam scribit B. Ysidorus lib. VII. Ethimol. cap. 12 nomina illorum et nominum causas exponens, ita inquiens: Cleros et clericos hinc appellatos credimus, quia Mathias sorte electus est, quem primum per apostolos legimus ordinatum. KItjqos enim grece, latine sors uel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti sunt clerici, quia de sorte sunt Domini, uel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes, qui in ecclesia Christi deseruiunt, quorum gradus et nomina sunt hec: Hostiarius, psalmista, lector, exorcista, acolithus, subdiaconus, diaconus, presbiter, episcopus. §. 1. Ordo episcoporum quadripartitus est, id est in patriarchis, archie-piscopis, metropolitanis atque episcopis. §. 2. Patriarcha summus Patrum greca lingua interpretatur: quia primum, id est apostolicum retinet locum, et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, An-tiocenus, Alexandrinus. §. 3. Archiepiscopus greco uocabulo, quod sit summus episcoporum: tenet enim uicem apostolicam, et presidet tam metropolitanis quam ceteris episcopis. §. 4. Metropolitani autem a mensura ciuitatum uocantur; singulis enim prouinciis preminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subiecti sunt, sine quibus nihil reliquis episcopis agere licet; sollicitudo enim totius prouinciae ipsis commissa est. §. 5. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque uocabulo episcopi nominantur; sed ideo priuato nomine quidam utuntur, propter distinctionem potestatum quam singulariter acceperunt. §. 6. Patriarcha Patrum princeps: !Ao%(ov" enim princeps: archiepiscopus princeps episcoporum, metropolitanus£ a mensura ciuitatum. 9.7. Episcopatus autem uocabulum inde dictum est, quod ille, qui episcopus efficitur, superintendat, curam scilicet subditorum gerens: Xxonelv enim grece, latine intendere dicitur. Episcopi autem grece, latine speculatores interpretantur ; nam speculator est prepositus in ecclesia dictus, eo quod speculetur atque perspiciat populorum infra se positorum mores et uitam. §. 8. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi uia sequentium. Ipse et summus sacerdos, ipse et pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim sacerdotes et Leuitas efficit: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse quid unusquisque facere debeat ostendit. Ante autem pontifices et reges erantNam maiorumhec erat consuetudo, ut rex esset et sacerdos et pontifex. Unde et Romani imperatores pontifices dicebantur. §. 9. Vates a ui mentis appellatus cuius significatio multiplex est: nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo, poetam. §. 10. Antistes sacerdos dictus est ab eo, quod antestat: primus enim est in ordine ecclesiae; ut supra se nullum habeat. Siue latine sacerdos dux°. §. 11. Sacerdos autem nomen habet compositum ex greco et latino, quod est? sacrum dans; sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sacrificando dictusQ est: consecrat enim et sacrificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pileum, in quo erat breuis uirga, desuper habens lanae aliquid, quod cum propter estum ferre non possent, filum tantum in capite religare ceperunt; nam nudis eos penitus capitibus incedere nefas erat. Unde et a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pileum impone-bant pro sacerdotii eminentia. §. 12, Presbiter grece, latine senior interpretatur: non modo pro etate uel decrepita senectute, sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbiteri nominantur: ideo autem et presbiteri sacerdotes uocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi; qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent, quia nec crismate frontem signant, nec Paraclitum spiritum dant, quod solis deberi episcopis, lectio actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud ueteres idem episcopi et presbiteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, et non etatis. §.13. Leuitate ex nomine auctoris uocati. De Leui enim Leuitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mistici sacramenti ministeria explebantur. Hi grece diaconi, latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. §. 14. Ypodiacones grece, quos nos subaiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subiacent preceptis et offitiis Leuitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et Leuitis altaribus superponendas deferunt; hi apud Ebreos Nathinei uocantur. §. 15. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis uocati; illi enim predicant populis, quid sequantur; isti canunt, ut excitent ad compunctionem animos audientium; licetquidam lectores ita miserabiliter pronuntient, ut quosdam ad luctum lamentacionemque compellant. Idem etiam pronuntiatores uocantur, quod porro annuntient. Tanta enim et tam clara erit eorum uox, ut quamuis longe positorum aures adimpleant. §. 16. Cantor autem uocatus, quiy uocem modulatur in cantu. Huius duo generadicuntur in arte musica, sicut ea doctissimi homines latine dicere potuerunt, precentor et succentor: precentor scilicet, qui uocem premittit in cantu, succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem non consonat nec concinit, nec concentor erit. §. 17. Acolithi grece, latine ceroferarii dicuntur a deportandis cereis, quando legendum est euangelium, aut sacrificium offerendum; tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilat, sed ad signum leticiae demonstrandum, ut sub tipo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua legitur in euangelio: ,,Erat lux uera, que illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum.“ §. 18. Exorcistae ex greco in latinum adiurantes siue increpantes uocantur, inuocant enim super cathecuminos, uel super eos, qui habent spiritum immundum, nomen Domini Iesu, adiurantes per eum, ut egrediatur ab eis. §. 19. Hostiarii, idem et ianitores, qui in ueteri testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur in illud immundus in omni re. Dicti autem hostiarii, quod presint hostiis templi. Ipsi enim tenentes clauem omnia intus, extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudicium, fideles recipiunt et respuunt infideles.

Item An a cie tu s [ad Episcopos Italiae, epist. II.]. In nouo testamento post Christum Dominum a Petro sacerdotalis cepit ordo, quia ipsi primo pontificatus in ecclesia Christi datus est, Domino dicente ad eum: Tu es, inquit, Petrus, et super hanc petram edificabo ecclesiam meam, et portae inferi non preualebunt aduersus eam: et tibi dabo claues regni celorum. Hic ergo ligandi atque soluendi potestatem primus accepit a Domino, primusque ad fidem populum uirtute suae predicationis adduxit. Ceteri uero apostoli cum eodem pari consortio honorem et potestatem acceperunt, ipsumque principem eorum esse uoluerunt, qui etiam, iubente Domino, in toto orbe dispersi euangelium predicauerunt. §. 1. Ipsis quoque decedentibus in locum eorum surrexerunt episcopi, quorum ordinatio pretaxato fieri debet ordine et modo, quos qui recipit et uerba eorum, Deum recipit; qui autem sperniteos, eum, a quo missi sunt et cuius funguntur legatione, spernit, et ipse indubitanter spernetur a Domino. §. 2. Videntes autem ipsi apostoli messem esse multam et operarios paucos, rogauerunt dominum messis, ut mitteret operarios in messem suam: unde ab eis electi sunt LXXII. discipuli, quorum tipum gerunt presbiteri atque in eorum loco sunt constituti in ecclesia.

Item Gelasius urbis Romae Episcopus omnibus orthodoxis. Quamuis uniuersae per orbem catholicae ecclesiae unus thalamus sit Christi, tamen sancta Romana ecclesia catholica et apostolica nullis sinodicis constitutis ceteris ecclesiis prelata est, sed euangelica uoce Domini et salua-toris nostri primatum obtinuit: Tu es (inquiens dominus) Petrus et super hanc petram edificabo ecclesiam meam. Cui data est societas etiam beatissimi Pauli, uasis electionis, qui non diuerso (sicut heretici garriunt) sed uno tempore, uno eodemque die, gloriosa morte cum Petro in urbe Roma sub Cesare Nerone agonizans coronatus est, et supradictum Romanam ecclesiam pariter Christo Domino consecrarunt, eamque omnibus urbibus in uni-uerso mundo sua presentia atque uenerando triumpho pretulerunt. Est ergo prima apostoli Petri sedes Romana ecclesia, non habens maculam neque rugam, nec aliquid huiusmodi.

In his omnibus, quanto celsior gradus, tanto maior auctoritas inuenitur. In maioribus siquidem est regendi et iubendi potestas, in minoribus obsequendi necessitas.

Unde Nicolaus Papa [I.] scribit Constantinopolitano episcopo dicens. Inferior sedes potiorem absoluere non potest. Sola enim potior inferiorem conuenienter absoluit. Hinc liquido prouidetur, quia quem non potest absoluere, nec potest iudicio inferior potiorem ligare. Unde Prophetaait: Numquid gloriabitur securis contra eum, qui secat in ea? aut exaltabitur serra contra eum, qui trahit eam? His ita ex diuina scriptura commemoratis, sole clarius exhibuimus, non posse quemquam, qui minoris auctoritatis est, eum, qui maioris est potestatis, iudiciis suis addicere, aut propriis diffinitionibus subiugare.

Idem [eadem epistola.] Nolite nos existimare cuiuscumque proximorum nostrorum, ea que sunt digna reprehensione, uelle defendere, sed quod ita uelim filios circa patrem spiritualem, et discipulos erga magistrum deuotos esse ac sobrios, ut nulla penitus temeritate ad eorum uitam, ut non dicamus diiudicandam, sed nec saltem tenuiter reprehendendam prosiliant.

Item Nicolaus Papa [eadem epistola.] Denique si in epistola ad Ebreos legimus, quod minor a maiore benedicitur, restat profecto, ut exigente ratione etiam maledicatur. Siquidem prenoscentes hec periculosa tempora illi, qui ante nos fuerunt, prouidam in ecclesiis consuetudinem tradiderunt, hodieque in Romana ecclesia, que magistra est omnium ecclesiarum, impretermissa seruatur, ita ut nullus sacerdos, maiore suo non innuente consacerdote, cuiuslibet rei benedictionem dare nitatur; sed anterior stans ad pronuntiandam aliquam lectionem, benedictionem quidem postulat, sed ei quilibet inferior non audet benedicere. Cur hoc? numquid benedicere peccatum est? absit. De maledicis enim, non benedicis dicit Apostolus: „quia regnum Dei non possidebunt; “ sed per hoc innuitur, quantae censurae freno inferiores quique a suis prepositis iudicandis cohercendi sunt, si hi s nec etiam benedicendi ius ullum penitus obtineant.

Idem MicJiaeli Imperatori. Nunc autem diuina inspiratione non nos pigebit, nec nobis impossibile erit, ostendere uobis (si tamen audire uelitis), non posse quemquam rite ab his, qui inferioris dignitatis uel ordinis sunt, iudicialibus submitti diffinitionibus. Siquidem tempore Diocletiani et Maximiani Augustorum Marcellinus episcopus urbis Romae, qui postea insignis martir effectus est, adeo compulsus est a paganis, ut templum eorum ingressus grana thuris super prunas imponeret: cuius rei gratia collecto, numerosorum episcoporum concilio, et inquisitione facta hoc idem Pontifex se egisse confessus est. Nullus tamen eorum proferre sententiam in eum ausus est, dum ei sepissime omnes dicerent: ,,Tuo ore iudica causam tuam, non nostro iudicio/ Et iterum: ,,Noli, audiri in nostro iudicio, sed collige in sinu tuo causam tuam/ Et rursum: ,,Quoniam ex te, inquiunt, ,,iustificaberis, aut ex ore tuo condempnaberis/ Et iterum dicunt: ,,Prima sedes non iudicabitur a quoquam.Jtem in eadem:

§. i. Sed et cum quidam tempore quodam contra Sixtum Papam temptassent quedam malirumoris obicere, et in concilio, cui Valentinianus Augustus intererat, dictum fuisset, non licere aduersus Pontificem sententiam dare, surrexit idem protinus imperator, et in arbitrio prefati Pontificis tribuit iudicare iudicium suum. Etenim nullus Pontificum minorum uel inferiorum urbium subactus iudiciis inuenitur.

Item, Nicolaus [eadem epistola.] Submittitur Ignatius minorum, inferiorum et subiectorum deliberationibus, sacris canonibus precipientibus et exemplis sanctorum Patrum, semper, ubi est maior auctoritas, eundum esse, et in omnibus controuersiis ad potioris sedis’ iudicia dirigatur. Quod non solum a catholicis, uerum etiam ab ipsis constat obseruatum hereticis. Alioquin acephalum liquet esse concilium, ubi de tanta persona agitur, et maiorum non expectatur sententia, cum nec in causa clericorum inferioris gradus solius episcopi sui iudicium tantummodo postulandum sit.

Idem Michaeli Imperatori. In tantum hanc presumptionem sancti Patres apud Calcedonem detestati sunt, ut Dioscorum Alexandrinum antistitem inter cetera idcirco potissimum sine ulla restitutione dampnauerint, quia ponens in celum os suum, lingua eius transeunte super terram, excommunicationem in S. Leonem Papam dictauit; ita ut in sententia contra ipsum prolata hoc uideantur memorare precipue, dicentes: „Quoniam secundis excessionibus, priorem iniquitatem ualde transcendit: presumpsit enim et excommunicationem dictare aduersus sanctissimum et beatissimum archiepiscopum magnae Romae Leonem etc s Numquid ibi legitur inquisitionem factam fuisse, utrum iuste, Dioscorus ipsam excommunicationem dictasset? Non plane; sed absque omni controuersia hoc in eo ulti sunt, quia cum esset inferior, potiorem quibuslibet conatus est lacessere iniuriis teste Anatolio Constantinopolitano presule, qui dicit: Propter fidem non est dampnatus Dioscorus, sed quia excommunicationem fecit domino archiepiscopo Leoni.

Quia ergo maior a minori iudicari non debet uidendum est, que inter ceteras ecclesias primum locum, que secundum, uel tertium obtineat. Romana ecclesia (sicut supra dictum est) primum locum inter ceteras obtinet, Alexandrina ecclesia secundum, Antiocena ecclesia tercium ab ea locum accepit.

Unde Nicolaus Papa [II.] scribit Mediolanensibus;

Omnes siue patriarchae in cuiuslibet apicem , siue metropoleon primatus, aut episcopatuum cathedras, uel ecclesiarum cuiuslibet ordinis dignitatem instituit Romana ecclesia. Illam uero solus ipse s fundauit, etsuper petram fidei mox nascentis erexit, qui beato eternae uitae clauigero terreni simul et celestis imperii iura commisit. Non ergo quelibet terrena sententia, sed illud uer-bum, quo constructum est celum et terra, per quod denique omnia condita sunt elementa, Romanam fundauit ecclesiam. Illius certe priuilegio fungitur, illius auctoritate fulcitur. Unde non dubium est, quia, quisquis cuilibet ecclesiae ius suum detrahit, iniusticiam facit.

§. i. Qui autem Romanae ecclesiae priuilegium ab ipso summo omnium ecclesiarum capite traditum auferre conatur, hic proculdubio in heresim labitur; et cum ille notetur in-iustus, hic est dicendus hereticus. Fidem quippe uiolat, qui aduersus illam agit, que est mater fidei: et illi contumax inuenitur, qui eam cunctis ecclesiis pretulisse cognoscitur.

Et infra: §. 2. Unde et ipse S. Ambrosius se in omnibus sequi magistram sanctam Romanam profitetur ecclesiam.

Item Anacletus Seruus Christi Iesu [ad omnes episcopos, epistola III. c. 3-]. Sacrosancta Romana et apostolica ecclesia non ab apostolis, sed ab ipso Domino saluatore nostro primatum obtinuit, sicut B. Petro apostolo dixit: „Tu es Petrus,“ et reliqua usque: „soluta in celo.“

§. i. Adhibita est societas in eadem Romana urbe beatissimi Pauli apostoli, uasis electionis, qui uno die eodemque tempore cum Petro gloriosa morte coronatus est, et ambo sanctam ecclesiam Romanam consecrauerunt, atque aliis s urbibus omnibus in uniuerso mundo tam sua presentia quamuenerando triumpho pretulerunt. Et licet pro omnibus assidua apud Deum omnium sanctorum effundatur oratio, his tamen uerbis Paulus beatissimus Romanis proprio cirographo pollicetur, dicens: Testis enim mihi est Deus, cui seruio in spiritu meo in euangelio Filii eius, quod sine intermissione memoriam uestri facio semper in orationibus meis.

§. 2. Prima ergo sedes est celesti beneficio Romana ecclesia, quam (ut memoratum est)beatissimi Petrus et Paulus suo martirio consecrarunt.

§. 3. Secunda autem sedes apud Alexandriani B. Petri nomine a Marco, eius discipulo atque euangelista, consecrata est.

§. 4. Tercia uero sedes apud Antiochiam eiusdem, B. Petri habetur honorabilis: quia illic, priusquam Romam ueniret, habuit, et Ignatium episcopum constituit; et illic primum nomen Christianorum exortum est q. Et post pawca.

§. 5. Inter beatos apostolos quedam fuit discretio, et post licet omnes essent apostoli, Petro tamen a Domino concessum est (et ipsi inter se uoluerunt id ipsum), ut reliquis omnibus preesset apostolis, et Cephas, id est caput et principium teneret apostola-tus; qui et eandem formam suis successoribus et reliquis episcopis tenendam tradiderunt. Et non solum hoc in nouo testamento est constitutum, sed etiam in ueteri fuit; unde scriptum est: ,,Moyses et Aron in sacerdotibus eius,“ id est primi inter eos fuerunt. Et post pauca:

§. 6. Hec uero apostolica sedes caput et cardo (ut prefatum est) a Domino, et non ab alio constituta est; et sicut cardine ostium regitur, sic huius sanctae apostolicae sedis auctoritate omnes ecclesie (Domino disponente) reguntur.

Hac auctoritate Alexandrina ecclesia secundum a prima locum habere censetur. Sed postea in Constantino-politana Sinodo ecclesia Constantinopolitana secundum a sede apostolica locum accepit.

Unde in eadem Sinodo [id est Constantinop. I. c. 5.]constitutum est ita:

Constantinopolitanae ciuitatis episcopum habere oportet primatus honorem post Romanum episcopum, propterquod sit noua Roma.

Item Gregorius Iohanni episcopo Siracusano, [lib. VII. epist. 63.] De Constantinopolitana ecclesia quod dicunt, quis eam dubitet sedi apostolicae esse subiectam! Si tamen quid boni uel ipsa, uel altera ecclesia habet, ego et minores meos, quos ab illicitis prohibeo, in bono imitari paratus sum. Stultus est enim, qui in eo se primum existimat, ut bona, que uiderit, discere contempnat. Idem eidem [epist. 64.]: Nam quod primas Bizanzenus sedi se apostolicae dicit subici si qua culpa in episcopis inuenitur nescio quis ei subiectus non sit; cum uero culpa non exigit, omnes secundum rationem humilitatis equales sumus.

Item Gelasius [Papa I. ad Faustum magistrum legationis.] Qua traditione maiorum apostolicam sedem in iudicium uocant? An secundae sedis antistites et terciae, ceterique bene conscii sibi sacerdotes depelli debuerunt, et qui extitit religionis inimicus, depelli non debuit? Viderint ergo, si alios habent canones, quibus suas ineptias exequantur. Ceterum isti, qui sacri, qui ecclesiastici, qui legitimi celebrantur, sedem apostolicam ad iudicium uocare non possunt, Constantinopolitanae uero ciuitatis episcopus, que utique per canones inter sedes nullum nomen accepit, in communionem recidens perfidorum non debuit submoueri?

Item ex VI. Sinodo [cap. 36.] Renouantes sancti Constantinopolitani concilii decreta, petimus, ut Constantinopolitana sedes similia priuilegia, que superior Roma habet, accipiat, non tamen ecclesiasticis rebus magnificetur,ut illa; ut hec secunda post illam existens, prius quam Alexandrina sedes numeretur; deinde Antiocena, et post eam Ierosolimitana.

Hinc datur intelligi, quod Alexandrina ecclesia de secunda facta sit tercia, et Antiocena de tercia sit facta quarta: nisi forte quis duas contendat esse secundas, ut Constantinopolitanam et Alexandrinam parem suae dignitatis uelit locum ohtinere.

Unde in VIII. Sinodo legitur, [can. 21.]

Diffinimus, neminem prorsus mundi potentum quemquam eorum, qui patriarchalibus sedibus presunt, inhonorare, aut mouere a proprio throno temptare; precipue quidem sanctissimum Papam senioris Romae, deinceps autem Constantinopoleos patriarcham, deinde uero Alexandriae, ac Antiociae, ac Ierosolimorum.

Breuiter que inter ecclesiastica officia sit differentia monstrauimus. Nunc a summo incipientes, et usque ad ultimum gradum descendentes, qualiter quisque eorum debeat ordinari, sanctorum auctoritatibus ostendamus.

In nomine Domini nostri et saluatoris Iesu Christi. Ab incarnatione eius anno MLIX. mense Aprili, indictione XII., propositis sacrosanctis euangeliis, presidente quoque reuerendissimo ac beatissimo Nicolao Papa, in basilica Lateranensis patriarchii, que cognominatur Constantiniana, considentibus etiam reuerendissimis episcopis, abbatibus, presbiteris, diaconibus, idem uenerabilis Pontifex apostolica auctoritate decernens de electione summi Pontificis, inquit:

§. i. Nouit beatitudo uestra, dilectissimi fratres et coepiscopi, inferiora quoque membra non latuit, defuncto piae memoriae domino Stephano predecessore nostro hec apostolica sedes, cui auctore Deo deseruio, quot aduersa pertulerit, quot denique per simoniacae heresis trapezitas repetitis malleis crebrisque tunsionibus subiacuerit, adeo ut columna Dei uiuentis iam pene uideretur nutare, et sagena summi piscatoris procellis intumescentibus cogeretur in naufragii profunda submergi. Unde, si placet fraternitati uestrae, debemus auxiliante Deo futuris casibus prudenter occurrere, et ecclesiastico statui, ne rediuiuas mala (quod absit) preualeant, in posterum prouidere.

§. 2. Quapropter instructi predecessorum nostrorum aliorum que sanctorum Patrum auctoritate, decernimus atque statuimus, ut, obeunte huius Romanae ecclesiae uniuersalis Pontifice, inprimis cardinales episcopi diligentissima simul consideratione tractantes, mox sibi clericos cardinales adhibeant: sicque reliquus clerus et populus ad consensum nouae electionis accedant, nimirum precauentes, ne uenalitatis morbus aliqua occasione subrepat. Religiosissimi uiri preduces sint in promouenda Pontificis electione, reliqui autem sequaces.

§. 3. Certus uero atque legitimus hic electionis ordo perpenditur, si, perspectis diuersorum Patrum regulis siue gestis, etiam illa B. predecessoris nostri Leonis sententia recolatur. Nulla, inquit, „ratio sinit, ut inter episcopos habentur, qui nec a clericis sunt electi, nec a plebibus expetiti, nec a comprouincialibus episcopis cum metropolitani iudicio consecrati. Quia sedes apostolica cunctis in orbe terrarum prefertur ecclesiis atque ideo super se metropolitanum habere non potest, cardinales episcopi proculdubio metropolitani uice funguntur, qui uidelicet electum antistitem ad apostolici culminis apicem prouehant.

§. 4. Eligatur autem de ipsius ecclesiae gremio, si reperitur idoneus; uel si de ipsa non inuenitur, ex alia assumatur; saluo debito honore et reuerentia dilecti filii Henrici, qui in presentiarum rex habetur, et futurus imperator Deo concedente speratur, sicut iam sibi concessimus et successoribus illius, qui ab hac apostolica sede hoc ius personaliter impetrauerint.

§. 5. Quod si prauorum atque iniquorum hominum ita peruersitas inualuerit, ut pura, sincera atque gratuita fieri in Urbe non possit electio, cardinales episcopi cum religiosis clericis catholicisque laicis, licet paucis, ius potestatis obtineant, eligere apostolicae sedis Pontificerrt, ubi congruerit <1.

§. 6. Plane, postquam electio fuerit facta, si bellica tempestas uel qualiscumque hominum conatus malignitatis studio restiterit, ut is, qui electus est, in apostolica sede iuxta consuetudinem inthroni-zari non ualeat, electus tamen, sicut uere Papa, auctoritatem obtineat regendi Romanam ecclesiam, et disponendi omnes facultates illius; quod beatum Gregorium ante consecrationem suam fecisse cognouimus.

§. 7. Quod si quis contra hoc nostrum decretum sinodali sententia promulgatum per seditionem, uel presumptionem, aut quolibet ingenio electus aut etiam ordinatus, seu inthronizatusfuerit, auctoritate diuina et sanctorum apostolorum Petri et Pauli, perpetuo anathemate cum suis auctoribus, fautoribus et sequacibus a liminibus sanctae Dei ecclesiae separatus abiciatur sicut antichristus, et inuasor et destructor totius Christianitatis; nec aliqua super hoc audientia aliquando reseruetur ei: sed ab omni ecclesiastico gradu, in quocumque fuerat prius, sine retractatione deponatur: cui quisquis adheserit, uel qualemcumque tamquam Pontifici reuerentiam exhibuerit, aut in aliquo eum, defendere presumpserit, pari sententia sit mancipatus.

§. 8. Quisquis huius nostrae decretalis sententiae temerator extiterit, et Romanam ecclesiam sua presumptione confundere et perturbare contra hoc statutum temptauerit, perpetuo anathemate atque excommunicatione dampnetur, „et cum impiis, qui non resurgent in iudicio, deputetur, omnipotentis contra se sentiat iram, et sanctorum apostolorum Petri et Pauli (quorum presumit ecclesiam confundere), in hac uita et in futura furorem sentiat ,, fiat habitatio eius deserta, et non sit, qui inhabitet in tabernaculis eorum, fiant filii eius orphani et uxor eius uidua, commotus amoueatur ipse et eius filii, et mendicent, et eiciantur de habitationibus suis, scrutetur fenerator omnem substantiam eiuS, et diripiant alieni labores eius, orbis terrarum pugnet contra eum, e.t cuncta elementa sint ei contraria,et omnium sanctorum quiescentium merita illum confundant, et in hac uita super eum apertam uindictam ostendant.

§. 9. Obseruatores autem huius nostri .decreti omnipotentis gratiay protegat, et auctoritas beatorum, apostolorum Petri et Pauli ab omnium uinculis peccatorum absoluat.

Episcopi uero et ceteri ordines infra constituti qualiter ordinari debeant, e# auctoritate Cartaginensis concilii IV. [cap. 1.], cui interfuit Augustinus tempore Honorii Augusti, ostendamus, ab eorum examinatione incipientes.

Qui episcopus ordinandus est, antea examinetur, si natura sit prudens, si docibilis, si moribus temperatus si uita castus, si sobrius, si semper suis negociis cauens si humilis, si affabilis, si misericors, si litteratus, si in lege Domini instructus, si in scripturarum sensibus cautus, si in dogmatibus ecclestiasticis exercitatus; et ante omnia, si fidei documenta uerbis simplicibus asserat, id est Patrem et Filium et Spiritum sanctum unum Deum esse confirmans, totamque trinitatis deitatem coessentialem et consubstantialem et coeternalem et coomnipotentem predicans; si singulas quasque in trinitate personas plenum Deum, et totas tres personas unum Deum, si incarnationem diuinam non in Patre, neque in Spiritu sancto factam, sed in Filio tantum credat, ut, in cliuinitate qui erat Dei Patris Filius, Deus uerus ex Patre esset et homo uerus ex matre, carnem ex matris uisceribus habens, et animam humanam rationabilem, simul" in eo utriusque naturae, id est s Deus et homo, una persona, unus Filius, unus Christus, unus Dominus, creatoromnium que sunt et auctor. Dominus et rector cum Patre et Spiritu sancto omnium creaturarum; qui passus sit pro salute nostra uera camis passione, mortuus uera corporis sui morte, resurrexit uera carnis suae receptione et uera animae resumptione, in qua ueniat iudicare uiuos et mortuos.

§. 1. Querendum est etiam ab eo, si noui et ueteris testamenti, id est legis et prophetarum et apostolorum unum eundemque credat auctorem Deum, si diabolus non per conditionem, sed per arbitrium factus sit malus.

§. 2. Querendum etiam ab eo, si credat huius, quam gestamus, et non alterius carnis resurrectionem, si credat iudicium futurum, et recepturos singulos pro his, que in hac carne gesserunt, uel penas, uel premia, si nuptias non prohibeat, si secunda matrimonia non dampnet, si carnium perceptionem non culpet, si peni-tentibus reconciliatis communicet, si in baptismo omnia peccata, id est tam illud originale peccatum contractum, quam illa, que uoluntarie admissa sunt, dimittantur, si extra ecclesiam catholicam nullus saluetur.

§. 3. Cum in his omnibus examinatus inuentus fuerit plene instructus, tunc cum consensu clericorum et laicorum et con-uentu totius prouinciae episcoporum, maximeque metropolitani uel auctoritate, uel presentia ordinetur episcopus. Suscepto in nomine Christi episcopatu, non suae delectationi, nec suis moribus p, sed his Patrum diffinitionibus acquiescat.

Item Ysidorus de uita clericorum. His igitur lege Patrum cauetur, ut a uulgari uita seclusi a mundi uoluptatibus sese abstineant; non spectaculis, non pompis intersint; conuiuia publica fugiant, priuata non tantum pudica, sed et sobria colant; usuris nequaquam incumbant, neque turpium occupationibus lucrorum, non fraudibus cuiusquam studium appetant; amorem pecuniae quasi materiam cunctorum criminum fugiant, secularia officia negotiaque abnuant; honoris gradus per ambitionem non suscipiant; pro beneficiis medicinae Dei munera non accipiant; dolos et coniurationes caueant; odium, emulationes, obtrectationem atque inuidiam fugiant; non uagis oculis, non effreni lingua, aut petulantia fluidoque gestu incedant, sed pudorem et uerecundiam mentis simplici habitu incessuque ostendant; obscenitatem etiam membrorum et uerborum, sicut et operum, penitus exsecrentur; uiduarum et uirginum frequentaciones fugiant; contubernia extranearum feminarum nullatenus appetant; castimoniam quoque inuiolati corporis perpetuo conseruare studeant, aut certe unius matrimonii uinculo federentur; senioribus quoque debitam prebeant obedientiam, neque ullo iactantiae studio semet ipsos attollant; postremo doctrinae lectionibus, psalmis, imnis, canticis, exercitio iugi incumbant. Tales enim esse debent, qui diuinis cultibus sese mancipandos studeant”, scilicet ut, dum scientiae operam dant, doctrinae gratiam populis administrent.

Item Clemens [ad Iacobum fratrem Domini, epist. II.]. Tales ad ministerium eligantur clerici, qui digne possint dominica sacramenta tractare. Melius est enim Domini sacerdoti paucos habere ministros, qui possint digne opus Dei exercere, quam multos inutiles, qui onus graue ordinatori adducant.

Item ex Concilio Cartaginensi IV. Illud statuendum est, ut, quando ad eligendum episcopum conuenerimus, si qua contradictio oborta fuerit (quia talia sunt facta apud nos), non presumant ad purgandum eum, qui ordinandus est, tres tantum, sed postulentur ad numerum supradictorum duo uel tres, et in eadem plebe, cui ordinandus est, discutiantur primo personae contradicentium, postremo etiam illa, que obiciuntur, pertractentur, et, cum purgatus fuerit sub conspectu publico, ita demum ordinetur. Si hoc cum uestrae sanctitatis animo concordat, roboretur uestrae dignitatis responsione. Ab uniuersis episcopis dictum est: „ Satis placet “.

Item ex Concilio Tolletano XI. [c. io.] Quamquam omnes, qui sacris mancipantur ordinibus, canonicis regulis teneantur astricti, expedibile tamen est, ut promissionis suae uota sub cautione spondeant, quos ad promotionis gradus ecclesiastica probat disciplina. Solet enim plus timeri, quod singulariter pollicetur, quam quod generali sponsione concluditur. §. i. Et ideo placuit huic sancto concilio, ut unusquisque, qui ad ecclesiasticos gradus est accessurus, non ante honoris consecrationem accipiat, quam placiti sui innotacionepromittat, ut fidem catholicam sincera cordis deuotione custodiens iuste et pie uiuere debeat, et in nullis operibus suis canonicis regulis contradicat, atque ut debitum per omnia honorem atque obsequii reuerentiam preminenti sibi unusquisque dependat, iuxta illud Papae Leonisedictum: ,,Qui se scit aliquibus esse prepositum, non moleste ferat aliquem sibi esse prelatum, sed obedientiam, quam exigit, etiam ipse dependat. Pena tamen iuxta ecclesiasticae consuetudinis morem et placitis talium inferenda, et ab his, qui transgressores fuerint, persoluenda est.

Dehinc disponitur, qualiter ecclesiastica offitia ordinentur.

Episcopus cum ordinatur, duo episcopi ponant et teneant euangeliorum codicem super caput et ceruicem eius, et uno super eum fundente benedictionem, reliqui omnes episcopi, qui adsunt, manibus suis caput eius tangant.

Presbiter cum ordinatur, episcopo eum benedicente et manum super caput eius tenente, etiam omnes presbiteri, qui presentes sunt, manus suas iuxta manus episcopi super caput illius teneant. Sicut autem in die ordinationis suae sacerdos orario utroque humero ambitur, ita tempore consecrationis eodem orario instanter uti debet.

Unde in Concilio Bracharensi [III. c. 3.] legitur: Ecclesiastica institucione prefixum nouimus, ut omnis sacerdos, cum ordinatur, orario utroque humero ambiatur: scilicet, ut qui imperturbatus precipitur consistere inter prospera etaduersa uirtutum semper ornamento, utroque circumseptus apareat humero. Qua ergoratione tempore sacrificii non assumit, quod se in sacramento accepisse non dubitat? Proinde modis omnibus conuenit, ut, quod quisque percepit in consecratione honoris, hoc retineat et in oblatione uel perceptione suae salutis; scilicet, ut, cum sacerdos ad solempnia missarum accedit, aut per se Deo sacrificium oblaturus, aut sacramentum corporis et sanguinis Domini nostri Iesu Christi sumpturus, non aliter, quam orario utroque humero circumseptus, sicut et tempore ordinationis suae dignoscitur consecratus, ita ut de uno eodemque orario ceruicem pariter et utrumque humerum premens signum in suo pectore preparet crucis. §. 1. Si quis autem aliter egerit, debitae excommunicationi subiacebit.

Dalmaticis autem nec episcopis, nec diaconibus absque apostolica licentia uti permittitur.

Unde Gregorius Aregio Episcopo Francorum, [lib. VII. epist. in.]

Communis filius diaconus Petrus nobis innotuit, quod fraternitas uestra tempore, quo hic fuit, poposcerit, ut sibi et archidiacono suo utendi dalmaticis licentiam preberemus. Sed quia hominum suorum infirmitate compulsus festinanter abcessit, ut nec ipse meror incumbens diu (ut dignum erat et res desiderata poscebat) sineret manere, et nos in multis inplicatos, ut ecclesiasticae rationis est consideratio , nouum hoc inconsulte et subito non permitteret indulgere, idcirco postulatae rei prolongatus effectus est. Nunc uero, caritatis tuae bona reuocantes ad animum, huius auctoritatis nostrae serie petita concedimus, atque te et archidiaconum tuum dalmaticarum usu decorandos esse concessimus, easdemque dalmaticas dilectissimo filio nostro Ciriaco abbate deferente transmisimus.

Carth. IV. c. 4 Diaconus cum ordinatur, solus episcopus, qui eum benedicit, manus super caput illius ponat quianon ad sacerdotium, sed ad ministerium consecratur.

Queritur autem, an post benedictionem manus presbiterorum et diaconorum erismatis liquore debeant perungi.

De his ita scribit Nicolaus Papa [I.] Radulpho Bituricensi Archiepiscopo :

Preterea sciscitaris, utrum solis presbiteris, an et diaconibus debeant, cum ordinantur, manus erismatis liquore perungi. Quod in sancta Romana ecclesia, cui auctore Deo deseruimus, neutris agitur. Sed quia sit a nouae legis ministris actum, nusquam (nisi nos fallat obliuio) legimus. Ergo ad B. Innocentii Papae canonica decreta sanctitatem tuam transmittimus, et que sint tibi in consecrationibus et ordinibus obseruanda, principia paginae ad Decentium Eugubinum episcopum missae te affatim edocebunt.

Ex Cone. Hispal. II. c. 5. Ex epistola Simplicii Papae Seuero et Florentino Episcopis directa. Ad cognitionem nostri examinis Gabrenensis diaconi relatu peruenit de quibusdam ipsius ecclesiae clericis, quorum cum unus ad presbiterium, duo ad Leuitarum ministerium consecrarentur, episcopuseorum, oculorum dolore detentus, fertur manum suam super eos tantum posuisse, et presbiter quidam illis contra ecclesiasticum ordinem benedictionem dedisse; qui propter tantam presumptionis audaciam poterat accusatus iudicio presenti dampnari, si adhuc in corpore positus, non fuisset mortis uocatione preuentus. Sed quia iam ille examini diuino relictus humano iudicio accusari non potest, hi, qui supersunt, et ab eo non consecrationis titulum, sed ignominiae potius elogium acceperunt, ne sibi licentiam talis ultra usurpatio faciat, decreuimus, ut a gradu sacerdotalis uel leuitici ordinis, quem peruerse adepti sunt, depositi equo iudicio abiciantur. Tales enim merito iudicati sunt remouendi, quia praue inuenti sunt constituti.]

Item queritur, an eorum ordinatio sit rata habenda, quibus episcopus, oculorum languore impeditus manus, imponit, et presbiter super eos orationem dicit.

De his ita statutum est in Concilio Tollet ano:

Quorumdam clericorum, dum unus ad presbiterium, duo ad Leuitarum ministerium sacrarentur, episcopus, oculorum dolore detentus, fertur super eos manum suam tantum posuisse, et presbiter quidam illis contra ecclesiasticum ordinem benedictionem dedisse. Sed quia ille iam examini diuino relictus humano iudicio accusari non potest, hi, qui supersunt, gradum sacerdotii uel leuitici ordinis, quem peruerse adepti sunt, amittant.

Subdiaconus cum ordinatur, quia manus impositionem non accipit, patenam de manu episcopi accipiat uacuam et calicem uacuum; de manu uero archidiaconi accipiat urceolum cum aqua, manile et manu-tergium.

Exorcista cum ordinatur, accipiat de manu episcopi libellum, in quo scripti sunt exorcismi, dicente sibi episcopo: „Accipe, et commenda memoriae, et habeto potestatem inponendi manus super energuminum, siue baptizatum, siue catecuminum.

Lector cum ordinatur, faciat de illo uerbum episcopus ad plebem, indicans eius fidem ac uitam atque ingenium; post hoc spectante plebe tradat ei codicem, in quo lecturus est, dicens: Accipe, et esto relator uerbi Dei, habiturus, si fideliter et utiliter impleueris officium, partem cum eis, qui uerbum Dei ministrauerint.

Hostiarius cum ordinatur, postquam ab archidiacono instructus fuerit, qualiter in domo Dei debeat conuersari, ad suggestionem archidiaconi tradat ei episcopus claues ecclesiae de altario, dicens ei: „Sic age, quasi redditurus Deo rationem pro his rebus, que his clauibus recluduntur. "

Psalmista, id est cantor, potest absque scientia episcopi, sola iussione presbiteri offitium suscipere cantandi, dicente sibi presbitero: ,,Vide, ut, quod ore cantas, corde credas, et quod corde credis, operibus comprobes.“

Clerici comam nutrire prohibentur, quorum caput desuper in modum spherae rasum esse debet.

Unde Anicius Papa [Episcopis Galliae.]

Prohibete, fratres, per uniuersas regionum uestrarum ecclesias, ut clerici, iuxta apostolum, comam non nutriant, sed desuper caput in modum spherae radant.

Item ex Concilio Agat en si, [c. 20.] Clerici, qui comam nutriunt, ab archidiacono, etiamsi noluerint, inuiti detondeantur. Vestimenta etiam uel calceamenta eis, nisi que religionem deceat, uti aut habere non liceat.

Item Gregorius II. [in Concilio Romae habito in Basilica S. Petri, c. 17.] Si quis ex clericis comam relaxauerit, [anathema sit.

Sanctimonialis uirgo, cum ad consecrationem suoepiscopo offertur, in talibus uestibus applicetur, qualibus semper usura est, sanctimoniae et professioni aptis.

Vasa sacrata et uestimenta altaris mulieres Deo dedicatae contingere, et incensum circa altaria deferre prohibentur.

Unde Sother Papa Episcopis Italiae, [epist. II.]

Sacratas Deo feminas uel monachas sacra uasa uel sacratas pallas penes uos contingere, et incensum circaaltaria deferre, perlatum est ad apostolicam sedem: que omnia uituperatione et reprehensione plena essq, nulli recte sapientum dubium est. Quapropter huius sanctae sedis auctoritate hec omnia uobis resecare funditus, quanto citius poteritis, censemus. Et ne pestis heclatius diuulgetur, per omnes prouincias abstergi citissime mandamus.

Item ex Concilio Laudicensi, [c. 21.] Non oportet, subdiaconos licentiam habere in secretarium siue sacrarium (quod Greci diaconium appellant) ingredi, et contingere uasa dominica.

Item. Ministrum non oportet orariis uti, nec ostia derelinquere.

Item. Non oportet lectores atque psalmistas orariis uti, et sic legere aut psallere.

Item ex Concilio Cartagin. IV., [c. 99. et 98.] Mulier, quamuis docta et sancta, uiros in conuentu docere non presumat. Laicus autem presentibus clericis (nisi ipsis rogantibus) docere non audeat.

Item ex Concilio Agatensi, [c. 66.] Non oportet insacratos ministros licentiam habere in secretarium (quod Greci diaconium appellant) ingredi, et contingere uasa dominica.

Item ex Concilio Bracarensi [c. io.] Non liceat cuilibet ex lectoribus sacra altaris uasa portare, nec aliis, nisi his, qui ab episcopo subdiaconi fuerint ordinati.

Item ex Concilio Martini Papae, [c. 41.]. Non liceat quemlibet ministeria tangere, nisi sub-diacono aut acolito, in secretario uasa dominica.

§. 1. Nec oportet clericos comam nutrire, et sic ministrare: sed atonso capite, patentibus auribus, et secundum Aaron talarem uestem induere, ut sint in habitu ornato.

Sponsus et sponsa cum benedicendi sunt a sacerdote, a parentibus suis uel a paranimphis offerantur, qui cum benedictionem acceperint, eadem nocte pro reuerentia ipsius benedictionis in uirginitate permaneant.

Qualiter episcopus sit examinandus, qualiter ipse simul cum reliquis infra ipsum constitutis sit ordinandus, breuiter monstratum est. Nunc autem uidendum est de sacerdotibus et reliquis, an sine examinatione sint promonendi. De bis ita scribit Paulus Apostolus ad Timotheum: „ Manus cito nemini imposueris, et nichil sine preiudicio facias in alteram partem declinando

Ex decretis Siluestri Papae in Sinodo Rom. c. 9. Nullus acolitorum uel subdiaconorum rem consecratam a presbitero aliis porrigat, (quia aliud est minister, aliud assistens), nisi tantum supportet, quod ei sacerdos imposuerit suo ore benedictum.]

Item ex Concilio Cartagin. IIIA, c. 22. Nullus ordinetur clericus, nisi probatus uel episcoporum examine, uel populi testimonio.

Item Gelasius Papa Celestino episcopo. Presbiteri, diacones et uniuersi clerici Stoniensiumciuitatis petitorio nobis suggessere porrecto, in ecclesia beati [martiris Eleuterii episcopi (que in supradicatae ciuitatis parrochia probatur esse constructa) presbiterum, qui constitutus fuerat, defecisse, atque in eius locum Iulianum, diaconem ipsius ecclesiae pro celebritate ipsius loci quam tocius debere ordinari. Et ideo, frater karrissime, si de eius uita uel moribus nichil est, quod contra canonum ueniat constituta, suprascriptum presbiterii honore decorabis, sciturus, uisitatoris, nomine te, non cardinalis creasse pontificis. Pariter etiam Felicissimum diaconem in eius ecclesiae ministerio, si conuersatio eius patitur, subrogabis, ut locus processionis celeberrimus ad misterio-rum consecrationem nec sacerdote indigeat, hec ministro.

Item ex Concilio Laudicensi [c. 12.] Episcopi iudicio metropolitanorum et eorum episcoporum, qui circumcirca sunt, prouehantur ad ecclesiasticam dignitatem, hi uidelicet, qui plurimo tempore probantur tam uerbo fidei quam rectae conuersationis exemplo.

Cum itaque sine examinatione nullus sit ordinandus, quemadmodum, et quo tempore sacerdotum et ceterorum infra positorum examinatio fieri debeat, considerandum est.

De his in Concilio Nannetensi, [c. 11.] sic statutum legitur;

Quando episcopus ordinationes facere disponit, omnes, qui ad sacrum ministerium accedere uolunt, feria quarta ante ipsam ordinationem euocandi sunt ad ciuitatem, una cum presbiteris, qui eos representare debent; et tunc episcopus a latere suo eligere debet sacerdotes et alios prudentes uiros, gnaros diuinae legis et exercitatos in ecclesiasticis sanctionibus, qui ordinandorum genus, uitam, patriam, etatem, institucionem, locum, ubi educati sunt, si sint bene litterati, si in lege Domini instructi, ante omnia diligenter inuestigent; si fidem catholicam firmiter teneant et uerbis simplicibus asserere queant.

§. i. Ipsi autem, quibus cura committitur, cauere debent, ne aut fauoris gratia, aut cuiuscumque muneris cupiditate illecti a uero deuient, ut indignum et minus idoneum ad sacros gradus suscipiendos episcopi manibus applicent. Quod si fecerint, et ille, qui indigne accesserit, ab altari remouebi-tur, et illi, qui donum sancti Spiritus uendere conati sunt, coram Deo iam condempnati, ecclesiastica dignitate carebunt.

§. 2. Igitur per tres dies continuos diligenter examinentur, et sic sabbato qui probati sunt episcopo represententur.

Alias autem, sme, clericorum consilio s uidelicet et populi testimonio, nullum episcopus ordinare presumat.

Unde in Concilio Cartagin. IV. [c. 22.] legitur:

Episcopus sine consilio clericorum suorum clericos non ordinet, ita ut ciuium conniuentiam et testimonium querat.

Queritur, quid fieri debeat de bis, qui sine examinatione prouecti sunt.

De liis ita legitur in Concilio Martini Papae:

Si quis presbiter aut diaconus sine aliqua examinatione ordinati sunt, aut certe, cum discuterentur, criminosa peccata sua confessi sunt, aut post ordinationem ab aliis detecti, abiciantur ex clero.

§. 1. Similiter uero et de uniuerso clericorum ordine seruetur; nam hoc sibi, quod irreprehensibile est, sancta ecclesia catholica defendit.

Quod nullus sine examinatione ordinandus sit, breuiter probatum est. Quid autem ad episcopum, quid ad unumquemque inferiorem pertineat, Ysidorus Ispalensis episcopus in epistola ad Ludifredum scribit, ita dicens:

Perlectis sanctitatis tuae litteris gauisus sum, quod optatam salutem tuam earum relatu cognoui. De his autem, que in consequentibus insinuare eloquii tui sermo studuit, gratias ago Deo, quod sollicitudinem offitii pastoralis impendis, qualiterque ecclesiastica offitia ordinentur, perquiris; et licet omnia prudentiae tuae sint cognita, tamen quia affectu fraterno me consulis, ex parte, qua ualeo, expediam, et de omnibus ecclesiae gradibus quid ad quemque pertineat eloquar.

§. 1. Ad hostiarium namque pertinent claues ecclesiae, ut aperiat et claudat templum Dei et omnia, que sunt intus extraque, custodiat; fideles recipiat, excommunicatos et infideles excipiat.

§. 2. Ad exorcistam pertinet exorcismos memoriter retinere, manus-cpie super energuminos et catecuminos in exorzizando imponere.

§. 3. Ad acolitum pertinet preparatio lumina-riorum in sacrario; ipse cereum portat, ipse suggesta pro eucharistia calicis preparat.

§. 4. Ad psalmistam pertinet offitium canendi, dicere benedictiones, laudes, sacrificium, responsoria, et quicquid pertinet ad canendi peritiam.

§. 5. Ad lectorem pertinet lectiones pronunciare, et ea, que prophetae uaticinauerunt, populis predicare.

§. 6. Ad subdiaconum pertinet calicem et patenam ad altare Christi deferre et Leuitis tradere, eisque ministrare; urceolum quoque et aquamanile et manutergium tenere; episcopo et presbiteris et Leuitis pro lauandis ante altare manibus aquam prebere.

§. 7. Ad diaconum pertinet assistere sacerdotibus, et ministrare in omnibus, que aguntur in sacramentis Christi: in baptismo scilicet, in crismate in patena et calice; oblationes quoque inferre et disponere in altari; componere etiam mensam Domini atque uestire, crucem ferre, et predicare euangelium et Apostolum. Nam sicut lectoribus uetus testamentum, ita diaconibus nouum predicare preceptum est. Ad ipsum quoque pertinet offitium precum et recitatio nominum; ipse premonet aures haberes ad Deum, ipse hortatur clamare, ipse donat pacem et ipse annuntiat.

§. 8. Ad presbiterum pertinet sacramentum corporis et sanguinis Domini in altario conficere, orationes dicere, et benedicere dona Dei.

§. 9. Ad episcopum pertinet basilicarum consecratio, unctio altaris et confectio erismatis. Ipse predicta offitia distribuit et ordines ecclesiasticos, ipse sacras uirgines benedicit, et, dum precessit in singulis unusquisque, iste tamen est preordinator in cunctis.

§. 10. Hi sunt ordines et ministeria clericorum, que tamen auctoritate pontificali in archidiaconi cura, et primicerii ac thesaurarii sollicitudine diuiduntur.

§. 11. Archidiacono enim imperat subdiaconibus et Leuitis; ad quem pertinent ista ministeria: ordinatio uestiendi altaris a Leuitis, cura incensi et sacrificii necessaria sollicitudo, quis Leuitarum Apostolum et euangelium legat, quis preces dicat, seu responsoria in dominicis diebus aut solempnitatibus decantet. Sollicitudo quoque parrochiarum et ordinatio et iurgia ad eius pertinent curam, pro reparandis diocesanis basilicis ipse suggerit sacerdoti; ipse inquirit parrochias cum iussione episcopi et ornamenta uel res basilicarum uel parrochiarum, gesta libertatum ecclesiasticarum! episcopo idem refert, collectam pecuniam de communione ipse accipit et episcopo defert, et clericis partes proprias idem distribuit. Ab archidiacono nuntiantur episcopo excessus diaconorum, ipse denuntiat sacerdoti in sacrario ieiuniorum dies atque solempnitatum, et ab ipso publice in ecclesia predicatur; quando uero archidiaconis absens est, uicem eius diaconus sequens adinplet.

§. 12. Archipresbiter uero se esse sub archidiacono, eiusque preceptis, sicut episcopi sui, obedire sciat, et (quod aa eius specialiter ministerium pertinet), supra omnes presbiteros in ordine positos curam agere, et assidue in ecclesia stare, et, quando episcopi sui absentia contigerit, ipse eius uice missarum solempnia celebret et collectas dicat, uel cui ipse iniunxerit.

§. 13. Ad primicerium pertinent acoliti, exorcistae, psalmistae atque lectores; signum quoque dandum pro offitio clericorum, pro uitae honestate, et offitium cantandi et peragendi sollicite, lectiones, psalmum, laudes, offertorium responsoria quis clericorum dicere debeat. Ordo quoque et modus psallendi in choro pro solempnitate temporum, ordinatio quoque pro luminaribus deportandis. Si quid etiam necessarium fueritp pro reparatione basilicarum, que sunt in urbe, ipse denuntieti sacerdoti; epistolas episcopi pro diebus ieiuniorum parrochianis per hostiarios ipse dirigat; clericos +, quos delinquere cognoscit, ipse distringat, quos uero emendare non ualet, eorum excessus ad agnitionem episcopi deferat; basilicarios ipse constituat, et matriculas ipse disponat. Quando autem primicerius absens est, ea, que dicta sunt, ipse exquirat, qui ei aut lege est proximus aut eruditioneff.

§. 14. Ad thesaurarium pertinent hostiarii basilicarum ordinatio, incensi preparatio, cura erismatis conficiendi, cura baptisterii ordinandi, preparatio luminariorum in sacrario et sacrificiis .

Ex hac epistola liquet, quid cuiusque offitii sit. Est etiam alia distinctio episcoporum, presbiterorum, diaconorum, quam fecit Clemens in epistola sua itay dicens:

Audire episcopum attentius oportet, et ab ipso suscipere doctrinam fidei; monita autem uitae a presbiteris inquirere, a diaconibus uero ordinem disciplinae.

Sacerdos quoque utrumque humerum orario ambit; diaconus uero sinistrum tantum, ut ad, ministerium expeditus discurrat.

Unde in Tollet ano Concilio IV. c. 40. Unum orarium oportet Leuitam gestare in sinistro humero, propter quod orat, id est predicat; dexteram autem partem oportet habere liberam, ut expeditus ad ministerium sacerdotale discurrat.

Nunc autem per singulos gradus ordine recurrentes, qui, ex quibus ordinibus, in quem gradum conscendere possint; qui post lapsum ualeant reparari, uel non; quibus culpis a proprio gradu mereantur deici; quo accusante, quibus testificantibus possint conuinci; cuius sententia sint soluendi uel dampnandi, breuiter consideremus.

§. 1. Ac primum a pontificali gradu incipientes, qualem oporteat eum esse, qui in episcopum ordinandus est, diligenter inuestigemus, Apostoli regulam secuti, quam in huiusmodi re Timotheo et Tito scribit dicens: „ Oportet episcopum esse inreprehensibilem:“ zd est, non obnoxium reprehensioni. Hoc ad Timotheum. Ad Titum autem: „ Oportet episcopum esse sine crimine: quod (ut Ieronimus scribit ad Oceanum) idem est.

§. 2. Nomine autem criminis quodlibet peccatum intelligitur; unde in eadem epistola Ieronimus dicit: ,, Res pene contra naturam est, ut sine peccato aliquis sit: sed talis eligatur, cuius comparatione ceteri grex dicantur. In epistola uero ad Titum crimen uocatur criminale peccatum uel criminalis infamia: unde ibi legitur: ,, Crimen est querela, id est peccatum accusatione et dampnatione dignum.

§. 3. Quod autem sine crimine iubetur esse qui in episcopum eligitur, non ante baptisma, sed post baptismum intelligendum est: ut a tempore uidelicet baptismatis nullius criminis conscientia mentem eius remordeat.

§. 4. Criminis appellatio alias late patet, complectens omne peccatum, quod ex deliberatione procedit. Unde Beda super epistolam Iacobi: ,, Peccata, que ex ignorantia uel infirmitate humana committuntur, dicit et precipit alterutrum confiteri, quia facile dimittuntur: quecumque uero fiunt ex deliberatione, non nisi per penitentiam. Hinc etiam Augustinus ait: ,, Nullum peccatum+ est adeo ueniale, quod non fiat criminale, dum placet. “ Alias ea demum significat, que semel commissa ad dampnationem sufficiunt.

§. 5. Multa enim ex deliberatione procedunt, que nisi sepius iterata et in consuetudinem fuerint deducta, quamuis grauent post mortem, non tamen eternaliter perdunt: quia etsi quadam ratione crimina appellentur, tamen mortifera, et capitalia non sunt. Unde Augustinus in omilia de igne purgatorio, exponens uerba Apostoli: „Si quis super hoc fundamentum edificauerit, ligna, fenum stipulam. Multi s sunt, lectionem istam male intelligentes falsa securitate decipiuntur, dwm credunt, «2 supra fundamentum Christi crimina capitalia edificant, peccata ipsa per ignem transitorium possint purgari, et ipsi postea ad uitam peruenire perpetuam. Intellectus iste, fratres Jcarissimi, corrigendus est, quia ipsi se seducunt, s?c sibi blandiuntur. Illo enim transitorio igne, de quo dicit Apostolus: Ipse saluus erit, sic tamen quasi per ignem, non capitalia, sedminuta peccata purgantur: de quibus, etsi non omnia, uel aliqua commemoranda sunt, ne aliquis inaniter excusare conetur, et dicat nescire se, que sunt minuta peccata, que crimina capitalia.

§. 6. Et quamuis Apostolus plura capitalia com-memorauerit, nos tamen {ne desperationem facere uideamur) breuiter dicemus, que illa sunt: sacrilegium, homicidium, adulterium, fornicatio, falsum testimonium, rapina, furtum, superbia, inuidia, auaritia; et si longo tempore teneatur, iracundia, et ebrietas, si assidua sit, in eorum numeroP computaturq. Quicumque enim aliquod de istis peccatis in se dominari cognouerit, nisi digne emendauerit, et si habuerit spatium, longo tempore penitentiam non egerit, et largas elemosinas non1? erogauerit, et a peccatis ipsis non abstinuerit, illo transitorio igne, de quo Apostolus ait, purgari non poterit, sed eterna illum flamma sine remedio ullo trucidabit.

§. 7. Que autem sint minuta peccata, licet omnibus nota sint, tamen quia longum est, ut omnia replicentur, opus est, ut ex eis uel aliqua nominemus. Quotiens aliquis in cibo aut potu plus accipit, quam necesse est, ad minuta peccata nouerit pertinere; quotiens plus loquitur, quam oportet, plus tacet, quam expedit; quotiens pauperem importune petentem y exasperat; quotiens cum sit corpore sanus, aliis ieiunantibus prandere uoluerit, aut somno deditus tardius ad ecclesiam surgit; quotiens, excepto filiorum desiderio, uxorem suam cognouerit; quotiens in carcere positos tardius requisierit, infirmos tardius uisitauerit; si dicor des ad concordiam r euocare neglexerit; si plus aut proximum, aut uxorem, aut filium, aut ser-uum exasperauerit, quam oportet; si amplius fuerit blanditus, quam oportet; si cuicumque maiori personae aut ex uoluntate, aut ex necessitate adulari uoluerit; si, pauperibus esurientibus, nimium deliciosa uel sumptuosa conuiuia prepara-uerit; si se aut in ecclesia aut extra ecclesiam fabulis otiosis {de quibus in die iudicii ratio reddenda est) occupauerit; si dum incaute iuramus, et cum hoc per aliquam necessitatemimplere non poterimus, utique periuremus, et cum omni facilitate uel temeritate maledicimus, cum scriptum est: „ „ Neque maledici regnum Dei possidebunt.

Item Gregorius [Dialog. lib. IV. c. 9.] Qualis hinc quisque egreditur, talis in iudicio presentatur: sed tamen de quibusdam culpis esse ante iudicium purgationis ignis credendus est, pro eo, quod ueritas dicit: „Quia si quis in spiritum sanctum bla-sphemiam dixerit, neque in hoc seculo remittetur ei, neque in futuro.“ In qua sententia datur intelligi, quasdam culpas in hoc seculo, quasdam in futuro posse relaxari. Quod enim de uno negatur, consequens intellectus patet, quia de quibusdam conceditur. Sed tamen, ut predixi, hoc de paruis minimisque peccatis fieri posse credendum est, sicut est assiduus otiosus sermo, immoderatus risus, uel peccatum curae familiaris, (que uix sine culpa uel ab ipsis agitur, qui culpam qualiter declinare debeant sciunt,) que etiam post mortem grauant, siadhuc in uita positis minime fuerint relaxata.

Item Augustinus in libro de uera et falsa penitentia c. 18. Qui in aliud seculum distulit fructum conuersionis, prius purgabitur igne purgationis. Hic autem ignis, etsi, eternus non sit, miro tamen modo grauis est. Excellit enim omnem penam, quam umquam aliquis passus est in hac uita, uel pati potest.]

Alias autem ea tantum delicta significat, quorum est perpetua infamia. Unde illud leronimi: Primum itaque sine crimine etc..

Unde Ieronimus scribit in eadem epistola ad Titum, [cap. 1.]:

Primum itaque sine crimine iubetur esse episcopus, quod alio uerbo ad Timotheum inreprehensibilem nominatum puto: non quod eo tantum tempore, quo ordinandus est, sit sine crimine ullo, et preteritas maculas noua conuersationem diluerit, sed quod ex eo tempore, quo in Christum renatus est, nulla peccati conscientia mordeatur. Quomodo enim potest preses ecclesiae auferre malum de medio eius, qui in delictum simile corruerit? aut qua libertate peccantem corripere, cum tacitus ipse sibi respondeat, eadem se admisisse, que corripit?

Ecce, quod ordinandus m episcopum, non solum tempore suae ordinationis, sed etiam omni tempore post baptisma a crimine debet esse immunis.

Sequitur in utraque epistola: „unius uxoris uirum “ post baptisma uidelicet, non ante baptismum.

Unde Ieronimus scribit ad Oceanum, [epist. 83.]:

Unius uxoris uirum, id est monogamum, post baptismum. Si enim et ante coniugem habuerit, que obierit, non ei imputatur, cui prorsus nouo nec stupra, nec alia, que ante fuerunt, iam obsunt.

Augustinus uero econtra testatur, scribens in epistolam ad Titum. Acutius intelligunt, qui nec eum, qui catecuminus uel paganus habuerit alteram, ordinandum censuerunt, quia de sacramento agitur, non de peccato. Propter sacramenti sanctitatem sicut femina, si catecumina uitiata est, non potest post baptisma inter Dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est bigamum non peccasse, sed normam sacramenti amisisse non ad uitae meritum, sed ad ordinationis signaculum 's. Unius uxoris uir, episcopus significat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro Christo subditam.

§. 1. Sicut duobus dominis seruire, sic ab uno Deo apostatare, atque in alterius superstitionem ire non licet.

Item Innocentius [I.] Rufo et Eusebio, et ceteris Episcopis Macedonibus, [epistol. XXII. c. 2.]

Deinde ponitur, non dici oportere bigamum eum, qui catecuminus habuerit uxorem atque amiserit, si post baptismum fuerit aliam sortitus, eamque primam uideri, que nouo homini copulata sit, quia illud coniugium per baptismi sacramentum cum ceteris criminibus sit ablatum . Quod cum de una utique dicitur, certe, si tres habuerit in uetere positus homine uxores, erit ei, que post baptismum quarta est, sic interpretantibus prima uirginiseque nomen accipiet, que quarto ducta est loco. Quis (oro) istud non uideat contra Apostoli esse preceptum, qui ait: „unius uxoris uirum oportere fieri sacerdotem?“ Sed obicitur, quod in baptismo totum, quicquid in ueterihomine gestum est, sit solutum. Dicite mihi (ut cum pace uestra loquar, crimina tantum dimittuntur in baptismo, an et illa, que secundum Domini precepta ac Dei instituta complentur? Uxorem ducere crimen est, an non est crimen? Si crimen est, ergo (ut prefata uenia dixerim) erit auctor in culpa, qui, ut crimina committerentur, in paradiso precepit, cum ipse eos benedixit. Si uero non est crimen, quia quod Deus instituit nefas estcrimen appellari, et Salomon addidit: „EtenimaDeo preparata uiro uxor,“ quomodo creditur inter crimina esse dimissum, quod Deo auctore legitur consummatum? Quid de talium filiis percensetur? Numquid non erunt admittendi in hereditatis consortiums, qui ex ea suscepti sunt, que ante baptismum fuit uxor, eruntque appellandi uel naturales, uel spurii, quia non est legitimum matrimonium, nisi illud (ut uobis uidetur), quod post baptismum assumitur? Ipse Dominus, cum interrogaretur a Iudaeis, si liceret dimittere uxorem, atque exponeret fieri non debere, addidit: Quod ergo Deus coniunxit, homo non separet. Ac ne de his locutus esse credatur, que post baptismum sortiuntur, meminerint hoc et a Iudaeis interrogatum, et Iudeis esse responsum.

§. 2. Quero, et sollicitus quero, si una eademque sit uxor eius, qui ante catecuminus, postea fit fidelis, filiosque ex ea, cum esset catecuminus suscepit", ac postea, cum fidelis, alios: utrum sint appellandi fratres, an non habeant postea defuncto patre herciscundae hereditatis consortium, quibus filiorum nomen regeneratio spiritualis creditur abstulisse? Quod cum ita sentire absurdum" est, que ratio esthoc defendi, et uacua magis opinione iactari, quam aliqua auctoritate roborari, cum non possit inter peccata deputari, quod lex precepit et Deus adiunxit°P?

§. 3. Numquidi qui catecuminus uirtutibus studuit humilitatem secutus est, patiendam tenuit, elemosinas fecit, morti destinatos qualibet ratione eripuit, adulteria exhorruit, castitatem tenuit, quero, si hec, cum fuerit factus fidelis, amittit, quia per baptismum totum, quod uetus homo gesserat, putatur auferri? Aspidas gentilem hominem Cornelium orationibus atque elemosinis uacan-tem, angelum audientem per reuelationem ipsumquef Petrum uidentem; numquicl per baptismum hec illi ablata sunt, propter que ei baptisma» uidetur esse concessum? Si ita creditur, mihi credite, non modicum erratur, quia quicquid bene gestum fuerit et secundum precepta legaliacustoditum, non potest facientibus deperire.

§. 4. Nuptiarum ergo copula, quia Dei mandato perficitur, non potest dici peccatum, et quod peccatum non est, soluiinter peccata credi non debet, eritque, integrum estimare aboleri non posse nomen prioris uxoris, cum non sit dimissum pro peccato, quod ex Dei uoluntate sit completum.

Item Ambrosius in libro de offitiis [lib. I. c. ult. 80.] Una tantum, nec repetita nobis copula permittitur, et in ipso coniugio lex est, non iterare coniugium, nec secundae coniugis coniunctionem. Quod plerisque mirum uidetur, cur etiam ante baptisma iterata coniugia electioni muneris et prerogatiuae ordinationis impedimenta generent, cum etiam delicta obesse non soleant si lauacri remissa fuerint sacramento. Sed intelligere debemus, quia baptismo culpa dimitti potest, lexaboleri non potest. In coniugio non culpa, sed lex est. Quod culpae est igitur, in baptismo relaxatur: quod legis, in coniugio non soluitur. Quomodo autem potest hortator esse uiduitatis, qui ipse coniugia frequentauerit?

Iohannes etiam Baptista, dum Herodem ab incestu prohiberet dicens: Non licet tibi habere uxorem fratris tui, euidenter ostendit, inter infideles coniugia esse. Unde datur intelligi, quod bigami dicuntur non solum qui post baptismum coniugia frequentant, sed etiam qui ante baptismum unam, et post baptismum alteram habuisse probantur. §. 1. Bigamus uero in sacerdotem ordinari non debet, non quia deliquerit secundam accipiendo uxorem, sed quiaprerogatiua exutus est sacerdotis.

Unde Ambrosius in epistola ad Vercellenses, [lib. X. epist. 82. ait:}

Qui sine crimine unius uxoris est uir, tenetur ad legem sacerdotii suscipiendi. Qui autem iterauerit coniugium, culpam quidem non habet coinquinati, sed prerogatiua exuitur sacerdotis.

Quod autem unius uxoris uir episcopus iubetureligi, queritur, an de tempore ordinationis hoc sit accipiendum, ut tempore suae administrationis eius copula possit fungi, quam unicam et uirginem sibi desponsauit.

Hoc Martinus Papa prohibet dicens:

Diaconus qui eligitur, si contestatus fuerit pro accipiendo matrimonio, et se dixerit in castitate permanerenon posse, hic non ordinetur. Quod si in ordinatione tacuerit et ordinatus fuerit, et postea matrimonium desidera-uerit, alienus sit a ministerio et uacet a clero.

Hac auctoritate datur intelligi, quod illi, qui habent uxores uel accipere uolunt, nec diacones, nec sacerdotes fieri possunt, nisi continentiam profiteantur.

§. 1. Si uero diaconus a ministerio cessare uoluerit, contracto matrimonio licite potest uti. Nam etsi in ordinatione sua castitatis uotum obtulerit, tamen tanta est uis in sacramento coniugii, quod nec ex uiolatione uoti potest dissolui coniugium ipsum.

Unde Augustinus in libro de bono coniugali ad Iulianum, [cap. io.]:

Quidam nubentes post uotum adulterosasserunt. Ego autem dico, quod grauiter peccant qui tales diuidunt.

Item Theodorus. Si uir uotum uirginitatis habens adiungituruxori, postea non dimittat uxorem, sed tribus annispeniteat.

Ieronimus uero scribit econtra:

Vouentibus uirginitatem non solum nubere, sed etiam uelle dampnabile est.

Idem contra Iouinianum, [lib. I.] Si nupserit uirgo, non peccat: non illa uirgo, que se met cultui diuino dedicauit. Harum enim si qua nupserit, habebit dampnationem, quia primam fidem irritam fecit.

Item Nicolaus [Papa I. ad Albinum Viennens. ecclesiae Archiepiscopum.] Quod interrogasti de femina, que post obitummariti sui sacrum uelamen super caput suum inposuit, et finxit se sub eodem uelamine sanctimonialem esse, postea uero ad nuptias rediit: bonum mihi uidetur, quia per ypocrisim ecclesiasticam regulam conturbare u oluit, et non legitime in uoto suo permansit, ut penitentiam agat de illusione nefanda, et reuertatur ad id, quod spopondit, et in sacro ministerio permaneat, quod inchoauit.

Nam si consenserimus, quod omnia sacramenta ecclesiastica quisque prout uult fingat et non uere faciat omnis ordo ecclesiasticus turbabitur, nec catholicae fidei iura consistunt, nec canones sacri rite obseruantur. Quid enim profuit Simoni Mago baptismum sacrum ficte suscipere, et in Christianitate permansurum se finxisse, cum per Apostolum, fraude eius detecta, quod sibi futurum esset prenunciatum fuit? Ait enim: Pecunia tua tecum sit in erditionem: cor enim tuum non est rectum coram Deo. enitentiam itaque age ab hac nequitia tua, et roga Deum, si forte remittatur tibi hec cogitatio cordis tui: in felle enim amaritudinis et obligatione iniquitatis uideo te esse. Ideo tales, nisi resipiscant, spirituali gladio percutere censemus. Non enim fas est Spiritui sancto mentiri, sicut Ananias et Saphira mentiti sunt, et statim perierunt.]

Item Calix tus Papa [II.] Presbiteris, diaconibus, subdiaconibus et monachis concubinas habere, seu matrimonium contrahere penitus interdicimus; contracta quoque matrimonia ab huiusmodi personis disiungi, et personas ad penitentiam debere redigi, iuxta sacrorum canonum diffinitionem iudicamus.

Hic distinguendum est, quod uouentium alii sunt simpliciter uouentes, de quibus Augustinus et Theodorus locuti sunt, alii sunt, quibus post uotum accedit benedictio consecrationis, uel propositum religionis, de quibus Ieronimus et Nicolaus et Calixtus scripserunt.

Unde contra eundem Iouinianum Ieronimus [lib. I.] scribens, ait:

Virgines, que post consecrationem nupserint, non tam adulterae sunt, quam incestae.

Ecce ostensum est, quod nolentes continentiam, nec ad subdiaconatum, nec ad superiores gradus conscendere possunt. Unde ad [subdiaconatum accedentes, non sine uoto castitatis iubentur admitti, auctoritate B. Gregorii, qui scribens Petro Subdiacono [lib. I. epistola 42. in fine] ait:

Nullum facere subdiaconum presumant episcopi, nisi qui se uicturum caste promiserit: quia nullus debet ad ministerium altaris accedere, nisi cuius castitas ante susceptum ministerium fuerit approbata.

Item Innocentius II. Decernimus, ut hi, qui in ordine subdiaconatus et supra uxores duxerint aut concubinas habuerint, offitio atque ecclesiastico beneficio careant. Cum enim ipsi templum, uasa Domini, sacrarium Spiritus sancti debeant esse et dici, indignum est, eos cubilibus et immunditiis deseruire.

Item ex Concilio Tollet ano F. Quando presbiteri et diacones per parrochias constituuntur, oportet eos professionem episcopo suo facere, ut caste et pure uiuant sub timore Dei, ut, dum eos talis professio obligat, uitae sanctae disciplinam retineant.

Item Gregorius nobilibus ciuibus Neapolim, [lib. VIII. epist. 40.] Priusquam ad nos scripta uestra discurrerent», Iohannem diaconum, qui ab altera parte electus est, paruulam habere filiam, quorumdam relatione cognouimus; unde, si rationem uoluissent attendere, nec aliieum eligere, nec ipse debuerat consentire. Nam qua presumptione ad episcopatum audet accedere, qui adhuc longam corporis sui continentiam, filia teste, conuincitur non habere ?

Item ex Concilio Tollet ano II. [c. i.] De his, quos uoluntas parentum a primis infantiae annis clericatus offitio manciparit, id statuimus obseruandum, ut mox detonsi, uel ministerio lectorum contraditi, in domo ecclesiae sub episcopali presentia a preposito sibi debeant erudiri. At ubi octauum decimum etatis suae compleuerint annum, coram totius cleri plebisque conspectu uoluntas eorum de expetendo coniugio ab episcopo perscrutetur; quibus si gratia castitatis (Deo inspirante) placuerit, et promissionem castimoniae suae absque coniugali necessitate se spoponderint seruaturos, qui tanquam appetitores arctissimae uiaelenissimo iugo Domini subdantur, ac primum subdiaconi s ministerium, habita probatione professionis suae, a uicesimo anno suscipiant. Quod si inculpabiliter ac inoffense uiginti quinque annos peregerint, ad diaconii offitium (si adimplere posse ab episcopo probantur), promoueri debent. Cauendum tamen est his, ne quando suae sponsionis inmemores aut ad terrenas nuptias aut ad furtiuos concubitus ultro recurrant. Quod si forte fecerint, ut sacrilegii rei ab ecclesia habeantur extranei. Quibus autem uoluntas propria interrogationis tempore desiderium nubendi persuaserit, concessam ab Apostolo licentiam auferre non possumus, ita ut, cum prouectae etatis in coniugio positi, renunciaturos se pari consensu operibus carnis spoponderint, ad (sacros ordines aspirent.

Item ex Concilio Arelatensi II. [c. 2.] Assumi aliquem ad sacerdotium in coniugii uinculo constitutum non oportet, nisi fuerit promissa conuersio.

Item ex eodem III. Preterea placuit, ut deinceps non ordinentur diacones coniugati, nisi qui prius conuersionis proposito confessi fuerint castitatem.

Verum illa priori auctoritate diaconibus uidetur permitti coniugium, cum ad sacerdotium tantum coniugati prohibentur assumi. Porro sequenti uidetur permitti subdiaconi-bus, cum de diaconibus specialiter preripitur, ut sine probatione castitatis non ordinentur.

Hoc idem in An chir it an a Sinodo uidetur esse permissum, in qua [c. io.] sic statutum est:

Diaconi quicumque ordinantur, si in ipsa ordinatione protestati sunt, dicentes, se uelle habere uxores, nec posse se continere, hi, si postea ad nuptias uenerint, maneant in ministerio, propterea quod his licentiam dederit episcopus. Quicumque sane tacuerint, et susceperint manus inpositionem professi continentiam, si postea ad nuptias conuenerint, a ministerio cessare debent.

Item ex Concilio Neocesariensi, [c. i.] Presbiter si uxorem duxerit, ab ordine illum» deponi debere. Quod si fornicatus fuerit, uel adulterium commiserit, extra ecclesiam abici et ad penitentiam inter laicos redigi oportet.

Item Gregorius [lib. XI. epist. 59.] Quia sunt culpae, in quibus culpa est relaxare uindictam, querenda est semper ueritas, ut inquiri debeat, utrum accusatum noxa condempnet, an a pena innocentia patefacta subducat. Itaque peruenit ad nos, Fantinum defensorem ultionem exercere in Petrum latorem presentium uoluisse, pro eo, quod (quantum dicitur) relictam cuiusdam diaconi, tempore quo conductor fuerit, marito tradiderit. Sed quoniam iste coniugem diaconi asserit non fuisse, dicens, nec eam uirginem ad eum uenisse, denique nec religiosam uestem mutasse, postquam ille in sacro ordine promotus est, adiciens etiam, priusquam ad diaconem ueniret et postea, illam praua opinione uixisse: Ideo fraternitatem tuam his hortamur affatibus, ut cum Dei, sicut decet, timore causam hanc subtili omnino inuestigatione perquiras et, si in coniugio diaconi mulierem, de qua agitur, fuisse constiterit, et suprascriptus lator memorato defensori et rectori patrimonii ad uindictam modis omnibus tradatur, et cum competenti emendatione hi, qui male sociati sunt, disiungantur. Si uero in eius coniugio non fuerit, memoratum Fantinum ex nostro mandato commonere te uolumus, ut ei facere nil presumat, nrc falsa illum accusatione in aliquo pregrauet.

Item ex Concilio Aurei i an en si [I. c. 13.] Si se cuiquam mulier duplici coniugio presbiteri uel diaconi relicta coniunxerit, aut castigati separentur, aut certe, si in criminis intentione perstiterint, pari excommunicatione plectantur.

Item ex Concilio Martini Papae. Si qua uidua episcopi uel presbiteri aut diaconi maritum accepit, nullus clericus, nulla religiosa personacum ea conuiuium sufnat, numquam communicet; morienti tamen ei sacramentum sub ueniat.

Item Pelagius Cet ego Patricio. De Siracusanae urbis antistite optauera-mus in ipso initio gloriae uestrae desideriis obedire, nisi nos multiplex ratio ipsius non paucis temporibus ordinationem differre sacerdotii coegisset, ob hoc, quod uel personae qualitas (sicut et uos nostis melius), uel superstes uxor aut filii (per quos ecclesiastica solet periclitari substantia), nostros animos diutius ab eius ordinatione suspenderet. Et quantum ad cautelam humanam pertinet, integro anno pene distulimus, opinantes, quod in melius Siracusanorum prouenire posset electio. Sed quia in uoluntatis suae proposito inreuocabiliter perstiterunt, et nullus est alius repertus in ecclesia eadem, nisi longioribus adhuc temporum differretur spatiis; ne paulo amplius insanirent (sicut filii uestri uiri magnifici pretoris testificatione didicimus), inter huiusmodi ambiguitates illud consultius iudicauimus faciendum, ut congrua proui-dentia causam, propter quam principalis constitutio habentem filios et uxorem ad episcopatus ordinem promo-ueri prohibet, salua dispositione concilii muniremus. Qua de re summo studio ab eodem Siracusanae urbis episcopo, priusquam a nobis contingeret ordinari, huiusmodi exegimus cautionem, per quam et suam fateretur, quantula esset, presentis temporis habita rerum descriptione substantiam, et nichil umquam per se, aut per filios etuxorem, siue quamlibet propinquam aut domesticam uel extraneam forte personam de rebus audeat usurpare ecclesiae, et uniuersa sui episcopatus quesita tempore ecclesiae suae dominio sociaret, nichil ultra id, quodmodo descriptum est, suis filiis uel heredibus relicturus.

Ecce hac auctoritate electus in episcopatum prohibetur habere uxorem et filios. Eligi autem ad episcopatum non debet, nisi aut sacerdos aut diaconus ; subdiaconus uero non, nisi necessitate cogente. Siue ergo presbiter siue diaconus siue subdiaconus fuerit, apparet, quod in prefatis ordinibus constituti licite matrimonio possunt uti.

§. i. Qyta ergo auctoritate Gregorii, qui relictam diaconi marito tradidit, puniendus est; item in Neocesariensi concilio presbiter ducens uxorem, non diaconus, iubetur deponi; item in Anchiritana Sinodo diaconi, qui in ordinatione sua dicunt, se uelle habere uxores, si postea ad nuptias uenerint, non prohibentur a ministerio: patet, quod nec diaconi, nec subdiaconi sunt prohibendi a coniugio. Sed quod de electione obicitur, uerum quidem est in episcopatum non eligendum°, nisi in sacris ordinibus constitutum; sed ipsum uxorem habere et filios, non repugnat premissis auctoritatibus de continentia clericorum.

§. 2 In laicali enim habitu, uel in minoribus ordinibus constitutus potuit habere uxorem et filios: postea ex consensu uxoris continentiam professus subdiaconatum uel diaconatum uel pres-biterii gradum adeptus fuerat, et tamenS uxori et filiis ipsum necessaria subministrare oportebat

§. 3. Illud autem Gregorii duobus modis soluitur: uel quia ecclesia illa, cui diaconus ille militauerat, nondum continentiae uotum susceperat in diaconibus et reliquis ministris; uel quia (sicut de electo in episcopum supra scriptum est) ante subdiaconatum memoratus diaconus eam in uxorem duxerat.

§. 4. Illud autem Neocesariensis et Anchiritanae sinodi uel ex tempore, uel ex loco intelligitur: ex tempore, quia nondum introducta erat continentia ministrorum altaris; ex loco quia utraque sinodus orientalis est, et orientalis ecclesia non suscipit generale uotum castitatis. Hoc tamen diligenti obseruatione custodit, ut post adeptum sacerdotium, defuncta priore uxore, cum qua sacerdos factus fuerat, si alteram duxerit, deponatur.

Item opponitur illud, quod legitur in canone Apostolorum , [c. 6. al. 5.]

Si quis docuerit, sacerdotem sub obtentu religionis propriam uxorem contempnere, anathema sit.

Item ex Concilio Gangren&i, [c. 4.] Si 160 auis discernit presbiterum coniugatum, tanquam occasione nuptiarum quod offerre non debeat, et ab eius oblatione ideo abstinet, anathema sit.

Item ex VI. Sinodo, [c. 26.] Presbiterum, non legalibus nuptiis detentum, cathedram quidem habere, sed ab offitio abstinere precipimus. Sufficit enim huiusmodi ei indulgentia, quia benedicere aliis eum, cpii uulnera sua debet curare, consequens non est. Benedictio enim sanctificationis traditio est. Qui uero hanc non habet propter delictum ignorantiae, quomodo aliis tradet? Non enim publice neque priuate benedicat, nec corpus Domini dispenset aliis, nec alio modo ministret; sed sufficiat ei, quod presidet, et inploret a Deo, ut dimittatur ei iniquitas ignorantiae suae. Manifestum est autem, quod et huiusmodi non legitimae nuptiae soluentur, et nullatenus uir accessum habeat ad eam, propter quam sacro ministerio priuatus est.

Item Nicolaus ad consulta Bulgarorum, [c. 70.] Consulendum decernitis utrum presbiterum habentem uxorem debeatis sustentare et honorare, an a uobis proicere. In quo respondemus: Quoniam licet ipsi sint ualde reprehensibiles, uos tamen Deum conuenit imitari, qui solem suum facit oriri super bonos et malos. Deicere enim a uobis ideo non debetis, quonium nec ludam Dominus, cum esset mendax discipulus, a numero apostolorum deiecit. Verumde presbiteris uobis, qui laici estis, nec iudicandum est, nec de uita eorum quicquam inuestigandum; sed episcoporum iudicio, quicquid illud sit s, est reseruandum.

Sed notandum est, quod secundum Ysidorum pleraque capitula ex causa, et loco, et tempore, consideranda sunt.

Ait enim:

Sciendum est, quod pleraque capitula ex causa, ex persona, ex loco, ex tempore consideranda sunt, quorum modi, quia medullitus non indagantur, in erroris laborinthum nonnulli intricando impinguntur, cum ante iudicant, quam intelligant; ante inculpant, quam iterando lecta perquirant.

Hinc etiam Gregorius ait:

Regulae sanctorum Patrum pro tempore, loco et persona negotio instante necessitate traditae sunt.

Item Ieronimus in epistola ad Ephesios. Necesse est, ut iuxta diuersitates temporum et locorum et hominum, quibus scriptae sunt, diuersas et causas et argumenta et origines habeant. Et quomodo B. Iohannes in apocalipsi sua septem scribens ecclesiis in unaquaque earum specialia uel uitia reprehendit, uel uirtutes probat, ita et S. apostolus Paulus per singulas ecclesias uulneribus medetur illatis, nec ad instar imperiti medici uno colirio omnium oculos uult curare.

Illud autem, quod in canone apostolorum, et in Gangrensi concilio, et in VI. Sinodo legitur, ex causa consideratur et ex tempore. Causa fuit heresis Manicheorum, que coniugium detestabatur, sicut etiam quorumdam superstitio multa in Catholicorum detestacione introduxisse inuenitur, contra quos in Gangrensi Concilio statutum legitur:

[Cone. Gangr. c. 16.] Si qui filii parentes, maxime fideles, deseruerint occasione Dei cultus, hoc iustum esse iudicantes, et non potius debitum honorem parentibus reddiderint, ut hoc ipsum in eis uenerentur, quod fideles sunt, anathema sint.

Item de eodem, [ib. c. iy.] Quecumque mulier, religioni iudicans conuenire, comam sibi amputauerit, quam Deus ad uelamen eius et ad memoriam subiectionis illi dedit, tanquam resoluens ius subiectionis, anathema sit.

Item ex eodem, [c. 14.] Si qua mulier derelicto uiro discedere uoluerit, soluto uinculo coniugali, nuptias condempnando, anathema sit.

Item ex eodem, [c. 10.] Si quis propter Deum uirginitatem professus inconiugio positos per arrogantiam uituperauerit, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. 9.] Si quis uel uirginitatem, uel continentiam professus, tanquam abominabiles nuptias iudicat, et non propter hoc solum, quod continentiae et uirginitatis bonum sanctum propositum sit, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. I3] Si qua mulier suo proposito utile iudicans, ut uirili ueste utatur, propter hoc uiri habitum imitetur, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. i8.] Si quis, tanquam hoc continentiae conuenire iudicans, die dominico ieiunauerit in eiusdem diei contemptum, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. I9.] Si quis eorum, qui in proposito sunt continentiae, propter necessitatem corporalem superbiat, et ieiunia communia putauerit contempnenda, tocius ecclesiae perfectam in sua conscientia iudicans rationem, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. 2o.] Si quis per superbiam, tanquam perfectum se existimans, conuentus, qui per loca et basilicas sanctorum martirum fiunt, uel accusauerit, uel etiam oblationes, que ibidem celebrantur, spernendas esse crediderit, memoriasque Sanctorum contempnendas, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. 3.] Si quis docet, domum Dei contemptibilem esse debere, et congregationes, que in ea fiunt, anathema sit.

Item de eodem, fib. c. 6.] Si quis extra ecclesiam priuatim populos congregans contempnat ecclesiasticas sanctiones, ipsam ecclesiam apud se sine episcopi consilio cum presbitero agat, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. i.] Si quis nuptias in accusatione duxerit, et mulierem fidelem ac religiosam cum uiro suo dormientem abhominandam crediderit aut etiam accusandam, tamquam non posse coniugatos in regnum Dei ingredi, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. 2.] Si quis carnem manducantem ex fide cum religione, preter sanguinem et ydolo inmolatam et suffocatam», crediderit condempnandum, tanquam spem non habentem, qui eam manducat, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. i5.] Si quis dereliquerit proprios filios, et non eos aluerit et (quod pietatis est) necessaria non prebuerit, sed sub occasione continentiae negligendos putauerit, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. I2.] Si quis uirorum putauerit sancto proposito (id est continentiae) conuenire, ut pallio utatur, tamquam ex eo iustitiam habiturus, et reprehendat uel iudicet alios, qui cum reuerentia birris utuntur et alia ueste communi, que in usu est, anathema sit.

Item de eodem, [ib. c. ultimo] Hec scripsimus», non abscindentes eos, qui in ecclesia Dei secundum scripturas propositum sanctum continentiae eligunt, sed eos, qui suscipiunt habitum eius, et in superbiam efferuntur aduersus eos, qui simplicius uiuunt. Sed et hos condempnamus, qui se extollunt aduersus scripturas et ecclesiasticos canones, et noua introducunt precepta. Nos autem et uirginitatem cum humilitate admiramur, et continentiam cum castitate, et religionem Deo acceptissimam dicimus, et renunciationes secularium negotiationum atque actuum cum humilitate approbando laudamus, et nuptiarum uinculum, quod secundum castitatem perdurat, honoramus, et diuites cum iustitia et operibus bonis non abicimus.

Item ex Concilio Martini Papae. Si quis presbiter propter publicam penitentiam a sacerdote acceptam absque aliqua necessitate die dominica pro quadam religione ieiunauerit, sicut Manichei, anathema sit.

§. i. Similiter et quod ab apostolis traditum canon tenet antiquus, placuit, ut per omnes dominicas et per omnes dies pascae usque ad quinquagesimam non prosternant se in oratione humilitatis, sed recto uultu ad Dominum orationis fungantur offitio, quia in his diebus gaudium resurrectionis Domini celebramus. Si quis etiam non pro abstinentia, sed pro exsecratione escarum abstinet, placuit sancto concilio, ut pregustet, et sic, si uult abstinere, abstineat. Si autem spernit, ita ut olera cocta cum carnibus non degustet, iste non obediens, nec suspitionem heresis a se remouens, deponatur de ordine clericatus.

Tempus quia nondum erat institutum, ut sacerdotes continentiam seruarent.

Unde Gregorius scribit Petro Subdiacono Siciliae, [lib. I. epist. 42.]

Ante triennium omnium ecclesiarum subdiaconi Siciliae prohibiti fb&jJt, ut more &omanae ecclesiae $jjj£ uxoribus nullatenus misceantur. Quod mihi durum atque incom-petens uidetur, ut, qui usum continentiae non inuenit, neque castitatem promisit, compellatur a sua uxore separari, atque per hoc (quod absit) in deterius cadat. Inde uidetur mihi, ut a presenti die episcopis omnibus dicatur, ut nullum facere diaconum presumant, nisi qui se uicturum caste promiserit,quatenus et preterita mala, queproposito & mentis appetita non sunt, uiolenter non exigantur et futura caute caueantur.

§. 1. Qui uero post eandem prohibitionem, que ante triennium facta est, continenter cum suis coniugibus uixerint, laudandi atque remunerandi sunt, atque ut in bono suo permaneant exhortandi.

§. 2. Eos autem, qui post prohibitionem factam a suis se uxoribus continere noluerint, ad sacrum ordinem nolumus promoueri, quia nullus debet ad altaris ministerium accedere, nisi cuius castitas ante susceptum ministerium fuerit approbata.

Causa uero huius institucionis mundicia fuit sacerdotalis, ut libere cunctis diebus orationi possentuacare. Si enim (ut Apostolus ait) ab uxoribus est cessandum, ut expeditius orationi uacemus, ministris itaque altaris, quibus cotidiana necessitas orandi incumbit, numquam coniugali offitio uacare permittitur.

Unde Beda super Lucam, [ad cap. 1.] ait:

Sacerdotibus, ut semper ualeant altari assistere, semper ab uxoribus continendum, semper castitas obseruanda precipitur.

Item in Concilio Cartaginensi /J. [cap. 2.] Episcopos, presbiteros diacones ita ut placuit, et, decet sacrosanctos antistites aut sacerdotes, aut Leuitas, uel qui sacramentis diuinis inseruiunt, continentes esse decet in omnibus.

Item Innocentius I. Victricio Rotomag. Episcopo, [epist. II. cap. 9.] Tenere debet ecclesia omni modo, ut sacerdotes et Leuitae cum uxoribus suis non misceantur, quia ministerii cotidiani necessitatibus occupantur. Scriptum est enim: „Sancti estote, quoniam sanctus sum, Dominus Deus uester.“ Nam priscis temporibus anno uicis suae de templo non discedebant (sicut de Zacharia legimus, nec domum suam omnino tangebant, quibus utique propter sobolis successionem usus fuerat relaxatus, quia ex alia tribu et preterquam ex semine Aaron ad sacerdotium nullus accedere precipiebatur: quanto magis hi sacerdotes ets Leuitae pudicitiam ex die ordinationis suae obseruare debent, quibus uel sacerdotium, uel ministerium sine successione est, nec preterit dies, qua uel a sacrificiis diuinis, uel a baptismatis offitio uacent?

Nam sicut Paulus ad Corinthios scribit, dicens: „Abstinete uos ad tempus, ut uacetis orationi,“ et hoc utique laicis precepit: multo magis sacerdotes, quibus orandi et sacrificandi iuge sacrificium est, semper debebunt ab huiusmodi consortio abstinere.]

Idem Exsuperio Tolletano Episcopo&, [epist. III. c. 1.] Eos ad sacrificia admitti fas sit, qui uel cum uxore non exerceant offitium carnale.

Item Ieronimus contra Iouinianum, [lib. I.] Si laicus et quisque fidelis non potest orare, nisi careat offitio coniugali, sacerdoti, cui semper offerendasunt sacrificia, semper orandum est; si semper orandum est, semper ergo matrimonio carendum.

Quod autem Manicheorum causa de coniugio sacerdotum illud supra dictum sit, ex Gangren si Concilio apparet, in quo [cap. i.] sic statutum legitur:

Si quis uituperat nuptias, et dormientem cum uiro suo fidelem ac religiosam detestatur aut culpabilem estimat, uelut que regnum Dei introire non possit, anathema sit.

Item ex eodem, [cap. 9.] Quicumque uirginitatem custodiens aut continentiae studens, uelut horrescens nuptias, nec propter hoc, quod bonum et sanctum est, nomen uirginitatis assumit, anathema sit.

Potest et aliter intelligi illud, quod in canone apostolorum legitur, ut iste sit sensus capituli: „Si quis docet sacerdotem uxorem suam contempnere, non uxorem quam in sacerdotio accepit, sed quam, dum esset adhuc laicus uel in minoribus ordinibus constitutus, sibi copulauit, cum qua continentiam professus est, cum ad sacros ordines conscenderetquam nullus debet contempnere, hoc est, ab animo et cura sua abicere, quin ei necessaria prouideat. Probatur autem hec interpretatio auctoritate Leonis Papae, qui [epist. XC. cap. 3.] scribens Rustico Narbonensi Episcopo ait:

Lex continentiae eadem est altaris ministris, que episcopis aut presbiteris, qui cum essent laici siue lectores, licite et uxores ducere, et filios procreare potuerunt; sed cum ad predictos peruenerunt gradus, cepit eis non licere quod licuit. Unde, ut de carnali fiat spirituale coniugium, oportet eos nec dimittere uxores, sed qui habent sichabere uideantur quasi non habeant, quo et salua sit caritas conubiorum, et cessent opera nuptiarum.

Item Leo IX. contra epistolam Nicetae Abbatis Omnino confitemur, non licere episcopo, presbitero, diacono, propriam uxorem causa religionis abicere a cura sua, sed ut ei uictum et uestitum largiatur, sed non ut cum illa ex more carnaliter iaceat. Sic et sanctos apostolos legimus egisse, B. Paulo apostolo dicente: Numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi, sicut frater Domini et Cephas? Vide insipiens, quia non dixit: numquid non habemus potestatem sororem mulierem „ amplectendi ?“ sed „ circumducendi,scilicet ut mercede predicationis sustentaretur ab eis, nec tamen deinceps foret inter eos ulterius carnale coniugium.

Hinc et illud Gregorii in dialogoS: ,,Presbiter quidam require infr. §. 1. Ut igitur ex his auctoritatibus apparet, sacerdotes, uxoribus, quas in laicali habitu uel in minoribus ordinibus constituti sibi legitime copularunt, necessaria subministrare debita uero reddere non ualent.

§.2. Sed obicitur illud Tripartitae ystoriae, [libro II. capite 14.]

Nicena sinodus uolens corrigere uitam hominum in ecclesiis commorantium, posuit leges, quas canones uoca-mus, in quorum tractatu uidebatur aliquibus introducere legem, ut episcopi, presbiteri, diaconi, subdiaconi cum coniugibus, quas ante consecrationem duxerunt non dormirent. Surgens autem Pahfnucius confessor contradixit, honorabiles confessus nuptias, et castitatem dicens esse cum propria coniuge concubitum, suasitque concilio, ne talem ponerent legem, grauem esse asserens causam, que aut ipsis aut eoruin iugalibus occasio fornicationis existeret. Et hoc quidem Pahfnucius (licet nuptiarum esset inexpertus) exposuit, sinodusque laudauit sententiam eius, et nichil ex hac parte sanciuit, sed hoc in uniuscuiusque uoluntate, non necessitate permisit.

Item VI. Sinodus, [cap. 13.] Quoniam in Romani ordine canonis esse traditum cognouimus eos, qui ordinati sunt diaconi uel presbiteri, confiteri, quod iam non suis copulentur uxoribus: antiquum sequentes canonem apostolicae diligentiae et constitucionis, sacrorum uirorum legales nuptias amodo ualere uolumus, nullo modo cum uxoribus suis eorum conubia dissoluentes, aut priuantes eos familiaritate ad inuicem in tempore oportuno. Quicumque ergo dignusinuentus fuerit subdiaconali ordinatione, aut diaconali, aut sacerdotali, hi nullo modo prohibeantur ad talem ascendere gradum pro uxoris suae s cohabitatione; nec in 135 h tempore ordinationis suae profiteri cogantur, quod abstinere debeant i a legalis uxoris familiaritate.

Item1; §. i. Oportet eos, qui altari ministrant, in tempore oblationis sanctorum continentes esse in omnibus, ut a Deo possint consequi que simpliciter postulant.

§. 2. Si quis igitur presumpserit contra apostolicos canones aliquos presbiterorum, diaconorum priuare a contactu et communione legalis uxoris suae, deponatur.

§. 3. Similiter et presbiter aut diaconus, qui religionis causa uxorem suam expellit, excommunicetur; si uero in hoc permanserit, deponatur.

Hoc autem ex loco intelligendum est. Orientalis enim ecclesia, cui VI. sinodus regulam uiuendi prescripsit, uotum castitatis in ministris altaris non suscepit.

Unde Stephanus Papa ait [in I. actione Sinodi, ab ipso in basilica Lateranensi congregatae];

Aliter se habet orientalium ecclesiarum traditio, aliter huius sanctae Romanae ecclesiae. Nam eorum sacerdotes, diaconi atque subdiaconi matrimonio copulantur; istius autem ecclesiae uel occidentalium nullus sacerdotum a subdiacono usque ad episcopum licentiam habet coniugium sortiendi.

Similiter et capitulum Nicolai ex loco consideratur, quia gens Bulgarorum nouiter conuersa ad fidem propositum sacrae religionis ex integro assumere nondum didicerat.

§. 1. Quod autem in c. VI. sinodi presbiter non legitimis nuptiis detentus punitur, non legales nuptiae secundaeintelligendae sunt, a quibus auctoritate canonica quilibet sacerdos debet esse inmunis. Illud autem Gangrensis concilii: Si quis discernit presbiterum coniugatum, etc. similiter intelligendum est uel localiter traditum, uel coniugatum ab ea appellatum, quam ante tempus suae ordinationis duxerat.

§. 2. Illud quoque Martini Papae: „Si subdiaconus secundam duxerit uxor em,“ non dissimiliter intelligendum est. Primam enim uxorem ante subdiaconatum habere permittitur, qua defuncta uel castitatem professa promouetur iste ad subdiaconatum. Promotus autem, si secundas desiderauerit nuptias, sententiae Martini Papae subiacebit.

Seruanda est ergo continentia ab omnibus in sacris ordinibus constitutis. Unde Leo Papa [ad Anastasium epist. LXXXII. cap. 3. et 4.] ait:

Cum sacerdotum tam excellens est electio, ut hec, que in aliis membris ecclesiae non uocantur ad culpam in illis tamen habeantur illicita. Cum enim extra clericorum ordinem constitutis nuptiarum societati et filiorum procreationi studere sit liberum, ad exhibendam tamen perfectae continentiae puritatem nec subdiaconibus carnale quidem conubium conceditur, ut et qui habent sint tamquam non habentes, et qui non habent permaneant singulares. Quod si in hoc ordine, qui quartus extat a capite, dignum est custodiri, quanto magis in primo, uel secundo tertioue seruandum est, ne aut leuitico aut presbiterali honore, aut episcopali excellentia quisquam idoneus existimeturs, qui se a uoluptate luxuriae nec dum refrenas s e detegitur.

Item Gregorius Leoni Episcopo Catinensi, lib. III. epist. 34. Multorum relatione comperimus, hanc apud uos olim consuetudinem tenuisse, ut subdiaconi suis licite miscerentur uxoribus. Quod ne denuo quisquam presumeret, a Seruo dei sedis nostrae diacono ex auctoritate nostri decessoris est isto modo prohibitum, ut eodem tempore ii, qui iam uxoribus fuerant copulati, unum e duobus eligerent, id est, aut a suis uxoribus abstinerent, aut certe ministrare nulla ratione presumerent. Et quantum dicitur, Speciosus tunc subdiaconus pro hac re ab administrationis se suspendit offitio, et usque in obitus sui tempus notarii quidem gessit officium, et a ministerio, quod subdiaconum oportuerat exhibere, cessauit.

Et post aliqua: §. 1. De cetero uero fraternitas tua sit omnino sollicita, ut quos ad hoc iam officium contigerit promoueri, hoc quam maxime diligenter inspiciat, ne si uxores habent, miscendi se cum eis licentia potiantur, sed ad similitudinem sedis apostolicae eos cuncta obseruare sua nichilominus districtione constituat.

Item Gregorius Augustino Anglorum Episcopo, [cap. 2. ad secundam interrogationem]. Si qui uero sunt clerici extra sacros ordines constituti, qui se non possunt continere, sortiri uxores debent, et stipendia sua exterius accipere, quia et de eisdem Patribus nouimus scriptum, quod diuidebatur singulis, prout cuique opus erat. De eorum ergo stipendio cogitandum atque prouidendum est, et sub ecclesiastica regula tenendi sunt, ut bonis moribus uiuant, et canendis psalmis inuigilent, et ab omnibus illicitis et cor et linguam et corpus Deo auctore conseruent .

Item Nicolaus Papa [I.] Adoni- Viennensi Archiepiscopo De illo clerico Alwico nomine, quem per ordines ecclesiasticos usque ad subdiaconatum uixisse dicitis, cur uestra auctoritate uxorem duxerit, miramur, eo quod nulli umquam '(exceptis illis, quibus ecclesiastica regula habere permittit) uxorem ducendi licentiam damus .

Item Nicolaus Papa [II.] omnibus Episcopis. Nullus missam audiat presbiteri, quem scit concubinam indubitanter habere aut subintroductam mulierem. Unde etiam ipsa sancta sinodus hoc capitulum sub excommunicatione statuit, dicens: Quicumque sacerdotum diaconorum etc. sicut in subsequentis cap. Alexandri [II.] continetur .

Item Alexander iJ. Preter hoc autem precipiendo mandamus, ut nullus missam audiat presbiteri, quem scit concubinam habere indubitanter uel subintroductam mulierem. Unde etiamsancta sinodus hec a capite sub excommunicatione statuit, dicens:

§. i. Quicumque sacerdotum, diaconorum, subdiaconorum post constitutum beatae memoriae predecessoris nostri sancti Papae Leonis aut Nicolai de castitate clericorum, concubinam palam duxerit, uel ductam non reliquerit, ex parte omnipotentis Dei et auctoritate apostolorum principum Petri et Pauli precipimus et omninocontradicimus, ut missam non cantet, nec euangelium legat & nec epistolam ad missam, neque in presbiteri© cum his ad diuina offitia, qui prefatae constitucioni obedientes fuerint, maneat, neque partem ab ecclesia suscipiat.

§. 2. Precipientes etiam statuimus, ut hi predictorum ordinum, qui eisdem predecessoribus nostris obedientes castitatem seruauerint, iuxta ecclesias, (sicutoportet religiosos clericos) simul manducent et dormiant, et quicquid eis ab ecclesia competit, hoc communiter habeant. Deinde, ut decimae et primitiae seu oblationes uiuorum et mortuorum ecclesiis Dei fideliter reddantur a laicis, et ut in dispositione episcoporum sint, quas qui retinuerint, a sanctae ecclesiae communione separentur.

Verum principia harum auctoritatum contraire uideniur leronimo°, Augustino et ceteris, qui Christi sacramenta neque in bono, neque in malo homine fugienda demonstranti, sicut subsequens causa simoniacorum plenius ostendit Q. Sed Urbanus II. in epist. destinata preposito S. Vincentii hanc contrarietatem determinat dicens:

§. 1. Ad hoc uero, quod subiungitur in eadem epistola, id est, utrum sit utendum ordinationibus et reliquis sacramentis a criminosis exhibitis, ut ab adulteris uel sanctimonialium uiolatoribus uel huiusmodi? ad hoc, inquam, respondemus: ;Si scismate uel heresi ab ecclesia non separantur, eorumdem ordinationes et reliqua sacramenta sancta et ueneranda non negamus, sequentes B. Augustinum, qui super Iohannem de huiusmodi tam copiose quam ueraciter disserit. Ait enim:,,Baptizat seruus bonus, siue seruus malus: nesciat se ille, qui baptizatur, baptizari, nisi ab eo, qui dedit sibi baptizandi potestatem. Et paulo post: „Non horreat columba ministerium malorum, respiciat Domini potestatem.“

§. 2. Attamen decessores nostri Nicolaus et Gregorius a missis sacerdotum, quos tales reuera esse constiterit, fideles abstinere decreue-runt, et ut peccandi licentiam ceteris auferrent, et huiusmodi ad dignae penitentiae lamenta reuocarent. Scribit enimpredecessor noster Gregorius Radulfo et Bertolfo ducibus y inter cetera: „Offitium simoniacorum et in fornicatione iacentium scienter nullo modo recipiatis, et quantum potestis tales a sanctis ministeriis, ut oportuerit, prohibeatis ,“ etc.

§. 4. Porro ad hec, que tibi silogistice in eadem epistola obiciuntur, et si corpus et sanguis Christi non sunt, et alia, que prediximus, suae uirtutis effectum non habent, quid agentibus obsunt? quod si habent, cur spernuntur, si ab indignis presumuntur? Ad hec, inquam, respondemus ita: proprias quidem habent uirtutisdignitates, ut prefatus Augustinus ait super Iohannem contra Donatistas; sed agentibus uel suscipientibus eadem sacramenta contra prefatorum Pontificum instituta, (nisi forte sola morte interueniente, utpote ne sine baptismate uel communione quilibet humanis rebus excedat), eis, inquam, in tantum obsunt, ut ueri ydololatrae sint, cum talibus et ordinationum, et sacramentorum confectio, et aliter quam premissum est scienter susceptio uehementer a sanctis canonibus prohibeantur. Ait enim Samuel propheta: Quoniam peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus ydololatriae nolle adquiescere. Hec de malis catholicis, qui intra ecclesiam sunt.

§. 4. Ceterum scismaticorum et hereticorum sacramenta, quoniam extra ecclesiam sunt, iuxta sanctorum Patrum traditiones, scilicet Pelagii, Gregorii, Cipriani, Augustini, Ieronimi, formam quidem sacramentorum, non autem uirtutis effectum habere profitemur, nisi cum ipsi uel eorum sacramentis initiati per manus inposi-tionem ad catholicam redierint unitatem. Sciendum uero est, quod canones apostolorum (quorum auctoritate orientalis et ex parte utitur Romana ecclesia), et insignis martir Ciprianus, et LXXX. episcopi cum eodem baptisma hereticorum lauacrum diaboli appellant. Stephanus uero et Cornelius martires et Pontifices Romani, et uenerabilis Augustinus in libro de baptismate, eundem Ciprianum et prefatos episcopos ob hanc causam uehementer redarguunt, affirmantes baptisma siue ab heretico siue a scismatico ecclesiastico more celebratum ratum esse; et merito, quia alia in baptismo, et alia in reliquis sacramentis consideratio est, quippe cum et ordine prior, et necessarior sit. Subito enim morituro prius baptismate, quam dominici corporis communione uel aliis sacramentis consulitur, et dum forte catholicus non inuenitur, satius est ab heretico baptismi sacramentum sumere, quam in eternum perire. Et hanc sententiam prescriptorum Pontificum Cornelii et Stephani et Augustini, secuti sunt Siricius, Innocentius, Leo, Anastasius et M. Gregorius et omnis catholica ecclesia.

§. 5. Prohibentur ergo de manibus talium sacerdotum sacramenta suscipi, non quin sint uera quantum ad formam et effectum, sed quia, dum huiusmodi sacerdotes se a populo contemptos uiderint, rubore uerecundiae facilius ad penitentiam prouocantur SS.

Item ex VI Sinodo, [cap. 6.] Si quis eorum, qui ad clerum accedunt, uoluerit nuptiali iure mulieri copulari, hoc ante ordinem subdiaconatus faciat .

Item ex Concil. Cartag. III. [cap. 19.] Lectores cum ad annos pubertatis ueniunt, cogantur aut uxores ducere, aut continentiam profiteri .

Item Gregorius Bonifatio Episcopo Regitano, [lib. m. epist. 5.] Subdiaconibus tuis hoc, quod de singulis statuimus, decreuimus obseruari, nec illam diffinitionem nostram cuiusquam contumatia sinas aut temeritate corrumpi .

Item Urbanus II. in Sinodo apud Melfiam, [cap. 12.] Eos, qui post diaconatum uxoribus uacare uoluerint, ab omni sacro ordine remouemus, offitio atque beneficio ecclesiae carere decreuimus. Quod si ab episcopo commoniti non se correxerint, principibus indulgemus licentiam, ut eorum feminas mancipent seruituti. Si uero episcopi consenserint eorum prauitatibus, ipsi officii interdictione mulctentur .

Item Dominico Grandensi Patriarchae. Erubescant impii, et aperte intelligant iudicio Spiritus sancti eos, qui in tribus sacris gradibus, presbiteratus, diaconatu, subdiaconatus positi, mulierculas non abiecerint et caste non uixerint, excludendosab eorundum# graduum dignitate. De manifestis quidemloquimur: secretorum autem cognitor et iudex est Deus .

Idem Meldensi Sinodo presidens ait, [cap. 3.]

Nemo ad sacrum ordinem permittatur accedere, nisi aut uirgo, aut probatae castitatis, et qui usque ad subdiaconatum unicam et uirginem uxorem habuerit .

Item in Cartag in en si Concilio [V., c. 3.] Placuit episcopos, presbiteros, diaconos subdiaco-nos secundum priora instituta etiam abstinere ab uxoribus: quod nisi fecerint, ab ecclesiastico remo-ueantur offitio, ceteros uero clericos ad hoc non cogi, sed uniuscuiusque ecclesiae consuetudinem obseruari debere .

Item Leo [IX.] contra epistolam Hicetae Abbatis. Seriatim et aperte prosequamur, quod sancta Romana ecclesia in gradibus clericorum ait. Clericos hostiarios, lectores, exorcistas, acolitos, si extra uotum et habitum monachi inueniantur et continentiam profiteri noluerint, uxorem ducere uirginem cum benedictione sacerdotali permittit, non autem uiduam aut repudiatam, quia propter hoc deinceps nec ad subdiaconatum prouehi poterunt, nec laicus nisi s uirginem sortitus uxorem aut bigamus ad clericatum, uel si quis ex prefatis ordinibus desiderat, ad subdiaconatum ascendere non potest» sine consensu uxoris suae, ut fiat de carnali deinceps spirituale coniugium, nemine eos cogente. Neque permittitur postea uxor iungi eidem marito suo carnaliter, nec cuiquam nubere in uita aut post mortem illius .

Item ex Concilio Calcedonensi, [cap. 14.] Quoniam in quibusdam prouinciis concessum est lectoribus et psalmistis uxores ducere, constituit sancta sinodus, non licere cuiquam ex his accipere sectae alterius uxorem .

Item Niceni Concilii, [c. 3.] Interdixit per omnia sancta sinodus, non episcopo, non presbitero, non diacono, non subdiacononon alicui omnino, qui in clero est, licere subintroduc-tam mulierem habere, nisi forte aut matrem, aut sororem, aut amitam, aut etiam eas idoneas personas, que fugiant suspiciones .

Item Ieronimus ad Nepotianum de uita clericorum, et alibi. Hospitiolum tuum aut raro, aut numquam mulierum pedes terant.

§. 1. Quia non potest toto corde cum Deo habitare, qui feminarum accessibus copulatur.

§. 2. Femina conscientiam secum pariter habitantis exurit.

§. 3. Numquam de formis mulierum disputes.

§. 4. Feminae nomen tuum nouerint, uultum nesciant.

§. 5. Feminam, quam bene uideris conuersantem, mente dilige, non corporali frequentia

§. 6. Si bonum est mulierem non tangere, malum est ergo tangere.

Item Gregorius in Dialog. lib. IV. [cap. 2.] Presbiter quidam commissam sibi regebat ecclesiam cum magno timore Domini, qui ex tempore accepti ordinispresbiterum suam ut sororem diligens, sed quasi hostem cauens, ad se propius non sinebat accedere, eamque sibi appropinquare nulla occasione permittens, ab ea sibi communionem funditus familiaritatis abscidit.

Presbiterum uero quam debeamus accipere, Laudicense Concilium, [c. n.] ostendit, dicens:

Mulieres que apud Grecos presbiterae appellantur, apud nos autem uiduae, seniores, uniuirae et matri-curiae appellantur, in ecclesia tamquam ordinatas constitui non debere .

Ecce, quod in sacris ordinibus constituti uxores habere non possunt, uel si bigami aliqui inuenti fuerint, ad sacros ordines ascendere non ualent. Sed queritur, si quis preter uxorem concubinam habuerit, utrum in sacerdotem promoneri ualeat? Talis a sacris ordinibus auctoritate canonum Apostolorum prohibetur, in quibus [cap. 17.] sic statutum legitur:

Si quis post acceptum sacrum baptisma secundis fuerit nuptiis copulatus aut concubinam habuerit, non potest fieri episcopus, inec sacerdos, nec diaconus, aut prorsus ex numero eorum, qui ministerio sacro deseruiunt.

Deseruientes sacro ministerio intelligantur subdiaconi, qui calicem diacono offerunt, et acoliti, qui cum cereis diacones precedunt, unde ceroferarii dicuntur, qui etiam uinum et aquam preparando calici subministrant. Concubina intelligenda est preter uxorem, ut iste sit sensus capituli: „Si quis post acceptum sacrum baptisma secundis fuerit nuptiis copulatus, aut concubinam habuerit: distinguendum est, antequam uxorem duxerit, siue post mortem uxoris.

Unde B. Gregorius a&:

Maritum duarum matronarum post baptismum clericum non ordinandum eensuimus; neque eum, qui unamquidem concubinam, uel meretricem in matrimonioassumpsit; nec illum , qui semetipsum abscidens quodlibet membrums indignatione aliqua uel iusto, uel in-iusto tenore superatus truncauerit; nec illos qui usuras accepisse conuincuntur, aut in scena lusisse noscuntur; nec eum, .qui publica penitentia mortalia crimina defleuit; neque illum, qui in furiam aliquando uersus insaniuit, uel afflictione diabolica uexatus est; neque eum, qui per emptionem ad imitationem Simonis Magi pecuniam obtulerit. .

Item Pius Papa. Communiter diffinimus, ut nullus de his, qui aut in terra arrepti a demonibus eliduntur aut quolibet modo uexationis incursibus efferuntur, uel sacris audeant ministrare altaribus, uel indiscusse se ingerant sacramentis diuinis, exceptis illis, qui corporum incommoditati dediti sine huiusmodi passionibus in terraprobantur elisi: qui tamen et ipsi tamdiu erunt ab offitii sui et ordine et loco suspensi, quousque unius anni spatio per discretionem episcopi inueniantur ab incursu demonum liberati,

Item Nicolaus Papa. Clerici, qui in adolescentia a demonibus cognoscuntur obsessi, ad superiorem sacri regiminis gradum accederenon possunt.

Item Gelas ius Papa [I. epist. ad uniuersos Episcopos per Lucaniam constitutos, 19.] Usque adeo sane comperimus illicita queque prorumpere, ut demonibus similibus que passionibus irretitis ministeria sacrosancta tractare tribuatur. Quibus si in hoc opere positis aliquid propriae necessitatis occurrat, quis fidelium de sua salute confidit, ubi ministros ipsos humanae curationis tanta prospexerit calamitate uexari? Atque ideo necessario remouendi sunt, ne quibuslibet, pro quibus Christus mortuus est, scandalum generetur infirmis. Postremo, si corpore sauciatum fortassis aut debilem nequaquam sancta contingere lex diuina permisit, quanto magis doni celestis dispensatores esse non conuenit (quod est deterius) mente percussos ?

Item Innocentius Papa [1. Felici Episcopo Nucerino, epist. IV. c. 4.] Laici, qui habentes uxores baptizati sunt, ac sic se instituerunt, ut in nullo opinio eorum uacillet, aut clericis iuncti sunt, aut monasteriis, ex quo baptizati sunt, adheserunt, si non concubinam, si nonpellicem norunt, si in bonis operibus uigilauerint, non prohibentur huiusmodi ad clericatus sortem assumi.

Ceterum ante susceptum sacrum ordinem quosdam legimus concubinam habuisse, quos tamen sacri canones non reiciunt, si post sacrum ordinem ab eius commixtione se s immaculatos custodiunt.

Unde Gregorius Andreae Tarentino Episcopo, [lib. II. epist. 44.] .

Habuisse te concubinam manifesta ueritate comperimus, et te illius criminis participationem habere de qua etiam contraria est quibusdam nata suspicio. Sed quia in rebus ambiguis absolutum non debet esse iudicium, hoc tuae conscientiae committendum eligimus. Qua de re, si in sacro ordine constitutus eius te recolis permixtione maculatum, sacerdotii honore deposito ad ministrandum nullo modo presumas accedere; sciturus in animae tuae periculo te ministrare, et Deo nostro te sine dubio reddere rationem, si huius sceleris conscius in eo quo es ordine celans ueritatem permanere uolueris.

Domesticarum quoque personarum immoderatam familiaritatem episcopum uitare oportet.

Unde Nicolaus Papa Adaluino Archiepiscopo:

Quorumdam relatione ifidelium nostris auribus intimatum est, quod Lanfredus episcopus, qui et iuuenis essedicitur, uenationi sit deditus, 'quod uitium plurimos etiamde clericali catalogo, genere dumtaxat Germanos et Gallos, irreuerentes implicat. Verum iste (si itaest, ut audiuimus) merito iuuenis dicitur, qui iuuenilibus desideriis occupatus nulla graui tat e constringitur. Nam (ut B. dicit Ieroni-mus uenatorem numquam legimus sanctum. Nichilominus autem de hoc episcopo relatum est apostolatui nostro, quod cum quadam filia sua immoderatam teneatfamiliaritatem, et ob id mala fama ei orta sit, pro qua re a sanctitate tua ceterisque coepiscopis suis ammonitusatque correptus est, sed nullatenus emendatus; que res in hoc maxime displicet, et magis ac magis de se deteriorem reddit opinionem, in quo beatitudini tuae et coepiscopo-rums suorum rationibus non obedit, et per inobedientiam in culpam protoplasti relabitur.

§. i. Oportet ergo fraternitatem tuam sinodale cum episcopis et suffraganeis tuisconuocare concilium, et hunc salutaribus eloquiis episcopum conuenire, atque illi pastorali auctoritate precipere, quatenus ab omnium bestiarum uel uolucrum uenatione penitus alienus existat, atque ab inmoderata filiae suae familiaritate semet omnino coherceat. Quod si parere contempserit, et tam pro uenationis declinatione quam pro inmoderata filiae suae conuersatione uitanda uobis ammonitenbus obedire distulerit, a uestro collegio excommunicatus abscedat. Quod si in hoc adhuc contumax apparuerit, a ministerio cessare debebit.

Ex Concilio Epaonensi c. 4. Episcopum, presbiterum aut diaconum canes ad uenandum, aut accipitres, aut huiusmodi res habere non licet. Quod si quis talium personarum in hac uoluptatesepius detentus fuerit, si episcopus est, tribus mensibus a communione suspendatur; diaconus uero ab omni offitio et communione suspendatur].

Omnibus seruis Dei uenationes et siluaticas uagationes cum canibus, et ut accipitres aut falcones habeantinterdicimus.]

Concubina autem hic ea intelligitur, que cessantibus legalibus instrumentis unita est, et coniugali affectu asciscitur; hanc coniugem facit affectus, concubinam uero lex nominat. De hac dicitur in Concilio Tollet ano [I. c. 17.]

Is, qui non habet uxorem, et pro uxore concubinam habet, a communione non repellatur: tamen ut unius mulieris, aut uxoris aut concubinae, sit coniunctione contentus.

Item Ysidorus de distantia ueteris et noui testamenti Christiano non dicam plurimas, sed nec duas simul habere licitum est, nisi unam tantum aut uxorem, aut certe loco uxoris (si coniux deest) concubinam.

Audite carissimi, membra Christi et matris catholicae ecclesiae filii! Quod dico competentibus et fidelibus, audiant penitentes. Quod dico fidelibus, dico et competentibus, et penitentibus. Audiant catecumini, audiant omnes, omnes timeant, nemo contempnat; sit mihi in consolationem uester auditus, ne uobis sit in testimonium dolor meus. Competentibus dico, fornicari uobis non licet, sufficiant uobis uxores; audiat Deus, si uos surdi estis, audiant angeli, si uos contempnitis. Concubinas uobis habere non licet; et si non habetis uxores, tamen non licebit uobis habere concubinas, quas postea dimittatis, et ducatis uxores, tanto magis dampnatio uobis erit, si uolueritis habere uxores et concubinas.

Ceterum, si non talis concubina fuerit, et etas illius, de quo agitur, futurae incontinentiae suspicionem auferre dignoscitur, apostolica concessione ad ordinem diaconatus prouehi potest.

Unde Pelagius Papa scribit Florentino Episcopo:

Fraternitatis tuae relatione suscepta, eius latorem secundas quidem nuptias expertum non fuisse didicimus, castitatem tamen eum priori non seruasse coniugio designasti. Et quamuis multa sint, que in huiusmodi casibus obseruari canonicae iubeat sublimitatis auctoritas: tamenquia defectus nostri temporis, quibus non solum merita, sed corpora ipsa hominum defecerunt, districtionis illius non patitur manere censuram, et etas istius, de quo agitur, futurae incontinentiae suspicionem auferre dignoscitur, ut ad diaconatus ordinem possit prouehi, concessisse nos noueris.

§. 1. Micinam uero ancillam eius, de qua se post uxoris transitum filios habere confessus est, iubemus, ut tua dispositione cuicumques monasterio continentiam professura tradatur.

Hoc ex dispensatione misericordiae; ceterum ex rigore disciplinae intelligitur illud Aureli an en sis Concilii:

Si quis de laicis post uxorem suam aliam cuiuscumque conditionis cognouerit mulierem, in clerumnullatenus admittatur.

Quod ergo de pellice et meretrice apud Gregorium et Innocentium scribitur, propter spem futurae incontinentiae constitutum esse creditur, quia difficile continentiam seruat, qui se illicito concubitu maculare non metuit. Vel prohibetur ordinari, qui pellicem uel meretricem cognouerit maritali affectu, uel quia corrupta florem virginitatis amise-rat, uel quia meretricari non desinit, licet in uxorem ducatur. Utrumque enim inpedimentum cuilibet prestat, quo minus ad sacros ordines pertingere ualeat.

Unde Ylarius Papa [in Sinodo Romana, cap. 2.] scribit, dicens:

Curandum ergo inprimis est, ne ad sacros ordines(sicut gestis prioribus ante prescriptum est) quisquam, qui uxorem uirginem non duxerit, aspiret.

Item Gregorius urbis Romae Presul Scillacino Episc. [lib. II. epist. 25.] Precipimus, ne umquam illicitas ordinationes facias, nec bigamum aut qui uirginem sortitus non est uxorem, aut ignorantem litteras, uel qualibet parte corporis uitiatum, uel penitentem, uel curiae aut cuilibet conditioni obnoxium, ad sacros ordines permittas accedere: sed si quos huiusmodi repereris, non audeas promouere.

Item in Neocesariensi Concilio [cap. 8.] Si cuius uxorem adulterium commisisse, cum esset laicus, euidenter fuerit comprobatum, hic ad ministerium ecclesiasticum admitti non potest. Quod si in clericatu eo iam constituto adulterauit, dato repudio dimittere eam debet. Si uero retinere eius consortium uelit, non potest suscepto ministerio perfrui.

Item ex Concilio Martini Papae. Si laici uxor in adulterio fuerit deprehensa, hic talis ad ministerium ecclesiasticum nullo modo adducatur. Si autem post ordinationem alicuius clerici uxor adulterata fuerit, dimittat eam. Si autem cum ipsa uoluerit permanere, a ministerio alienus sit.

Premissis auctoritatibus bigami et qui uirgines non sunt sortiti uxores a sacris ordinibus prohibentur. Sed queritur, quis mte baptisma uiduam duxerit uxorem, an propterea sit prohibendus a sacris ordinibus

De his ita scribit Innocentius Papa Victricio Rotomagensi Episcopo, {epist. II. cap. 5. et 6.] Si quis uiduam (licet laicus) duxerit uxorem, siue ante baptismum, siue post baptismum, non admittatur ad clerum, quia eodem uitio uidetur exclusus. In baptismate enim crimina dimittuntur, non acceptae uxoris consortium relaxatur si tum putatur u«w «isse com putanda, que ante baptismum ducta est, ergo nec filii, qui ante baptismum geniti sunt, pro filiis habeantur.

Prohibentur etiam bigami a quolibet ordine clericatus, iuxta illud Ambrosii, [epist. LXXXII.] ad Vercellenses Cognoscamus, non solum de episcopo et presbitero Apostolum statuisse, sed etiam Patres in concilii Niceni tractatu addidisse, clericum quemquam non debere esse, qui secunda coniugia sit sortitus.

Similiter etiam uiduarum mariti, uel ancillarum, uel meretricum, clerici fieri non possunt.

Unde in canonibus Apostolorum, [c. 18.] legitur; Si quis uiduam aut eiectam acceperit, aut meretricem, aut ancillam, uel aliquam de his, que publicis spectaculis mancipantur, non potest esse episcopus, aut presbiter, aut diaconus, aut ex eorum numero, qui ministerio sacro deseruiunt.

Que autem sit uidua, que eiecta, uel meretrix, leronimus [epist. CXXVIII.] ad Fabiolam de ueste sacerdotali, ostendit dicens:

Vidua est, cuius maritus mortuus est. Eiecta, quea marito uiuente proicitur. Meretrix, que multorum libidini patet.

Sed postea temporum defectui condescendens Papa Martinus in minoribus ordinibus eos constitui permisit, dicens:

Si subdiaconus secundam uxorem duxerit, inter lectores uel hostiarios habeatur, ita ut Apostolum non legat.

Necessitate tamen exigente bigami usque ad sub-diaconatum possunt promoueri.

Unde Murrinus Papa ait:

Lector, si uiduam uxorem alterius acceperit, in lecto-ratu permaneat, aut .si necessitas fuerit, subdiaconus fiat, nichil autem supra. Similiter et si bigamus fuerit.

Quibus autem propria coniugia prohibentur, interdicitur etiam nuptialibus conuiuiis interesse.

Unde in Agat en si Concilio, [cap. 39.] legitur:

Presbiteri, diacones, subdiacones uel deinceps, quibus ducendi uxores licentia non est, etiam alienarum nuptiarum euitent conuiuia, nec his cetibus misceantur, ubi amatoria cantantur et turpia, aut obsceni motus corporum choris et saltacionibus efferuntur, ne auditus et obtutus sacris misteriis deputatus turpium spectaculorum atque uerborum contagione polluantur,.

Vidua uero intelligenda est si post solempne fedus nuptiarum morte interueniente a uiro suo diuisa fuerit. Ceterum si antequam conueniant fatali necessitate ab alterutro diuisi fuerint, licet ex sponsalibus uxor sit appellata, non tamen post mortem sponsi, et si in propria sit ducta, et cum eo uelata, uidua appellatur, nec ex eius copula a sacris ordinibus aliquis prohibetur.

Unde Pelagius Papa scribit:

Valentino clerico, cui mulier cum alio ante uelata, non tamen illi nupta, sed uirgo permanens, post mortem eius, cum quo uelata erat sponso, coniugali est copula sociata, quia iterum uelamen accepit, nullum in promouendo generetur obstaculum, quia nichil est (quantum ad hunc articulum pertinet) quod ei de canonicis obuiet constitutis.

A quibus ordinibus bigami prohibeantur, et utrum reputentur bigami, qui ante baptismum habuerunt unam , et post baptismum alteram, et an liceat sortiri uxores in sacris ordinibus constitutis, multorum auctoritatibus breuiter monstratum est.

§. 1. Sequitur autem in descriptione illa apostolica: „ut sit sobrius,“ qui ordinandus est, ,,non uinolentus, quod ex auctoritate ueteris testamenti introductum est. Ministri enim templi prohibentur uinum et siceram bibere, ne ebrietate grauentur corda eorum, ut sensus eorum uigeat semper et tenuis sit, uel quia uenter mero estuans facile despumat in libidines. Unde Noe in ebrietate nudauit femora; Loth, quem Sodoma non uicit, uina uicerunt.

§. 2. Quod autem uinolentus esse prohibetur, non semel, sed frequenter uino repletus debet intelligi.

Hinc etiam in canonibus Apostolorum, [can. 43. et 42.] legitur;

Episcopus, aut presbiter, aut diaconus, aleae atque ebrietati deseruiens, aut desinat, aut certe dampnetur, Subdiaconus autem, aut lector, aut cantor similia faciens, aut desinat, aut communione priuetur. Similiter et laicus.

Item Ieronimus [lib. I. contra Iouianum.] Ab exordio conditionis humanae nec carnibus uescebamur, nec dabamus repudium, nec prepucia nobis eripiebantur in signum, et hoc cursu usque ad diluuium peruenimus. Post diluuium autem cum datione, quam nullus implere potuit, carnes ingestae sunt ad uescendum, et repudii concessa duricia, et cultellus circumcisionis est appositus, quasi Dei munus plus in nobis creauerit quam necesse est. Postquam autem Christus uenit in fine temporum, et 12 reuelat ad A, id est extremitatem & retraxit ad principium, nec repudium nobis dare permittitur, nec circumcidimur, nec comedimus carnes, dicente Apostolo: „Bonum est uinum non bibere, et carnes non comedere. Et uinum enim cum carnibus post diluuium dedicatum est.

Item ex epistolis eiusdem. Luxuriosa res uinum, et contumeliosa ebrietas; omnis autem, qui cum his miscetur, non erit sapiens.

Idem in Michea propheta [ad. c. 2.]. Ecclesiae principes, qui deliciis affluunt, et inter epulas atque lasciuias pudicitiam seruare se credunt, propheticus sermo describit, ,,quod eiciendi sint de spatiosis domibus lautisque conuiuiis et multo labore conquisitis epulis propter malas cogitationes et opera sua. Et si uis scire, quo eiciendi sunt, euangelium lege: ,,in tenebras scilicet exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium. An non confusio et ignominia est Iesum crucifixum, pauperemet esurientem, farsis predicare corporibus? et ieiunio-rums doctrinam rubentes buccas tumentiaque ora proferre? Si in loco apostolorum sumus, non solum sermonem eorum imitemur, sed conuersationem etabstinentiam.

Idem ad Oceanum, epist. 83. Venter mero est uans cito despumat in libidines. Ubi ebrietas, ibi libido dominatur et furor.]

Idem ad Nepotianum, de uita clericorum. Vinolentum sacerdotem et Apostolus dampnat, et uetus lex prohibet. Sacerdotes, qui ministrant in templo Dei, prohibentur uinum et siceram bibere, ne in crapula et ebrietate aggrauentur corda eorum. Sicera hebreo sermone omnis potio nuncupatur, que inebriare potest. Et infra: Quicquid inebriat et statum mentis euertit, fuge similiter ut uinum. ,,Nolite, ait Apostolus, inebriari uino, in quo est luxuria. Et supra: Qui altario deseruiunt, uinum et siceram non bibant. Sponsa Christi uinum fugiat ut uenenum. Vinum et ebrietas incendium est.]

Item Prosper de uita contemplatiua, lib. II. cap. 22. Luxuriam facit et nutrit uini perceptio nimia, non natura.]

Item Ambrosius in sermone de ieiunio Diuinum ad patrem resultat oraculum. Sexto die bestiae sunt creatae, et cum bestiis orta edendi potestas est et usus escarum. Ubi cibus cepit, ibi finis factus est mundi: ubi cepit sua incrementa nescire, ibi ceperunt diuina circa eum opera feriari. Quo indiciodeclaratum est, quod per cibos mundus haberet imminui, per quos desiit augeri.

Et infra: §. 1. Ut sciamus, non esse nouellum ieiunium, primam illic legem constituit de ieiunio. Et infra: Eousque nemo preuaricari nouerat utadhuc orta non esset, que prima est preuaricatio. Indictum est ieiunium, abstinentiae lex a Domino Deo: preuaricatio legis a diabolo; culpa per cibum, latebra post cibum; cognitio infirmitatis in cibo, firmitatis uirtus in ieiunio. Serpenss gulae suadet, Dominus ieiunare decernit. Itaque gula paradyso regnantem expulit, abstinentia ad paradysum reuocauit errantem.

Et infra: §.2. In principio generis humani ignorabatur ebrietas; primus Noe uineam plantauit, dedit naturam, sed ignorauit potentiam. Itaque uinum nec suo pepercit auctori. Sed illius ebrietas nobis suadet sobrietatem. Semel enim inebriatus est Noe. Ubi malum ebrietatis agnouit, iumentum suum ad remedium temperauit, non ad uicium effudit.

§. 3. Manebat autem, antequam uinum inueniretur, omnibus inconcussa libertas; nemo sciebat a consorte naturae suae obsequia seruitutis exigere. Non esset hodie seruitus, si ebrietas non fuisset. Obrepserat quidem iam fraternae prelationis inuidia, manebat tamen paternae pietatis adhuc reuerentia. Lesa pietas est, dum irridetur ebrietas. Non illis itaque solis nocent uina, quos temptant; sed etiam illis amplius, quorum oculis temulenta ebriorum membra nudantur.

Et infra: §. 4. Legimus etiam, quod patrem Loth inebriaue-runti filiae in monte, ad quem timentes incendium Sodomitarum confugerant, et habitabant in spelunca.

§. 5. Fuit itaque ebrietas origo incesti, pessimae regeneratricis partus deterior.

§. 6. At non Abraham uina in suo conuiuio ministrabat, sed immolabat uitulum; butirum et lac etiam angelis hospitibus exhibebat. Recte enim illicdeerat materia peccati, ubi erat remissio peccatorum. Denique annuntiauit Dominum Iohannes, „non manducans panem, neque bibens uinum.“ Qui enim Christum annuntiat, ab omni uitiorum incentiuo prestare se debet alienum.

Item ex Concilio Agat ensi, [cap. 41.] Ante omnia clericis uetetur ebrietas, que omnium uitiorum fomes ac nutrix est. Itaque eum, quem ebriumfuisse constiterit, (ut ordo patitur) aut triginta dierum spatio a communione submoueatur, aut corporali subdatur i°b suplicio.

Oportet etiam esse ordinandum prudentem. Quod contra eos notandum est, qui sub nomine simplicitatis excusant stulticiam sacerdotum. Prudentem autem oportet episcopum intelligi non solum litterarum peritia, uerum etiam secularium negotiorum dispensatione.

Unde in epistola Gei a sii Papae [ad Episcopos per Lucaniam, cap. 18.J:

Illitteratos, aut aliqua parte corporis imminutos, nullus presumat ad clerum promouere, quia litteris carens sacris non potest esse aptus offitiis, et uitiosum nichil Deo prorsus offerri legalia precepta sanxerunt.

§. 1. Similiter, qui se ipsos abscidunt.

Item Zosimus Papa [epist. ad Hesychium Episcopum Salonitanum]. Qui ecclesiasticis disciplinis per ordinem non est inbutus, et temporum approbatione diuinis stipendiis eruditus, nequaquam ad summum ecclesiae sacerdotium aspirare presumat; et non solum in eo ambitio inefficax habeatur, uerum etiam ordinatores eius careant eo ordine, quem contra precepta Patrum crediderant presumendum.

Ecce, quod sacrarum litterarum oportet episcopum habere peritiam: unde in ueteri testamento inter cetera ornamenta pontifex rationale ferebat in pectore, in quo scribebatur manifestatio et ueritas, quia in pectore pontificis manifesta debet esse cognitio ueritatis.

§. 1. Hinc etiam uectes, quibus archa portabatur, iugiter annulis erant inserti, ut, cum archa esset portanda, nulla fieret mora de intromittendis uectibus, quia predicatores, per quos ecclesia circumfertur, sacris litteris semper debent insistere, ne tunc querant discere, cum ex offitio alios docere debeant.

§. 2. Hinc etiam Dauid prius ex gratia Spiritus sancti donum scientiae percepit, et postea regni administrationem assecutus est.

§. 3. Salomon quoque non diuitias, non longa tempora huius uitae, sed sapientiam a Deo petiit et inpetrauit.

§. 4. Hinc etiam Dominus prius ponit uerba sua in ore prophetae, et postea constituit eum super gentes et regna, dicens ad Ieremiam; Ecce, dedi uerba mea in ore tuo. Ecce, constituite hodie super gentes et super regna etc.

5. Hinc etiam Malachias ait: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem exquirunt de ore eius, quia angelus Domini exercituum est.

§. 6. Hinc idem saluator noster prius in medio doctorum sedit, audiens illos et interrogans, et postea predicare cepit, quia prius quisque debet discere, et postea predicandi offitium usurpare.

§. 7. Hinc ets Salomon prius ait: tempus tacendi et postea: loquendi quia ueritas prius tacendo discitur, et postea loquendo predicatur.

§. 8. Hinc idem Dominus ait: Qui audit, dicat, ueni

§. 9. Hinc etiam prius apostolos docuit, deinde eos ad predicandum misit, dicens; Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. Sic etiam post resurrectionem prius illis sensum aperuit et scripturas explanauit, et postea dixit eis: „ Euntes in mundum uni-uersum, etc. Unde cum de quinque panibus quinque milia hominum uellet reficere, prius panes accipiens fregit, et postea discipulis dedit, et per eos demum turbis apposuit, quia sacramenta legis et prophetarum prius disserendo exposuit, et postea eorum scientiam discipulis dedit, et tandem per eos illam fidelibus dispensauit.

§. 10. Et hinc Petrus cum rectoribus ecclesiae scriberet ait: Parati reddere rationem omni poscenti uos satisfactionem de ea fide et spe, que in uobis est.

§. 11. Hinc etiam Paulus scribens ad Timotheum ait: Attende lectioni ei exhortationi et doctrinae.

§. 12. Ex quibus omnibus liquido colligitur, quod non sufficit prelatis bona conuersatio et morum honestas, nisi addatur scientia doctrinae.

§. 13. Unde sacerdotes ingressuri tabernaculum prius lauabantur in labro eneOy quod fecerat Moyses ex speculis mulierum.

§. 14. Hinc etiam in Canticis Canticorum oculi, per quos prelati ecclesiae intelligantur assimilantur columbis, que resident iuxta fluenta plenissima.

Hinc etiam Ieronimus in Leuit. [c. 8.]

Si quis uult pontifex non tam uocabulo esse cpiam merito, imitetur Moysen, imitetur Aaron. Quid enim dicitur de eis? quia non discedunt de tabernaculo Domini. Erat ergo Moyses indesinenter in tabernaculo Domini. Quodautem ei opus erat? ut aut a Deo aliquid disceret aut ipse populum doceret. Hec duo sunt pontificis opera, ut aDeo discat legendo diuinas scripturas et sepius meditando, aut populum doceat. Sed illa doceat, que ipse a Deodidicerit, non ex proprio corde uel ex humano sensu, sed que Spiritus sanctus docet.

§. 1. Est et aliud opus, quod facit Moyses: ad bella non uadit, non pugnat contra inimicos. Sed quid facit? orat, et donec orat, uincit populus eius; si relaxauerit et dimiserit manus, populus eius uincitur et fugatur. Oret ergo sacerdos ecclesiae indesinenter, ut uincat populus, qui sub ipso est, hostes in-uisibiles Amalechitas, qui sunt demones inpugnantes eos, qui uolunt pie uiuere in Christo.

Sed queritur, an secularibus litteris oporteat eos esse eruditos f De his ita scribitur in Concilio Cartagin. IV. [cap. 16.]:

Episcopus libros gentilium non legat, hereticorum autem pro necessitate aut tempore.

Item Ieronimus ad Damasum de prodigo filio, [epist. CXLVI.] Sacerdotes Dei omissis euangeliis et prophetiis uidemus comedias legere, amatoria bucolicorum uersuum uerba cantare, tenere Virgilium, et id, quod in pueris est causa necessitatis crimen in se facere uoluptatis.

Idem [ad cap. 4. epist. ad Ephesios, lib. II. comment.) Nonne uobis uidetur in uanitate sensus et obscuritate mentis ingredi, qui diebus ac noctibus in dialectica arte torquetur? qui phisicus perscrutator oculos trans celum leuat, et ultra profundum terrarum et abissi in quoddam inane demergitur? qui iambum feruet? qui tantam metrorum siluam in suo studiosus corde distinguit et congerit? et (ut ad alteram partem transeam) qui diuitias per fas et nefas querit? qui adulatur regibus, hereditates captat alienas, et congregat opes, quas in momento cui sit relicturus ignorat?

Idem in Ysaia. Vino inebriantur, qui scripturas sanctas male intelligant atque peruertunt; sicera, qui abutuntur seculari sapientia et dialecticorum tendiculis, que non tam uincula sunt appellanda quam fantasmata, id est umbrae quedam et imagines, que cito pereunt et soluuntur.

Idem: §. 1. Secundum tropologiam pseudoprophetas eos debemus accipere, qui aliter scripturarum uerba accipiunt, quam Spiritus sanctus sonat, et diuinos eos, qui coniectura mentis suae incerta futurorum quasi uera pronuntiant absque diuinorum auctoritate uerborum.

Idem: §.2. Quicumque scripturas non ita intelligit, ut rei ueritas habet, uuam acerbam comedit.

Idem [lib. III. ad cap. 6.] in epist. ad Ephes. Legant episcopi atque presbiteri, qui filios suos secularibus litteris erudiunt, et faciunt comedias legere et mimorum turpia scripta cantare, de ecclesiasticis sumptibus forsitan eruditos. Et quod in corbonam pro peccato uirgo uel uidua, uel substantiam suam totam effundens quilibet pauper obtulerat, hoc calendarum strenam, et Saturnalium sportulam, et mineruale munus grammaticus et orator, aut in sumptus domesticos aut in templi stipes, aut sordidum conuertit in lucrum. Heli sacerdos ipse fuit sanctus; sed quia filios suos non erudiuit in omni disciplina et correctione, supinus cecidit et mortuus est.

Item ex responsione Adriani Papae ad Carolum, cap. 49. Omnem uim uenenorum suorum in dialectica disputatione constituunt heretici, que philosophorum sententia definitur non astruendi uim habere, sed studium destruendi. Sed non in dialectica complacuit Deo saluum facere populum suum. Regnum enim Dei in simplicitate fidei est, non in contentione sermonis.

Item Rabanus depressuris ecclesiasticis. Legimus de B. Ieronimo, quod, cum librum legeret Ciceronis, ab angelo correptus est, eo quod uir Christianus paganorum figmentis intenderet

Hinc etiam filius prodigus ille in euangelio reprehenditur, qui de siliquis, quas porci manducabant, uentrem suum replere cupiebat.

§. i. Hinc etiam Origenes cinifes et ranas, quibus Egiptii percussi sunt, uanam dialecticorum garrulitatem et sophistica argumenta intelligit. Ex quibus omnibus colligitur, quod non est ab ecclesiasticis secularium litterarum querenda peritia.

§. 2. Sed econtra legitur, quod Moyses et Daniel omni scientia Egiptiorum et Caldeorum eruditi fuerint. Legitur etiam, quod precepit Dominus filiis Israel, ut spoliarent Egiptios auro et argento, moraliter instruens, ut siue aurum sapientiae, siue argentum eloquentiae apud poetas inueni-remus, in usum salutiferae eruditionis uertamus.

§.3. In Leuitico etiam primitias mellis, id est dulcedinem eloquentiae humanae Domino iubemur offerre.

§. 4. Magi quoque tria munera Domino obtulerunt, in quibus nonnulli tres partes philosophiae uolunt intelligi.

§. 5. Denique, w in expositione Psalterii Cassiodorus testatur, omnis splendor rethoricae eloquentiae, omnes modi poeticae locutionis, quelibet uarietas decorae pronuntiationis a diuinis scripturis sumpsit exordium.

§. 6. Hinc etiam epistol. Colosensium: „ Omnis ratio supernae scientiae uel terrenae creaturae in eo est, 91« es capw earum et auctor, w, hunc nouit, nichil ultra querat, quia hic est perfecta uirtus et sapientia; quicquid alibi queritur, hic perfecte in-uenitur. In Daniele et Salomone ostendit infidelibus esse se auctorem totius sapientiae. Quod infideles non putant, non legunt in euangeliis et prophetis astrologiam, es a&a huiusmodi, que despecta stm, quia nichil ualent ad salutem, sed mittunt in errorem, e, dim fas student, curam animae non habent. Qui uero Christum nouit, thesaurum sapientiae et scientiae inuenit, quia id nouit, wod utile est.

Hinc etiam Beda ait in [lib. II.J Regum, [c. 9. in Samuelis allegoricis expositionibus]:

Turbat acumen legentium et deficere cogit, qui eos a legendis secularibus libris omnibus modis existimatprohibendos, in quibus si qua inuenta sunt utilia, quasi sua sumere licet. Alioquin Moyses et Daniel sapientia et litteris Egiptiorum Caldeorumque non paterentur erudiri, quorum tamen supersticiones simul et delicias, horrebant. Nec ipse magister gentium aliquot uersus poetarum suis uel scripturis indidisset, uel dictis.

Cur ergo legi prohibentur, que tam rationabiliter legenda probantur ? Sed seculares litteras quidam legunt ad uoluptatem, poetarum figmentis et uerborum ornatu delectati; quidam uero ad eruditionem eas addiscunt, ut errores gentilium legendo detestentur, et utilia, que in eis inuenerint, ad usum sacrae eruditionis deuote inuertantas. Tales laudabiliter seculares litteras addiscunt. Unde B. Gregorius quen-dam episcopum non reprehendit, quia eas didicerat, sed quia contra episcopale offitium pro lectione euangelica grammaticam populo exponebat.

Hinc etiam Ambrosius scribit super Lucam, [in explanatione prooemii]:

Legimus aliqua, ne legantur; legimus, ne ignoremus ; legimus, non ut teneamus, sed ut repudiemus.

Item Ieronimus super epistolam ad Titum. Si quis gramaticam artem nouit uel dialecticam, ut recte loquendi rationem habeat, et inter falsa et uera diiu-dicet, non inprobamus.

§. 1. Geometria autem et aritmetica et musica habent in sua scientia ueritatem, sed non est scientia illa pietatis . Scientia autem pietatis est legere scripturas et" intelligere prophetas, euangeliocredere, apostolos non ignorare.

§. 2. Gramaticorum autem doctrina potest s proficere ad uitam, dum fuerit in meliores usus assumpta.

Item . Qui de mensa et uino regis nolunt comedere, ne polluantur, utique si sapientiam atque doctrinam Babiloniorum scirent esse peccatum, numquam adquiesce-rent discere quod non licebat. Discunt autem, non ut sequantur, sed ut iudicent atque conuincant, quomodo si quispiam aduersus mathematicos uelit scribere inperitus matheseos, risui pateat, et aduersus philosophos disputans, si ignorat dogmata philosophorum. Discunt ergo ea mente doctrinam Caldaicam, qua et Moyses omnem sapientiam Egiptiorum didicerat,

Idem: §. i. Si quando cogimur litterarum secularium recordari, et aliqua ex his discere, que olim omisimus, non est nostrae uoluntatis, sed, ut ita dicam, grauissimae necessitatis, ut probemus ea, que a sanctis prophetis ante secula multa predicta sunt, tam Grecorum, quam Latinorum et aliarum gentium litteris contineri.

Item ex Sinodo Eugenii Papae [II. c. 34.] De quibusdam locis ad nos refertur, neque magistros, neque curam inueniri pro studio litterarum. Idcirco ab uniuersis episcopis subiectis plebibus,et aliis locis, in quibus necessitas occurrerit, omnino cura et diligentia habeatur, ut magistri et doctores constituantur, qui studia litterarum liberaliumque artium dogmata assidue doceant, quia in his maxime diuina manifestantur atque declarantur mandata.

Item Augustinus contra Manicheos, [lib. XIII. cap. 15.] Si quid ueri de Deo Sibilla, uel Orpheus, aliiue gentium uates aut philosophi predixisse perhibentur, ualet quidem aliquid ad paganorum uanitatem reuincendam, non tamen ad istorum auctoritatem complectendam. Quantumenim de Christi distat aduentu inter predicationem angelorum, et confessionem demonum, tantum inter auctoritatem prophetarum, et curiositatem sacrilegorum.

Item Clemens [Papa I. epist. V. ad suos discipulos]. Relatum nobis est, quod quidam in uestris partibus commorantes sanis doctrinis aduersantur, et prout eis uidetur non secundum traditionem patrum, sed iuxta suum sensum docere uidentur. Multas enim quidam, ut audiuimus, uestrarum partium ingeniosi homines ex his, que legunt, uerisimilitudines capiunt. Et ideo diligenter obseruandum est, ut lex Dei cum legitur, non secundum propriam ingenii intelligentiam legatur uel doceatur. Sunt enim multa uerba in diuinis scripturis, que possunt trahi ad eum sensum, quem sibi unusquisque sponte presumit; sednon oportet. Non enim sensum, extrinsecus alienum et extraneum debetis querere utquoquomodo ipsum ex s scripturarum auctoritate confirmetis, sed ex ipsis scripturis sensum capere ueritatis. Et ideo oportet ab eo scientiam discere scripturarum, qui eam a maioribus secundum ueritatem sibi traditam seruat, ut et ipse possit eam, quam recte suscepit, competenter asserere. Cum enim ex diuinis scripturis integram quis et firmam regulam ueritatis susceperit, absurdum non erit, si aliquid etiam ex eruditione communi ac liberalibus studiis, que forte in pueritia attigit, ad assertionem ueri dogmatis conferat, ita tamen, ut, ubi uera didicerit , falsa et simulata declinet.

Item Ysidorus in lib. [III.] Sententiarum, [de summo i bono, cap. 13.] Ideo prohibetur Christianus legere figmenta poetarum, quia per oblectamenta fabularum nimium mentem excitant ad incentiua libidinum. Non enim solum thura offerendo demonibus immolant, sed etiam eorum dicta libentius capiendo.

Ut itaque ex premissis auctoritati-bus apparet, inperitia sacerdotibus semper debet esse aduersa, quoniam, cum per ignorantiam cecati aliis ducatum pre-stare ceperint, ambo in foueam cadunt; unde dicitur in Psalmo °; Obscurentur oculi eorum, ne uideant, et dorsum eorum semper incurua. Cum enim obscurantur illi, qui preeunt, ad ferenda onera peccatorum facile sequentes inclinantur. Elaborandum est itaque sacerdotibus, ut ignorantiam a se quasi quandam pestem abiciant. Licet enim seruus nesciens uoluntatem domini sui, et non faciens, dicatur uapulare paucis, non tamen hoc de omnibus generaliter intelligitur. Ut enim ait Apostolus. „ Qui ignorat, ignorabitur. Quod de eo intelligendum est, ,,qui noluit intelligere, ut bene ageret

Unde Augustinus ait in libro Quest. [ueteris ac noui testamenti, quaest. 67.]

Non omnis ignorans est immunis a pena. Ille enim ignorans potest excusari a pena, qui quod disceret non inuenit. Illis autem hoc ignosci non poterit, qui, habentes a quo discerent, operam non dederunt.

Cum itaque uoluntaria ignorantia omnibus sit noxia sacerdotibus est periculosa.

Unde in Tollet ano Concilio [IV., cap. 24.] legitur:

Ignorantia mater cunctorum errorum maxime in sacerdotibus Dei uitanda est, qui docendi offitium in populo Dei susceperunt. Sacerdotes enim legere sanctas scripturas admonentur, Paulo apostolo dicente ad Timotheum : „ Adtende lectioni, exhortationi, doctrinae ," et: „ semper permane in his." Sciant ergo sacerdotes scripturas sacras et canones, et e omne opus eorum in pre-dicatione et doctrina consistat, atque edificent cunctos tam fidei scientia quam operum disciplina.

Item ex eodem [Toletano IV. c. 25.] Quando presbiteri in parrochiis ordinantur, libellum offitialem a sacerdote suo accipiant, ut ad ecclesias sibi deputatas instructi succedant, ne per ignorantiam etiam in ipsis diuinis sacramentis offendant. Cum uero ad letanias uel ad concilium uenerint, rationem episcopo suo reddant, qualiter susceptum offitium celebrent, uel baptizent.

Item Leo Episcopis Constantinopolitanis. Si in laicis uidetur intolerabilis inscientia, quanto magis in his qui presunt, nec excusatione est digna, nec uenia?

Item Celestinus omnibus orthodoxis Episcopis. Nulli sacerdotum liceat canones ignorare, nec quicquam facere, quod possit Patrum regulis obuiare. Que enim a nobis res digna seruabitur, si decretalium norma constitutorum pro aliorum libitu licentia populis permissa frangatur?

Item ex dictis S. Augustini. Que ipsis sacerdotibus necessaria sunt ad discendum, id est sacramentorum liber, lectionarius, antiphonarius, baptisterium, computus, canones penitentiales, psalterium, omeliae per circulum anni dominicis diebus et singulis festiuitatibus aptae. Ex quibus omnibus si unum defuerit, sacerdotis nomen uix in eo constabit, quia ualde periculosae sunt euangelicae minae, quibus dicitur: Si cecus ceco ducatum prestet, ambo in foueam cadunt.

Item ex VII. Sinodo, [cap. 2.] Omnes psallentes repromittimus Deo: „In iustifica-tionibus tuis meditabor, non obliuiscar sermones tuos." Quod omnes quidem Christianos obseruare saluberrimum est, sed precipue hos, qui ecclesiasticam consecuti suntdignitatem. Unde diffinimus omnem, qui ad episcopatus prouehendus est gradum, modis omnibus psalterium nosse, ut ex hoc etiam omnis clerus, qui sub eo fuerit, ita moneatur et inbuatur. Inquiratur autem diligenter a metropolitano, si in promtu habeat legere scrutabiliter et non transitorie tam sacros canones et sanctum euangelium, quam diuini Apostoli librum et omnem diuinam scripturam atque secundum mandata conuersari, et docere populum sibi commissum. Substantia enim summi sacerdotii nostri sunt eloquia diuinitus tradita, id est uera diuinarum scripturarum disciplina, quemadmodum magnus perhibet Dionisius. Quod si disceptauerit, et ita libenter facere et docere minime spoponderit, nullatenus consecretur. Ait enim prophetice Deus: „Tu scientiam repulisti, et ego repellam te, ne sacerdotio fungaris michi."

Item ex Concilio Cartaginensi III., [c. 3.] Placuit, ut ordinatis episcopis uel clericis prius ab ordinatoribus suis decreta conciliorum auribus eorum inculcentur, ne se aliquid contra statuta concilii fecisse peniteat.

Item Zepherinus Papa [epist. I. ad Episcopos Siciliae]. Sicut stellas celi non extinguit nox, sic mentes fidelium inherentes firmamento sacrae scripturae non obscurat mundana iniquitas.

Item Ieronimus in Isaia. Si iuxta apostolum Paulum Christus Dei uirtus est et Dei sapientia est, ignoratio scripturarum est ignoratio Christi.

Item Gregorius in Moralibus. Qui ea, que Dei sunt, sapiunt, a Domino sapiuntur, et qui ea, que Dei sunt, nesciunt, a Domino nesciuntur,Paulo testante, qui ait: ,,Si quis ignorat, ignorabitur. Idems. Quicumque stultus est in culpa, sapiens erit in pena.

Item Augustinus [in Enchiridio ad Laurentium, cap. 17.] Quamuis errare quanta possumus cura cauendum sit, non solum in maioribus, uerum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari, nonest tamen consequens, ut continuo erret quisquis aliquidnescit, sed si quis se existimet scire quod nescit. Prouero quippe approbat falsum, quod erroris est proprium.Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum.Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti nonerrans recta ratione preponitur. In diuersis autem rebus,id est cum iste scit alia, ille alia, et iste utiliora, ille minusutilia uel etiam noxia: quis non in eis, que ille scit, ei pre-ferat nescientem? Sunt efcim quedam, que nescire meliusest quam scire.

Sed licet per ignorantiam gramaticae artis aliquid uitiosum proferant episcopi uel presbiteri, non tamen ideo a scolasticis sunt despiciendi, quia morum vitia magis quam verborum Sunt precavendo.

Unde Augustinus in libro de catezizandis rudibus, [c. 9.]:

Sedulo monendi sunt scolastici, ut humilitate induti Christiana, discant non contempnere quos cognouerint morum uitia quam uerborum amplius deuitare, sed cordi casto linguam exercitatam nec, conferre audeant,quam etiam preferre consueuerant. His enim maximeutile est nosse, ita esse preponendas uerbis sententias, ut preponitur animus corpori. Ex quo fit, ut ita malle debeant ueriores quam dissertiores audire sermones, sicutmalle debent prudentiores quam formosiores habere amicos. Nouerint etiam, non esse uocem ad aures Dei, nisi animi affectum. Ita enim non irridebunt, si aliquos antistites etministros ecclesiae forte animaduerterint uel cum barbarismis et soloecismis Deum inuocare, uel eadem uerba, que pronunciant, non intelligere, perturbateque distinguere, nonquia ista minime corrigenda sunt, ut populus ad id, quod plane intelligit, dicat Amen; sed quia pie toleranda sunt ab eis, qui didicerint ut sono in foro, sic uoto in ecclesia benedici. Itaque forensis illa nonnumquam forte bona dictionum quam tamen benedictio dici potest.

Item Gregorius ad Leandrum Episcopum Hispalensem, in prefat. Moral. ad fin. Indignum uehementer existimo, ut uerba celestis oraculi restringam sub regulis Donati.]

Item Augustinus de uera religione, cap. 49. et 50. Locutio diuinarum scripturarum secundum cuiusque linguae proprietatem accipienda est. Habet enim omnis lingua sua quedam propria genera locutionum, que cum in aliam linguam transferuntur, uidentur absurda.

Item Ieronimus ad Pammachium, epist. LII. cuius initium est: Christiani interdum pudoris est. Ecclesiastica interpretatio etiamsi habet eloquii uenustatem, dissimulare eam debet et fugere, ut non otiosis philosophorum scolis paucisque discipulis, sed uniuerso loquatur hominum generi.]

Item Clemens Papa [epist. III.] Nullus episcopus propter obprobrium senectutis uel nobilitatem generis a paruulis uel minimis eruditis, siquid forte est utilitatis aut salutis, inquirere negligat. Qui enim rebelliter uiuit, et discere atque bona agere recusat,magis diaboli quam Christi membrum esse ostenditur, et potius infidelis quam fidelis monstratur.

Ecce plenarie monstratum est, quod sacerdotes oportet litterarum tam sacrarum quam secularium esse peritos. Nunc queritur, an secularium negotiorum oporteat eos habere peritiam ?Hanc prelatis esse necessariam, multis rationibus probatur. Debent namque prelati subditis non solum spiritualia, sed etiam carnalia subsidia ministrare, exemplo Christi, qui turbas sequentes non solum uerbo docebat, sed etiam uirtute sanabat et corporalibus alimentis reficiebat. Ut autem prelati hec omnia plene perficere possint, secularium negotiorum oportet eos habere sollertiam,ut eorum cautela et ecclesiae seruentur indempnes, ei cuique necessaria pro suo modo subministrentur . Unde quidam in episcopum electus a B. Gregorio pro sua simplicitate repellitur, neeius occasione res ecclesiae dilapidarentur.

Unde idem scribit nobilibus ciuibus Neapolim [lib. VIII. epist. 40.]

Petrus diaconus, quem a uobis electum asseritis, omnino (ut dicitur) simplex est, et nostis, quia hoc tempore talis in regiminis debet arce constitui, qui non solum de salute animarum, uerum etiam de extrinseca utilitate et cautela sciat esse sollicitus.

Oportet quoque episcopum esse ornatum et hospitalem. Ornamenta episcopalia uirtutes debent intelligi, que a Domino eis repromittuntur, dum dicitur: ,,Sacerdotes eius induam salutari Unde in ueteri testamento uariis uestibus ex precepto Domini sacerdotes ornati leguntur, quia multimodis uirtutibus splendere debet uita pontificis, ut gradui conferat decorem, quem ab eo non accepit. Non enim loca, sed uita et mores sanctum faciunt sacerdotem. Unde ex offitio suscepto non licentiam peccandi, sed necessitatem bene uiuendi se nouerintassecutos.

Unde Sim acu s Papa ait.

Non nos beatum Petrum (sicut dicitis) a Domino cum sedis priuilegio», uel successores eius, peccandi iudicamus licentiam suscepisse. Ille perhennem meritorum dotem cum hereditate innocentiae transmisit ad posteros. Quod illi concessum est per actuum lucem, ad illos pertinet, quos par conuersationis splendor illuminat. Quis enim sanctum esse dubitet, quem apex tantae dignitatis attollit? In quo si desint bona acquisita per meritum, sufficiunt, que a loci predecessore testanturs. Aut enim claros ad hec fastigia erigit, aut qui eriguntur, illustrat.

Item Ieronimus [ad Heliodorum, epist. I.] Non est facile stare in loco Petri et Pauli et tenere cathedram regnantium cum Christo, quia hinc dicitur:non sanctorum filii sunt, qui tenent loca sanctorum, sed quiexercent opera eorum.

Item Gregorius. Nos, qui presumus, non ex locorum uel generis digni

Idem Anastasio Presbitero, [lib. VI. epist. 29.] Non loca uel ordines creatori nostro nos proximos faciunt, sed nos aut merita bona coniungunt, aut mala disiungunt.

Item Iohannes Crisostornus, [id est, auctor operis imperfecti in Matthaeum, homilia 40. ad c. 21.] Homo Christianus fortiter cadit in peccatum propter duas causas: aut propter magnitudinem peccati, aut propter altitudinem dignitatis.

Item ex gestis Bonifacii Martiris. Si Papa suae et fraternae salutis negligens reprehenditur inutilis et remissus in operibus suis, et insuper a bono taciturnus, quod magis officit sibi et omnibus, nichilominus innumerabiles populos cateruatim secum ducit, primo mancipio gehennae cum ipso plagis; multis in eternum uapulaturus. Huius culpas istic redarguere presumit mortalium nullus, quia cunctos ipse iudicaturus a nemine est iudicandus, nisi deprehendatur a fide deuius; pro cuius perpetuo statu uniuersitas fidelium tanto instantius orat, quanto suam salutem post Deum ex illius incolumitate animaduertunt propensius pendere.

Item Augustinus ad Valerium, [epist. CXLVIII.] Ante omnia peto, ut cogitet religiosa prudentia tua, nichil esse in hac uita et maxime in hoc temporefacilius et leuius et hominibus acceptabilis episcopi, autpresbiteri, aut diaconi offitio, si perfunctorie atque adulatorie res agatur, sed nichil apud Deum miserius et tristiuset dampnabilius.

§. 1. Item: Nichil est in hac uita et maxime in hoc tempore difficilius et laboriosius et periculosius episcopi, aut presbiteri, aut diaconi offitio,sed apud Deum nichil beatius, si eo modo militetur, quonoster imperator iubet. Quis autem sits modus, nec a pueritia, nec ab adolescentia mea didici, et eo tempore,quo discere ceperam, uis mihi facta est merito peccatorum meorum. Nam quid aliud existimem nescio, ut secundus locus gubernaculorum52 mihi traderetur, qui remum tenere non noueram.

Item Ysidorus. Sicut uiri et mulieris digna coniunctio unum facit matrimonium, et sicut duorum copulatio unum perficit corpus, ita clericatus et sacerdotium unum faciunt presbiterum, et electio et consecratio unum faciunt episcopum: que omnia unum efficiunt corpus, quod citius corrumpitur et ad terram trahitur, nisi legaliter conseruetur, nisi iuste uiuendo laudetur.

Ambrosius, [lib. de paradiso, c. 4.] Illud autem aduerte, quia extra paradisum uir factus est, mulier intra paradisum, ut aduertas,quod non loci, non generis nobilitate, sed uirtute unusquisque gratiam sibi comparat. Denique extra paradisum,hoc est in inferiori loco, uir factus melior inuenitur, et illa,que in meliori loco, hoc est in paradiso, facta est, inferior inuenitur.

Item Gregorius, [lib. VI. Reg. epist. 5.] Quelibet occulta loca sine gratia animam saluare non possunt, quod aliquando in ipsis quoque conspicimus erratibus electorum. Nam Loth in ipsa peruersa ciuitate iustus fuit: in monte peccauit. Sed ista cur dicimus, cum maiora nouerimus? Quid enim paradiso iucundius? quidcelo securius? et tamen homo ex paradiso, et angelus de celo peccando cecidit.

Idem. Adam primus homo de paradiso pro peccato eiectus est: hoc est, qui Dei nobilitatem a se deiecit, nobilitate loci priuatur.

Item Iohannes Crisostomus, [id est, auctor operis imperfecti in Matth. hom. 43. ad c. 23.] Multi sacerdotes, et pauci sacerdotes; multi nomine, et pauci in opere. Videte ergo quomodo sedeatis super cathedram, quia non cathedra facit sacerdotem, sed sacerdos cathedram; non locus sanctificat hominem, sed homo locum; non omnis sacerdos sanctus, sed omnis sanctus sacerdos est. Qui bene sederitsuper cathedram, honorem accipit cathedrae; qui malesederit, iniuriam facit cathedrae; ideoque malus sacerdosde sacerdotio suo crimen adquirit, non dignitatem. In iudicio enim sedens, si quidem bene uixeris et bene docueris,populum instruis&; si uero bene docueris et maleuixeris, tui solius condempnator eris. Nam bene uiuendoet bene docendo populum instruis, quomodo uiuere debeat:bene autem docendo et male uiuendo Deum instruis, quomodo te debeat condempnare.

idem: §. 1. Quicumque desiderauerit primatum in terra, inueniet confusionem in celo, nec inter seruos Christi computabitur, qui de primatu tractauerit, nec unusquisque eorum festinet, quomodo appareat aliis maior, sed quomodo omnibus inferior uideatur,quoniam non qui maior fuerit in honore, ille est iustior, sed qui fuerit iustior, ille maior est

Ecce, quibus oporteat sacerdotem esse ornatum moribus. Scilicet preterea oportet illum esse ornatum in exterioribus, habitu uidelicet et incessu: habitu, ut nec fulgidis, nec sordidis se uestibus ornet. Ut enim ait Ieronimus, nec affectatae sordes, nec exquisitae deliciae laudem pariunt, quod tam de uestibus, quam de cibis intelligendum est.

Unde Augustinus ait in lib. [III.] de doctrina Christiana, [cap. 12.] Quisquis rebus preter euntibus restrictius utitur quam sese habent mores eorum, cum quibus uiuit, aut intemperans, aut supersticiosus est. Quisquis uero sic eis utitur,ut metas consuetudinis bonorum, inter quos uersatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido in culpa est .

§. i. Quid igitur locis, et temporibus, et personis conueniat, diligenter adtendendum est, nec temere flagitia reprehendamus. Fieri enim potest, ut sine aliquo uitio cupidinis uel uoracitatis preciosissimo cibo sapiens utatur,insipiens autem fedissima gulae flamma in uilissimum ardescat, et sanius quisque maluerit more Domini pisceuesci, quam lenticula more Esau, nepotis Abraham, author deo more iumentorum. Non enim propterea continentiores sunt nobis pleraeque bestiae, quia uilioribus escisaluntur. Nam in omnibus huiuscemodi rebus non ex earum rerum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi uel probandum est, uel inprobandum quod facimus .

Item Augustinus super epistolam Iohannis. Deliciae quelibet, si absque desiderio percipiantur, non officiunt, et uiles cibi appetenter accepti inpediunt profectum abstinentiae. Dauid enim aquam concupitameffudit, et Elias carnes comedit .

Idem in libro de uerbis Domini [secundum Mattheum c. 7. serm. V.]. Non cogantur diuites pauperum cibis uesci, utantur consuetudine infirmitatis suae; sed doleant se aliter non posse: si consuetudinem mutant3 egrotant. Utantur superfluis, dent inopibus necessaria; utantur preciosis,dent pauperibus uilia.

Idem in lib. [II.] quest. euang. [c. n.] Quod dicit Dominus in euangelio: Iustificata est sapientia ab omnibus filiis suis, ostendit filios sapientiae intelligere, nec in abstinendo, nec in manducando esse iusticiam, sed in equanimitate tolerandi inopiam, et temperan-cia per abundantiam non se corrumpendi, atque oportune sumendi uel non sumendi ea, quorum non usus, sedconcupiscentia reprehendenda est. Non enim interestomnino, quid alimentorum sumas, ut succurras necessitaticorporis, dummodo congruas in generibus alimentorumhis, cum quibus tibi uiuendum est. Neque quantum sumasmultum interest, cum uideamus aliorum stomachum citiussaturari, et eos tamen illi ipsi paruo, quo saciantur, ardenter et intolerabiliter et omnino turpiter inhiare; aliosautem plus paulo poculo saciari quidem, sed tolerabiliter inopiam perpetret uel ante horam positas epulas,si id in tempore aut opus sit aut necesse sit, cum tranquillitate aspicere, neque tangere. Magis ergo interest, nonquid uel quantum alimentorum pro congruentia hominumatque personae suae, et pro suae ualetudinis necessitate quis accipiat, sed quanta facilitate et serenitateanimi careat, cum his uel oportet, uel necesse est carere;ut illud in animo Christiani conpleatur, quod Apostolusdicit: „Scio et minus habere, scio et habundare; ubiqueet in omnibus inbutus sum: et saciari, et esurire, et habun-dare, et penuriam pati, omnia possum in eo, qui me con-fortat.“

Item ex Concilio Gangrensis, [c. ultimo.] Parsimoniam cum ueste humili non reprobamus, sicut etiam ornatum preter corporis diligentiam infucatum laudamus, Dissolutos autem et fractos uestibus et incessunon recipimus; pietatem in priuatis domibus non concludentes, omnem locum in nomine Domini edificatum honoramus; et congregationem in ecclesia factam ad utilitatem communem recipimus, et bona opera, que supra uires in fratres pauperes exercentur, secundum ecclesiasticas traditiones beatificamus, et omnia, que conueniunt tradicionibus apostolicis et sanctarum scripturarum preceptis, in ecclesia fieri exoptamus.

Item Gregorius [Iohanni Constantinopolitano, lib. I. Reg. epist. 24.] Sepe uicia esse se uirtutes mentiuntur, ut tenacia parsimonia, effusio largitas, crudelitas zelus iusticiae, remissio pietas uelit uideri.

Item ex Concilio Cartagin. IV. [c. 15.] Episcopus uilem supellectilem, et mensam ac uictum pauperem habeat, et dignitatis suae auctoritatem fide etuitae meritis querat. §. i. Hospiciolum quoque non longe ab ecclesia habeat.

Item ex eodem, [c. 45.] Clericus professionem suam etiam habitu et incessu probet, et ideo nec uestibus, nec calciamentis decorem querat.

Sicut ergo in cibis mores eorum, cum quibus uiuimus, obseruare monemur, sic et de indumentis intelligendum est. Ut enim alibi dicitur: ,, quisquis contemptis his, cum quibus uiuit, lautiora sibi uel austeriora pre ceteris indumenta uel alimenta querit, aut intemperans sui est, aut supersticiosus. Incessu autem debet esse sacerdos ornatus, ut grauitate itineris mentis maturitatem ostendat. Incompositio enim corporis (ut Augustinus ait) qualitatem indicat mentis. Unde istoriographs ille, cum mutabilitatem eius describeret, cuius conscientia excita curis vastabat mentem, inter cetera etiam hoc notabile indicavit: "Incessus eius modo citus modo tradus"

Hospitalem uero sacerdotem esse oportet, ne sit in numero eorum, quibus in iudicio dicetur: „ Hospes eram, et non suscepistis me. Qui enim Apostolum secutus alios ad hospitalitatem debet inuitare, quomodo hospitalitatis exhortator poterit esse, qui domum propriam hospitibus claudit? Si enim sacerdos primum a se ipso et a domestica sua ecclesia debet exigere quod postea populis imperet; si primum, imitando Christum, ipse debet facere que postea populum doceat: necesse est, ut pauperes hospitio recipiat, quo ad hospitalitatem facilius suo exemplo subditos attrahat.

§. i. Ordinandus itaque sacerdos ad memoriam reuocet, quomodo Abraham et Loth per hospitalitatis opera Deo placere, et angelos hospitio recipere meruerunt; quomodo angeli, Sodomis hospitalem domum ingressi, Loth cum familia sualiberauerint; quomodo clausas domos cum hospitibus ignis ingressus perdiderit; quomodo etiam secundum Ieronimum aliena rapere conuincitur, qui ultra necessaria sibi retinere probatur; ac sic per opera pietatis instituat ut etiam presentis uitae subsidia, et eternae claritatis premia a Domino percipiat:utrumque enim pietati promittitur.

§.2. Unde Apostolus scribens ad Timotheum ait: ,, Exerce te ipsum ad pietatem. Nam corporalis quidem exercitatio ad modicum utilis est; pietas autem utilis est ad omnia, habens promissionem uitae, que nunc est, et futurae. Ab hac quisquis alienus fuerit, in sacerdotem ordinarinon poterit.“

§. 3. Si enim uidua in ecclesia recipi prohibetur,que pauperes non recipit in s hospitio, que pedes sanctorum non lauit, que omne opus bonum non est executa: multo magis sunt prohibendi a sacerdotio, qui ab opere pietatis probantur alieni.

§. 4. Unde quidam hospitalitatis opera despicientes in Gangrensi Concilio excommunicantur. Sic enim in eo statutum est [c. 11.];

Si quis despicit eos, qui fideliter agapas, id est conuiuia, pauperum exhibent et propter honorem Domini conuocant fratres, et noluerit communicare huiuscemodi uocationibus, paruipendens quod geritur, anathema sit.

Hinc etiam Iohannes Euangelista in epistola sua quendam Diotrepem excommunicat, qui nec pauperes recipiebat, et recipientes de ecclesia eiciebat. In hospitalitate autem non est habendus delectus personarum, sed indifferenter quibuscumque sufficimus hospitales nos exhibere debemus.

Unde Iohannes Crisostomus in epist. ad Ebreos, [hom. XI. ad c. 6. circ. fin.]

Quiescamus ab hac absurda curiositate, et diabolica, et peremptoria. Si enim in clero electum se esse dicat, si sacerdotem se nominet, scrutare: non enim sine periculo in talibus indiscussa communicatio est; circa maiora periculum uertitur: non enim das, sed accipis. Siuero pro nutrimento postulat, ne in his examines. Quomodo Abraham hospitalem se circa omnes ostendebat. Si scrutator esset circa refugientes ad se, numquam angelos hospitio recepisset. Fortassis enim non putasset eos angelos, sed cum reliquis repelleret;sed quoniam omnes recipiebat, suscepit et angelos. Non enim ex uita eorum, quos accipis , mercedem tibi retributurus est Deus, sed ex uoluntate et°s ex honorificentia multa, ex misericordia, et bonitate.

Sed licet ipsa conuiuia despiciendanon sint, nec tamen in ecclesiis celebrari, nec clericos ad ea conuocatos partes sibi ex eis tollere oportet.

Unde in Laudicensi Concilio, [c. 27.]:

Non oportet ministros altaris uel quoslibet clericos ad agapen uocatos partes tollere, propter iniuriam, que ex hac occasione ecclesiastico ordini poterit deputari.

Item, c. 28. Non oportet in basilicis seu in ecclesiisagapen facere et intus manducare, uel accubitus sternere.

Item ex Concilio Cartaginensi III. [c. 30.] Nulli episcopi uel clerici in ecclesia conuiuentur, nisi forte transeuntes hospitiorum necessitate illic reficiantur. Populi etiam ab huiusmodi conuiuiis quantum fieri potest prohibeantur.

Item ex dictis B. Benedicti Abbatis. Oratorium hoc sit, quod dicitur; nec ibi quicquam aliud geratur uel condatur, quam quod diuinis ministeriis conueniat.]

Item Augustinus [epist. CIX. de regula monachorum.] In oratorio preter orandi et psallendi cultum66 penitus nichil agatur, ut nomini huic et opera iugiter inpensa concordent.]

Pudicus quoque debet esse sacerdos, ut et moribus, et uerbis pudorem indesinenter exhibeat. Unde in Canticis Canticorum genae sponsae, id est predicatores, turturi comparantur.

§. i. Debet etiam gratiam docendi liabere, quia, ut Ieronimus ait: ,, Innocens absque sermone conuersatio, quantum exemplo prodest, tantum silentio nocet. Nam latratu canum et baculolupi sunt arcendi.“ In ipsa autem doctrina discretum oportet esse rectorem, ne aut tacenda proferat, aut dicenda taceat.

Unde Gregorius in XV. cap. [Part. II.] sui Pastoralis [c. 4.] ait;

Sit rector discretus in silentio, utilis in uerbo, ne aut tacenda proferat, aut proferenda reticescat. Nam sicut incauta locutio in errorem pertrahit, ita indiscretum silentium hos, qui erudiri poterant, in errorem derelinquit. Sepe namque rectores inprouidi, humanam amittere gratiam formidantes, loqui libere recta pertimescunt, et iuxta ueri-tatis uocem nequaquam iam gregis custodiae pastorum studio, sed mercenariorum uice deseruiunt, quia ueniente lupo fugiunt, dum se sub silentio abscondunt. Hinc namque eos per Prophetam Dominus increpans ait in Ysaia: ,,Canes muti, non ualentes latrare. Hinc rursum queritur dicens in Ezechiele: Non ascendistis ex aduerso, neque opposuistis murum pro domo Israel, ut staretis in prelio in die Domini. Ex aduerso quippe ascendere est pro defensione gregis uoce libera huius mundi potestatibus contraire. Et in die Domini in prelio stare est prauis decertantibus ex iustitiae amore resistere. Pastori enim recta timuisse dicere, quid est aliud quam tacendo terga prebuisse? qui nimirum, si pro grege se obicit,murum pro domo Israel hostibus opponit. Hinc rursus delinquenti populo dicitur in Hieremia £: Prophetae tui uiderunt tibi falsa et stulta, nec aperiebant iniquitatem tuam, ut te ad penitentiam prouocarent. Prophetae quippe in sacro eloquio nonnunquam doctores uocantur, qui dum fugitiua esse presentia indicant, que sunt uentura manifestant; quos diuinus sermo falsa uidere redarguit, quia,dum culpas corripere metuunt, incassum delinquentibus promissa securitate blandiuntur, qui iniquitatem peccantium nequaquam aperiunt, quia ab increpationis uoce conticescunt. Clauis quippe apertionis est sermo correctionis quia increpando culpam detegit, quam sepe nescit ipse etiamqui perpetrauit. Hinc Paulus ait ad Titum: Ut potenssit ad exhortandum in doctrina sana et eos qui contradicunt, redarguere. Hinc per Malachiam dicitur: „Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex oreeius, quia angelus Domini exercituum est. Hinc per Ysaiam Dominus ammonet dicens: „Clama, ne cesses,sicut tuba exalta uocem tuam. Preconis quippe offitium suscipit, quisquis ad sacerdotium accedit, ut ante aduentum iudicis, qui terribiliter sequitur, ipse scilicet clamando gradiatur. Sacerdos ergo, si predicationis est nescius,quam clamoris uocem daturus est preco mutus? In Actibus Apostolorum: hinc est enim, quod super pastoresprimos in linguarum specie Spiritus sanctus insedit, quia nimirum, quos repleuerit, de se protinus loquentes facit. Hinc Moysi precipitur in Exodo , ut tabernaculum sacerdos ingrediens tintinnabulis ambiatur, ut uidelicet predicationis uoces habeat, ne superni inspectoris iudicium ex silentio offendat. Scriptum quippe est: Ut audiatur sonitus, quando ingreditur sanctuarium in conspectu Domini, et non moriatur. Sacerdos namque ingrediens uel egrediens moritur, si de eo sonitus non audiatur P, quia iram contra se occulti iudicis exigit, si sine predicationis sonitu incedit. Apte autem tintinnabula uestimentis illius describuntur inserta. Vestimenta etenim sacerdotis quid aliud quam rectaopera debemus accipere? Propheta attestanteq, qui ait in Psalmo CXXXVI.: „Sacerdotes tui induantur iusticia/Vestimentis itaque illius tintinnabula inherent, ut uitae uiamcum linguae sonitu ipsa quoque opera sacerdotis clament. Sed cum rector se ad loquendum preparat, sub quantocautelae studio loquatur, attendat, ne, si inordinate adloquendum rapitur, erroris uulnere audientium corda feriantur, et cum fortasse sapientem se uideri desiderat, unitatis compagem insipienter abscidat. Hinc nam queueritas dicit in Marco : „Sal in uobis, et pacem habete inter uos Per sal quippe uerbi sapientia designatur. Qui ergo sapienter loqui nititur, magnopere metuat, ne eius eloquio audientium unitas confundatur. Hinc Paulus ait ad Romanos: Non plus sapere, quam oportet sapere,sed sapere ad sobrietatem In Exodo y in sacerdotis ueste iuxta diuinam uocem tintinnabulis mala Punica coniunguntur. Quid enim per mala Punica nisi fidei unitas designatur?Nam sicut in malo Punico uno exterius cortice multa interiusgrana muniuntur, sic innumeros sanctae ecclesiae populos unitas fidei contegit, quos intus diuersitas meritorum tenet.Ne igitur rector incautus ad loquendum proruat, hoc, quodiam premisimus, per semetipsam discipulis clamat ueritas in Marco: „Habete sal in uobis, et pacem habete interuos: ac si figurate per habitum sacerdotis dicat: MalaPunica tintinnabulis iungite, ut per omne, quod dicitis, unitatem fidei cauta obseruatione teneatis.

§. 1. Prouidendum quoque est sollicita intentione rectoribus, ut ab eis nullomodo non solum praua, sed nec recta quidem nimie etinordinate proferantur, quia sepe dictorum uirtus perditur,cum apud corda audientium loquacitatis incauta inportunitate leuigatur, et auctorem suurii hec eadem loquacitas inquinat, que seruire auditoribus ad usum profectus ignorat. Unde bene per Moysen dicitur in Leuitico: „Vir, quifluxum seminis patitur, inmundus erit.“ In mente quippe audientium semen secuturae cogitationis est audita equa-litas locutionis, quia, dum per aurem sermo concipitur,cogitatio in mente generatur. Unde ab huius mundi sapientibus in Actibus Apostolorum Predicator egregius semiuerbiusss uocatus est. Qui ergo fluxum seminis sustinet, inmundus asseritur, quia multiloquio subditus ex eo se inquinat; quod si ordinate promeret, prolem rectae cogitationis edere in audientium corde potuisset, dumque incautus per loquacitatem diffluit, non ad usum generis, sed aa inmundiciam semen fundit. UndePaulus quoque, cum de instancia predicationis discipulum admoneret, dixit ad Timotheum Ep. II.: Testificor coram Deo et Christo Iesu, qui iudicaturus est uiuos et mortuoset°nn aduentum ipsius et regnum eius, predica uerbum,insta oportune, inportune. Dicturus: „inportune,“ premisit: „ oportune,“ quia scilicet apud auditoris mentemipse° sua uilitatePP se destruit, si habere inportunitas oportunitatem nescit.

Item Origenes In mandatis habemus, ut uenientes ad ciuitatem discamus prius, quis in ea dignus sit, ut apud eum cibum sumamus; quanto magis nosse oportet, quis qualisue sitis, cui inmortalitatis uerba credenda sunt? Solliciti enim esse debemus, ne margaritas nostras mittamus ante porcos. Sed ob alias causas utile est uiri huius me habere noticiam. Si enim sciam, quia in his, de quibus non potest dubitari quod bona sint, emendatus est et inculpabilis,(hoc est, si sobrius, si misericors, si iustus, si mitis, et humanus est, que utique bona nullus ambigit,) tunc consequens uidebitur, ut ei, qui obtinet bona uirtutum,etiam quod deest fidei et scientiae conferatur, et in quibus maculari eius uita uidebatur, que est in reliquis probabilis, emendetur. Si uero in his, que palam sunt, peccatis inuolutus permanet et inquinatur, non me oportet aliquid de secretioribus et remotis diuinae sententiae proloqui, sed magis protestari, et conuenire eum, ut peccare desinat et actus suos a uiciis emendet. Quod si ingesserit se, et prouocabit nos dicere, que eum minus recte agentem non oporteat audire, prudenter eum debemus eludere. Nam nichil omnino respondere auditorum causa utile non uidetur, ne forte estiment, nos responsionis penuria declinare certamen, et fides eorum ledatur non intelligentium propositum nostrum.

Item Anacietus, [epist. I. omnibus Episcopis.] Scimus autem, multos ob id infestare doctores, ut eos perdant, et propriae uoluntatis placita adinpleant. Non propterea tamen doctores (in quantum uires suppetunt) a recta emulatione et bona intentione recedere debent, scientes, quia beati, qui persecutionem patiuntur propter iusticiam.

Item Gregorius Venantio, Episcopo, [lib. I. epist. 33.] Ephesiis Paulus dicit: „Mundae sunt manus meaea sanguine omnium uestrum: non enim subterfugi, quominusannunciarem omne consilium Dei uobis.“ Mundus ergo asanguine eorum non esset, si eis Dei consilium pronun-ciare noluisset, quia, cum increpare delinquentes noluerit,eos proculdubio tacendo pastor occidit.

Item Nicolaus Papa [ad Michaelem Imperatorem in epistola, cuius initium est: „Proposueramus.“] Dispensatio est nobis celestis seminis iniuncta; jjuae si non sparserimus, uae si tacuerimus.“ Quod cum electionis uas formidet et clamet, quanto magis cuilibet exiguo metuendum est? Proinde, sicut non leue discrimen incumbit pontificibus, siluisse quod congruit, ita his(quod absit) non mediocre periculum est, qui cum debeant parere, despiciunt.

Pariter quoque obseruare debet sacerdos, ne indignis et non intelligentibus secreta misteria sua predicatione reserare incipiat. Qui enim ea docet, que ab auditoribus intelligi non ualent, non eorum utilitatem, sed sui costentationem facit. Unde in expositione: ,, Beati inmaculati, dicitur: „ Vicium animi est, indignis secreta uulgare, quod fit uel loquacitate incauta, dum sine iudicio uolat irreuocabile uerbum, uel adulatione, ut ei placeat, cui secreta reuelat, uel iactatione scientiae, ut plura scire uideatur.“ In quibus omnibus profecto datur intelligi, quanta debeat esse discretio in predicatione sacerdotis, qua si forte caruerit, tanquam torto naso, sacerdotalis offitii iudicatur indignus.

Cum autem uinolentus esse prohibetur, gulae intemperantiam nequaquam habere permittitur; neque enim ebrietas prohibetur, et uoracitas permittitur. Utrumque enim inter opera tenebrarum Apostolus connumerat, scribens Romanis; „Non in comessationibus et ebrietatibus. “ Ventris namque ingluuies ad luxuriam facile prouocat, et omne bonum opus dissoluit. Unde uenter et genitalia sibimetipsis uicina sunt, ut ex uidnitate membrorum confederatio intelligatur uitiorum. Hinc etiam Nabusardan princeps cocorum muros Ierusalem destruxisse legitur,quia uenter, cui multitudo cocorum deseruit, edificia uirtutumad solum redigit. Sacerdos itaque de altario ° uiuere, non luxuriari querat. Unde Ieronimus ait: „Tibi o sacerdos de altario uiuere, non luxuriari permittitur.

§. i. Sunt autem comessationes non solum sacerdotibus, sed etiam laicis noxiae,qui festinos et solempnes dies non aliter se digne celebrare putant , nisi comessationibus deseruiant.

Unde Augustinus scribit ad Aurelium Episcopum, [epist. LXIV.]:

Comessationes et ebrietates ita concessae putantur et licitae, ut in honorem beatissimorum martirum non solum per dies solempnes, (quod unus quisque non lugendum uideat, qui hec non carneis oculis inspicit?), sed etiam cotidie celebrentur. Et post pauca: Non ergo aspere, quantum est imo, non duriter, non modo imperiose ista tolluntur: magis docendo quam iubendo, magis monendoquam minando. Sic enim agendum est cum multitudine. Seueritas autem exercenda est in peccata paucorum. Etsi quidem minamur, cum dolore fiat, de scripturis comminando uindictam futuram, ne nos ipsi in nostra potestate,sed Deus in nostro sermone timeatur. Ita prius mouebun-tur spirituales uel s spiritualibus proximi, quorum auctoritate et lenissimis quidem, sed instantissimis admoni-cionibus cetera multitudo frangatur.

Item ex Concilio Laudicensi, [c. 24.] Non oportet clericos seruientes a presbiteris usque ad subdiaconos et deinceps ordinis ecclesiastici omnes usque ad ministros, aut lectores, aut exorcistas, aut hostiarios, aut psalmistas, aut etiam eos, qui in proposito continentiae sunt, tabernas intrare.

Item ex VI. Sinodo, [cap. 9.] Nulli licet clerico tabernam aut ergasterium habere. Si enim huiusmodi tabernam ingredi inhibetur, quanto magis aliis ministrare in ea? Si quis uero tale quidfecerit, aut cesset, aut deponatur.

Item ex Concilio Cartag. III. [c. 27.] Clerici edendi uel bibendi causa tabernas non ingrediantur, nisi peregrinationis necessitate compulsi.

Item Gregorius Natali Episcopo, [lib. II. Reg. Indict. X. epist. 14.] Multis ab urbe tua uenientibus, frater karis-sime, didici, pastorali cura derelicta solis te conuiuiis occupatum. Que audita non crederem, nisi hec actionum tuarum experimentis approbarem. Nam quia nequaquam lectioni studeas, nequaquam exortationi inuigiles, sed ipsum quoque usum ecclesiastici ordinis ignores, hoc est in testimonium, quod eis, sub quibus positus es, seruare reuerentiam nescis..

Item ad eundem [ib. II. epist. 37.] Conuiuia, que ex intentione impendendae karitatis fiunt, recte uestra fraternitas in suis epistolis laudat. Sed tamen sciendum est, quia tunc ex karitate ueraciter prodeunt, cum in eis nulla absentium uita mordetur, nullus exirrisione reprehenditur, nec in eis inanes secularium negotiorum fabulae, sed uerba sacrae lectionis audiuntur; cumnon plus, quam necesse est, seruitur corpori, sed sola eius infirmitas reficitur, ut ad usus exercendae uirtutis habeatur. Hec itaque si uos in uestris conuiuiis agitis, abstinentium, fateor, magistri estis.

Item ex Concilio Nanetensi Nullus presbiterorum, quando ad anniuersarium diem, trigesimum, aut septimum, uel tertium alicuius defuncti, aut quacumque uocatione ad collectam presbiteri conuenerit, se inebriare ullatenus presumat, nec precatus amore sanctorum uel ipsius animae bibere, aut alios ad bibendum cogere, uel se aliena precatione ingurgitare;nec plausus et risus inconditos, et fabulas inanes ibi referre,aut cantare presumat, aut turpia ioca uel urso, uel tornatricibus ante se fieri patiatur; nec laruas demonumante se ferri consentiat, quia hoc diabolicum est et a sacris canonibus prohibitum.]

Item ex eodem. Quando autem conuenerint presbiteri ad aliquod conuiuium, aliquis prior illorum uersum ante mensam incipiat et cibum benedicat. Et tunc secundum ordinem sedeant,alter alteri honorem prebentes; et per uices cibum et potum benedicant, et aliquis de illorum clericis aliquid de sancta scriptura legat. Et post refectionem similiter sanctum ymnum dicant ad exemplum Domini, sicut in cena fecisse legitur, et sic se contineant omnes presbiteri, maxime in talibus locis, ut non uituperetur ministerium illorum.]

Item ex eodem. Quando presbiteri per calendas simul conueniunt post peractum diuinum misterium ad necessariam collationem, non quasi ad plenam refectionem, sed quasi ad prandium ibi ad tabulas resideant, ne per talia inhonesta conuiuia se inuicem grauent, quia indecens est et onerosum. Sepe etiam tarde ad ecclesiam redeuntes maius dine mutua contrahunt, quam lucrum ibi faciant. Nam de huiusmodi conuentu Paulus Corinthios reprehendit, qui inconuenienter cenam dominicam manducare conueniebant. Sic et qui ad cenam dominicam, id est ad collationem uerlpi, sub occasione conueniunt, et ex ueritate" uentris causa coniunguntur, reprehensibiles coram Deo et hominibus habentur, fit ideo peractis omnibus, qui uoluerint,panem cum caritate in domo fratris sui simul cum fratribus frangant, et singuli singulos bibere faciant, et maxime ultra tertiam uicem poculum non contingant, et sic ad ecclesias redeant.]

Item ex Concilio Laudicensi, [c. 55.] Non oportet ministros altaris uel quos libet clericos, aut etiam laicos Christianos ex simbolis, que uulgus comissalia appellat, conuiuia celebrare.

Item ex Concilio Tollet ano III. [c. 7.] Pro reuerentia Dei et sacerdotum id uniuersa constituit sinodus, ut (quia solent crebro mensis ociosae fabulae interponi) in omni sacerdotali conuiuio lectio diuinarum scripturarum misceatur. Per hoc enim et animae edificantur ad bonum, et fabulae non necessariae prohibentur.

Item ex Concilio Martini Papae, [c. 61. et 66.] Non liceat sacerdotes uel clericos, sed nec religiosos laicqs conuiuia facere de confertis. §. u Nec oportet clericos uel laicos religiosos ante sacram horam diei tertiam inire conuiuia, neque aliquando clericos, nisi ymno dicto,edere panem, et post cibos gratias auctori Deo referre.

Si ergo laicis comessationes dampnabiles sunt, multo magis sacerdotibus inputantur ad gehennam. Venter enim pinguis (ut ait Ieronimus) crassum sensum generat, cumsacerdotalis sensus econtra uigil debeat esse et tenuis;atque ideo edacitatis uitio obnoxii in sacerdotes ungi non debent.Hi enim (ut ait Gregorius in Moralibus), qui adhuc uiciorumbello subiacent, nequaquam per predicationis usum preesse magisterio ceterorum debent.

Sequitur: „ non percussorem K Non enim oportet episcopum ita esse irascibilem et perturbati sensus, ut percutiat, qui debet esse patiens: sed sequatur eum, qui dorsum posuit adflagella.

Unde Gregorius scribit I oh anni Episcopo Constantinopol. [lib. I. epist. 52.]

Quid autem de episcopis, qui uerberibus uolunt timeri, canones dicant, bene fraternitas uestra nouit. Pastores enim facti sumus, non percussores. Egregius Predicator dicit: „ Argue, obsecra, increpa cum omni patienti det doctrina.“ Noua uero atque inaudita est ista predicatio, que uerberibus exigit fidem.

Item in quodam Concilio [Romano sub Siluestro, c. 17.] Neminem quisquam peccantem clericum cede attingat, non presbiter diaconum, non episcopus clericum uel seruitorem ecclesiae ad cedem perducat. Quod si ita causa exigit, id est, si incorrigibilis extiterit clericus,triduo priuetur honore, ut penitens redeat ad matrem ecclesiam.

Item Pascas io Episcopo Neapolim [lib. XI. epist. I5.] Qui sincera intentione extraneos a Christiana religione ad fidem cupiunt rectam adducere, blandimentis debent,non asperitatibus studere, ne quorum mentem reddita a plano ratio poterat prouocare, pellat procul aduersitas. Nam quicumque aliter agunt, et eos sub hoc uelamine a consueta ritus sui uolunt cultura remouere, suas illic magis, quam Dei probantur causas attendere.

§. 1. Iudeisi quidem Neapolim habitantes s questi nobis sunt asserentes, quod quidam eos a quibusdam feriarum suarum sollempnitatibus irrationabiliter nitantur arcere, ne illis sit licitum festiuitatum suarum sollempnia colere, sicut eis nuncusque et parentibus eorum longis retro temporibus licuit obseruare. Quod si ita se ueritas habet, superuacuae rei uidentur operam dare. Nam quid utilitatis est, quando, etsi contra longum usum fuerint uetiti, ad fidei illis conuersionem nil proficit? Aut cur Iudeis qualiter ceremonias suas colere debeant regulas ponimus, si per hoc eos lucrari non possumus? Agendum est ergo, ut potius ratione et mansuetudine prouocati sequi nos uelint, non fugere, ut eos, ex eorum codicibus ostendentes que dicimus, ad sinum matris ecclesiae Deo possimus adiuuante conuertere. Itaque fraternitas tua eos monitis prout potuerit, Deo adiuuante ad conuertendum accendat, et de suis illos solempnitatibus inquietari denuo non permittat,sed omnes festiuitates feriasque suas, sicut hactenus tam ipsi quam parentes eorum per longa colentes retro tempora tenuerunt, liberam habeant obseruandi celebrandique licentiam.

Idem uniuersis Episcopis per Galliam et Europam et Germaniam constitutis. Licet plerumque accidant sacerdotibus que sunt reprehendenda, plus tamen erga corrigendos agat beniuolentia quam seueritas, plus cohortatio quam commotio, plus karitas quam potestas, cum nemo nostrum sine reprehensione aut sine peccato uiuat. Nam si Dominus statim posttrinam negationem B. Petrum preceptorem nostrum apostolum iudicasset, non tantum ex eo fructum, sicut fecit, recepisset. Expectandi ergo atque corrigendi magis sunt rectores ecclesiae, quam statim iudicandi. Unde necesse est queque negotia ecclesiastica post multarum experimenta causarum sollicitius perspici, et diligentius precaueri, quatinus per spiritum karitatis et pacis omnis materia scandalorum et presumptio Iudeorum § atque oppressio simplicium fratrum de ecclesiis Domini auferantur. Et sicut non uult quisquam fratrum se aliorum iudicio pregrauari, ita non audeat alii inferre quod sibi nonuult fieri.

Iudei non sunt cogendi ad fidem, quam tamen si inuiti susceperint , cogendi sunt retinere.

Unde in Tollet ano Concilio IV. [c. 56.] statutum est:

De Iudeis autem precepit sancta sinodus, nemini deinceps uim ad credendum inferre. ,,Cui enim uult Deus miseretur, et quem uult indurat." Non enim tales inuiti saluandi sunt, sed uolentes, ut integra sit forma iusticiae. Sicut enim homo propria arbitrii uoluntate serpenti obediens periit, sic uocante se gratia Dei propriae mentis conuersione quisque credendo saluatur. Ergo non ui, sed libera arbitrii facultate ut conuertantur suadendi sunt, non potius inpellendi. Qui autem iampridem ad Christianitatem coacti sunt, (sicuts factum est temporibus religiosissimi principis Sisebuti), quia iam constat eos sacramentis diuinis associatos, et baptismi gratiam suscepisse, et crismate unctos esse, et corporis Domini extitisse participes, oportet, ut fidem, quamui uel necessitate susceperint”, tenere cogantur, nenomen Domini blasphemetur, et fides, quam susceperunt,uilis ac contemptibilis, habeatur.

Item Leo Episcopus, [epist. LXXXII. ad Anastasium Episcopum Thessalonicensem, c. i.] Licet nonnumquam accidant, que in sacerdotalibus sunt reprehendenda personis, plus tamen erga corrigendos agat beniuolentia quam seueritas, plus cohortacio quam commotio, plus karitas quam potestas. Sed ab his, quique sua querunt, non que Iesu Christi, facile ab hac lege disceditur; et dum dominari magis quam consulere subditis placet honor inflat superbiam, et quod prouisum est ad concordiam, tendit ad noxam.

Item ex canone Apostolorum, [can. 28. (juxta priscam uersionem)]. Episcopum, aut presbiterum, aut diaconum percutientem fideles delinquentes aut infideles inique agentes, et per huiusmodi uolentem timeri, ab offitio suo deici precipimus, quia numquam nos Dominus hoc docuit. Econtrario uero ipse, ,,cum percuteretur, non repercutiebat, cum malediceretur, non maledicebat, cumpateretur, non comminabatur."

Item ex Concilio Bracarensi [III. c. 7.] Cum beatus Apostolus arguere, obsecrare uel increpare in omni patientia precipiat, extra hanc doctrinam nouimus quosdam ex fratribus tantis cedibus in honoratos efferuescere, quanto poterant latrocinantium promereri personae. Et ideo, qui gradus iam ecclesiasticos meruerunt, id est presbiteri, abbates siue leuitae, qui,exceptis grauioribus et mortalibus culpis, nullis debent uerberibus subiacere, non est dignum, ut passim unusquisque prelatus honorabilia membra sua prout uoluerit etei placuerit uerberibus subiciat et dolori, ne dum incautesubdita percutit membra, ipse quoque debitam sibisubditorum reuerentiam subtrahat, iuxta illud, quod quidamsapiens dicit®: „Leuiter castigatus reuerentiam exhibetcastiganti, asperitatis autem nimiae increpatio nec increpationem recipit, nec salutem." Et ideo, si quis aliter,quam dictum est, predictos honorabiles subditos, licentia perceptae potestatis elatus, malicia tantum& crediderit uerberandos, iuxta uerberum modum, quem intulerit,excommunicationis pariter et exilii sentenciam sustinebit.

Salomon uero econtra ammonet, dicens: „ Percute filium tuum uirga, et liberabis animam eius amorte. “ Hinc etiam B. Gregorius scribit in Dialogo, B. Benedictum quendam monachum uirga percutiendo sanasse, quemcrebra ammonitione curare non poterat. Hinc etiam Dominusflagello facto de resticulis male uersantesin templo flagellauitet de orationis domo eiecit. Hinc etiam Apostolus fornicatorem illum satanae corporaliter nexandum tradidit, etmagum illum corporali cecitate dampnauit. Hinc etiam incanonibus pueri, qui ante rationales annos irrationabiliteruersantur, uerberibus castigari iubentur. Virgines quoque, sireligionis ueste deposita aliis se copulauerint, ergastulis retrudi precipiuntur.

Hinc etiam Gregorius in Moralibus scribit lib. XX. p. 4. c. 11.

Disciplina uel misericordia multum destituitur, si una sine altera teneatur. Sed circa subditos inesse debetrectoribus et iuste consulens misericordia, et pie seuiensdisciplina. Hinc est, quod semiuiui illius uulneribus, qui a Samaritano in stabulum ductus est, et uinum ad hibeturet oleum, ut per uinum mordeantur uulnera, per oleumfoueantur: quatinus unusquisque, qui sanandis uulneribus preest, in uino morsum districtionis adhibeat, in oleo molliciem pietatis; per uinum mundantur putrida, per oleumsananda fouentur®. Miscenda ergo est lenitas cum se-ueritate, faciendum est quoddam ex utroque temperamentum, ut neque multa asperitate exulcerentur subditi,neque nimia benignitate soluantur. Hoc nimirum illa tabernaculi archa significat, in qua cum tabulis uirgasimul et manna est, quia cum scripturae sacrae scientia est in boni rectoris pectore si est uirga districtionis,sit et manna dulcedinis. Hinc etiam Dauid ait: Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt. Virgaenim s percutimur, et baculo sustentamur. Si ergo estdistrictio iusticiae, que feriat, sit et consolatio baculi,que sustentet. Sit itaque amor, sed non emolliens; sit uigor sed non exasperans; sit zelus, sed non inmo-derate seuiens; sit pietas, sed non plus quam expediat parcens. Intueri libet in Moysi pectore misericordiam simulcum seueritate sociatam. Videamus amantem pie et districteseuientem.

§. 1. Certe cum Israeliticus populus ante Deioculos pene inueniabilem contraxisset offensam, ita ut eiusrector audisset: „Descende, peccauit populus tuus," acsi ei diuina uox diceret: „qui in tali peccato lapsus est,meus non est," atque subiungeret: Dimitte me, utirascatur furor meus contra eos, et deleam eos, faciamque tein gentem magnam, ille semel et iterum pro populo, cuipreerat, obicem se ad impetum Dei irascentis opponens ait:,,Aut dimitte eis hanc noxam, aut si non facis, dele me delibro tuo, quem scripsisti." Pensemus ergo, quibus uisceribus eundem populum amauit, pro cuius uita de librouitae deleri se petiit. Sed tamen iste, qui tanto amore eiuspopuli constringitur, contra eius culpas pensemus quanto zelo rectitudinis accendatur. Mox enim, ut culpae uenia delerentur obtinuit zelo rectitudinis succensus ait: Ponat uir gladium super femur suum, ite et redite deporta usque ad portam per medium castrorum, et occidatunusquisque fratrem et amicum et proximum suum;cecideruntque in die illo quasi uiginti tria milia hominum." Ecce, qui uitam hominum p etiam cum sua mortepetiit, paucorum uitam gladio extinxit. Intus arsit igne qamoris: foris accensus est zelo seueritatis. Tanta fuit pietas, ut se pro illis coram Domino morti offerre nondubitaret; tanta seueritas, ut eos, quos diuinitus feriritimuerat, ipse iudicii gladio feriret. Sic amauit eos, quibus prefuit, ut pro eis nec sibi parceret, et tamen delinquentes sic persecutus est, quos amauit, ut eos etiam parcente Domino prosterneret. Utrobique legatus fortis, utrobique mediator admirabilis, causam populi apud Deumprecibus, causam Dei apud populum gladiis allegauit. Intusamans diuinae irae suplicando obstitit: foris seuiens culpam feriendo consumpsit. In regimine ergo utrumque Moyses miscuit, ut nec disciplinae deesset misericordia, nec misericordiae disciplina. Unde hic quoque iuxta utramque uirtutem dicitur: Cumque sederemquasi rex circumstante exercitu, eram tamen merentium consolator. Sedere quippe circumstante exercitu uigor est disciplinae regiminis: merentium uero corda consolari ministerium pietatis.

Idem. Omnis, qui iuste iudicat, stateram in manu gestat; in utroque penso iusticiam et misericordiam portat; sed per iusticiam reddit peccatis sententiam, per misericordiam peccati temperat penam, ut iusto libramine quedam perequitatem corrigat, quedam uero per miserationem indulgeat. Qui Dei iudicia oculis suis proponit, semper timens et tremens in omni negotio formidat, ne de iusticia etramite deuians cadat, et unde non iustificate, inde potius condempnetur.

Item Augustinus in Enchiridion, [c. 72.] Et qui emendat uerbere, in quem potestas datur, uel cohercet aliqua disciplina, et tamen peccatum eius, quo ab illo Iesus aut offensus est, dimittit ex corde, uel orat ut ei dimittatur, non solum in eo, quod dimittit atque orat,uerum etiam in eo, quod corripit et aliqua emendatoria pena plectit, elemosinam dat, quia misericordiam prestat. Multa enim prestantur inuitis bona, quando eorum consulitur utilitati, non uoluntati, quia ipsi sibi inueniuntur esse inimici.

Sunt enim multa genera elemosinarum, de quibus Albinus ait:

Tria sunt genera elemosinarum: una corporalis, egenti dare quicquid poteris: altera spiritualis, dimittere a quolesus fueris; tercia, delinquentem corrigere, et errantes in uiam ducere ueritatis.

Item Augustinus, [lib. L. homiliarum, hom. 6.] Duae sunt elemosinae, una cordis, alia pecuniae. Elemosina cordis est dimittere, a quo Iesus es. Namdare aliquid indigenti aliquando queris, et non habes;indulgere peccanti quantum uolueris redundat tibi.

§.1. 214 d Elemosina cordis multo maior est quam elemosina corporis.

§. 2. Caritatis elemosina sine terrena substantia sufficit: illa uero, que corporaliter datur, si sinesbenigno corde tribuitur, omnino non sufficit.

Ex his omnibus apparet, quod nec lenitas mansuetudinis sine rectitudine seueritatis, nec zelus rectitudinis sine mansuetudine in prelatis debet inueniri. Percussores ergo, qui premissis auctoritatibus ab episcopali offitio remouentur,non quilibet corporaliter flagellantes, sed pretermissa mansuetudine ad uerbera sempei parati intelligendi sunt, qui per flagella non uicia corrigere, sed timeri appetunt; quibus Petrus scribit:„ Ne sitis dominantes in clero, sed forma facti gregis ex animo.

Hinc etiam Gregorius scribit in Moralibus, lib. XIX. p. 4. c. 23.

Sunt namque nonnulli ita districti, ut omnem etiam mansuetudinem benignitatis amittant; et sunt nonnulli ita mansueti, ut perdant districti iura regiminis. Unde cunctis rectoribus utraque summopere sunt tenenda, ut nec indisciplinae uigore benignitatem mansuetudinis, nec rursum in mansuetudine districtionem deserant disciplinae, quatinus nec a conpassione pietatis obdurescant, cumcontumaces corrigunt, nec disciplinae uigorem molliant, cum infirmorum animos consolantur. Regat ergo disciplinaeuigor mansuetudinem, et mansuetudo ornet sermone uigorem, et sic alterum commendetur ex altero, ut nec uigor sit rigidus, nec mansuetudo sit dissoluta.

Idem [homil. XXXIV. in euangel. (circa init.] Vera iusticia compassionem habet, falsa dedignationem, quamuis et iusti soleant recte peccatoribus indignari. Sed aliud est, quod agitur tipo superbiae, aliud, quod zelo disciplinae. Dedignantur etenim, sed non dedignantes.

§. i. At contra hi, qui de falsa iusticia superbire solent, ceteros quosque despiciunt, nulla infirmantibus misericordia condescendunt, et quo se peccatores esse non credunt, eo deterius peccatores fiunt.

Item Ieronimus, in Ieremia. Recedite (inquiunt) polluti, recedite, abite, nolite nos tangere, nolite nobis communicare. Talis loquela non illuminat cecum, non sanat egrotum, non curat infirmum,sed magis occidit, atque in desperationem periclitantem mittit. Boni etenim rectores ex sua infirmitate aliorum infirmitates pensantes magis per humilitatis et mansuetudinis leuamentum student peccantes ab erroris laqueo eruere,quam per austeritatem in foueam perditionis nutantes propellere. Unde doctor gentium: „Factus sum,“ inquit,„ infirmus infirmis/

Idem Sed illud non ociose transcurrendum est, quod uno peccante ira super omnem populum uenit. Hoc quomodo accidit? quando sacerdotes, qui populo presunt,erga delinquentes beniuoli uideri uolunt, et uerentes peccantium linguas, ne forte male de eis loquantur, sacerdotalis seueritatis inmemores nolunt complere quod scriptum est: „Peccantem coram omnibus argue, ut ceterimetum habeant; et iterum: ,,Auferte malum desuobis ipsis. Nec zelo Dei succensi imitantur Apostolum dicentem:Tradidi huiusmodi hominem satanae in interitum carnis, ut spiritus saluus fiat. Neque illud euangelicum inplere student, ut si uiderint peccantem, primosecrete conueniant, post etiam duobus uel tribus testibus; quod si contempserit, et post ecclesiae correptionem non fuerit emendatus, de ecclesia expulsum ueludgentilem habeant ac publicanum; et dum uni parcunt,uniuersae ecclesiae moliuntur interitum. Que ista bonitas,que ista misericordia est, uni parcere, et omnes in discrimen adducere? Polluitur enim ex uno peccatore populus. Sicut ex una oue morbida uniuersus grex inficitur, sic etiam uno uel fornicante uel aliud quodcunque scelus committente plebs uniuersa polluitur.

Hinc etiam alibi dicitur: „Hectorem subditis pietas matrem, disciplina uero patrem exhibeat. Percussor quoque dicitur, qui sermone inutiliinfirmorum conscientiam uulnerat.

Unde Anacietus Papa [epist. II. ad Episcopos Italiae]:

Sane percussor ille dicitur doctor, qui sermone inutili conscientiam percutit infirmorum. Ideo tenere uos et omnes fideles oportet eum, qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit consolari in doctrina sacra,et contradicentes redarguere, et recte uiuentes atque rectam fidem tenentes consolidare.

Sequitur: „Non litigio sum. Nichil est enim impudentius arroganda rusticorum, qui garrulitatem auctoritatem putant, et parati ad lites in subiectos tumide intonant, quod ex arroganda superbiae prouenire manifestum est.

Unde Gregorius scribit in Moralibus, lib. XXIII. p. 5. cap. 12. [c. 13. §. 23. et 24. ad c. 33. Iob.]:

Hoc habet proprium doctrina arrogantium, ut humiliter nesciant inferre quod docent, et recta, que sapiunt, recte ministrare non possunt. In uerbis enim eorum proditur,quod, cum docent, quasi in quodam sibi uidentur summitatis» culmine residere, eosque, quos docent, ut longeinfra se positos uelut in imo respiciunt, quibus non consulendo , sed uix dominando dignantur loqui. Recte autemhis per Prophetam Dominus dicit: ,,Vos autem cum austeritate inperabatis eis et cum potentia/ Cum austeritateenim et potentia inperant, qui subditos suos non tranquille corrigere ratiocinando, sed aspere inflectere dominando festinant. At contra doctrina uera tanto uehementius hoc elationis uicium fugit per cogitationem, quanto ardentius suorum uerborum iaculis ipsum magistrum elationis insequitur. Cauet enim, ne eum moribus elatis predicet, quem in cordibus audientium sacris sermonibus insectatur.

Ecce, quare litigiosi prohibentur inepiscopos ordinari. Est et alia causa huius prohibitionis. Litigiosi namque uel adulationibus animos principum sibi conciliant,uel fratribus suis detrahendo infamiae notam ingerunt, uel interfratres discordiam seminando seditiones numquam facere cessant; que omnia in prelatis dampnabilia esse probantur.

Unde Gregorius scribit in Moralibus, in lib. XVIII. p. 4. c. 3. [ad cap. 27. Iob.]:

Sunt nonnulli, qui, dum malefacta hominum laudibus efferunt, augent que increpare debuerant. Hinc enimper Prophetam dicitur: Vae qui consuunt puluillos subomni cubito manus, et faciunt ceruicalia sub capite uniuersaeetatis. Ad hoc quippe sub cubito puluillus uel ceruical sub capite iacentis ponitur, ut molliter quiescatur. Quisquis ergo male agentibus adulatur, puluillum uel ceruical sub capite uel cubito iacentis ponit, ut qui corripi ex culpa debuerat, in ea fultus laudibus molliter quiescat.

§. 1. Hinc rursum scriptum est: „Ipse edificabat parietem, illi autemliniebant eum Parietis quippe nomine peccati duriciadesignatur. Edificare ergo parietem est contra se quempiam obstacula peccati construere. Sed parietem liniunt,qui peccata perpetrantibus adulantur, ut, quod illi peruerse agentes edificant, ipsi adulantes quasi nitidum reddant.

§. 2. Sed sanctus uir sicut mala de bonis non estimat, itaiudicare bona de malis recusat, dicens: Absit a me, utiustos uos iudicem: donec deficiam, non recedam ab innocentia mea/

Hinc etiam in Concilio Cartaginensi IV. [c. 56.] legitur:

Clericus, qui adulationibus et prodicionibus uacare deprehenditur, degradetur ab offitio.

Item [ex eodem Concilio, c. 55.] Accusatores fratrum episcopus excommunicet,et si emendauerint uicium, recipiat eos ad communionem,non ad clerum.

Item ex eodem [Concilio, c. 57.] Clericus maledicus (maxime in sacerdotibus) cogatur ad postulandam ueniam. Si noluerit, degradetur, necumquam ad offitium absque satisfactione reuocetur.

Item [ex eodem Concilio, c. 60.] Clericum scurrilem et uerbis turpibus ioculatorem ab offitio retrahendum.

Item [ex eodem, c. 54.] Clericus inuidens fratrum profectibus, donec in uicio est, non promoueatur.

Item [ex eodem, c. 67.] Sedicionarios statuimus numquam ordinandos clericos, sicut nec usurarios, uel iniuriarum suarum ultores.

Item ex Concilio Laudi censi, [c. 5.] Non licet fenerari ministris altaris, uel in sacerdotali ordine constitutis uel usuras, uel lucra, que sescupla dicuntur, accipere.

Item Leo Papa [Episcopis per Campaniam, epist. I. c. 4.] Sicut non suo, ita nec alieno nomine aliquis clericorum exercere fenus attemptet. Indecens enim est crimen suum commodis alienis inpendere et exercere. Fenus autem hoc solum aspicere et exercere debemus, ut quod hic misericorditer tribuimus, a Domino, (qui multipliciter et in perpetuum mansura tribuit), recipere ualeamus.

Quod autem in fine huius capituli usurarii ordinari prohibentur, inde est, quia usuram exercentes cupididati deseruire probantur; cupidi autem ab Apostolo ordinari prohibentur, quia tales facile a iusto deuiarent.

Unde in canonibus Apostolorum, [c. 44.] legitur:

Episcopus aut presbiter aut diaconus usuras a debitoribus exigens, aut desmat, aut certe deponatur.

Item ex Concilio Niceno, [c.] 17. Quoniam multi sub regula constituti auaritiam et turpia lucra sectantur, oblitique diuinae scripturae, dicentis: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, mutuumdantes centesimas exigunt: iuste censuit sancta et magna sinodus, ut, si quis inuentus fuerit post hanc diffinitionem usuras accipiens, aut aliquam adinuentionem uel quolibet modo negotia transigens, aut emiolia, id est sescupla exigens, uel aliquid tale prorsus excogitansturpis lucri gratia, deiciatur a clero et alienus existata regula.

Hinc etiam Gregorius in lib. XIX. Moralium, parte IV c. 35. de dilectoribus seculi scribit, dicens:

Omnes huius seculi dilectores in terrenis rebus fortes sunt, in celestibus debiles. Nam pro temporali gloria usque ad mortem desudare appetunt, et pro spe perpetua nec parum quidem in labore subsistunt; pro terrenis lucris quaslibet iniurias tollerant, et pro celesti mercede uel tenuissimi uerbi ferre contumelias recusant; terreno iudici toto etiam die assistere fortes sunt, in oratione uero coram Domino uelunius horae momento lassantur; sepe nuditatem, deiectionem, famem pro acquirendis diuitiis atque honoribus tollerant,et earum rerum se per abstinentiam cruciant, ad quas adipiscendas festinant; superna autem laboriose querere tanto magis dissimulant, quanto ea tardius putant retribui.

§. 1. Hi itaque quasi aliarum arborum more deorsum uasti sunt, sursum augusti, quia fortes in inferiorasubsistunt, sed ad superiora deficiunt. At contra ex qualitatepalmarum designatur proficiens uita iustorum, qui nequauam sunt in terrenis desideriis fortes et in celestibusebiles, sed longius atque distantius studiosos se Deo exhibent, quam seculo fuisse meminerint.

§. 2. Nam cum quibusdam per predicatorem nostrum dicitur; Humanum dico propter infirmitatem carnis uestrae. Sicut enim exhibuistis membra uestra seruire inmundiciae et iniquitati ad iniquitatem, ita nunc, exhibete membra uestra seruire iusticiae in sanctificationem eorum proculdubio infirmitati condescenditur, ac si eis apertius diceretur: Si nequaquam amplius potestis, saltem tales estote in fructu bonorum operum, quales fuistis dudum in actione uiciorum, ne debiliores uos habeat sancta libertas aeris, quos in carne ualidos habuit usus terrenae uoluptatis.

Item Gregorius ciuibus Neapolim, [lib. VIII. epist. 40.] De Petro insuper ad nos peruenisse cognoscite, quia solidos dederit ad usuras. Quod uos oportet cum omni subtilitate perquirere, et si ita constiterit, aliumeligite,et ab huiusmodi persona uos suspendite sine mora.Nam nos amatoribus usurarum nulla ratione manus inponi-mus. Si uero subtili habita inquisitione hoc falsum esseputaueritis, (quia persona eius nobis ignota est, et utrum ita sit de simplicitate s, quod ad nos perlatum est, ignoramus), cum decreto a uobis facto ad nos eum uenire necesse est, ut uitam moresque ipsius sollicitius requirentessensum quoque pariter agnoscamus, ut, si huic iudicio aptus extiterit, uestra in eum (adiuuante Domino) desideria coripleamus.

Item ex Concilio Elibertano, [c. 20.] Si quis clericorum detectus fuerit usuras accipere, placuit degradari et abstinere.

Item Leo Episcopus [Anatolio Episcopo Constantinopol., epist. LI.] Virum catholicum et precipue Domini sacerdotem sicut nullo errore inplicari, ita nulla oportet cupiditate uiolari, dicente sancta scriptura; „Post concupiscentias tuas non eas.“ Mens etiam potentiae auidanec abstinere nouit uetitis, nec gaudere concessis, nec pietati adhibere consensum.

Item Gregorius, [1. VII. epist. 100.] Bonorum auctori inherere aliter non ualemus, nisi cupiditatem a nobis (que omnium malorum radix est)abscidamus.

Item Ambrosius [Serm. LXXXI.] de eo, quod scriptum est in euangelio: „Hominis? cuiusdam diuitis fructus uberes agere attulit. Sicut hi, qui per insaniam mente translati sunt, non iam res ipsas, sed passionis suae fantasias uident, ita etiammens auari semel uinculis cupiditatis astricta semper aurum, semper argentum uidet, semper redditus computat,gratius aurum intuetur quam solem; ipsa eius oratio et supplicatio ad Dominum aurum querit.

Et post pauca: §. 1. Interdum etiam usurae arte nequissima ex ipso auroaurum nascitur. Sed nec Sacietas unquam, nec finis aderit cupiditati.

Et infra: §. 2. Sed ait: quid inius-tum est, si cum aliena non inuadam, propria diligentiusseruo? O inpudens dictu! Propria dicis? que? ex quibus reconditis in hunc mundum detulisti? Quando in hancingressus es lucem, quando de uentre matris existi, quibusqueso facultatibus quibusque subsidiis stipatus ingressus es?

Et post pauca: §. 3. Proprium nemo dicat, qtiod est commune, plus quam sufficeret sumptum et uiolenterobtentum est.

Et infra: §.4. Numquid iniquus est Deus,ut nobis non equaliter distribuat uitae subsidia, ut tu quidem esses affluens et habundans, aliis uero deesset etegerent? an idcirco magis, quia et tibi uoluit benignitatissuae experimenta conferre, et alium per uirtutem patientiae coronare? Tu uero susceptis muneribus Dei, et in sinum tuum redactis, nichil te putas agere iniquum, si tam multorum uitae subsidia solus obtineas? Quis enim tam iniustus, tam auarus, quam qui multorum alimenta suumnon usum, sed habundantiam et delicias facit? Neque enimminus est criminis habenti tollere, quam, cum possis et habundas, indigentibus denegare. Esurientium panis est, uem tu detines; nudorum indumentum est, quod tu recluis; miserorum redemptio est et absolutio pecunia, quam tu in terra defodis. Tantorum te ergo scias inuaderebona, quantis possis prestare quod uelis.

Necesse est etiam, vt ille, quiordinandus est, „suae domui sit bene prepositus, id est, si inlaicali habitu uxorem habuerit P uel filios, a uiciis ad uirtutumstudia et uerbo et exemplo prouocet, ut quod postea precepturusest populis, prius exigat a domesticis. Unde Apostolus Ephesiis scribit, ut uxores suas sicut sua corpora diligant, et filios suosnon ad iracundiam prouocent, sed enutriant illos in omni disciplina et correctione Domini. Unde cum adi Timotheum scribens, dixisset: ,,suae domui bene prepositum,“ statim subiunxit:,,habentem sibi subditos filios in omni castitate, non" in accusatione luxuriae. Non enim talium cohabitator frontem habetalios redarguendi Unde de B. Iob legitur, quod pro filiissuis cotidiana Deo offerebat sacrificia, offerrens olocausta persingulos, quos tanta karitatis perfectione in unum constrinxit, utquisque eorum in suo die conuiuium fratribus pararet, o£ad epulandum secum tres sorores suas pariter inuitaret. Quodquia Heli facere dissimulauit, ac falsa pietate superatus filiosdelinquentes ferire noluit, (sicut in libro Regum legitur) apuddistrictum iudicem semetipsum cum filiis crudeli dampnationepercussit, unde ei diuina uoce dicitur: „ Honorasti filios tuosplus, quam met Hinc etiam Dauid erga filios bonitatem,non disciplinae seueritatem exercens, eorum iuuentutem experimento didicit perniciosam, quorum puericiam uaga licentiapermisit esse uolupiuosam. Unus quippe eorum sororem suamstupro corrumpens, a fratre eius, Absalone uidelicet, interepulas, quas fratribus suis fraudulenter parauerat, obtruncatusest. Absalon uero, postquam ueniam a patre obtinuit, regnoillum expulit; ad concubinas eius ingressus est; demum perinuia deserti patrem persequens, quercui inhesit, atque itasuspensus interiit. Hinc etiam Paulus ad Timotheum scribit,dicens: Qui suorum et maxime domesticorum curam non habet,fidem negauit ei est infideli deterior. Iure ergo, qui domui suaepreesse nescit in episcopum ordinari prohibetur, quia qui in reminima, eZ de qua sibi familiarior debet curainesse, fidelisnon est, quomodo in ecclesia Dei (ubi tot sunt et alieni) sollicitamdiligentiam exhibebit? Unde Ieronimus: „Non enimiustus polluitur ex uiciis filiorum, sed libertas ab Apostolo ecclesiae principi reseruatur, ut talis fiat, qui non timeat propteruicia liberorum extraneos reprehenderet

§. 1. Quod tunc fiet, si non erit quod sibi inputetur. Cum enim gressus hominis a Domino dirigantur nec sint in homine uiae eius, corripere quidem potest, corrigere autem non ualet; pulsare potest, non aperire, manus conpri-mere, non animum mutare.

Unde Augustinus ad Vincentium Donatistam [epist. CXXXVII.]:

Quantumlibet uigilet disciplina domus meae, homo sum et inter homines uiuo; nec mihi arrogare audeo , ut domus mea melior sit quam archa Noe, ubi tamen inter octo homines unus reprobus inuentus est, aut melior sit quam domus Abrahae, ubi dictum est: „Eice ancillam etfilium eius,“ aut melior sit quam domus Ysaac, cui de duobus geminis dictum est: „Iacob dilexi, Esau autemodio habui.“

§. i. Simpliciter autem fateor karitati uestrae coram Domino Deo nostro, qui testis est super animam meam, ex quo Deo seruire cepi, quoniam difficile sum expertus meliores quam qui in monasteriis profecerunt ita non sum expertus peiores quam qui in monasteriis defecerunt.

Item Cipriano, Cornelius Papa Quod ad nos adtinet, conscientiae nostrae conuenit, frater, dare operam, ne quis culpa nostra de ecclesia pereat; si autem quis ultro et crimine suo perierit, et penitenciam agere atque ad ecclesiam redire noluerit, nos iniudicii die inculpatos futuros credimus, qui eorum consulimus sanitati; illos solos in penis remansuros, qui noluerint consilii nostri salubritate sanari. Nec mouere nos debent conuicia perditorum, quo minus a uia recta, et a certa regula non recedamus, quam et Apostolus instruit,dicens: „Si hominibus placerem, Christi seruus nonessem.“

Prohibentur etiam „neophiti in episcopos ordinari, ut qui herierat catecuminus, hodie non fiat episcopus, qui heri erat in teatro, hodie non sedeat in ecclesia, qui uespere eratin circo, hodie non ministret altario, qui dudum fuerat fautoristrionum, hodie non sii consecrator uirginum. Causa autem huius prohibitionis est secundum Apostolum, ne elatus in superbiam tamquam religio Christiana plurimum eo egeret, incidat in ruinam diaboli. Momentaneus namque sacerdos nescit humilitatem, modos personarum, uel se contempnere; non ieiunauit,non fleuit, non se correxit, non pauperibus erogauit. In arrogantiam (que est ruina diabolii) incidunt, qui puncto horae necdumdiscipuli fiunt magistri, et sicut Innocentius ait, ,,miserum est,eum fieri magistrum, qui necdum didicit esse discipulus.

Unde de eisdem in Niceno Concilio, [c. 2.] legitur:

Quoniam multa siue per necessitatem, siue ex quacumque causa, contra regulam gesta sunt, ita ut homines ex uita gentili nuper adhuc cathecumini uel instructi statim ad spirituale baptisma uenissent, et continuo, cum baptizati sunt, etiam ad episcopatum uel presbiterium prouecti sunt: recte igitur uisum est, de cetero nil tale fieri. Nam et tempore opus est, ut sit catecuminus, et post baptismum multa probatione indiget. Euidens namque est preceptum apostolicum, dicens: „Nonneophitum,ne forte elatus in superbiam in iudicium incidat et inslaqueum diaboli.“ Si uero precedente tempore mortale aliquod peccatum admiserit, et conuictus duobus uel tribus testibus fuerit, cessabit a clero qui huiusmodi est. Si quis uero preter hec fecerit, tanquam contraria statuti sancti concilii gerens, etiam ipse periclitabitur de statu sui cleri.

Neophiti uero hodie appellantur ad propositum sacrae religionis nouiter accedentes .

Unde B. Gregorius scribit [lib. VII. epist. no.] dicens:

Sicut neophitus dicebatur, qui in initio sanctae fidei erat erudicione plantatus,sic modo neophitus habendus est, qui repente in religionis habitu plantatus ad ambiendos sacros ordines irrepserit.

§, i. Ordinate ergo adordines ascendendum est. Nam casum appetit, qui ad summi loci fastigia postpositis gradibus per abrupta queritascensum. Scimus autem, quod edificati parietes non prius tignorum pondus accipiant s, nisi a nouitatissuae humore siccentur, ne, si ante pondera, quam solidentur,accipiant, cunctam simul fabricam ad terram deponant.

Ecce, a quibus uiciis debeant esse inmunes, qui in episcopumsunt ordinandi. Qui enim intercessores pro populo ad Deumparantur, necesse est ut eius gratiam bene uiuendo mereantur. Ut enim ait Gregorius in Pastorali.

§. i. „Sollicite formidandum est, ne, qui placare posse iram Dei creditur, hanc ipse ex proprio reatu mereatur. Cuncti enim liquido nouimus quiais, qui displicet, cum ad intercedendum mittitur, irati animus ad deteriora prouocatur. Qui ergo desideriis terrenis astringitur,caueat, ne districti iram iudicis grauius accendens, dum loco delectatur gloriae, fiat subditis auctor ruinae. Sollerter ergo sequisque metiatur, nec locum regiminis assumere audeat, si adhuc in se uicium dampnabiliter regnat; nec is, quem crimen depra-uat proprium, intercessor fieri appetat pro culpis aliorum.

Hinc etenim superna uoce ad Moysen dicitur in Leuitico: Loquere ad Aaron: homo de semine tuo perfamilias, qui habuerit maculam, non offerat panemDeo suo, nec accedat ad ministerium eius. Ubi etrepente subiungitur; Si cecus fuerit, si claudus, si uelparuo uel grandi uel torto naso, si fracto pede, si mancus s, si gibbus, si lippus, si albuginem habens in oculo,si iugem scabiem, si impetiginem in corpore, uel pondero-sus.

§. i. Cecus quippe est, qui supernae lumen contemplationis ignorat, qui presentis uitae tenebris pressus, dumlucem uenturam nequaquam diligendo conspicit, quo gressus operis porrigat nescit. Hinc etenim prophetanteAnna dicitur in libro Regum: „ Pedes sanctorum suorumseruabit, et impii in tenebris conticescent.

§. 2. Claudus uero est, qui quidem quo pergere debeat aspicit, sed perinfirmitatem mentis uitae uiam perfecte» non ualet tenereuam uidet; quia uidelicet quis ad uirtutis statum dumuxa consuetudine non erigitur, quo desiderium innititur, illuc gressus operis efficaciter non sequitur. Hincetenim Paulus dicit ad Ebreos: „ Remissas manus etdissoluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibusuestris, ut non claudicans erret °, magis autemp sane-tur“.

§. 3. Paruo autem naso est, qui ad tenendam mensuram discretionis idoneus non est. Naso quippe odoresfetoresque discernimus. Recte ergo per nasum discretioexprimitur, per quam uirtutes eligimus, delicta reprobamus.Unde et in laude sponsae dicitur in canticis canticorum q :„Nasus tuus sicut turris, que est in Libano,“ quia nimirumsancta ecclesia que ex causis singulis temptamenta prodeantper discretionem conspicit, et uentura uiciorum bella ex altodeprehendit. Sed sunt nonnulli, qui, dum estimari hebetesnolunt, sepe se in quibusdam inquisitionibus plusquam necesse est exercentes ex nimia subtilitate falluntur.Unde hic quoque subditur: ,,uel grandi uel torto naso.“Nasus etenim grandis et tortus est discretionis subtilitasinmoderata, que, dum plus quam decet excreuerit, actionissuae rectitudinem ipsa confundit.

§. 4. Fracto autem pedeuel manu est, qui uiam Domini pergere omnino nonualet, atque a bonis actibus funditus exors uacat, quatenushec non ut claudus saltem cum infirmitate teneat, sed ab hisomnimodo alienus existat.

§. 5. Gibbus uero est, quemterrenae sollicitudinis pondus deprimit, ne umquam adsuperna respiciat, sed solis his, que in infimis calcantur,intendat, qui et si quando aliquid ex bono patriae celestisaudierit, ad hoc, nimirum peruersae consuetudinis ponderepregrauatus, cordis faciem non attollit, qui cogitationisstatum erigere non ualet, quem terrenae usus sollicitudiniscuruum tenet. Ex horum quippe specie Psalmista dicit inPsalmo XXXVII.: „Incuruatus sumet humiliatus sumyusquequaque.“ Quorum culpam quoque per semetipsamueritas reprobans ait in Luca: Semen autem, quod inspinis cecidit, hi sunt, qui audierunt et a sollicitudinibus et diuiciis et uoluptatibus uitae euntes suffocantur,et non referunt fructum.

§. 6. Lippus uero est, cuiusquidem ingenium ad cognitionem ueritatis emicat, sedtamen hoc carnalia opera obscurant. In lippis quippeoculis pupillae sanae sunt, sed humore defluenti infirmantes palpebrae grossescunt, quorum quia infusionecrebra atteritur, etiam acies pupillae uitiatur. Et suntnonnulli, quorum sensum carnalis uitae operatio sauciat, quiuidere recta subtiliter per ingenium poterant, sed usuprauorum actuum caligant. Lippus itaque est, cuius sensum natura exacuit, sed conuersationis prauitas confundit,cui bene per Angelum dicitur in Apocalypsi: ,,Colirioinunge oculos tuos, ut uideas. Colirio quippe oculos utuideamus inungimus, cum ad cognoscendam ueri luminisclaritatem intellectus nostri aciem medicamine bonae operationis adiuuamus.

§. 7. Albuginem uero habet in oculo, quiueritatis lucem uidere non sinitur, quia arrogantia sapientiaeseu iusticiae cecatur. Pupilla namque oculi nigra uidet,albuginem tollerans nichil uidet, quia uidelicet sensus humanae cogitationis, si stultum se peccatoremque intelligit,cognitionem intimae claritatis apprehendit. Si autem candorem sibi iusticiae seu sapientiae tribuit, a luce se supernaecognitionis excludit, et eo claritatem ueri luminis nequaquampenetrat, quo se apud se per arrogantiam exaltat, sicut dequibusdam dicitur ad Romanos: ,,Dicentes enim seesse sapientes, stulti facti sunt.“

§. 8. Iugem uero habet scabiem, cui carnis petulantia sine cessatione dominatur. Inscabie etenim feruor uiscerum ad cutem trahitur , per quamrecte luxuria designatur, quia si cordis temptatio usque ad operationem prosilit, nimirum feruor intimus usque ad cutisscabiem prorumpit, et foris iam corpus sauciat, quia dum incogitatione uoluptas non reprimitur, etiam in actione dominatur. Quasi enim cutis pruriginem Paulus curabat abstergere, cum dicebat ad Corinthios:,,Temptatio non apprehendat uos, nisi humana,“ ac si aperte diceret:Humanum quidem est in corde temptationem perpeti, demoniacum uero est temptationis certamine et operatione superari.

§. 9. Impetiginem quoque habet in corpore quisquis auaricia uastatur in mente, que si in paruis non compescitur, nimirum sine mensura dilatatur. Inpetigo quippe sine dolore corpus occupat, et absque occupati tedio excrescens membrorum decorem fedat, quia et auaritiacapti animum, dum quasi delectat, exulcerat, dum adipiscenda queque cogitationi obicit, ad in imicicias accendit,et dolorem in uulnere non facit, quia estuanti animo ex culpa habundantiam promittit. Sed decor membrorum perditur,quia aliarum quoque uirtutum per hanc pulcritudo deprauatur, et quasi totum corpus exasperat, quia per uniuersaanimum subplantat, Paulo adtestante, qui ait ad Timotheum: Radix omnium malorum est cupiditas.

§. 10. Ponderosus uero est, qui turpitudinem non exercet opere,sed tamen ab hac cogitacione continua sine moderaminegrauatur in mente; qui nequaquam quidem usque ad opusnefarium rapitur, sed eius animus uoluptate luxuriae sine ullo repugnationis stimulo delectatur. Vicium quippeest ponderis, cum humor uiscerum ad uirilia labitur, queprofecto cum molestia dedecoris intumescunt. Ponderosus ergo est, qui totis cogitacionibus ad lasciuiam defluens, pondus turpitudinis gestat in corde; et quamuis praua nonexerceat operapp, ab his tamen non eleuatur mente,nec ad usum boni operis in aperto ualet assurgere, quiagrauat hunc in abditis pondus turpe.

§. 11 Quisquisergo quolibet horum uitio subigitur, panes Dominoofferre prohibetur, ne profecto aliena delicta ualeatdiluere is, quem adhuc propria deuastant.

§. 12. Quia igitur paucis ad pastorale magisterium dignus qualiter ueniat, atque indignus hoc qualiter pertimescat, ostendimus, nunc is, qui ad illud digne peruenerit, in eo qualiter uiuere debeat, demonstremus.

Item Ieronimus super Malachiam, [ad c. 1. v. 7. 8.] Sacerdotes nomen Domini despiciunt, et, quantum ad se, panem pollutum offerunt, qui ad altare indigne accedunt,quique dato munere sacerdotium presumunt. Panem quoque polluit, qui doctrinam Domini in populo male dispertit, et qui honorat potentem et despicit pauperem.

Et infra: §. 1. ,, Si offeratis cecum ad immolandum, nonnemalum est? etc. Superius accusati de panibus nunc accusantur de uictimis. Cecum animal offert, qui ordinat indoctum in loco docti, magistrumque facit, qui uix discipulusesse poterat. Claudum offert, qui lucra terrena querentemlocat, utpote pedem in diuersa ponentem, unum indiuinis, alterum in carnalibus, cui potest inferri illud delibro Regum: „Usquequo claudicas in duas partes?“Languidum offert, qui uitiosum pro religioso habet, quique tardum et pigrum probat pacientem, dicens illum negligentiae redarguendum. Indignum est enim dare Deoquod dedignatur homo.

Ex premissis auctoritatibus liquido demonstratum est, quod uariis criminibus irretiti in sacerdotes ordinari non possunt. Nunc autem de Jiisdem queritur, utrum postactam penitenciam, uel in propriis ordinibus remanere, aut admaiores gradus conscendere ualeant ? Multorum auctoritatibusdeiciuntur uariis criminibus irretiti a propriis ordinibus, et abaccessu maiorum prohibentur.

Unde Gregorius ait Constantino Mediolanensi Episcopo, [lib. IV. epist. 17.]:

Si lapsis ad suum ordinem reuertendi licentia conceditur, uigor canonicae proculdubio frangitur disciplinae, dum pro reuersionis spe prauae actionis desideria quis concipere non formidat.

Et post pauca: §. 1. Illud pre omnibus studete, ut lapsos in sacro ordine nulliu suobis supplicatio aliquo modo reuocare studeat, ne huiusmodi non statuta, sed temporaliter dilata credatur esses uindicta.

Qui semel post suam ordinationem in lapsum ceciderit, deinceps iam depositus erit, nullumque gradum sacerdotiipoterit adipisci.

Item Gregorius Papa Sabino Episcopo [lib. VII. epist. 25.] Presbiterum, de quo nos fraternitas tua latoris presentium legatione consuluit, nulla ratione in sacro ordine post lapsum aut permanere, aut reuocari posse cognoscat.Circa quem tamen mitius agendum est, quia commissum facinus facili dicitur professione confessus.

Item Iohannes VIII. Cenomantico Venet ensi Episcopo. Miror minus doctam scientiam tuam sacerdotem putare et post perpetratum homicidium posse in sacerdotio ministrare, immo (quod est ineptius) nobis suadere uelle, ut ipsi tali presumptioni preberemus assensum. Quisenim tam demens tamque peruersi sensus tale quid existimaret uel post quantamcumque penitenciam concedendum, cum omni sit canonicae disciplinae contrarium?

Item Nicolaus Pupa. Clericum, qui paganum occiderit, non oportet ad maiorem gradum prouehi, qui carere debet etiam acquisito, homicida enim est. Nam cum discreti sint milites seculi amilitibus ecclesiae, non conuenit militem ecclesiae militare seculo, per quod ad effusionem sanguinis necesse sit peruenire.

Idem Osbaldo Corepiscopo Quadrantino. De his clericis, pro quibus consuluistis, scilicet, qui se defendendo paganum occiderunt, si postea per penitenciam emendati ad pristinum possint gradum redire, aut ad altiorem ascendere, scito, nos nullam occasionem dare nec ullam tribuere licentiam eis quemlibet hominum quolibet modo occidendi. Verum si contigerit, ut clericus sacerdotalis ordinis saltim paganum occiderit, multum sibi consulit, si ab offitio sacerdotali recesserit; satiusque illi est in hac uita Domino sub inferiori habitu inreprehensibiliter famulari, quam alta indebite appetendo in profundum dampnabiliter dimergi.

Item ex Concilio Agatensi. Si episcopus, presbiter, aut diaconus capitale crimen commiserit, aut cartam falsauerit, aut falsum testimoniumdixerit, ab offitii honore depositus in monasterio detrudatur», et ibi quamdiu uixerit laicam tantummodo communionem accipiat.

Item ex Concilio Martini Papae, [c. 26.] Si quis uiduam aut ab alio relictam duxerit, nort admittatur ad clerum. Quod si irrepserit, deiciatur. Similiter si homicidii aut facto, aut precepto, aut consilio, aut defensione post baptismum conscius fuerit, et per aliquam subreptionem ad clericatum uenerit, deiciatur, et infine uitae suae communionem accipiat.

Item Gregorius lanuario Episcopo Caralitano, [lib. III. epist. 26.] Peruenit ad nos, quosdam de sacris ordinibus lapsos uel post penitenciam, uel ante penitenciam ad ministerii sui offitium reuocari; quod omnino prohibemus, et in hac resacratissimi quoque canones contradicunt. Qui igitur postacceptum sacrum ordinem lapsus in peccatum fuerit carnis, sacro ordine careat, et ad ministerium altarisnon accedat.

Idem Venantio Lunensi Episcopo, [lib. IV. epist. 5.] Accedens ad Gorgonam insulam fraternitas uestra discutiat id, quod ad nos de Saturnino ex presbitero est perlatum. Peruenit namque ad nos, quia postquam de sacris ordinibus lapsus a sui sacerdotii ordine deiectus est, ad explendum ministerium presbiterii presumpsit accedere, et omnipotenti Deo hostias immolare. Quod si itafactum uestra fraternitas repererit, eum sacri corporis et sanguinis domini participatione priuatum in penitenciamredigat, ita ut usque ad diem ultimum in eadem excommunicatione permaneat et uiaticum tantummodo exitussui tempore percipiat. Sin autem eum talem penitenciamagere fraternitas uestra£ cognouerit, ut ei mste ad re-cipiendam inter laicos communionem etiam ante exitumdebeat misereri, hoc in tuae fraternitatis ponimus potestate.

Et infra: §. 1. Preterea ad fraternitatis tuae consulta respondentes statuimus, diaconem et abbatem, quem deportu Veneris indicas cecidisse, ad sacrum ordinem non debere uel posse aliquo modo reuocari. Quem quidem sacro ordine priuatum in penitenciam deputare te conuenit; cuius si postea actus conuersatioque meruerit, priorem inter alios monachos, ubi decreueris, standi locum obtineat. Subdiaconi quoque, quos similis culpa constringit, ab offitio suo irreuocabiliter depositi, inter laicos communionem accipiant. In portu autem Veneris loco lapsi diaconi alium, qui hoc offitium inplere debeat, ordinabis. Saturninum uero expresbiterum, ut numquam ad sacriordinis ministerium presumat accedere, scriptis cauere decreuimus; sed eum in insula Gorgona atque Capraria sollicitudinem de monasteriis gerere, et in quo est statusine cuiusquam aduersitate manere permisimus.

Idem [Mariniano Episcopo Rauennae, lib. VI. epist. 39.] Postquam quemquam criminaliter cadentem in locum, quod lapsus est, nulla permittit ratio reuocari,et ultra tres menses ecclesiam uacare pontifice statuta sacrorum canonum non permittunt, ne cadente pastore dominicum gregem hostis (quod absit) antiquus insidiando dilaniet, fraternitas uestra deprecationi eorum consentire et in lapsi loco debet episcopum ordinare.

Item Martinus Papa [I. in epistola ad Amandum.] Si post ordinationem suam quispiam in lapsum ceciderit,et preuaricationis peccato fuerit deprehensus obnoxius,omnimodo prohibendum est, eum manibus lutulentisatque pollutis misteria nostrae salutis tractare.

Econtra exemplis et auctoritate probatur, post actam penitenciam proprios gradus liciteposse administrare, et ad maiores conscendere. Maria enim,soror Aaron, postquam lepra percussa est, quia in Moysen murmur auer at, acta penitencia mundata est, et pristinam gratiam prophetandi recepit. Aaron post conflatum uitu-lum etiam in summum sacerdotem est consecratus. Dauid post adulterium et homicidium spiritum prophetiae recepit, et inproprio gradu permansit. Achab post mortem Nabuthaeuiri sanctissimi per penitenciam humiliatus in regia sede remansit. Et, ut preter eamus multa exempla ueteris testamenti,Petrus negauit Christum, et tamen postea princeps apostolorum factus est; Paulus Stephanum lapidauit, et tamen a Deoin apostolum electus est. Multi quoque ab heresi ad unitatemcatholicae fidei reuertentes in suis ordinibus recepti sunt, alii uero ad episcopalem etiam gradum sunt promoti, utpote Augustinuset alii quam plures S.

Iohannes Crisostomus a duabus sinodis orthodoxorum episcoporum fuit diiudicatus, sed iterum fuit restitutus.Marcellus episcopus Ancirae Galatiae depositus fuit, sedpostmodum proprium recepit episcopatum. Asclepius diiudicatus a Sinodo ecclesiam suam postea recepit. Luciusepiscopus Adrianopolites dampnatus a Papa Iulio recepitecclesiam sui episcopatus. Cirillus episcopus Ierosolimita-nus depositus fuit, postea reconciliatus est ecclesiae suae. Simili modo Polichronium eiusdem ecclesiae Ierosolimi-tanae pontificem Sixtus Papa dampnauit et iterum ipse eum reconciliauit. Innocentius Papa Fotinum episcopum dampnauit, sed postea eum in proprium locum restituit ecclesiaesuae. Misenum episcopum a Felice Papa dampnatum Gelasius Papa successor illius reconciliauit et ecclesiaesuae restituit. Leontius, dum esset presbiter, depositus fuit, sed postea in Antiochia patriarcha extitit. Gregoriusuero quartus Papa Theodosium, quemEugenius eius antecessor presbiterii honore priuauerat, sanctae ecclesiae Signinae consecrauit episcopum. Ibas namque episcopusdiiudicatus fuit, sed sancta sinodus canonica suam illi restituitecclesiam. Rothadum uero episcopum sanctae Sues-sionensis ecclesiae, a Sinodo, cui Carolus interfuit,condempnatum, et Sophronium Placentinum episcopummerito reprobatum, Nicolaus Papa ambos reconciliauit.]

Preterea Calix tus Papa [I.] de huiusmodi ita scribit, [epist. II. ad Episcopos Galliarum]:

Ponderet unusquisque sermones suos, et quod sibi loqui non uult alteri non loquatur. Unde bene sacrascriptura ait: „Quod tibi non uis fieri, alteri ne facias“.Nos enim tempore indigemus, ut aliquid maturius, agamus, ne precipitemus consilia et opera nostra, nequeordinem corrumpamus.

§. 1. Sed si aliquis lapsusquo modo fuerit, portemus eum et fraterno corripiamus affectu, sicut ait B. Apostolus: ,,Si preoccupatusfuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spirituales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis. Alter alterius oneraportate, et sic adinplebitis legem Christi.

§. 2. Porro S.Dauid de mortiferis criminibus penitenciam egit, et tamenin honore permansit.

§.3. B. quoque Petrus amarissimaslacrimas fudit, quando Dominum negasse penituit, sed tamenapostolus permansit. Et Dominus per Prophetampollicetur, dicens: ,,Peccator in quacumque die conuersus fuerit et ingemuerit, omnium iniquitatum eiusnon recordabor amplius.“ Errant itaques, qui putant,sacerdotes post lapsum, si condignam egerint penitenciam, Domino non posse ministrare, et suis honoribus frui,si bonam uitam deinceps duxerint, et suum sacerdotiumdigne custodierint. Et ipsi, qui hoc putant, non solumerrant, sed etiam traditas ecclesiae claues despicereuidentur, de quibus dicitur: „Quecunque solueritis interra, erunt soluta et in celo.“ Alioquin hec sentencia aut Domini non est, aut uera est.

§. 4. Nos uero indubitanter tam Domini sacerdotes quam reliquos fideles post dignam satisfactionem posse redire ad honores credimus, testante Domino per Prophetam: „Numquid quidormit, non adiciet, ut resurgat ? Et propheta Dauidpenitenciam agens dixit: Redde mihi leticiam salutaris tui,et spiritu principali confirma me. Ipse namque post penitenciam et alios docuit, et sacrificium Deo obtulit, dansexemplum doctoribus sanctae ecclesiae, si lapsi fuerint etcondignam penitenciam Deo gesserint, utrumque facereposse. Docuit enim, quando dixit; „Docebo iniquos uiastuas, et inpii ad te conuertentur. Sacrificium Deoobtulit pro se, dum dicebat: ,, Sacrificium Deo spirituscontribulatus . Videns enim Propheta scelera suamundata per penitenciam, non dubitauit predicando et Domino libando curare aliena.

§. 5. Mutatur ergohomo a peccato et gratia Dei resurgit a lapsup, et inpristino manet offitio iuxta predictas auctoritates. Videat,ne amplius iaceat<i, sed euangelica sentencia in eomaneat que ait: ,,Vade et amplius noli peccare. Undeait Apostolus: Non ergo regnet peccatum in uestromortali corpore, ut obediatis concupiscentiis eius.

§. 6. Sentenciam, que misericordiam uetat, non solum tenere, fratres, sed etiam audire refugite, quia potiorest misericordia omnibus holocaustomatibus et sacrificiis.

Item Ieronimus [ad cap. 3. Malachiae.] „Et purgabit filios Leui; tempus est enim, ut iudicium incipiat a domo Dei, et alibi scribitur: ,,A sanctis meis incipite. In filiis autem Leui omnem sacerdotalem intellige dignitatem. Si autem sacerdotes purgandi sunt et colandi, ut purum aurum remaneat et argentum, quid est de ceteris dicendum? Qui cum emundati fuerint et colati, tunc offerent Domino iusta sacrificia,et placebit sacrificium eorum Domino, quod offerunt pro Iuda et Ierusalem, (hoc est, pro his, qui Dominum confitentur et pacem eius mente conspiciunt, sicut dies seculiet sicut anni antiqui), ut quomodo in principio placuerunt Deo, sic post peccatum et penitenciam placere incipiant, cum omni fuerint peccatorum sorde purgati.

Item Gregorius Secundino [lib. VII. epist. 53] Tua sanctitas» requisiuit, ut tibi de sacerdotalioffitio post lapsum resurgendi auctoritatem scriberemus, dum dicis de hoc canonum diuersorum telegisse diuersas sentencias, alias resurgendi, alias nequaquam S: ideo nos generaliter a Nicena Sinodo incipientes, cum reliquis quatuor ueneramur, quia in cunctis sentenciis unanimiter concordant. Nos uero precedentes Patres sequimur,uiaP (auctore Deo) a sacra doctrina illorum nonis cordamus. A capite itaque incipientes usque in qquartum altaris ministerium, hanc formam seruandam cognouimus, ut sicut minorem maior precedit honore,ita et crimine, et;quem maior sequitur culpa, maioriinplicetur uindicta, et post penitencia credatur esse fructuosa.

§. 1. Quid enim prodest triticum seminare, etfructum illius non colligere? aut domum construere,et non illic habitare? Post dignam itaque satisfactionem credimus posse redire y ad honorem.

§. 2. Ad fontem misericordiae recurrentes euangelicam proferamus sentenciam: Gaudeo, inquit, super uno peccatore penitenciam agente quam super nonaginta nouem iustis, qui non indigent penitencia. Et ouem perditam, non agintanouem non errantibus relictis, humero pii pastoris adouile reportandam Dominus ipse testatur. Si ouisperdita errans post inuentionem ad ouile humero deportatur, predictis nonaginta nouem non errantibus relictis in deserto cur post penitenciam ad ecclesiae ministerium lapsus non reuocetur? Sicut in Apocalipsi dicitur de ministro ecclesiae: „Memento unde cecideris , et age penitenciam, et prima opera fac.“ Quid est enim grauius, aut carnale delictum admittere, sine quo pauci inueniuntur, aut Dei filium iureiurando negare?In quo uerbo&g hunc ipsum B. Petrum apostolorum principem, ad cuius sacrum corpus indigni sedemus,lapsum esse cognouimus. Sed post negationem penitencia secuta est, et post penitenciam misericordia data, cpiia ab apostolatu eum non distulit, qui ante ipsum se negare predixit.

Idem [super Ezechielem, hom. IX. ad c. 2.] Quid est hoc, quod Prophetae iacenti dicitur: „Stasupra pedes tuos, et loquar tecum? Qui enim iacenti loquebatur, cur stanti promittit se esse locuturum? sedsciendum est, quia alia sunt, que iacentes, alia questantes audire debemus. Iacenti enim dicitur, ut surgat;stanti autem precipitur, ut ad predicationem proficiscidebeat. Adhuc enim nobis in infirmitatis confusioneiacentibus preberi non debet auctoritas predicationis. Sed cum iam in bono opere surgimus, cum iam recti stareceperimus, dignum est, ut ad lucrandos alios in predica-tione mitti debeamus. Stans ergo Propheta uisionemspiritualem uidit, et cecidit; cadens uero admonitionisuerba suscepit, ut surgeret; surgens autem preceptumaudiuit, ut predicaret. Nam qui adhuc ex superbiae uerticestamus, cum iam de eternitatis timore aliquid sentire ceperimus, dignum est, ut ad penitenciam cadamus. Etdums infirmitatem nostram subtiliter agnoscenteshumiliter iacemus, per diuini uerbi consolationem ad fortiora opera surgamus .

Idem [lib. XVIII. Moral. c. 16. ad cap. 28. Iob.] Ferrum de terra tollitur, cum fortis propugnator ecclesiae a terrena, quam prius tenuit, actione separatur. Non ergo in eo debet despici, quod fuit, quia iam incipitesse quod non fuit.

Item Augustinus. Cum exaudiero eos, dabo eis uirtutem spiritus mei, et inplebo eos iudicio meo et fortitudine mea. Animad-uertite, in presenti loco posse docere aliquem postpeccatum, si tamen uicia pristina digna penitencia diluerit.Unde Dauid post adulterium et homicidium loquitur in I Psalmo: Asperges me, Domine, ysopo, et mundabor; lauabis me, et super niuem dealbabor. Nec sua tantumpuritate contentus est, sed infert: „Redde mihi leticiamsalutaris tui, et spiritu principali confirma me,“ cumque hocfeceris, „docebo, ait, iniquos uias tuas, et inpii ad te con-uertentur."

Item Ieronimus [lib. II. contra Iouinianum.] Ihesus filius Iosedech sacerdos magnus quamquamin tipo precesserit aduentum saluatoris, qui nostra peccata portauit et alienigenam ex gentibus sibi copulauitecclesiam, tamen secundum litteram post sacerdotium sordidatus ipducitur, et stat diabolus a dexteris eius, et candida illi deinceps uestimenta redduntur.

Item ex Concilio Agat en si, [c. 2.] Contumaces clerici, prout dignitatis ordo permiserit,ab episcopis corrigantur, et si qui prioris gradus elati superbia communionem fortasse contempserint, aut ecclesiam frequentare uel offitium suum inplereneglexerint, peregrina eis communio tribuatur; ita, ut cumeos penitencia correxerit, rescripti in matricula gradum suum dignitatemque recipiant.

Item ex Concilio Martini Papae [c. 17.] Si quis presbiter aut diaconus inuentus fuerit aliquidde ministeriis ecclesiae uenundasse, quia sacrilegium commisit, placuit eum in ordinatione ecclesiastica non haberi.Iudicio tamen episcopi dimittendus est, si insuo debeat recipi gradu, quia multociens hoc ipsum, quod de sacrosancto altario contaminatum est, in episcopipotestate dimissum est.

Item Augustinus ad Bonifacium. Bene ualet sacerdos restitui ad honorem suum post peractam penitenciam, licet in hoc diuersi diuersa sentiant,dicentes, non posse restitui ad honorem. Sed sic dictum estpropter simulatas penitencias quorundam, et propter affectatas honorum dignitates.]

Sacerdos quidem si cadit, ualet, et habet restitutionis locum post dignam peractam penitenciam in honorem suum, Propheta attestante, qui ait: „Numquid qui caditnon adiciet, ut resurgat?“ Et B. Gregorius hoc dicit adSecundinum inclusum, amicum suum: Etiam ab ipso Propheta in hoc argumentum habemus, qui, cum post peractumadulterium et homicidium perpetrauit, tamen posteaperacta digna penitencia per Dei gratiam ad pristinum offitium restituitur.]

Quomodo igitur huiusmodi auctoritatum dissonantia ad concordiam reuocari ualeat, hreuiter in-spiciamus. Sunt quidam, quos non odium criminis, sed timor uiliiatis, amissio proprii gradus et ambitio celsioris ad penitenciam cogit. Hos sacri canones irrecuperabiliter deiciunt, quiaqui simulatione penitenciae uel affectione honoris adeonon consequitur ueniam, nec ab ecclesia meretur reparationem.

Unde Augustinus scribit ad Bonifacium, [epist. L.]

Ut constitueretur in ecclesia, ne quisquam post alicuius criminis penitenciam clericatum accipiat, uel adclericatum redeat, uel in clericatu maneat, non desperatione indulgentiae, sed rigore factum est disciplinae. Alio-uin contra claues datas ecclesiae disputabitur, de quibusictum est: ,,Quecumque solueritis in terra, soluta eruntet in celo. Sed ne forte etiam de ceteris criminibus spehonoris ecclesiastici animus intumescens superbe ageretpenitenciam, seuerissime placuit, ut post actam de criminedampnabili penitenciam nemo sit clericus, ut desperationetemporalis altitudinis medicina maior et uerior essethumilitatis. Nam et S. Dauid de criminibus mortiferisegit penitenciam, et tamen in honore suo perstitit, et B. Petrum, quando amarissimas lacrimas fudit, utique Dominum negasse penituit, et tamen apostolus mansit. Sednon ideo putanda est superuacua posteriorum diligentia,qui, ubi saluti nichil detrahebatur, humilitati aliquidaddiderunt, quo salus tucius muniretur, experti, credo,aliquorum fictas penitencias per affectatas honorum potentias. Cogunt enim multas inuenire medicinas multorumexperimenta morborum. Verum in huiusmodi causis,ubi per graues dissensionum scissuras non huius aut illiushominis periculum, sed populorum strages iacent,detrahendum est aliquid seueritati, ut maioribus malissanandis karitas sincera subueniat.

Item ex epistola Cleri Romani, missa Papae Cipriano. Absit a Romana ecclesia uigorem suum tam profana facilitate dimittere, et neruos seueritatis euersa fidei maiestate dissoluere, ut, cum adhuc non tantum iaceant, sedetiam cadant euersorum fratrum ruinae, properata nimis remedia communicationum utique non profutura prestentur. Ubi enim poterit penitenciae medicina procedere®, si etiam ipse medicus intercepta penitencia indulget periculis? Hoc non est curare, sed (si dicere uerum uolumus) occidere.

Item Ciprianus de lapsis. Si quis prepostera festinatione temerarius remissionem peccatorum cunctis putat dare se posse, aut audet Domini precepta rescindere, non tantum nichil prodest, sedobest lapsis. Prouocasse est iram, noii seruasse sentenciam, nec misericordiam piissimi Domini deprecari, sedcontempto Domino de sua facilitate presumere.

Et infra: §. i. Mandant martires aliqua fieri, si iusta, si licita, sinon contra ipsum Dominum ac Dei sacerdotemsunt facienda; si obtemperantis facilis et pronaconfessios, si penitentis fuerit religiosa moderatio. Mandant martires aliqua fieri; sed si scripta non sunt inDomini lege, que mandant, ante est, ut sciamus illos de Deo inpetrasse que postulant, tunc facere quod mandant. Neque enim statim uideri potest de diuina maiestate concessum, quod fuerit humana pollicitatione promissum. Nam et Moyses pro peccatis populi petiit, nec tamen peccantibus ueniam, cum petisset, accepit.

Item Ysidorus ad Massanum Episcopum. Domino sancto meritisque beato fratri Massanoepiscopo Ysidorus Episcopus. Quod in epistolisuenerabilis fraternitas tua innotuit, uidelicet quod in canone Anquiritano, cap. XIX. legitur, post lapsum corporalem restaurandum honoris gradum post penitenciam, alibiuero legitur, post huiusmodi delictum nequaquam reparandum antiqui ordinis meritum: hec diuersitas hoc modo soluitur. Illos enim ad pristinos gradus redire canones precipiunt, quos penitenciae precessit satisfactiouel condigna peccatorum confessio. At contra hi, quineque a uicio corruptionis emendantur,atquehoc ipsumcarnale delictum, quod admittunt, uendicare quadamsupersticiosa temeritate nituntur, nec gradum utique honoris,nec gratiam recipiunt communionis. Ergo ita est determinanda sentencia, ut necesse sit illos restaurari in locohonoris, qui per penitenciam reconciliationem merenturdiuinae pietatis. Hi non inmerito consequuntur adeptae dignitatis statum, qui per emendationem penitenciae recepisse noscuntur remedium uitae. Id autem,ne forte magis sit ambiguum, diuinae auctoritatis sentenciaconfirmatur. Ezechiel quidem propheta sub tipopreuaricatricis Ierusalem ostendit, post penitenciae satisfactionem pristinum restaurari s honorem: „Confundere,“inquit, „o Iuda, et porta ignominiam tuam.“ Et post paululum: ,,Et tu,“ inquit, ,,et filiae tuae reuertimini ad antiquitatem tuam“.

§. i. Quod dixit, „confundere ostendit, post opus peccati debere quemquam erubescere, et post confessionem pro admissis sceleribus uerecundam frontem humo prostratam demergere, proeo quod dignum confusione perpetrauit opus. Deindeprecepit, ut post ignominiam id est deiectionem suinominis siue dignitatis reuertatur ad suam antiquitatem.Ergo dum quisque post opus confusionis suae confunditur, atque ignominiam portans depositionem suam cumhumilitate luget, reuocari secundum Prophetam adpriorem poterit statum. Item Iohannes euangelista Angelo Ephesi ecclesiae inter cetera quedam similia scribit: „Memor esto unde cecideris, et age penitenciam, et prima opera fac; alioquin ueniam tibi, et mouebocandelabrum tuum de loco suo “.. Ecce in quantum ualui concilii Anquiritani antiquam plane et plenam auctoritate sentenciam sacris testimoniis explanaui, ostendens, eum posse restaurari in proprio ordine p, qui per penitenciae Satisfactionem nouiti propria delicta deflere. Qui uero nec luget que gessit, sed lugenda sine ullopudore religionis uel timore diuini iudicii committit, nullomodo eum posse ad pristinum gradum restaurari cognoscas.

§. 3. In fine autem huius epistolae hoc adiciendum putaui, ut quotiescumque in gestis conciliorum discorssentencia inuenitur, illius concilii magis teneatur sentencia,cuius antiquior et potior extat auctoritas.

Quicumque igitur pro criminibus suis digne Deo penitenciam obtulerint, auctoritate Gregorii et Ieronimi et Augustini et Ysidori gradum pristinae dignitatis recipere possunt.Qui autem non odio criminis, sed timore uilitatis uel ambitione honoris falsas Deo penitencias offerunt, in pristini honoris gradum reparari minime poterunt.

Sed obicitur illud Hormisdae Papae, qui scribit omnibus Episcopis per uniuersas prouincias:

Si quis diaconus aut presbiter post acceptam benedictionem Leuiticam cum uxore sua incontinens inuenitur, ab offitio suo abiciatur.

§. 1. Ecce manifesteconstat, quia secundum titulos antiquorum Patrum sanctoSpiritu suggerente conscriptos, et secundum sentenciasCCCXVIII. episcoporum, (quas etiam Gallicani canones continere uidentur), clerici in adulterio deprehensi, aut ipsiconfessi, aut ab aliis conuicti, ad honorem redire non possunt. Quia forte non desunt, quibus pro nimiapietate suprascripta sanctorum Patrum seueritas minimeplaceat, sciant, se CCCXVIII. episcoporum, qui et reli-uos canones statuerunt, sentencias reprehendere uelampnare. Sed forte maior est in illis pietas quam insupradictis CCCXVIII. episcopis? maior est iri illismisericordia, quam in S. Iohanne Papa? maior karitas,quam in reliquis sanctis sacerdotibus, qui hoc exemploremedia ecclesiarum suis diffinicionibus deliberauerunt? Etideo aut prona uoluntate preceptis illorum consentiant,aut omnibuss illis contrarios se et inimicos esse cognoscant. Que est ista iusticiae inimica bonitas , palparecriminosos, et uulnera eorum usque ad diem iudicii incurata seruare?

§. 2. Quod si eos durissimam penitenciam per plures annos uideremus agere, tunc nos et saluti eorum possemus consulere, et statuta canonum deberemus temperare. Cum uero in aliquibus neccompunctio humilitatis, nec instancia orandi apareat, nec beatum Dauid imitentur, qui dicit: Lauabo per singulas noctes lectum meum; lacrimis meis stratum meum rigaboet illud: Cinerem tamquam panem manducabam, et potum meum cum fletu miscebam ; nec eos ieiuniis uel lectionibus uacare uideamus, possumus agnoscere, si ad pristinos gradus uel honores redirent, cum quanta negligentia et cum quanto torpore et inimica suae animae securitate permanerent, credentes,quod sic eis non acta digna penitencia dimiserit Deus,quomodo sacerdotes indulsisse uidentur. Vere dico, quia illi ipsi, quibus cum periculosa et falsa misericordia indulgere uidemur, cum ante tribunal Christi pro tantis peccatisdampnandi aduenerint, contra nos causam dicturi sunt,dicentes, quod dum aut asperitatem linguae eorum expauimus &, aut falsa blandimenta et periculosas adulationes ipsorum libenter accepimus, in eisdem peccatis permanere eis, inutiliter indulgemus, aut ipsa peccata augere permittimus, non recordantes" illud, quod inueteri testamento scriptum est: quia uno peccante contra omnes ira Dei deseuit.

Item Ieronimus Quicumque dignitatem diuini gradus non custodiunt, contenti fiant animam saluare. Reuerti enim in pristinum gradum difficile est.

Item Basilius Qui sub gradu ceciderit post penitenciam, contentus fiat baptizare, communionem infirmis dare, et altario ministrare tantummodo.

Item ex Concilio Ancirano, [c. i. et seqq.] Presbiteros, qui immolauerunt, et postea certamen iterum inierunt, si ex fide luctati sunt, et non ex compacto ad ostentacionem ut offerrentur ipsi fecerunt, hos placuit honorem quidem sedis propriae retinere, offerre autem illis et sermonem ad populum facere, aut aliquibus sacerdotalibus offitiis fungi non liceat.

§. i. Diacones similiter, qui immolauerunt, postea uero iterum reluctati sunt, alias quidem honorem habere oportet; cessare autem debent ab omni sacro ministerio, ita ut nec panem, nec calicem offerant, nec pronuntient, nisi forte aliqui episcoporum conscii laboris eorum et humilitatis et mansuetudinis,uoluerint eis aliquid amplius tribuere uel adhibere. Penes ipsos ergo de his erit potestas.

§. 2. Qui autem fugientes comprehensi sunt, uel a domesticis traditi, uel ademptis facultatibus sustinuere tormenta, aut in custodia trusi proclamauerunt se Christianos esse, et eousqueastricti sunt, ut manus eorum comprehendentes uiolenter ad traherent et funestis sacrificiis admouerent, ut & aliquid polluti cibi per necessitatem sumere cogerentur, in omni deiectione et habitu et humilitate uitae confitentes,hos uelud extra delictum constitutos a communionis gratia non prohiberi decernimus.

§. 3. Si uero prohibiti sunt ab aliquibus propter ampliorem cautelam, uel propter quorundam ignorantiam, statim, recipiantur.

§. 4. Hoc autem similiter et de clericis et de laicis ceteris obseruareconuenit.

§. 5. Perquisitum est autem et illud, si possunt etiam laici, qui in has necessitatis angustias inciderunt,ad clericatus ordinem promoueri. Placuit ergo et hos tamquam qui nichil peccauerint, si precedens eorum uit aprobauerit, ad hoc offitium prouehi.

§. 6. De hisautem, qui negauerunt preter necessitatem, aut preter ablationem facultatum, aut preter periculum, uel aliquid huiuscemodi (quod factum est sub tirannide Licinii),placuit Sinodop, quamuis humanitate probentur indigni, tamen eis beneuolentiam commodari.

Sed illud Hormisdae Papae desidiosos et negligentes, non uere penitentes reparari prohibet.

§. 1. Illud autem Ieronimi fatetur hoc esse difficile, non inpossibile.

§. 2. Basilius autem circa delinquentes rigorem iusticiae seruandum ostendit,quem circa penitentes alii relaxandum misericorditer affirmant.

§. 3. Possunt et aliter distingui premissae auctoritates. Quorum crimina <1 manifesta sunt ante uel post ordinationem, a sacris ordinibus deiciendi sunt; quorum autem peccata occulta suntet secreta satisfactione secundum sacerdotis edictum purgata,in propriis ordinibus remanere possunt.

Unde Nicolaus Papa Car olo Archiepiscopo, et eius suffraganeis.

Sacerdotes, si in fornicationis laqueum ceciderint, et criminis manifestus siue ostensus fuerit actus, sacerdocii non possunt habere honorem secundum canonicae institucionis auctoritatem.

Item Rabanus Archiepiscopus scribit ad Ileribaldum:

De his uero uisum nobis est scribendum esse, qui sacros ordines habent et ante uel post ordinationemcontaminatos in capitalibus criminibus se esse profitentur. In quibus, ut mihi uidetur, hec distancia esse debet,ut hi, qui deprehensi uel capti fuerint publice in periurio,furto atque fornicatione et ceteris huiusmodi criminibus,secundum sacrorum canonum instituta a proprio gradudecidant, quia' scandalum est populo Dei tales personas superpositas habere, quas ultra modum uitiosasesse constat. Nempe inde detrahunte homines sacrificio Dei (sicut quondam, filiis Hely peccantibus,fecisse leguntur, et rebelles hinc atque contrarii existentes eorum prauis exemplis cotidie peiores fiunt. Qui autemde predictis peccatis absconse a se admissis per occultam confessionem coram angelis Dei, presente etiamsacerdote, qui eis indicturus est penitenciam, confitentur,et semetipsos grauiter deliquisse queruntur, si se perieiunia et elemosinas uigiliasque et sacras orationes purgare certauerint, his etiam gradu seruato spes ueniae demisericordia Dei promittenda est.

De lapsis etiam in heresim hoc obseruatum est, ut ante sentenciam concilii nullus eis communicet.

Unde Ciprianus Papa Antoniano inter cetera [lib. IV. epist. 2.]

De eo tamen, quod statuendum esset circa causam lapsorum, distuli, ut cum quies et tranquillitas data esset, et episcopos in unum conuenire indulgentia diuina permitteret, tunc communicato et librato deomnium collatione consilio statuerem quid fieri oporteret. Si quis uero ante consilium nostrum et ante sentenciam de omnium consilio statutam temere lapsis communicare uoluisset, ipse a communione abstinerets.

Quod uero supra de homicidiis statutum legitur, intelligendum est, quando facultas datur effugiendi,nec necessitate clauduntur obsidionis. Ceterum, cum necessitate angustati effugere non possunt, si tunc homicidium admiserint,purgati per penitenciam et offitio, et communioni reddentur.

De his clericis, qui in obsessionibus positi necessitate fuerint, id statutum est, ut qui altario ministrant et Christi corpus et sanguinem tradunt, uel uasa sacro offitio deputata contrectant, ut ab omni humano sanguine, etiam hostili, se abstineant. Quod si in hoc inciderint, tam offitio quam communione corporis Domini duobus annis priuentur, ita ut duobus annis uigiliis, ieiuniis, orationibus et elemosinis pro uiribus, quas Dominus donauerit, expientur; et ita demum offitio uel communioni reddantur, ea tamen ratione, ne ulterius ad offitia potiora promoueantur. Quod si in diffinito tempore negligentiores circasalutem suam extiterint, protelandi ipsius penitenciae tempus in potestate maneat sacerdotis.

Casu quoque si clericus homicidium fecerit, in proprio gradu ex dispensatione remanere permittitur.

Unde Urbanus II. scribit Guarnerio Merseburgensi Episcopo :

Clerico iaciente lapidem puer interemptus dicitur. Nos pro amore tuo in suo ordine eum permanere permittimus, ut tamen semper in penitencia et timore permaneat.

Item Stephanus V. Sichiberto Corsicae Episcopo. Quia te quasi obnoxium iudicas, eo quod a Sarracenis captus homines interfecisse uideris, bene facis. Sed quoniam non tua sponte id fecisse cognosceris, inde canonice nullo modo iudicaris.

Si uero ira conmotus aliquem presbiter interfecerit, etsi animum occidendi non habuerit, perpetuo tamendepositus erit.

Unde Nicolaus Papa scribit Osbaldo Cor episcopo Quadrantino .

Studeat sanctitas tua persuadere episcopo tuo, sibi canonicum sociare numerum collegarum, id est sex ex uicinis prouinciis fratres et coepiscopos suos, quibus tecum iunctis et decernentibus diligenter inuestigare et omni annisu scrutari procurate, quatenus inuenire ualeatis, utrum percussione iam nominati presbiteri, anceruicis fractione idem diaconus, ut fertur, extinctus est.Et siquidem a sepe fato presbitero non ad mortem percussus est, sed ex equo cadens ceruice fracta interiit, secundum arbitrium uestrum pro percussione incaute agenti presbitero penitenciam competentem indicite, et aliquanto tempore a missarum solempniis suspendatur, denuo post hec ad sacerdotale rediturus offitium. Quod siue raciter qualicumque percussione presbiteri ille mortuus fuerit diaconus, nulla hunc ratione ministrare more sacerdotis decernimus, quoniam, etsi uoluntatem occidendi non habuit, furor tamen et indignacio, ex quibus motio illam ortifera prodiit, in omnibus, et. precipue in Dei ministris, multipliciter inhibetur atque dampnatur.Verum si presbiter adeo uestro studio obnoxius forte claruerit, precipimus, ut tale beneficium sibi ecclesiae suae concedatur, quo et ipse et sui sufficiens possint habere suae sustentacionis solatium.

Item ex Concilio Matieensi, c. 6. Qui uero odii meditatione uel propter cupiditatem ludeum uel paganum occiderit, quia imaginem Dei et spem futurae conuersionis exterminat, quadraginta diesin pane et aqua peniteat.

Si quis homicidium fecerit, si episcopus est, XV. annos peniteat, et deponatur; cunctos quoque dies uitae suaeperegrinando finiat. Presbiter XII. annis peniteat, tresex his in pane et aqua, et deponatur superioris sentencia. Diaconus X. annis peniteat, tres ex his in pane et aqua. Clericus et laicus VII. annis peniteat, tres ex his in pane etaqua, et ad gradum cuiuslibet sacerdocii accedere non presumat.

Item ex Concilio Neocesariensi. Eos uero, qui non uoluntate, sed casu homicidium fecerint, prior quidem regula post septem tantum annorum penitenciam communioni sociauit secundum gradus constitutos; hec uero humana diffinicio quinquennii tempus tribuit.

Item ex Concilio Eliberitano, [c. 4.] Si qua femina furore zeli accensa flagellis uerberauerit ancillam suam, ita ut infra tertium diem animam cum cruciatu emittat, eo quod incertum sit,uoluntate, an casu occiderit: si uoluntate, post septem annos, si casu, post quinque annorum tempora (acta legitima penitencia) ad communionem placuit admitti. Quod si infra tempora constituta fuerit infirmata, accipiat communionem.

Item ex Concilio Martini Papae. Si quis uoluntarie homicidium fecerit, ad ianuam ecclesiae catholicae semper iaceat, et communionem in exitu uitae suae recipiat. Si autem non uoluntate, sedcasu homicidium aliquod fecerit, prior canon septemannis agere penitenciam iussit, secundus canon quinquemandauit.

Item Dig. tit. de furtis. [1. Qui saccum.] Qui saccum habentem pecuniam subripuit, furti etiam sacci nomine tenetur, quamuis non sit ei animussacci subripiendi.

Contra animum, non opus puniri, lib. IX. Cod. tit. ad leg. Cornei, de sicar. [1. 5.] exemplo sacrarum litterarum Diocletiani et Maximiani colligitur:

Eum, qui asseuerat homicidium se non uoluntate, sed casu fortuito fecisse, cum calcis ictu mortis occasio prebita uideatur, si hoc ita est, neque super hoc ambigi poterit, omni metu ac suspicione, quam ex admissae rei discrimine sustinet, secundum id, quod annotacione nostra conprehensum est, uolumus liberari.

Item Imperator Antoninus C. ad leg. Cornei, de sicar. 1. i.] Frater uester rectius fecerit, si se presidi prouinciae obtulerit, qui, si probauerit, non occidendi animo hominem a se esse percussum, remissa homicidii pena secundum militarem disciplinam sentenciam proferet. Crimen enimcontrahitur, si et uoluntas nocendi intercedat. Ceterum ea,que ex inprouiso casu potius quam fraude accidunt, fatoplerumque, non noxae inputantur.]

Hinc etiam Pelagius Papa :

Quantum dicit iste Placidus, anno preterito dictum est de uxore ipsius, quia subito inter caballos inuenta,et dum traherentur caballi, collisa est illa, et abortum fecit. Quod si ita est, forte si caballos alienos tulit, inde est culpabilis. Nam de muliere, que casu inter caballos confracta est, ubi uoluntas illius non agnoscitur perniciosa fuisse, non potest nec debet addici per leges.

Hii, qui arborem incidere uidentur, si contigerit, ut cadens arbor occiderit hominem, inculpabiles sunt atque innoxii, quia nec uoluntate eorum, nec desiderio homicidium perpetratum est. Si uero aliqua eorum culpa uel neglectu morientis hominis interitus cognoscitur aduenisse, abiciendi sunt a gradu, et in sacro ordine nullatenus suscipiendi.

Item ex Concilio Guarmatiensp. Sepe contingit, dum quis operi necessario insistens arborem inciderit, ut aliquis subtus ipsam ueniens deprimatur. Et iccirco, si uoluntate uel negligentia incidentis arborem factum est, ut homicida penitenciae debet omnino submitti. Quod si non uoto, sed incuria illius,non hoc eum sentencia contingit. Si enim dum ille operi necessario fortassis incumberet, iste insperatus occurrit s sub arbore et sub ipsa oppressus est, incisor arboris non tenetur pro homicida.

Item ex Concilio Triburiensi, [cap. 36. Sed ibi copiosius.] Si duo fratres in silua arbores succiderint, et appropinquante casura unius arboris frater fratri dixerit, caue, et ille fugiens in pressuram arboris inciderit, etmortuus fuerit, uiuens frater innocens de sanguinegermani diiudicetur.

Premissis auctoritatibus, lapsis permittitur, ut post penitenciam in suis ordinibus reparari ualeant; ad maiorem autem conscendere post lapsum nulla eis auctoritate permittitur, immo penitus prohibetur.

Unde in lier densi Concilio, [c. 5.] legitur.

Hii, qui altario sancto deseruiunt, si subito fienda carnis fragilitate corruerint, et Domino respiciente digne penituerint, ita ut mortificato corpore cordis contritisacrificium Deo offerant, maneat in potestate pontificis uelueraciter afflictos non diu suspendere, uel desidiosos prolixiori tempore ab ecclesiae corpore segregare; ita tamen,ut sic offitiorum suorum loca recipiant, ne possint ad altioraoffitia ulterius promoueri.

§. 1. Quodsi iterato uelut canes ad uomitum reuersi fuerint, et ueluti sues in uolutabris luti iacuerint,non solum dignitate offitii careant, sed etiam sanctam communionem nisi in exitu non percipiant.]

Sed exemplo B. Petri (qui postquam trinae negationis maculas confessione diluit amoris, non solum in gradu sui apostolatus remansit, uerum etiam in pastorem totius ecclesiae a Christo institui meruit,) probantur lapsi post dignam penitenciam non solum propria offitia retinere, sed etiam ad maiora posse conscendere. Quod autem B. Petrus post negationem pastor ecclesiae a Domino sit institutus, probatur auctoritate B. Gregorii, qui in omelia dominicae resurrectionis de eodem principe apostolorum scribit, dicens:

Considerandum est nobis, cur omnipotens Deus eum, quem cunctae ecclesiae preferre disposuerat, ancillae uocem pertimescere et se ipsum negare permisit. Quod nimirum magnae actum pietatis dispensatione cognoscimus, ut is,qui futurus erat pastor ecclesiae, in sua culpa disceret,qualiter aliis misereri debuisset. Prius itaque eum ostendit sibi, et tunc preposuit ceteris, ut ex sua infirmitate cognosceret, quam misericorditer aliena infirma tolleraret.

Item Ambrosius in omelia L. Fidelior factus est Petrus, postquam fidem se perdidisse defleuit; atque ideo maiorem gratiam reperit quam amisit. Tamquam bonus enim pastor tuendum gregem accepit, utqui sibi ante infirmus fuerat, fieret omnibus firmamentum, et qui se interrogationis temptacione nutauerat,ceteros fidei stabilitate fundaret. Denique pro soliditatedeuotionis ecclesiarum petra dicitur, sicut ait Dominus:,,Tu es Petrus et cet.“ Petra enim dicitur, eo quodprimus in nationibus fidei fundamenta posuerit, et tamquam saxum immobile totius operis Christiani compagem molemque contineat.

Item obicitur, penitentes ad sacros ordines promoueri non debent: non ergo lapsi post penitenciam ad maiora pertingere possunt.

Ex penitentibus, quamuis sit bonus, tamen clericus non ordinetur. Si per ignorantiam episcopi factum fuerit, deponatur a clero, quia se ordinationis tempore non prodidit fuisse penitentem. Si autem sciens episcopus ordinauerit talem, etiam ipse ab episcopatu suoordinandi dumtaxat potestate priuetur. Simili sentenciae subiacebit episcopus, si sciens ordinauerit clericum, qui uiduam aut repudiatam uxorem habuerit, aut secundam.

Item Siricius Papa Himerio Episcopo, [epist. I. c. 15.] Quicumque penitens, quicumque bigamus, quicumque uiduae maritus ad sacram miliciam indebite et incompetenter irrepserit, hac sibi condicione a nobis ueniam intelligat relaxatam, ut in magno debeat computare beneficio, si adempta sibi omni spe promocionis in hoc quo inuenitur ordine perpetua stabilitate permaneat.

Item ex Concilio Gerondensi, [c. 9.] Is 830 a uero, qui egritudinis languore depressus penitenciae benedictionem, quam uiaticum dicimus, per communionem acceperit, postmodum reconualescens caput penitenciae in ecclesia non subdiderit publice, si prohibitis uiciis non detinetur obnoxius, admittatur ad clerum.

Item Hormisda Papa omnibus Episcopis per uniuersas prouincias. Si ille, qui ultro petit penitenciam, quamuis eam perfecte agat, non potest episcopus aut presbiter ordinari, ita ut,etiamsi per ignoranciam ordinatus fuerit et postea conuin-citur penitenciam accepisse, deiciatur: ille, qui inuitusad penitenciam agendam mittitur in monasterio, (qui utique nichil aliud, quam penitens dicendus est), quaconsciencia ad sacerdocium peruenire permittitur? Nemo mihi alia quelibet contra auctoritatem sedis apostolicae uel CCCXVIII. episcoporum, uel reliquorum canonum constituta obiciat; quia quicquid contra illorum diffinicionem (in quibus Spiritum sanctum credimus locutum)dictum fuerit, recipere non solum temerarium, sed etiampericulosum esse non dubito.

Item Gelasius Urbis Romae Episc. omnibus Episcopis [per Lucaniam, etc. cap. 5.] Non confidat quisquam pontificum fas esse, digamos aut coniugia sortientes ab aliis derelicta, siue quoslibet post penitenciam, uel sine litteris, uel corpore uiciatos, uel condicionarios, aut curiae publicarumque rerum nexibus inplicatos, aut passim nulla temporis congruentis expectatione discussos, diuinis seruituros applicare ministeriis.

Item Innocentius [Agapito et ceteris, epist. VI.] Canones apud Niceam constituti penitentes etiam ab infimis offitiis clericorum excludunt.

Hoc non de quibuslibet penitentibus intelligitur, sed de illis tantum, qui post penitenciam secularis militiaecingulum accipiunt. De quibus Innocentius Episcopusscribit Victorio- Rotomagensi Episcopo, [epist. II. c. 2.]

Si quis post remissionem peccatorum cingulum miliciae secularis habuerit, ad clericatum omnino admitti non debet.

Potest et aliter intelligi. Est quedam penitencia, que solempnis appellatur, que semel tantum in ecclesia conceditur,de qua Ambrosius ait: ,,Sicut unum est baptisma, ita unicaest penitencia. “ Item : „Non est secundus locus penitenciae. “Item: „Reperiantur quam plurimi, qui sepius agendampenitenciam putant, qui luxuriantur in Christo. Nam si uerepenitenciam agerent, numquam iterandam postea putarent A

Item Augustinus ad Macedonium, [epist. LIV.] Quamuis caute et salubriter prouisum sit, ut locus humillimae penitenciae semel tantum in ecclesia concedatur, ne medicina nimis utilis minus uilis haberetur, tamencotidie peccantibus numquam per penitenciam uenia negatur.

Hec autem penitencia quomodo inponenda sit, in Agate iisi Concilio legitur, in quo sic statutum est [c. 15.]:

Penitentes tempore, quo penitenciam petunt, inpositio-nem manuum et cilicium super capita a sacerdote (sicut ubique statutum est) consequantur. Si autemcomas non deposuerint, aut uestimenta non mutauerint,abiciantur, et nisi digne penituerint, non recipiantur.Iuuenibus etiam penitencia propter etatis fragilitatem nonfacile committenda est. Viaticum tamen omnibus in mortepositis non est negandum.

Item ex eodem: In capite quadragesimae omnes penitentes, qui publicam suscipiunt aut susceperunt penitenciam, ante fores ecclesiaese representent episcopo ciuitatis, sacco induti, nudisedibus, uultibus in terram demissis, reos se esse ipsoabitu et uultu Protestantes. Ibi adesse debentdecani, id est archipresbiteri parrochiarum et presbiteri penitencium, qui eorum conuersationem diligenterinspicere debent, et secundum modum culpae penitenciamper prefatos gradus iniungere. Post hec eos in ecclesiam introducat, et cum omni clero septem peniten-ciae psalmos in terram prostratus cum lacrimispro eorum absolutione decantet; tunc resurgens aboratione, iuxta quod canones iubent, manus eis inponat,aquam benedictam super eos spargat, cinerem priusmittat, deinde cilicio capita eorum operiat, et cum gemituet crebris suspiriis denunciet eis, quod sicut Adam proiectusest de paradiso, ita et ipsi pro peccatis ab ecclesia abici-untur; postea# iubeat ministris, ut eos extra ianuamecclesiae expellant, clerus uero prosequatur eos cum responsorio: „In sudore uultus tui uesceris pane tuo, etc.“ ut,uidentes sanctam ecclesiam pro facinoribus suis tremefactam atque commotam, non paruipendant penitenciam. Insacra autem Domini cena rursus ab eorum decanis eteorum presbiteris ecclesiae liminibus represententur.

Hanc poenitentiam nulli umquam clericorum agere conceditur, atque ideo huiuscemodi penitentes ad clerum admitti prohibentur.

Confirmandum est, ut, si quando presbiteri uel diaconi in aliqua grauiori culpa conuicti fuerint, qua eos a ministerio necesse sit remoueri, non eis manus tamquam penitentibus uel tamquam fidelibus laicis inponatur, neque umquam permittendum est, ut rebaptizati adclericatus gradum promoueantur.

Item Siricius Papa [Himerio, epist. I. c. 14.]:

Illud quoque nos par fuit prouidere, ut sicut penitenciam agere nulli umquam conceditur clericorum, ita post penitudinem ac reconciliationem cuiquam laicorum non liceat honorem clericatus adipisci,quoniam quamuis sint omnium peccatorum contagione mundati, nulla tamen debent gerendorum sacramentorum instrumenta suscipere, qui dudum fuerint uasa uiciorum.

Item Leo Papa [Rustico Narbonensi, epist. XC. cap. 2.] Alienum est a consuetudine ecclesiastica, ut qui in presbiterali honore aut diaconii gradu fuerint consecrati, hi 943b p crimine aliquo suo per manus inpositionem remedium accipiant penitendi; quod sine dubio ex apostolica tradicione descendit, secundum quod scriptum est: „Sacerdos si peccauerit, quis orabit pro illo?“ Unde huiusmodi lapsis ad promerendam misericordiam Deipriuata est expetenda secessio, ubi illis, si satisfactio fuerit digna, sit etiam fructuosa.

Probantur etiam auctoritate Tollet ani Concilii huiuscemodi penitentes ad clerum non admittendi, in quo [c. 2.] sic statutum est:

Placuit, ut penitentes non admittantur ad clerum, nisi tantum si necessitas aut usus exegerit; tunc deputentur inter hostiarios uel inter lectores, ita ut apostolum uel euangelium non legant.

§. i. Si qui autem ordinati sunt in diacones?, inter subdiacones habeantur, ita ut manum non inponant, nec sacra contingant.

§. 2. Cum uero penitentem dicimus, qui post baptisma,aut pro homicidio, aut pro diuersis criminibus grauissimisque peccatis publicam penitenciam gerens sub cilicio diuino fuerit reconciliatus altario.

Apostatae quoque ad clericatus offitium, admitti non debent.

Unde in Concilio Arei at en si II. [cap. 25.] :

Hii, qui post sanctam religionis professionem apostatant et ad seculum redeunt, et postmodum penitenciae remedia non requirunt, sine penitencia communionem penitus non accipiant. Quos etiam iubemus ad clericatus offitium non admitti. Et quicumque ille sit, post penitenciam habitum secularem accipere non presumat. Quod si presumpserit, ab ecclesia alienus habeatur.

Ecce, quod criminosi, uel non uere penitentes, uel publicam penitenciam agentes, a sacris prohibentur ordinibus. Adiecit quoque sancta mater ecclesia, ut curiales, aut postbaptisma militantes, aut in foro decertantes, a sacris prohibeantur ordinibus.

Unde Innocentius ait [Papa Episcopis in Toletana Sinodo constitutis, epist. XXIV. c. 2.]

Aliquantos ex his, qui post acceptam baptismi gratiam in forensi exercitacione sunt uersati et obtinendi pertinaciam susceperunt, adscitos ad sacerdotium esse comperimus, e quorum numero aliqui perhibentur ad sacerdotium assumi; aliquantos ex milicia, qui cum potestatibus obedierunt, seua necessario precepta sunt exsecuti; aliquantos ex curialibus, qui, dum parerent potestatibus, que sibi sunt inperata fecerunt; aliquantos, qui uoluptates et editiones populi celebrarunt, ad honorem summi sacerdocii peruenisse, quorum omnium neminem ad societatem quidem ordinis clericorum oportuerat peruenire. Que singula si discutienda mandemus, non modicos motus aut scandala Ispaniensibus prouinciis, quibus mederi cupimus,de studio emendationis inducemus; idcirco remittenda potius hec putamus. Sed ne deinceps similia committantur,dilectionis uestrae maturitas prouidere debebit, ut tantae usurpationis nunc& finis necessarius inponatur, eo uidelicet constituto, ut, quicumque tales ordinati fuerint,cum ordinatoribus suis deponantur.

Idem Felici Episcopo Nuceriano, [epist. IV. c. 3.] Designata sunt genera laicorum, de quibus ad clericatum aliqui peruenire non possunt, id est, si quis fidelis administrauerit. De curialibus autem manifesta ratioest, quoniam etsi inueniantur huiusmodi uiri, qui clerici debeant» fieri, tamen quoniam sepius ad curiam repetuntur, cauendum est ab his propter tribulationem, que sepe dehis ecclesiae prouenit.,

Idem [Victricio Episcopo Rothomagensi, epist. II. cap. ii.] Preterea frequenter quidam ex fratribus nostris curiales uel quibuslibet publicis functionibus occupatos, clericos facere contendunt, pro quibus postea maior est tristicia, cum de reuocandis eis aliquid ab inperatore precipiti, quam gratia nascitur de ascito. Constat enim eos in ipsis muneribus etiam uoluptates exhibere, quas a diabolo inuentas esse non dubium est, et ludorum et munerum apparatibus aut preesse, aut forsitan interesse. Sit certe in exemplum sollicitudo et tristicia fratrum, quam sepe pertulimus inperatore presente, cum pro his sepius rogaremus, quam ipse nobiscum positus cognouisti, quibus non solum inferiores clerici ex curialibus, uerum etiam iam in sacerdotio constituti ingens molestia ut redderentur instabat.

Item ex Concilio Tollet ano I. [cap. 8.] Si quis post acceptum baptismum militauerit, et clamidem sumpserit ac cingulum ad necandum fideles, etiamsi grauia non admiserit, si ad clerum admissus fuerit,diaconii non accipiat dignitatem.

Item ex Tolletano Concilio IV. [cap. 19.] Qui in aliquo crimine detenti sunt, qui infamiae nota aspersi sunt, qui scelera aliqua per publicam penitenciam se admisisse confessi sunt, qui in heresim sunt lapsi, quiin heresi baptizati aut rebaptizati esse noscuntur, quis emetipsos absciderunt aut qui naturali defectu membrorum aliquid minus habere noscuntur, qui secundae uxoris coniunctionem sortiti sunt aut numerosa coniugia frequentauerunt, qui uiduam uel a marito relictam duxerunt aut corruptarum mariti fuerunt, qui concubinas aut fornicarias habuerunt,qui seruili condicioni obnoxii sunt,qui ignoti sunt, qui neophiti uel laici sunt, qui seculari miliciae dediti sunt, qui curiae nexibus obligati sunt, qui insciilitterarum sunt, qui nondum ad triginta annos peruenerunt,qui per gradus ecclesiasticos non ascenderunt, qui ambituhonorem querunt, qui honorem muneribus obtinere moliuntur, qui a decessoribus in sacerdotium eliguntur.

§. i. Sed nec ille deinceps sacerdos erit, quem nec clerus, nec populus propriae ciuitatis elegit, uel auctoritas metropolitani, uel conprouincialium sacerdotum assensus non exquisiuit. Quicumque ergo deinceps ad ordinem sacerdocii postulatus, et in his, que predicta sunt, exquisitus, in nullo horum deprehensus fuerit, et examinatus probabili uita atque doctrina exstiterit, tunc secundum sinodalia uel decretalia constituta cum omnium clericorum uel ciuium uoluntate ab uniuersis conprouincialibus episcopis, aut certe a tribus, in sacerdotem die dominico s consecrabitur, conuenientibus ceteris, qui absentes sunt, suis litteris, et magis auctoritate uel presencia eius, qui metropolitanus Episcopus constitutus est. Episcopus autem conprouincialis ibi consecrandus est, ubi metropolitanus elegerit; metropolitanus autem non nisi in ciuitate metropoli, conprouincialibus ibidem conuenientibus.

§. 2. Si quis autem deinceps contra predicta uetita canonum ad sacerdotii gradum indignus aspirare contenderit, cum ordinatoribus suis adepti honoris periculo subiacebit.

Qui uero pretermissis aliquibus gradibus non superbia, sed negligentia ad maiores conscenderit, tamdiu a maioribus abstineat, quousque congruo tempore pretermissos accipiat.

Unde Alexander II scribit Grimaldo Constantiensi Episcopo:

Sollicitudo dilectionis tuae studuit consulere, utrum portitor istarum litterarum diaconatus et presbiteratus offitium idoneus sit peragere nec ne, cum ad id preproperocursu, subdiaconatus ordine postposito, negligentia potiusquam superbia cognoscatur ascendisse. Unde nos consulendo caritati tuae mandamus, ut ab offitio sacerdotali eum prohibeas, donec proximo quatuor temporum ieiunio sub diaconatus ministerium sibi rite inponas, et sic deinceps ad maiora offitia eum redire concedas.

Curiales autem, ut supra scriptum est, ideo ordinari prohibentur, quia frequenter, dum ab ecclesia repetuntur, plurima incommoda ecclesia sequitur, uel quia Udem curiales non uoto religionis, sed ut offitiorum suorum ratiocinia fugiant, ad ecclesias se transferunt.

Unde Gregorius scribit lib. VIII. Reg. [Indict. I. epist. 11.] omnibus Episcopis de lege Mauritii Augusti:

Legem, quam piissimus inperator dedit, ne forte hi, qui miliciae uel rationibus sunt publicis obligati, dum causarum suarum periculum fugiunt, ad ecclesiasticum habitum ueniant uel in monasteriis conuertantur, uestrae studui fraternitati transmittere,maxime ob hanc causam,quod hi,qui seculi actionibus inplicati sunt, in clero ecclesiae prepro-pere suscipiendi non sunt, quia, dum in ecclesiastico habitu non dissimiliter quam prius uixerant uiuunt, nequaquam student seculum fugere, sed mutare. Quod si etiam tales quique monasterium petunt, suscipiendi nullo modo sunt, nisi prius a negociiss publicis fuerint absoluti.

§. 1. Si qui uero ex militaribus uiris in monasteriis annumerari festinant, non sunt temere suscipiendi, nisi uita eorum subtiliter ipquisita fuerit. Et iuxta normam regularem in suo habitu per triennium probati, tunc monachicum habitum Deo auctore suscipiant.

Serui autem ordinari prohibentur, nisi a propriis dominis libertatem legitimam consequantur.

Unde Leo Episcopus omnibus scribit Episcopis:

Nullus episcoporum seruum alterius ad clericatus offitium promouere presumat, nisi forte eorum petitio aut uoluntas accesserit, qui aliquid sibi in eo uendicant potestatis. Debet enim esse inmunis ab aliis, qui diuinaemiliciae est aggregandus, ut a castris dominicis, quibus nomen eius asscribitur, nullius necessitatis uinculis abstrahatur.

Item ex Triburiensi Concilio Nulli de seruili condicione ad sacros ordines pro-moueantur, nisi prius a dominis propriis legitimam libertatem consequantur; cuius libertatis charta ante ordinationem in ambone publice legatur, et, si nullus contradixerit, rite consecrabuntur. Porro seruus non canonice consecratus, postquam de gradu deciderit, eius condicionissit, cuius fuerat ante gradum.

Ex Concilio Cartaginensi I., c. 8. Magnus episcopus Astiagensis dixit, quid dilectioni uestrae uidetur, procuratores, actores et executores, seu curatores pupillorum si debeant ordinari? Gratus episcopus dixit: si post deposita uniuersa et reddita ratiocinia actus uitae ipsorum fuerint conprobati in omnibus, debent et cum laude cleri, si postulati fuerint, honore munerari. Si enim ante libertatem negociorum uel offitiorum ab aliquo sine consideratione fuerint ordinati, ecclesia infamatur. Uniuersi dixerunt: Recte omnia statuit sanctitas tua, ideoque ita est et nostra ista quoque sentencia.]

Item ex Concilio Tolletano IX. [c. ii.] Qui ex famulis ecclesiae seruituri deuocantur inclerum ab episcopis suis, necesse est, ut libertatis percipiant donum, et si honestae uitae claruerint meritis ad-iuti, tunc demum maioribus fungantur offitiis. Quos uero flagitii sordidauerit incorrigibilis noxa, perpetua seruituscondicionis religet in catena.

Qui autem a dominis suis ordinandi libertatem consequuntur, ab eorum patrocinio penitus debent esse alieni, utin nullo eorum obsequiis inueniantur obnoxii.

Unde in Concilio Tolletano IV. [c. 73.] legitur:

Quicumque libertatem a dominis suis ita percipiunt, ut sibi in eis nullum obsequium patronus retentet, isti, si sine crimine sunt, ad clericatus ordinem liberi suscipiantur, quia directa manumissione absoluti noscuntur. Quiuero retento obsequio manumissi sunt, pro eo, quod adhuc patroni seruitute tenentur obnoxii, nullatenus sunt ad ecclesiasticum ordinem promouendi, ne, quando uoluerinteorum domini, fiant ex clericis serui.

Ex Concilio Tolletano, c. 82 De seruorum ordinatione, qui passim ad gradus ecclesiasticos promouentur, placuit omnibus cum sacris canonibusconcordari debere, et statutum est, ut nullus episcoporumdeinceps eos ad sacros ordines promouere presumat, nisiprius a dominis propriis libertatem consecuti fuerint.

§. 1.Et si quilibet seruus dominum suum fugiens aut perlitteras., aut adhibitis testibus munere conductis uel corruptis, aut qualibet calliditate uel fraude ad gradus ecclesiasticos peruenerit, decretum est, ut deponatur, et dominuseius eum recipiat.

§. 2. Si uero auus uel pater ab alia patria in aliam migrans in eadem prouincia filium genuerit,et ipse filius ibidem educatus et ad gradus ecclesiasticos promotus fuerit, et utrum seruus sit ignotum sit, et postea ueniens dominus illius legibus eum acquisierit, sancitum est,ut, si dominus eius illi libertatem dare uoluerit, in gradu suo permaneat.

§.3. Si uero eum catena seruitutis a castris dominicis abstrahere uoluerit, gradum amittat, quia iuxtasacros canones uilis persona manens sacerdotii dignitate fungi non potest.]

Item ex Concilio Martini Papae. Si quis obligatus est tributo seruili, uel aliqua condicione, uel patrocinio cuiuslibet domus,non est ordinandus clericus, nisi probatae uitae fuerit, et patroni consensusaccesserit.

Ex Concilio Tolletano, c. 2. De rebus uero illorum uel peculiari, qui a propriis dominis libertate donantur, ut ad gradus ecclesiasticos iure promoueantur, statutum est, ut in potestate dominorumconsistat, quicquid ante libertatem habuerunt utrum illisconcedere, an sibi retinere uoluerint.]

Ceterum, si a dominis suis libertatem consecuti non fuerint, et ad ecclesiasticos ordines aliquo modo irrepserint, presbiter peculii amissione mulctetur, diaconus uero aut uicarium pro se prestabit, aut in seruitutem reuocabitur; ceteri uerogradus non possunt quemquam a nexu seruitutis absoluere.

Unde Gelasius scribit Martino et Iusto Episcopis:

Ex antiquis regulis et nouella sinodali explanatione conprehensum est, personas obnoxias cingulo celestismiliciae non precingi. Sed nescio utrum ignorantia autuoluntate rapiamini, ita ut ex hac causa nullus pene episcoporum uideatur extorris. Ita enim nos frequens etplurimorum querela circumstrepit, ut ex hac parte nichilpenitus putetur constitutum.

§. i. Actores siquidem illustris uiri filii nostri Amandiani grauiter conqueruntur,homines suo iuri debitos alios iam clericos, alios iam diaconos ordinatos, cum non solum post modernum concilium (quod tantorum collectione pontificum sub omnium saluberrimae prouisionis assensu constat esse perfectum)huiusmodi personae suscipi non deberent, uerum etiam,si qui forte in diuinae cultu miliciae ante fuerint ignorantia faciente suscepti, eliminari prorsus et exuti religioso priuilegio, ad dominorum suorum possessiones iusta debuerint ammonitione compelli. Et ideo, fratres karissimi,eos, quos supradicti uiri actores in clericatus offitio monstrauerint detineri, discussos et obnoxios adprobatos,custodito legum tramite sine intermissione restituite, itaut si quis iam ex his presbiter reperitur, in eodem gradu peculii sola amissione multatus maneat. Diaconusuero aut uicarium prestet, aut, si non habuerit, ipsereddatur. Reliqua uero offitia sciant, neminem posse abobnoxietate s, si conuincitur, uendicari, quatenus hoc ordine custodito nec dominorum iura, nec priuilegia ulla ratione turbentur.

Idem Herculentio, Stephano et Iusto Episcopis. Frequens quidem et assidua nos querela circumstrepit de his pontificibus, qui nec antiquas regulas, nec decreta nostra nouiter directa cogitantes, obnoxias possessoribus illigatasque personas uenientes ad clericale cingulum non refutant.

§. i. Nuper etenim rectores illustris feminae Placidiaespetitorii oblatione conquesti sunt, Sabinum Marcellianensis siue Cusilinatisurbis antistitem Antiochum seruum iuris patronae suae (absentis dominae occasione captata) ad presbiterii honoremusque perductum, eiusque fratrem Leoncium clericalis offitii priuilegio decorasse. Et ideo, fratres carissimi, inter supradictos actores, et eos, qui extremae condicionis repetuntur obiectu, cognitionem uobis nostra auctoritate deputamus,ut omni ueritate discussa, si reuera obiectam sibi maculamiustae refragationis non poterit ratione diluere, Leoncium clericum, quem gradus prefinitus legibus non defendit, ad sequendam condicionis suae necessitatem modis omnibus redibete Antiochum uero, quia propter sacerdotium iam retolli non potest, si in sua ecclesia in hoc in quo est honore collocare desiderat,non uelud redditum sibi habeat, sed pro ministeriorum pcelebratione susceptum.

Idem Rufino et Aprili Episcopis. Quis aut leges principum, aut patrum regulas, aut ammonitiones modernas dicat debere contempni, nisi qui inpuni-tum sibi tantum existimat transire commissum? Actores siquidem filiae nostrae illustris et magnificae feminae Maximae petitorii nobis insinuatione conquesti sunt, Sil-uestrum atque Candidum, originarios suos, contra constituciones, que supra dictae sunt, etiam contradictionepreeunte a Lucerino pontifice diacones non legitimeordinatos. Et ideo, fratres karissimi, tantae preuaricatio-nis excessus noueritis sagacius inquirendos, et, si constiteritquerelam ueritate fulciri, continuo, qui contradictione preeunte non legitime sunt creati, a sacris offitiis repellantur.

Item eisdem. Generalis etiam querelae uitanda presumptio est, qua propemodum causantur uniuersi,passim seruos et originarios dominorum iura possessionemque fugientes, sub religiosae conuersationis obtentu uel ad monasteria sese conferre, uel ad ecclesiasticum famulatum conniuentibus quoque presulibus indifferenter admitti. Que modis omnibus estamouenda pernicies, ne per Christiani nominis institutum aut aliena peruadi, aut publica uideatur disciplina subuerti; precipue cum nec ipsam ministerii clericalis hac obligatione fuscari dignitatem conueniat, cogaturque pro statu militantium sibi condicioneque iurgari, aut uideri (quod absit) obnoxia. Quibus sollicita competenter interdictione prohibitis, quisquis episcopus, presbiter, diaconus, uel eorum, qui monasteriis preesse noscuntur, huiusmodi personas apud se tenentes non restituendas patronis, aut deinceps uel ecclesiae seruituti, uel religiosis congregationibus putauerint applicandas, nisi uoluntate forsitan dominorum subscriptionis testimonio primitus absolutasuel legitima transactione concessas, periculum se propriihonoris non ambigant communionisque subituros, sisuper hac re cuiusquam uerax nos querela pulsauerit.

§. i. Magnis quippe studiis secundum B. Paulum Apostolum precauendum est, ne fides et disciplina Dominiblasphemetur.

Idem: §. 2. Nichil perire credimus ecclesiasticis utilitatibus, si que sunt aliena reddantur.

Hoc tunc obseruandum est, cum dominus et seruus eiusdem professionis inueniuntur. Ceterum si Iudeus Christianum mancipium emerit, iudicis uel episcopi auctoritate, etiam eo inuito, ad libertatem debet perduci.

Unde Gregorius Libertino Episcopo.

Mancipia Christiana, quecumque Iudeum conparasse patuerit, ad libertatem iuxta legum precepta sine ambiguitate perducite, ne, quod absit, religio Christiana Iudeis subiecta polluatur.

Item ex Concilio Tolletano III. [c. 14.] Nulla offitia publica Iudeis iniungantur, per que eis occasio tribuatur penam Christianis inferre. Si qui uero Christiani ab eis in Iudaismo ritu sunt maculati ueletiam circumcisi, non reddito pretio ad libertatem et religionem redeant Christianam.

De his autem, qui in infidelitate empti ad gratiam baptismi uenire desiderant, quid fieri debeat, Gregorius scribit Fortunato Neapolitano Episcopo, [lib. V. epist. 31.]:

Fraternitatem uestram oportet esse sollicitam, si de Iudeorum seruitio non solum Iudeus, sed etiam quisquam paganorum fieri uoluerit Christianus, postquamuoluntas eius fuerit patefacta, ne hunc sub quolibet ingenio uel argumento cuipiam Iudeorum uenundandi facultassit; sed is, qui ad Christianam conuerti fidem desiderat,defensione uestra in libertatem modis omnibus uendicetur.

§. 1. Hi uero, quos huiuscemodi oportet seruos amittere,ne forsitan utilitates suas irrationabiliter existimentinpediri, sollicita uos hoc conuenit consideratione ser-uare, ut, si paganos, quos mercimonii causa de externisfinibus emerint, infra tres menses, dum emptor, cui uenditifuerants, non inuenitur, fugere ad ecclesiam forte contigerit, et uelle se dixerint Christianos fieri, uel etiam extraecclesiam hanc talem uoluntatem prodiderint, pretium eorum a Christiano scilicet emptore percipiant. Siautem post prefinitos tres menses quisquam huiuscemodiseruorum Iudaicorum uelle suum dixerit, et fieriuoluerit Christianus, nec aliquis eum postmodum emerit,nec dominus qualibet occasionis specie hunc audeatuenundare, sed ad libertatis proculdubio premia perducatur,quia hunc non ad uendendum, sed ad sibi seruiendum dicitur conparasse.

Si quilibet Iudeorum seruus ad uenerabilia loca confugerit causa fidei, nullatenus eum patiamini preiudicium sustinere; sed siue olim Christianus, siue nunc fuerit baptizati, sine ullo Christianorum pauperum damno religioso ecclesiasticae pietatis patrocinio in libertatem modis omnibus defendatur.]

Item ex Concilio Tolletano XII. c. 9. Et si Iudeorum serui, nec dum adhuc conuersi, ad Christi gratiam conuolauerint, libertate donentur.]

Item ex Concilio Matisconensi I. c. 16. Presenti concilio Deo auctore sancimus, ut nullum Christianum mancipium Iudeo deinceps seruiat; sed datispro quolibet bono mancipio duodecim solidis ipsum mancipium quicumque Christianus seu ad ingenuitatem,seu ad seruitium licentiam habeat redimendi. Et si Christianus fieri desiderat, et non permittitur, similiter faciat,quia nefas est, quem Christus Dominus sanguinis sui effussione redemit, blasphemum Christianae religionisin uinculis tenere. Quod si acquiescere his, que statuimus, quicumque Iudeus noluerit, quamdiu ad pecuniamconstitutam uenire distulerit, liceat mancipium ipsum cum Christianis ubicumque uoluerit habitare.]

Item ex Concilio Aurelianensi [I. c. 5.] Si seruus, absente aut nesciente domino, episcopo sciente quod seruus sit, presbiter aut diaconus ordinatus fuerit, ipso in clericatus offitio permanente, episcopus eum domino duplici satisfactione recompenset. Si uero episcopus eum seruum nescierit, qui testimonium perhibent, aut eum supplicauerint ordinari, simili redibitione teneantur obnoxii.

Constitutio noua Si seruus, sciente et non contradicente domino, in clero fuerit ordinatus, ex hoc ipso liberet ingenuus erit. Sed si ignorante domino, licet, ei intra spatium uniusanni et seruilem fortunam probare, et seruum suumaccipere. Verum et, si legitimo probatus experimento monachus efficiatur, euadit iugum seruitutis. Debent enim per triennium antequam monachi efficiantur in monasterio permanere, postea uero si monachi effecti fuerint, liberi efficiuntur. Episcopalis ordo liberat a fortuna seruili uel ascriptitia, sed non a curiali siue offitiali, nam et post ordinationem durat. Sed et ius patriae potestatis soluit episcopalis dignitas. Inscripticioss uero in ipsis possessionibus clericos etiam preter uoluntatem dominorum fieri permittimus, ita tamen, ut clerici facti inpositam sibi agriculturam adinpleant.

Item Leo omnibus Episcopis, [epist. I. c. i.] Admittuntur passim ad sacrum ordinem, quibus nullanatalium, nulla morum dignitas suffragatur, et qui a dominissuis consequi libertatem minime potuerunt, ad fastigiumsacerdotii (tamquam seruilis uilitas hunc honorem capiat)prouehuntur. Ab his itaque, fratres karissimi, omnesuestrae prouinciae abstineant sacerdotes, et non tantum abhis, sed etiam ab aliis originariis, uel qui alicui conditioniobligati sunt, uolumus temperari, nisi forte eorum peticioaut uoluntas accesserit, qui aliquid sibi in eos uendicantpotestatis.

De seruis monasterii queritur, an ecclesiasticis offitiis possint aggregari, an non. Sed famuli ecclesiarum non sunt ordinandi, sicut supra dictum est, nisi a propriis episcopis libertatem consequuntur. Porro seruus monasterii libertatem consequi non ualet, non ergo ad clericatum sibi accedere licet. Quod autem liber fieri non possit, probatur auctoritate Octaua e Sinodi, in qua sic statutum legitur:

Abbati uel monacho monasterii seruum non licebit facere liberum. Qui enim nichil proprium habet, libertatem reialienae dare non potest, nam, sicut et seculi legessanxerunt, non potest alienari possessio, nisi a proprio domino.

Hac auctoritate prohibentur serui adipisci libertatem recedendi ab obsequio monasterii, sed non prohibentur nancisci libertatem promouendi ad sacros ordines. Potest enim in sacris ordinibus constitutus monasterii obsequiis perpetuo deseruire, ac sic seruus monasterii et libertatem adipisci et sacrisoffitiis ualet associari. Unde in alio capitulo prefatae constitucionis hec causa redditur: „Iniustum est enim, ut monachisrurale opus facientibus serui eorum otio torpeant ac deliciis affluant.

Quod autem serui ecclesiarum (quo nomine etiam monasterii seruos significari intelligimus) ad sacrae religionis propositum debeant assumi, auctoritate beati Gregorii probatur, qui gener ali Sinodo residens dixit:

Multos ex ecclesiastica familia nouimus ad omnipotentis seruitium festinare, ut ab humana seruitute liberi in diuino seruitio ualeant in monasteriis conuersari.Quod si passim dimittimus, omnibus fugiendi ecclesiastici iuris dominium occasionem prebemus. Si uero festinantes ad omnipotentis seruitium incaute retinemus, illiinuenimur negare quedam, qui dedit omnia. Unde necesseest, ut si quiss ex iuris ecclesiastici uel secularis miliciaeseruitute ad Dei seruitium conuerti desiderat, probeturprius in laicali habitu constitutus. Et si mores eiusatque conuersatio bono desiderio illius testimonium ferunt,absque ulla retractione in monasterio omnipotenti Domino seruire permittatur, ut ab humano seruitio liberrecedat, qui diuino amore districtiorem appetit subire seruitutem. Si autem et in monachicohabitu secundum Patrum regulas irreprehensibiliter fueritconuersatus, post prefixa sacris canonibus temporaiam ad quodlibet ecclesiasticum offitium prouehatur,si tamen illis non fuerit criminibus maculatus, que intestamento ueteri morte mulctantur.

Ecce, quomodo serui ad clericatum ualeant assumi, uel quomodo non admittantur. Liberti quoque non sunt promouendi ad clerum, nisi ab obsequiis sui patroni fuerint absoluti Unde in Concilio Eliberitano, [c. 8o.]

Prohibendum est, ut liberti, quorum patroni in seculo fuerint, ad clerum non promoueantur.

Corpore uero uitiati similiter a sacris offitiisprohibentur.

Unde GeIasius Papa [Episcopis per Lucaniam etBrutios constitutis, epist. I. c. 2. et 3.] scribit, dicens:

Priscis igitur pro sua reuerentia manentibus institutis, (que, ubi nulla rerum uel temporum perurget angustia, regulariter conuenit custodiri), quia eatenus ecclesiae, uel cunctis uel sufficientibus priuatae sunt ministeriis, ut plebibus ad se pertinentibus diuina munera subplere non ualeant, concedimus s, ut, si quis monasterialibus disciplinis eruditus ad clericale munus accedit, etiam de laicis, anteacta eius uita requiratur,§. i. ne sit aliquo facinore infectus, uel illitteratus, uel bigamus, uel ab adolescentia sortitus, uel corpore uitiatus,uel seruilis uel originariae condicionis, uel curiae uel publicarum nexibus rerum inplicatus, uel publica penitencia notatus, uel nulla congruentis temporis expectatione discussus.

Item ex Concilio Areiatensi IV. [c. 3.] Nullus penitentem, nullus digamum, nullus uidua-rum maritos in predictis honoribus audeat ordinare. Et licet hec iam prope omnium canonum instituta contineant, tamen ne cuicumque sacerdotum supplicantium (sicut iam diximus) inportunitas uel suggestio iniquasubripiat, necesse fuit, ut nunc seueriorem regulam sibiuelint Domini sacerdotes inponere. Et ideo, quicumque abhac die contra ea, que superius conprehensa sunt, clericumordinare presumpserit, ab ea die, qua hoc ei potueritapprobari, anno integro missas cantare non presumat.Ouam rem si quis obseruare noluerit, et contra constitutum fratrum faciens missas celebrare presumpserit, ecclesiae communione priuetur, et ab omnium fratrum communione se nouerit alienum, quia dignum est, ut seueri-tatem ecclesiasticae disciplinae sentiat, qui salubriter s asanctis Patribus instituta obseruare contempnit.

Item Ylarius Papa [ex Concilio Romano ab ipso habito, cap. 3.] Penitentes uel inscii litterarum, aut aliqua membrorum dampna perpessi, ad sacros ordines aspirare non audeant. Quisquis autem talium consecrator extiterit,factum suum ipse dissoluet.

Corpore autem uitiati intelliguntur non casu, sed propria uoluntate abscisi.

Unde in canonibus Apostolorum, [c. 22. et 23.] legitur:

Si quis abscidit semetipsum, (id est, si quis amputauerit sibi uirilia), non fiat clericus, quia suus est homicida, et Dei condicionis inimicus.

§. 1. Si quis, cum clericus fuerit, absciderit semetipsum, omnino dampnetur,quia suus est homicida.

Item ex Concilio Arelatensi II. [c. 7.] Hii, qui se carnali uicio repugnare nescientes abscidunt, ad clerum peruenire non possunt.

Item Innocentius scribit Felici Nuceriano Episcopo [epist. IV. cap. i.]:

Qui partem cuiuslibet digiti sibi ipsi uolens abscidit, hunc ad clerum canones non admittunt. Cui uero casu aliquo contigerit, dum aut operi rustico curam in-pendit, aut aliquid faciens se non sponte percutit, hoscanones precipiunt et clericos fieri, et, si in clero reperti fuerint, non abici. In illis enim uoluntas estiudicata, que sibi ausa fuerit ferrum inicere; inistis uero casus ueniam meruit.

Similiter intelligendum est de his, qui per languorem a medicis secantur, aut a barbaris absciduntur, aut a dominis castrantur.

Unde in Niceno Concilio, [c. 1.] legitur :

Si quis a medicis propter languorem desectus est aut a barbaris abscisus , hic in clero permaneat. Si quis autem se sanus abscidit, hunc in? clero constitutum abstineri conueniet, et deinceps nullum talium debere promoueri. Sicut autem hoc claret, quod de his, qui hanc rem affectant audentque semet ipsos abscidere dictum sit, sic eos, quos aut barbari, aut domini castrauerunt, inueniuntur autem s alias dignissimi, tales ad clerum suscipit ecclesia.

Item ex canone Apostolorum [21.] Eunuchus, si per insidias hominum factus est, uel si in persecutione eius sunt amputata uirilia, uel si ita natus est, et est dignus, fiat episcopus.

Item ex Concilio Martini Papae. Si quis pro egritudine naturalia a medicis secta habuerit, similiter et qui a barbaris aut a dominis suis castrati fuerint, et moribus digni inueniuntur, hos canon admittit ad clerum promoueri. Si quis autem sanus non per disciplinam religionis et abstinentiae sed per abscissionem a Deo plasmati corporis, existimat, posse a secarnales concupiscentias amputari, et ideo s se castrauerit,non eum admitti decernimus ad aliquod clericatus offitium. Quod si iam ante fuerit promotus ad clerum, prohibitusa suo ministerio deponatur.

Item ex Concilio Ilerdensi. Si quis in infirmitate positus clericus in medicorum incisione claudus efficitur, promoueri ad sacros ordines eum non denegamus.

Item Stephanus Roberto Metensi Episcopo. Lator presentium, Flauinus scilicet clericus, ad sanctam sedem apostolicam ueniens, detulit a te directam nobis epistolam, qua indagare studuisti, eum a Normannisnuperrime captum sinistrae manus digitum habere abscisum, sciscitaris, si ob hoc ad ecclesiasticum ordinem ualeat promoueri, an non. Quod et nos reperientes,quia sollertia tua, magis super hoc sollicita, a sede apostolica doceri flagitat, normam iusticiae semper sequi desideramus studium tuae sanctitatis merito collaudamus,reuerentiam tuam scire uolentes, quoniam si ita est, quod a Normannis digitum ipsum habeat abscisum, aa pro-mouendum (si alias dignus fuerit) nil ei nocebit, eo quodquid de his, qui a dominis, uel a medicis, siue a paganis non sponte tale quid patiuntur, sacri censeant canones, dilectionem tuam latere non credimus.

Item Gelasius Papa Palladio Episcopo. Precepta canonum, quibus ecclesiastica regitur disciplina, sicut non paciuntur uenire ad sacerdotium debiles corpore,ita si quis in eo fuerit constitutus actu, ac tunc fuerit sauciatus, amittere non potest quod tempore suae sinceritatis accepit.

§. 1. Stephanus siquidem presbiterpetitorio nobis defleuit oblato, quod habetur in subditis,olim sibi et ante annos plurimos collatam presbiterii dignitatem, quam reuera inmaculati corporis iudicio suscepisset; sed nuper propter prouinciae uastitatem (quam Thusciae preomnibus barbarorum diuersa sectantium,et ambiguitas inuexit animorum), dum inminentes gladioseuadere fugae presidio niteretur, acutis sudibus occurrentia sibi septa transsiliens, inferiores partes corporis inseruissesuggessit, que uix adhibita curatione biennio potuissetabstergi. Et ideo, frater karrissime, supradicto locum suum dignitatemque restitue, quatenus sacrosancta misteria, sicut consueuit, exerceat. Nec enim conuenit ob hoc auferri ante susceptum ordinem, in quo postmodum in inualitudinecorporis casu probatur faciente prolapsus.

Hoc autem non de omnibus membris intelligendum est. Qui enim oculum casu amiserit, licet desituoluntas, tamen sacerdotium adipisci non potest.

Unde Pelagius scribit Rufino Episcopo.

Si euangelica admonitio iracundiam nec usque ad uerbum furentem prosilire permittit, ne, si Racha fratri suo quis dixerit, reus sit gehennae ignis: quali putamus pena plectendum esse, qui non solum pugno inpie percussit hominem in Leuitici offitii ministerio seruientem, sed quasi non sufficeret ad cedem manus, ita (instigante se diabolo) raptus ad iracundiam est, Mt fuste non solum percuteret, sed etiam erueret oculum fratris? Et quamuis huiusmodi excessus grauiori esset pena plectendus, bene tamen fraternitas tua fecit ab offitio eum presbiterii remouere. Hoc tamen sollicitudinis tuae sit, ut locum et iam penitenciae constituas, et in aliquo eum monasterio retrudas, laica sibi tantum communione concessa. In loco autem illius alium te necesse est ordinare presbiterum, nam illi, cui erutus est oculus, non possunt iuxta canones sacerdotii iura concedi. Neque enim aliquid ei prodest,quod oculum inuitus amisit, cum nec uolens quisquam oculum amisisse credendus est, nec sacratissimos canones aliquem casum in amissione oculi, ei qui ad sacerdotium adipiscendum non inpediret, suis excepisse regulis inuenimus; sed hoc tantummodo ad prohibitionem fecisse uidemus, uts qui caret oculo, sacerdotii offitium adipisci non possit. Sed nec illi ullatenus quasi inconpensatione iniuriae sacratus ordo concedi poterit, qui ad tantam sacerdotem proprium potuit iracundiam prouocare, ut ille et offitium, in quo erat, amitteret, et iste pro-uectus sui perderet facultatem.

Presbiterorum etiam filii ad sacra offitia non sunt admittendi.

Unde Urbanus Papa II. ait:

Presbiterorum filios a sacris ministeriis remouemus, nisi aut in cenobiis, aut in canonicis religiose probatifuerint conuersari.

Sed hoc intelligendum est de illis, qui paternae incontinentiae imitatores fuerint. Verum si morum honestas eos commendabiles fecerit, exemplis et auctoritate non solum sacerdotes, sed etiam summi sacerdotes fieri possunt.

Unde Damasus Papa scribit: Osius Papa fuit filius Stephani subdiaconi. Bonifacius Papa fuit filius Iucundi presbiteri. Felix Papa filius Felicis presbiteri de titulo Fasciolae. Agapitus Papa filius Gordianipresbiteri. Theodorus Papa filius Theodori episcopi deciuitate Ierosolima. Siluerius Papa filius Siluerii episcopi Romae. Deusdedit Papa filius Stephani subdiaconi.

Felix enim tertius, natione Romanus, ex patre Felice presbitero fuit. Item Gelasius, natione Afer, ex patre episcopoValerio natus est. Item Agapitus, natione Romanus, ex patreGordiano presbitero originem duxit. Quamplures etiamalii inueniuntur, qui de sacerdotibus nati apostolicae sedi prefuerunt.

Hinc Augustinus ait [libro de bono coniug. c. i6.]:

Undecumque homines nascuntur, si parentum uitianon sectantur, honesti et salui erunt. Semen enimhominis ex qualicumque homine Dei creatura est, et eomale utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit.Sicut autem boni filii adulterorum nulla est defensio adulterorum, sic mali filii coniugatorum nullum crimen estnuptiarum.

Item Iohannes Crisostomus supra Mattheum homilia III. [c. i.]. Numquam de uiciis erubescamus parentum, sed unum illud queramus semperque amplectamur, uirtutem uidelicet. Huiusmodi enim, etiamsi alienigenam habet matrem, etiamsi fornicatione pollutam uel quolibet huiusmodidedecore sordidatam, nichil tamen de eius aut uilitate fuscabitur, aut crimine polluetur. Quod si fornicatorem ipsumad meliora conuersum nequaquam uita conmaculat prior,multo magis ex meretrice natus et adultera, si propria uirtutedecoretur, parentum suorum non decoloratur obprobriis.

Item: §. i. Non est omnino, non est nec de uirtute,nec de uicio parentum aut laudandus aliquis, aut culpandus,nemo inde uere aut obscurus, aut clarus est, imo etiam ut considerantius aliquid dicamus ac expressius, nescio quomodo ille magis resplendet, qui ex parentibus a uirtutibus prorsus alienis, ipse tamen fuerit Dei uirtute mirabilis.

Item Ieronimus in epistola contra Rufinum. Nasci de adulterio non est eius culpa, qui nascitur, sed illius, qui generat. Quomodo in seminibus non peccat terra, que confouet, non semen, quod in sulcis iacitur, non humor et calor, quibus temperata frumenta in germen pullulant, sed, uerbi gratia, fur et latro, qui fraude et ui eripit semina: sic genus humanum recipit terra, id est uulua,quod suum est et receptum confouet, confotum corporat,corporatum in membra distinguit, et inter illas sacri uen-tris angustias Dei manus semper operatur, idemque est corporis creator et animae. Noli despicere bonitatem figuli, qui te plasmauit et fecit ut uoluit. Ipse est Dei uirtus et Dei sapientia, qui in utero uirginis edificauit sibi domum. Iepte &, inter uiros sanctos Apostoli uoce numeratus, meretricis est filius. Esau de Rebecca et Isaac,hispidus tam mente quam corpore, quasi bonum triticum in lolium auenasque degenerat, quia non in seminibus, sedin uoluntate nascentis causa uiciorum est atque uirtutum.

Item Augustinus [contra Faustum, lib. XXII. c. 64.] Sponsus ille, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos, congruens inuitatis, nasci etiam uoluit de bonis et malis, quo exemplo discant, parentum suorum iniquitates sibi obesse non posse.

Item Gregorius [ad Columbum Episcopum Numidiae, lib. X. epist. 8.] Satis peruersum et contra ecclesiasticam probatur esse censuram, ut frustra quorundam, uoluptatibus quis priuetur, quem sua culpa uel facinus ab offitiis, quo fungitur, gradu non deicit.

Item Ieronimus. Dominus noster Iesus Christus uoluit, non solum de alienigenis, sed etiam de adulterinis conmixtionibus nasci,nobis magnam fiduciam prestans, ut qualicumque modonascamus, tantum ut eius uestigia imitemur, ab ipsiuscorpore non separemur, cuius per fidem membra effecti sumus. Et sicut ille uerus est pontifex ex adulterinis natus coniunctionibus, ita, qualicumque ordine natus sit aliquis, tantum ut fidem perfectam habeat, et quod fidetenet inpleat operibus, sitque litteratus, et uir unius uxoris,nequaquam a sacerdotio repellitur. ludas enim patriarcha concubuit cum Thamar nuru sua, et ex illo coitunati sunt Phares et Zaran, inde postea Salmon, qui fuitdux in deserto, inde Obeth, indeque Booz, inde postea Isai, qui fuit pater Dauid. Ex progenie autem illa origo ducitur Christi, qui uerus sacerdos est; ideoque sifilii eius sumus, que ipse fecit imitari debemus.

Item Augustinus de unico baptismo [contra Donatistas, lib. I. c. 15.] Ismael ut separaretur a populo Dei, non obfuit mater ancilla, sed obfuit fraterna discordia; nec profuitpotestas uxoris, cuius magis filius erat, quia per ipsius iuraconiugalia et in ancilla seminatus erat, et ex ancilla susceptus.

Contra Bonifacius Martir Regi Anglorum:

Si gens Anglorum (sicut per istas prouincias diuulga-tum est, et nobis in Francia et in Italia inproperatur, et ab ipsis paganis inproperium nobis obicitur, spretis legalibus conubiis adulterando et luxuriando ad instar Sodomiticaegentis fedam uitam uixerit, de tali commixtione meretricum est imandum est degeneres populos et ignobiles, et furentes libidine fore procreandos, et ad extremum uniuer-sam plebem ad deteriora et ignobiliora uergentem, et nouis-sime nec bello seculari fortem, nec in fide stabilem, etnec honorabilem hominibus, nec Deo esse amabilem uenturam, sicut aliis gentibus Ispaniae et Prouinciae et Burgundionum populis contigit, que sic a Deo recedentes fornicatae sunt, donec iudex talium criminum ultrices penas per ignorantiam legiss Dei, et per Sarracenos, uenire et seuire permisit.

Unde idem Urbanus in fine superioris capituli®distinguendo subiunxit:

Nisi aut in cenobiis, aut in canonicis religiose probati fuerint conuersari.

Item Alexander II. Apostolica uobis auctoritate precipimus, ut si eum, qui ab ecclesia electus est, digniorem altero esse,canonicamque eius electionem probaueritis, nostra fulti auctoritate consecretis. Nam pro eo, quod filius sacerdotis dicitur, si ceterae uirtutesin eum conueniant, non reicimus, sed suffragantibus meritis conniuendo eum recipimus.

Hoc autem, quod de filiis sacerdotum dicitur, ex dispensatione ecclesiae introductam uidetur, et quod ex dispensatione introducitur, ad consequentiam regulae trahi nonpoterit.

Unde Urbanus [Papa II.] scribit Bartholomeo Thuron. Archiepiscopo:

Cenomanensem electum, pro eo, quod filius sacerdotis dicitur, si ceterae uirtutes in eum conueniant, nonreicicimus, sed suffragantibus meritis patienter suscipimus:non tamen, ut pro regula in posterum assumatur, sed ad tempus ecclesiae periculo consulitur.

Cum ergo ex sacerdotibus nati in summos Pontifices supra leguntur esse promoti, non sunt intelligendi de fornicatione, sed de legitimis coniugiis nati, que sacerdotibus ante prohibitionem ubique licita erant, et in orientali ecclesia usque hodie eis licere probatur.

§. 1. Quod autem uicium originis semini inputari negatur, uidetur esse contrarium illi senienciae Adulterorum filii abominatio sunt Domino. Sed sicut supradictum est de presbiterorum filiis, ita et hoc de filiis adulterorum intelligendum uidetur, ut illi dicantur esse abhominatio Domino,ad quos paterna flagitia hereditaria successione descendunt. Similiter et illud Urbani intelligendum est, quod ipse scribit Patrono Legionensi Episcopo.

Quia simpliciter ad sedem apostolicam ueniens humiliter peccatum confessus es, quod pontificii tui uidebatur offitium inpedire, uidelicet quod ex matre non legitima procreatussis, quam uiuente propria uxore pater tuus cognouisse cognoscitur, nos apostolicae mansuetudinis gratia admonente a ceteris que sacerdotium inpediunt criminibus tam tui professione quam fratrum testimonio, qui tecum sunt, inmunem te agnoscentes, et uitam tuam religiosam audientes, ab huius te peccati uinculo absolutum in suscepto sacerdotali offitio confirmamus.

Item, qui in egritudine constitutus baptizatur, presbiter ordinari non debet.

Unde in Neocesariensi Concilio, [c. 12.] legitur:

Si quis in egritudine constitutus baptizatus fuerit, presbiter ordinari non debet, (non enim fides illius uoluntaria, sed ex necessitate est), nisi forte postea ipsius studium et fides probabilis fuerit, aut hominum raritas exegerit.

Item ex monachali habitu nullus assumatur ad ecclesiasticum offitium, nisi fuerit oblatus uoluntate proprii abbatis.

Unde Gregorius scribit [Mariniano Episcopo Rauennati, lib. VII. epist. 18.]:

Ad ecclesiasticum uero offitium nullus ex monasterio producatur monachus, nisi quem abbas loci admonitus propria uoluntate obtulerit episcopo.

Item ex Concilio Cartaginensi V. [c. 13.] Si quis de alterius monasterio repertum uel ad clericatum promouere uoluerit, uel in suo monasterio maiorem monasterii constituere, episcopus, qui hoc fecerit, a communione ceterorum seiunctus, suae tantum modo plebis communione contentus sit, et ille neque clericus, neque prepositus perseueret.

Item qui ecclesiasticis disciplinis inbuti, et temporum approbatione discussi non sunt, ad summum sacerdotium non aspirent.

Unde Zosimus Papa [ad Hesichium Salonitanum Episcopum, epist. I.]:

Qui ecclesiasticis disciplinis inbutus per ordinem non est et temporum approbatione diuinis stipendiis eruditus,nequaquam ad summum ecclesiae sacerdotium aspirare presumat, et non solum in eo ambitio inefficax habeatur, uerum etiam in ordinatores eius, ut careant eo ordine, quem sine ordine contra precepta Patrum crediderant spresumendem.]

Si offitia secularia principalem locum non uestibulum actionis ingressis, sed per plurimos gradus examinatis deferunt,quis tam arrogans,tam impudens inuenitur, qui25f i celesti milicia, que propensius ponderanda est, et sicut aurum repetitis ignibus exploranda, statim dux esse desiderats, cum tiro ante non fuerit, et prius uelit docere quam discere? Assuescat in Domini castris in lectorum primitus gradu diuini rudimenta seruicii, nec illi uile sit exorcistam, acolithum, subdiaconum, diaconum per ordinem fieri, nec hoc saltu, sed statutis maiorum ordinatione temporibus. Iam uero ad presbiterii fastigium talis accedat,ut et nomen etatis inpleat, et meritum probitatis stipendia anteacta testentur. Inde summi pontificis iure locum sperare debebit. Facit hoc nimia remissio consacerdotum nostrorum, qui pompam multitudinis querunt, et putant ex hac turba aliquid sibi dignitatis acquiri. Hinc passim numerosa popularitas etiam in his locis, ubi solitudo est, talium reperitur, dum parrochias extendi cupiunt, aut quibus aliud prestare non possunt diuinos ordines largiuntur. Quod oportet districti semper esse iudicii. Rarum est enim omne quod magnum est.

Item Gregorius [lib. VII. Reg. epist. no.] Hoc ad nos peruenisse non dissimili dignum est detestacione complecti, quod quidam desiderio honoris inflammati defunctis episcopis tonsurantur, et fiunt repente ex laicis sacerdotes, atque inuerecunde religiosi propositi ducatum arripiunt, qui nec esse adhuc milites didicerunt. Quid putamus, quid isti subiectis prestaturi sunt, qui antequam discipulatus limen attingant tenere locum regiminis non formidant? Qua de re necesse est, ut, quamuis inculpait quisque sit meriti, ante tamen per distincta ecclesiastici ordinis exerceatur offitia.

Item Celestinus Episcopis Galliarum, [epist. II. c. 3.] Ordinatos uero quosdam, fratres karissimi, episcopos, qui nullis ecclesiasticis ordinibus ad tantae dignitatis fastigium fuerint constituti contra Patrum decreta, huius usurpatione, qui se hoc recognoscit fecisse, didicimus, cum ad episcopatum his gradibus, quibus frequentissime cautum est, debeat perueniri, ut minoribus initiati offitiis ad maiora firmentur. Debet enim ante esse discipulus, quisquis doctor esse desiderat, ut possit docere quod didicit: omnis uitae institutio hac, ad id quod tendit, se ratione confirmat. Qui minime litteris operam dederit preceptor esse non potest litterarum. Qui non per singula stipendia creuerit ad meritum ordinem stipendii non potest peruenire. Solum sacerdotium inter ista, rogo, uilius est, cur facilius tribuitur, cum difficilius inpleatur?

Ecce, ex parte ostensum est, qui possint ad sacerdotii ordinem promoueri, et qui non. Nunc autem considerandum est, ex quibus ordinibus in archipresbiterum, uel prepositum, uel episcopum, uel archiepiscopum sint eligendi.

De his ita statutum est in Concilio Urbani Papae, celebrato Aluerniae:

Nullus episcopus in ecclesia sua, nisi diaconus sit, archidiaconum instituere, nec archipresbiterum aut decanum, nisi presbiteri sint, ordinare presumat. Quod, ut districtius teneatur, auctoritate apostolica prohibemus et interdicimus.

Item Calixtus Papa [II.] Nullus in prepositum, nullus in archiepiscopum uel archipresbiterum, nullus in decanum nisi presbiter uel diaconus, nullus in archidiaconum nisi diaconus ordinetur.

Item Innocentius II. [in Concilio Romano, c. 10.] Innouamus autem et precipimus, ut nullus in archidiaconum uel decanum nisi diaconus uel presbiter ordinetur. Archidiaconi uero, uel decani, uel prepositi, qui infra ordines prenominatos existunt, si inobedientes ordinari contempserint, honore suscepto priuentur. Prohibemus autem, ne adolescentibus, uel infra sacros ordines constitutis, sed qui prudentia et merito uitae clares eant, predicti concedantur honores.

Horum unum propter procacitatem quorumdam statutum est, qui nomen prepositurae adepti offitium contempnunt, nolentes fieri sacerdotes; alias autem inane esset, cumetiam in episcopum eligi possint in subdiaconatu constituti, iuxta illud Urbani Papae:

Nullus in episcopatum eligatur, nisi in sacris ordinibus religiose uiuens inuentus fuerit. Sacros autem ordines dicimus diaconatum et presbiteratum. Hos siquidem solos primitiua legitur habuisse ecclesia, subdiacones uero,quia et ipsi altaribus ministrant, oportunitate exigente concedimus, si tamen spectatae sint religionis et scientiae. Quod ipsum non sine Romani Pontificis uel metropolitani scientia fieri permittimus.

Alterum uero, ut in episcopum uel arclii episcopum nisi in sacris ordinibus constitutus non eligatur, propter dignitatem ordinis statutum est.

Item laici non sunt in episcopum eligendi, sed per singulos ordines prius sunt probandi.

Unde Gregorius Brunichildae Reginae Francorum, [lib. VII. Reg. epist. 113.]:

Sacerdotale offitium uestris in partibus in tanta (sicut didicimus) est ambitione perductum, ut sacerdotes, quod nimis graue est subito, ex laicis ordinentur.

Item Hormisda Papa omnibus Episcopis [per Hispaniam constitutis, epist. III. c. i.] In sacerdotibus eligendis uel ordinandis curam oportet esse perspicuam. Inreprehensibiles enim esse conuenit,quos preesse necesse est corrigendis.

§. i. Longa debet uitam suam probatione monstrare, cui gubernacula committuntur ecclesiae.

Non negamus in laicis esse Deo placitos mores, sed milites suos probatos sibi querunt instituta fidelium. Discere quis debet antequam doceat, et exemplum religiosae conuersationis de se potius aliis prestare quam sumere. Emendatiorem esse conuenit populo, quem necesse est orare pro populo. Longa obseruatione religiosus cultus tradatur, ut luceat, et clericalibus obsequiis erudiendus inseruiat, ut, ad uenerandi gradus summa perductus,quis sit fructus humilitatis ostendat.

§. i. Nec tantum consecrare de laicis inhibemus sed nes de peni tentibus quidem quisquam ad huiusmodi gradum profanus temeratoraspiret. Satis illi sit postulanti ueniam concedi; qua conscientia absoluat reum, qui se peccata sua populo scitteste confessum? Quis enim quem paulo ante iacentem uideat ueneretur antistitem? Perferens memoran dicriminis labem non habet lucidam sacerdotii dignitatem.

Item Innocentius Papa [ad Aurelium Cartaginensem Episcopum, epist. XII.] Miserum est, eum fieri magistrum, qui numquam fuit discipulus; eumque summum sacerdotem fieri, qui in nullo gradu umquam obsecutus fuerat sacerdoti.

Item Leo Episcopus [ad Episcopos Africanos, epist. LXXXV. al. LXXXVII. c. i.] Miramur tantum apud uos per occasionem temporis impacati aut ambientium presumptionem aut tumultum ualuisse popularem, ut indignis quibusque et longe extra sacerdotale meritum constitutis pastorale fastigium et gubernatio ecclesiae crederetur. Non est hoc consulere populo, sed nocere, nec prestare regimen, sed augere discrimen. Integritas enim presidentium salus est subditorum, et ubi est incolumitas obedientiae, ibi sana est forma doctrinae.

§. 1. Principatus autem, etc.

et infra. §. 2. Quod si in quibuslibet ecclesiae gradibus prouidenter scienterque curandum est, ut in domo Domini nichil sit inordinatum nichilque preposterum, quanto magis elaborandum est, ut in electione eius, qui supra omnes gradus constituitur, non erretur? Nam totius familiae Dornini status et ordo nutabit, si quod requiritur in corpore non inuenitur in Capite. Ubi est illa B. Pauli apostoli per Spiritum Dei emissa preceptio? qua in persona Timothei omnium sacerdotum Christi numerus eruditur, et inde unicuique nostrum dicitur: „Manus cito nemini inposueris, neque communices peccatis alienis.“ Quid est cito manus inponere? etc.

et infra. §. 3. Sicut enim boni operis sibi conparat fructum, qui rectum tenet in eligendo sacerdote iudicium, ita graui semetipsum afficit dampno, qui ad suae dignitatis collegium sublimat indignum. Non enim in cuiusquam persona preter mittendum est quod institutis generalibus continetur, nec putandus est honor ille legitimus, qui fuerit contra diuinae legis precepta collatus.

§. 4. Merito Patrum beatorum uenerabiles sanctiones, cum de sacerdotum electione loquerentur, eos demum sacris amministrationibus idoneos censuerunt,quorum omnis etas a puerilibus exordiis usque ad perfectiores annos per disciplinae ecclesiasticae stipendia cucurrisset, ut unicuique testimonium prior uita preberet, nec potest de eius prouectione dubitari, cui pro laboribus multis, pro moribus castis, pro actibus strenuis celsioris loci premium debetur.

§. 5. Si enim ad honores mundi sine suffragio temporis, sine merito laboris indignum est peruenire, et notari ambitus solent, quos probitatis documenta non adiuuant, quam diligens et quam prudens habenda est dispensatio diuinorum munerum et celestium dignitatum ?

Item ex Concilio Laudicensi, [c. 12.] Episcopum non oportet preter iudicium metropolitanorum et finitimorum episcoporum constitui ad ecclesiae principatum. Nec eligantur nisi hi, quos multo ante notaprobabilisque uita commendat, et nichilominus si in sermone fidei et recta ratione per suam conuersationem probati fuerint.

Item Celestinus omnibus orthodoxis. [ad Episcopos Apuliae et Calabriae, epist. III. cap. 2.] Quid proderit per singula stipendia clericos militasse et omnem egisse in dominicis castris etatem, si hii, qui futuri sunt sacerdotes, ex laicis requirantur, quiuacantes seculo et omnem ecclesiasticum ordinem nescientes saltu prepropero in alienum honorem ambiunt in-moderata cupiditate transscendere, et in aliud uitae genus(calcata reuerentia ecclesiasticae disciplinae) transire? Talibus itaque, fratres karissimi, necesse est obuiemus,hisque fraternitatem uestram decretis commonemus, nequis laicum ad clericatus ordinem admittat, et sinat fieriunde et illum decipiat, et sibi causas generet, quibus reus constitutorum decretalium fiat.

Item Leo [I., epist. LXXXV. al. LXXXVII. c, 1. ad Episcopos Africanos.] Statuimus ne in aliquo apostolica et canonica decreta uiolentur, et his regenda ecclesia Domini credatur, qui legitimarum institucionum nescii, et totius humilitati signari, non ab infimis sumere incrementum, sed a summisuolunt habere principium, cum ualde iniquum sit absurdumqueb, ut inperiti magistris, noui antiquis, rudes preferantur emeritis.

His omnibus auctoritatibus laici prohibentur in episcopatum eligi.

§. 1. Econtra B. Nicolaus ex laico est electus in episcopum, B. Seuerus ex lanificio assumptus est in archiepiscopum, B. Ambrosius, cum nondum esset baptizatus, in archiepiscopum est electus.

§. 2. Sed sciendum est, quod ecclesiasticae prohibitiones proprias habent causas, quibus cessantibus cessant et ipsae. Ut enim laicus in episcopum non eligeretur, hac causa fuit, quia uita laicalis ecclesiasticis disciplinis per ordinem nonerudita nescit exempla religionis de se prestare aliis, que in seipsa experimento non didicit. Cum ergo quilibet laicus merito suaeperfectionis clericalem uitam transscendit, exemplo B. Nicolai etSeueri et Ambrosii eius electio potest rata haberi.

Unde idem Ambrosius in epistola [LXXXII.] ad Vercellenses [ait de se ipso]: Neophitus prohibetur ordinari, ne extollatur superbia. Sed 5« non deest humilitas competens sacerdotio, ubi causa nonadheret, uicium non inputatur. Ordinationem itaque meamoccidentales episcopi iudicio, orientales etiam exemplo probarunt.

Item obicitur illud Sardicensis Concilii, [c. 13.] Osius episcopus dixit: Et hoc necessarium arbitror, ut diligentissime tractetur, si forte aut diues, aut scolasticus de foro aut ex administratore episcopus fuerit postulatus, ut non prius ordinetur, nisi ante lectorismunere, et offitio diaconi aut presbiteri fuerit perfunctus, et ita per singulos gradus (si dignus fuerit) ascendat ad culmen episcopatus.

Sed aliud est postulari, aliud eligi.Postulatur nexibus curiae adstrictus ab inperatore, clericus alterius ciuitatis a suo episcopo ; sed non eligitur aliquis nisi in sacrisordinibus constitutus. Fit enim electio cum solempnitate decretiomnium subscriptionibus roborati: postulatio uero simplici peticione. Quam distinctionem B. Gregorius innuit in registro [lib. II. epist. 19.] scribens cuidam Episcopo:

Episcopus, dum fuerit postulatus, cum solempnitate decreti omnium subscriptionibus roborati, et dilectionis tuae testimonio litterarum ad nos sacrandus occurrat.

Sic B. Ambrosius ante susceptum baptisma ab inperatore postulatus, non electus est.

Item clerici unius ecclesiae non sunt preferendi in electione his, qui bene militant in propria ecclesia.

Unde Celestinus Papa [ad Episcopos Galliae, epist. II. c. 4.]

Nec emeritis in suis ecclesiis peregrini et extranei, et qui ante ignorati sunt, ad exclusionem eorum, qui bene ciuium suorum merentur testimonium, preponantur.

Item [eadem epist. c. 5.] Nullus inuitis detur episcopus. Tunc alter de altera ecclesia eligatur, si de ciuitatis ipsius clero, cuius est episcopus ordinandus, nullus (quod euenire non credimus) dignus poterit reperiri. Primum enim illi reprobandi sunt, ut aliqui de alienis ecclesiis merito preferantur. Habeat unusquisque suae fructum miliciae in ecclesia, in qua suam per omnia offitia transegit etatem. In aliena stipendia minime alter obrepat, nec alii debitam alter audeat sibi uendicare mercedem. Sit facultas clericis renitendi, si se uiderint pregrauari, et quem sibi ingeri ex transuerso uiderint s non timeant refutare. Qui etsi non debitum premium, uel liberum de eo, qui eos recturus est, debent habere iudicium.

In ordinatione prepositi illa semper consideretur ratio, ut hic constituatur, quem sibi omnis concors congregatio secundum timorem Dei, siue etiam pars congregationis (quamuis parua) saniori consilio elegerit. Vitae autem merito et sapientia eligatur qui ordinandus est, etiam si ultimus fuerit in ordine congregationis. Quod si etiam omnis congregatio uiciis suis (quod absit) consentientem personam pari consilio elegerit, et uicia ipsa aliquatenus innotitiam episcopi, ad cuius diocesin pertinet locus ipse,uel ad alios uicinos prepositos uel Christianos claruerint,prohibeant prauorum preualere consensum, et domui Dei constituant dignum dispensatorem.]

Item Gregorius ciuibus Neapolim [1. VIII. Reg. epist. 40.] Studii uestri sit, etiam alium, qui aptus sit, prouidere ut, si forte Petrus, quem a uobis electum asseritis, huic ordini non uideatur ydoneus, sit, in quo uestra declinari possit electio. Nam graue cleri illius erit obprobrium, ut, si hic fortasse probatus non fuerit, alium se dicant qui eligi debeat non habere.

Item Gregorius in Registro, [1. XI. epist. 16.] Obitum Victoris Panormitanae ciuitatis antistitis directarelatio patefecit. Quapropter uisitacionis destitutae ecclesiaefraternitati tuae operam solempniter delegamus. Etideo fraternitas tua ad predictam ecclesiam ire properet, et assiduis adhortationibus clerum plebemqueeiusdem ecclesiae ammonere festinet, ut, remoto studio,uno eodemque consensu talem preficiendum sibi expetantsacerdotem, qui tanto ministerio ualeat dignus reperiri,et a uenerandis canonibus nullatenus respuatur.

§. i. Commonemus etiam fraternitatem tuam, ut nullum de altera eligi permittas ecclesia, nisi forte inter clericosipsius ciuitatis, in qua uisitacionis inpendis offitium, nullus ad episcopatum dignus (quod euenire non credimus)poterit s inueniri, prouisurus ante omnia, ne ad cuiuslibet conuersationis meritum laicne personae aspirarepresumant, ne et illi suae uoluntatis effectum non inueniant et tui in periculum ordinis tui (quod absit) incurras. Monasteria autem, si qua sunt in ipsius constituta parrochia, sub tua cura dispositioneque, quousque illic proprius fuerit ordinatus episcopus, esse concedimus.

Item Pelagius Papa [II.] Eu carpo Messanensi Episc. Cathenensis ecclesiae uisitacionem tibi iniungimus, cuius episcopum de hac luce transiisse suscepta cleri relatione didicimus. Inpossibile enim est, ut nos in prouincia illa dumtaxat in Siracusanis partibus alii cuilibet causas, que ad Dominum pertinent, committamus, nisi forte talem perte Deus nunc in Cathenensi ecclesia eligere uoluerit, decuius conscientia possimus esse securi, ut a te labores istos paululum remouere possimus. Mox ergo dilectio tua ad supra dictam Cathenensem ecclesiam pergat, et hominem declero, qui nec uxorem habeat, nec filios, nec crimen aliquod canonibus inimicum, eligi cum Dei auxilio conpellat atque suadeat; et statim eum ad urbem Romam cum decreto et testificatione relationis tuae transmitte.

Item Gregorius Passiuo Episcopo, [lib. X. epist. 13.] Bene nouit fraternitas tua, quam longo tempore Aprutium pastorali sit sollicitudine destitutum; ubi diu quesiuimus, quis ordinari debuisset, et nequaquam potuimus inuenire. Sed quia Opportunus mihi in moribus suis, in psalmo diae studio, in amore orationis ualde laudatus,religiosam uitam omnimodo dicitur agere, hunc uolumus fraternitas uestra ad se faciat uenire, et de anima sua admoneatur, quatenus in bonis studiis crescat. Et si nulla ei crimina, que per legis sacrae regulam morte mulctanda sunt, obuiant, tunc hortandus est, ut uel monachus, uel a uobis subdiaconus fiat; et post aliquantulum temporis,si Deo placuerit, ipse ad pastoralem curam debeat pro-moueri.

Cui autem uisitacio iniungitur, nichil de rebus eiusdem ecclesiae a quoquam presumi patiatur.

Unde Gregorius [Gaudentio Episc., 1. IV. epist. 12.]

Quoniam Festus Capuanae ecclesiae episcopus in Romana ciuitate positus de hac luce migrauit, curae nobis fuit (que uniuersis ecclesiis inpenditur, fraternitati tuae presentia scripta dirigere, ut memoratae ecclesiae uisitator accedas, sic tamen, ut nichil de prouectionibus clericorum, redditu, ornatu ministeriisque, uel quicquid prefati loci esse poterit, a quoquam presumi patiaris; sed omnem uigilantiam atque cautelam circa clerum plebemque eiusdem ecclesiae exhibere te conuenit, ut in uigiliis obsequioque ecclesiastico sedule ac deuote debeant seruire.

Breuiter monstratum est, ex quibus ordinibus in quos gradus sunt eligendi. Nunc uidendum est, a quibus sunt eligendi et consecrandi. Electio clericorum est, consensus plebis.

Unde Leo Papa [Rustico Narbonensi Episcopo, epist. XC. ad XCII. c. i.]:

Nulla ratio sinit, ut inter episcopos habeantur, qui neca clericis sunt electi, nec a plebibus expetiti, nec a conprouincialibus episcopis cum metropolitani iudicio consecrati. Unde cum sepe questio de male accepto honore nascitur,quis ambigat nequaquam ab istis esse tribuendum quod nec docetur fuisse collatum? Si qui autem clerici ab istis pseudo episcopis in eorum ecclesiis ordinati sunt, etc. infra causa simoniacorum. [C. 1. q. 1. c. 40.]

Item Celestinus [Papa ad Episcopos Apuliae et Calabriae, epist. III. c. 3.] Docendus est populus, non sequendus, nos quoque, si nesciunt, eos quid liceat quidue non liceat commonere, non his consensum prebere debemus. Quisquis conatus fuerit temptare prohibita, sentiet censuram sedis apostolicae minime defuturam. Que enim sola ammonitionis auctoritate non corrigimus, necesse est, per seueritatem congruentem regulis uindicemus. Per totas ergo hoc, que propriis rectoribus carent, ecclesias uolumus innotescat,ut nullus sibi aliqua spe forsitan blandiciis illudat.

Nisi autem canonice electus fuerit, consecrari non debet.

Unde Calix tu s Papa [II.]

Nullus in episcopum nisi canonice electum consecret. Quod si presumtum fuerit, et consecrans, et consecratus absque recuperationis spe deponatur.

Laici uero nullo modo se debent inserere electioni.

Unde Adrianus Papa [in VIII. Sinodo Constantinopoli sub ipso celebrata c. 22.]:

Nullus laicorum principum uel potentum semet inserat electioni uel promotioni patriarchae, metropolitae, uel cuiuslibet episcopi, ne uidelicet inordinata et incongrua fiat confusio uel contentio, presertim cum nullam in talibus potestatem quemquam potestatiuorum uel ceterorum laicorum habere conueniat. Et infra: Quisquis secularium principum uel potentum, uel alterius dignitatis laicus aduersus communem acg consonantem atque canonicam electionem ecclesiastici ordinis agere temptauerit, anathema sit, donec obediat et consentiat, quicquid ecclesia de ordinatione atque electione proprii presulis se uelle monstrauerit.

Item ex VIII. Sinodo, [actione I.] Adrianus Papa secundus (quod Nicolaus decessoreius disposuerat) missos suos, Donatum scilicet Hostiensem episcopum, et Stephanum Nephesinum episcopum, et Marinum diaconem sanctae Romanae ecclesiae, ad Basilium inperatorem et ad filios eius Constantinum et Leonem Augustos Constantinopolim direxit, cum quibus et Anastasius bibliothecarius Romanae sedis, utriusque linguae, graecae scilicet et latinae, peritus, perrexit, et Sinodo congregata(quam octauam uniuersalem sinodum illuc conuenientesappellauerunt) exortum scisma de Ignatii depositione et Fotii ordinatione sedauerunt, Fotium anathematizanteset Ignatium restituentes. In qua sic statutum est: Consecrationes et promotiones episcoporum, concordans prioribus conciliis, clericorum electione ac decreto et episcoporum collegio fieri hec sancta et uniuersalis sinodus diffiniuit et statuit atque iure promulgauit, neminem laicorum principum uel potentum semet inserere electioni uel promotioni patriarchae, uel metropoli tani g, aut cuiuslibet episcopi, ne uidelicet inordinata et incongrua hincfiat contentio uel confusio, presertim cum nullam in talibus potestatem quemquam potestatiuorum uel laicorum ceterorum habere conueniat, sed silere et attendere sibi, usquequo regulariter a collegio ecclesiae suscipiat finem electio futuri pontificis. Si uero quis laicorum ad concertandum et cooperandum inuitatur ab ecclesia, licet huiusmodi cum reuerentia, si forte uoluerit, obtemperare se asciscentibus. Taliter enim dignum pastorem sibi regulariter ad suam et ecclesiae salutem promouet.

Item ex Istoria tripartita, [lib. VII. c. 8.] Valentinianus inperator ueniens ab oriente ad esperias partes (ut refert istoria ecclesiastica) mortuo Auxentio, Arrianae perfidiae magistro, qui Mediolanensem ecclesiam ut lupus dilaniauerat, cum uellet catholicum, Deo ordinante,ibi consecrari episcopum, euocans episcopos hec eis locutus est: Nostis aperte, eruditi diurnis eloquiis, qualem oporteat esse pontificem, et quia non decet eum uerbo solo, sed etiam conuersacione gubernare subiectos, et totius semetipsum imitatorem uirtutis ostendere, testemque doctrinae conuersacionem bonam habere. Talem itaque in pontificali constituite sede, cui et nos, qui gubernamus inperium, sincere nostra capita submittamus et eius monita, dum tanquam homines delinquimus necessario ueluti curantis medicamina suscipiamus. Hec autem g,cum dixisset inperator, petiit sinodus, ut magis ipse discerneret sapiens et pius existens. At ille, supra nos,inquit, est talis electio. Vos enim diuina gratia potiti et illo splendore fulgentes, melius poteritis eligere. Tunc sacerdotes egressi de episcopali sede tractabant.

§. i. Cum autem ordinatione diuina Ambrosius nondum baptizati electus fuisset, exultans inperator ait: Gratias tibi ago Domine omnipotens et saluator noster, quoniam huic uiro ego commiseram corpora, tu autem animas, et meam sentenciam ostendisti tuae iustitiae conuenire. Cumque sanctus Ambrosius contristaretur de hoc, quod acciderat,(ut idem ipse in suis epistolis scripsit)", confortauit eum inperator et ait: Noli timere, quia et Deus, qui te elegit,semper adiuuabit te, et ego adiutor et defensor tuus (ut meum ordinem decet) semper existam.

Item Nicolaus Papa [I.] Lothario Regi. Porro scias, quia relatum est nobis, quod, quicumque ad episcopatum in regno tuo prouehendus est, non nisi fauentem tibi permittas eligi. Idcirco apostolica auctoritate sub diuini iudicii obtestacione iniungimus tibi, ut in Treuerensi urbe et in Agrippina Colonia nullum eligi patiaris,antequam relatum super hoc nostro apostolatui fiat.

Item ex Concilio Parisiensi [I. cap. 8.] Si per ordinationem regiam honoris istius culmen peruadere aliquis nimia temeritate presumpserit, a conprouincialibus ipsius loci episcopis recipi nullatenus mereatur,quem indebite ordinatum agnoscunt. Si quis de conprouincialibus recipere eum contra interdicta presumpserit, sit a fratribus omnibus segregatus et ab ipsorum omnium karitate submotus.

Item ex Concilio Laudicensi, [c. 13.] Non est permittendum turbis electionem eorum facere, qui sunt ad sacerdotium promouendi.

Item ex secunda actione VI. sinodi CCCL. Episcoporum, [c. 3.] Omnis electio episcopi, uel presbiteri, aut diaconi a principibus facta irrita maneat secundum regulam, que dicit: „Si quis episcopus, secularibus potestatibus usus, ecclesias e per ipsas obtinuerit, deponatur, et segregeturs omnesque, qui illi communicant."

Item ex Concilio Martini Papae, [c. i.] Non liceat populo facere electionem eorum, qui ad sacerdotium promouentur, sed in iudicio episcoporumsit, ut ipsi eum probent, si in sermone et fide et spirituali uita edoctus sit.

His omnibus auctoritatibus laici excluduntur ab electione sacerdotum, atque iniungitur eis necessitas obediendi, nonlibertas inperandi.

Econtra uero scribitB. Gregorius Iohanni Episcopo primae Iustinianae Iliricae, [lib. IV. epist. 15.]

Quia igitur suscepta fratrum atque coepiscoporum relatio ad locum uos sacerdotii totius concilii unito consensu et serenissimi principis uoluntate declarat accersiri,gratias saluatori nostro magna cum exultationeretulimus. Nos quoqbe in persona fraternitatis tuaeper omnia consentimus, atque omnipotentem Dominum deprecamur, ut karitatem uestram sicut sua gratia elegit, itain omnibus sua protectione custodiat.

Item Gregorius Iohanni Subdiacono, [lib. II. Indict. 11. epist. 30.] Quanto apostolica sedes auctoritate cunctis prelata constat ecclesiis, tanto inter multiplices curas et illa nosualde sollicitat, ubi ad consecrandum antistitem nostrum spectatur arbitrium. Defuncto igitur Laurentio, Mediolanensi episcopo, sua nobis relatione clerus innotuit, in electione se filii nostri Constancii, diaconi sui, unanimiter consensisse. Sed quoniam eadem non fuit subscripta relatio, ne quid, quod ad cautelam pertinet, omittamus,idcirco huius precepti auctoritate suffultum Genuamte proficisci necesse est. Et quia illic multi Mediolanensiumcoacti barbarica feritate consistunt, eorum te uoluntates oportet eis in commune conuocatis perscrutari. Et si nulla eos diuersitas ab electionis unitate disterminat, siquidemin predicto filio nostro Constancio omnium uoluntates atque consensum perdurare cognoscis, tunc eum a propriis episcopis, sicut antiquitatis mos exigit, cum nostrae auctoritatis assensu, solatiante Domino, facias consecrari,quatinus huiusmodi seruata consuetudine et apostolica sedes proprium uigorem retineat, et a se concessa aliis iura nonminuat.

Item Gelasius Papa Philippo et Gerontio Episcopis. Plebs Dictrensis data nobis peticione defleuit, diu se sine rectoris proprii gubernatione dispergi. Ac, sicut asseritur, is qui a nobis iam probatus dicitur, a paucis et tenuibus iam putatur electus, cum ad nos pertineat,uniuersos assidua admonitione compellere, ut omnes inunum, quem dignum sacerdotio uiderint et sine aliqua reprehensione, consentiant. Et ideo, fratres karissimi,diuersos ex omnibus sepe dicti loci parrochiis presbiteros, diaconos et uniuersam turbam uos oportet sepius conuocare, quatinus non prout cuilibet libuerit, se a concordantibus animis talem, uobis ammonentibus, sibi querant sola diuinitatis attentione personam, quam nulla contrarietas a constitutis possit reuocare prescriptis.

Item Stephanus Episcopus seruus seruorum Dei, Romano Archiepiscopo Rauennati Nosse tuam fraternitatem uolumus, ad nostras aures fore peruentum, Immolensem episcopum ab hac lucem igrasse; in cuius successoris electione populi diuisionem prouenisse audiuimus. Quod quia sepe contingere solet, querentibus singulis que sua sunt, non que Iesu Christi, non a deo miramur. Verumtamen in hoc plurimum oportet tuam adhiberi sollicitudinem, ut conuocato clero et populo tali sibi eligatur per Dei misericordiam, cui sacri non obuient canones. Sacerdotum quippe est electio, et fidelis populi consensus adhibendus est; quia docendus est populus, non sequendus.

Item Nicolaus Papa Iohanni Rauennati Archiepisc. Episcopos per Emiliam non consecres, nisi post electionem cleri et populi.

Item Pelagius Papa Tulliano Episcopo Grumentino Litteras karitatis tuae suscepimus, quibus significas, Latinum diaconum tuum ad episcopatum ecclesiae Marcellianensis a clero et omnibus, qui illic conueniunt, postulari. Hoc itaque dicimus, ut si eum omnes eligunt, et uis eum concedere, gratum nobis esse cognosce; et si potest, ante diem sanctum festinet occurrere, ut uel sabato ipso noctis magnae post baptismum cum Dei gratia ualeat ordinari.

Idem Laurentio Episcopo Centumcelensi. Principali deuotissimorum militum, qui illic in ciuitate Centumcelensi consistunt, relatione ad nos directa, sacram insinuant se clementissimi principis inpetrasse, que eis presbiterum, diaconum et subdiaconum fieri debere precepit. Ideo hortamur dilectionem tuam, ut personas ipsas uideas, et diligenter requiras, ne aliquid contra canones commisissent; et si eos inculpabiles repereris, et uitae ipsorum testimonium laudabile uideris, ueniente mediana ebdomada pascae, (si Dominus uoluerit, et si uixerimus) unumquemque per offitia, que prediximus promouere non differas.

Item Leo IV. Lothario et Lodeuico Augustis. Reatina ecclesia, que per tot annorum spatia pastoralibus curis destituta consistit, dignum est, ut brachio amplitudinis uestrae subleuetur, ac gubernationis tegmine protegatur. Unde salutationis alloquio premisso uestram mansuetudinem deprecamur, quatinus Colono humili diacono eandem ad regendum ecclesiam concedere dignemini,ut, uestra licentia accepta, ibidem eum Deo iuuante consecrare ualeamus episcopum. Si autem in predicta ecclesia nolueritis ut preficiatur episcopus, Ausculanam ecclesiam, que uiduata existit, illi uestra serenitas dignetur concedere, ut consecratus a nostro presulatu Deo omnipotenti uestroque inperio grates peragere ualeat.

Item Ritae Comitissae. Nobis dominus inperator et inperatrix per suas epistolas direxerunt, ut Colonum in Reatina ecclesia, que pastoris offitio per longa iam tempora destituta uidebatur,episcopum facere deberemus, sicut et fecimus.

Item Stephanus Guidoni Comiti. Lectis sagacitatis uestrae apicibus, que defuncto ecclesiae Reatinae antistite clerum et plebem eiusdem elegisse futurum sibi antistitem, nobis consecrandum uestro studio directum esse, ne ipsa ecclesia diu sine proprio constet pastore, fatebantur; nos, de obitu prioris dolentes, nunc ipsum electum unanimitate et canonica ipsius ecclesiae electione, ut mandastis, tam citissime ordinare omisimus, quod inperialem nobis, ut mos est, absolutionis minime etulerit epistolam. Pro qua scilicet re ambiguum nobis est; ideo uoluntati uestrae in hoc parere distulimus, ne augustalis animus durissime quocumque modo perciperet. Sed scientes, ecclesiam Dominis sine proprio pastore diu non debere consistere, gloriae uestrae mandamus, quoniam nos aliter agere non debuimus, ut uestra sollertia inperiali (ut prisca consuetudo dictat)percepta licentia, et nobis, quemadmodum uos scire credimus, mperatoria directa epistola, tunc uoluntati uestrae parebimus de hoc, eundemque electum Domino adiuuanteconsecrabimus; quod, karissime fili, moleste nullo modo suscipiatis.

Item Leo Papa [I. ad Anastasium Thessalonicensem Episcopum, epist. LXXXII. al. LXXXIV. c. 6.] Metropolitano defuncto, cum in loco eius alius fuerit subrogandus, prouinciales episcopi ad ciuitatem metropolim conuenire debent, ut omnium clericorum atqueciuium uoluntate discussa ex presbiteris eiusdem ecclesiae uel ex diaconibus optimus ordinetur.

Item Ysidorus in libro Offitiorum Si in plebibus archipresbiteri obierint aut pro aliquo reatu exinde eiecti fuerint archidiaconus quantocius proficiscatur illuc, et cum clericis et populis ipsius plebis electionem faciat, quatinus dignus pastor domui Dei constituatur, et, dum ordinatur, eius prouidentia ipsa plebs custodiatur.

Item ex gestis Romanorum Pontificum. Agatho natione Siculus, cuius legatione fungens Iohannes episcopus Portuensis dominico die Octaua pascae in ecclesia S. Sophiae publicas missas coram principe et patriarcha latine celebrauit, hic suscepit diualem secundum suam postulationem, per quam reuelata est quantitas, que solita erat dari pro ordinatione pontificis facienda, sic tamen, ut, si contigerit post eius transitum electionem fieri,non debeat ordinari qui electus fuerit, nisi prius decretum generale introducatur in regiam urbem secundum antiquam consuetudinem, ut cum eorum conscientia etiussione debeat ordinatio prosperari.

§. i. Item Vitalianus natione Signensis direxit responsales suos cum sinodica iuxta s consuetudinem in regiam urbem apud piissimos principes, significans de ordinatione sua.

Item ex Historia ecclesiastica. Adrianus Papa Romam uenire Karolum regem ad defendendas res ecclesiae postulauit. Karolus uero Romam ueniens Papiam obsedit, ibique relicto exercitu in sancta resurrectione ab Adriano Papa Romae honorifice susceptus est. Post sanctam uero resurrectionem reuersus Papiam,cepit Desiderium regem; deinde Romam reuersus, constitui tibi sinodum cum Adriano Papa in patriarchio Lateranensi in ecclesia S. Saluatoris, que sinodus celebrata est a CLIU episcopis religiosis et abbatibus. Adrianus autem Papa cum uniuersa Sinodo tradiderunt Karolo ius et potestatem eligendiPontificem, et ordinandi apostolicam sedem. Dignitatemquoque patriciatus ei concesserunt. Insuper archiepiscopos et episcopos per singulas prouincias ab eo in-uestituram accipere diffiniuit, et ut, nisi a rege laudetur et inuestiatur episcopus, a nemine consecretur, et quicumque contra hoc decretum esset, anathematis uinculo eum innodauit, et nisi resipisceret, bona eius publicari precepit.

Item Leo Papa In Sinodo congregata Romae in ecclesia S. Saluatoris. Ad exemplum B. Adriani apostolicae sedis antistitis, quidomino Karolo, uictoriosissimo regi Francorum ac Longobardorum, patriciatus dignitatem, ac ordinationem apostolicae sedis, et inuestituram episcoporum concessit, egoquoque Leo, seruus seruorumDei, episcopus, cum cuncto clero ac Romano populo constituimus, confirmamus etcorroboramus, et per nostram apostolicam auctoritatemconcedimus atque largimur domino Ottoni primo, regiTeutonicorum, eiusque successoribus huius regni Italiae, inperpetuum sibi facultatem eligendi successorem, atquesummae sedis apostolicae Pontificem ordinandi, ac per hocarchiepiscopos seu episcopos, ut ipsi ab eo inuestituramaccipiant et consecrationem, unde debent, exceptis his, quosinperator pontifici et archiepiscopos concessit; et utnemo deinceps cuiusque dignitatis uel religionis eligendiuel patricium uel Pontificem summae sedis apostolicae, autquemcumque episcopum ordinandi habeat facultatem absqueconsensu ipsius inperatoris, (quod tamen fiat absque omnipecunia), et ut ipse sit patricius et rex. Quod si a clero etpopulo quis eligatur episcopus, nisi a supradicto regelaudetur, et inuestiatur, non consecretur. Si quis contrahanc apostolicams auctoritatem aliquid molietur, huncexcommunicacioni subiacere decernimus, et, nisi resipuerit,inreuocabili exilio puniri, uel ultimis suppliciis feriri.

Item Gregorius [lib. IV. Reg. epist. 34. ad Constantiam Augustam.] Salonitanae ciuitatis episcopus me ac responsale meo nesciente ordinatus est, et facta res est, que sub nullis anterioribus principibus euenit. Quod ego audiens, ad eundem preuaricatorem, qui inordinate ordinatus est, protinusmisi, ut omnino missarum solempnia nullo modo celebrare presumeret, nisi prius a serenissimis dominis cognoscerem,si hoc fieri iussissent; quod ei sub excommunicacionis interpositione mandaui. Qui contempto me atque despecto, in audacia quorumdam secularium hominum, quibus denudata sua ecclesia premia multa prebere dicitur, nunc usque missas facere presumit, atque ad me uenire secundum iussionem dominorum noluit. Ego autem preceptioni pietatis eorum obediens, eidem Maximo, quime nesciente ordinatus est, hoc, quod in ordinatione sua meuel responsalem meum pretermittere presumpsit, ita excorde laxaui, ac si me auctore fuerit ordinatus. Alia uero peruersa illius, scilicet mala corporalia, que cognoui,uel quia cum pecuniis electus est, uel quod excommunicatus missas facere presumpsit, propter Deum inreuisita preterire non possum. Et s si ad me diuistulerit uenire, exercere in eo districtionem canonicam nullo modo cessabo.

Item ex Tollet ano Concilio [XII. c. 6.] Cum longe lateque tractu terrarum diffuso commeantium inpeditur celeritas nunciorum, quo aut non queat regibus audientibus decedentis presulis transitus notificari, aut de successore morientis episcopi libera principiselectio expectari, nascitur sepe aut nostro ordini derelatione talium difficultas, aut regiae potestati, dum consultum nostrum pro subrogandis pontificibus sustinet,innumerosa necessitas. Unde placuit omnibus pontificibusYspaniae atque Galliae, ut, saluo priuilegio uniuscuiusque prouinciae, licitum maneat deinceps Tolletano pontifici,quoscumque regalis potestas elegerit, et iam dicti Tolletaniepiscopi iudicium dignos esse probauerit, in quibuslibetprouinciis in s precedentium sedibus preficere presules, etdecedentibus episcopis eligere successores, ita tamen,ut, quisquis ille fuerit ordinatus, post ordinationis suaetempus infra trium mensium spatium metropolitani propriipresentiam uisurus accedat.

Electiones quoque summorum Pontificum atque aliorum infra presulum quondam inperatoribus representabantur, sicut de electione B. Ambrosii et B. Gregorii legitur. Quibus exemplis et premissis auctoritatibus liquido colligitur, laicos non excludendos esse ab electione, neque principes esse reiciendos ab ordinatione ecclesiarum. Sed quod populus iubetur electioni interesse, non precipitur aduocari ad electionem faciendam, sed ad consensum electioni adhibendum. Sacerdotum enim (ut in fine superioris capituli Stephani Papae legitur) est electio, et fidelis populi est humiliter consentire. Desiderium ergo plebis requiritur an k clericorum electioni concordet. Tunc enim in ecclesiaDei rite preficietur antistes, cum populus pariter in eum acclamauerit, quem clerus communi uolo elegerit.

Unde Celestinus Papa ait [ad Episcopos Galliae, epist. II. c. 5.];

Cleri, plebisque consensus et desiderium requiratur.

Item Leo I. [ad Episcopos Viennensis prouinciae, epist. LXXXVII. al. LXXXIX.j

Vota ciuium, testimonia populorum, honoratorum arbitrium, electio clericorum in ordinationibus sacerdotum constituantur. Et infra: Per pacem et quietem sacerdotes, qui futuri' sunt, postulentur, teneatur subscriptioclericorum, honoratorum testimonium, ordinis conuentuset plebis.

Principibus uero atque inperatoribus electiones Romanorum Pontificum atque aliorum episcoporumreferendas usus et constitutio tradidit pro scismaticorum atquehereticorum dissensionibus, quibus nonnumquam ecclesia Dei concussa periclitabatur, contra quos legibus fidelissimorum inperatorum frequenter ecclesia munita legitur. Representabaturergo electio catholicorum principibus, ut eorum auctoritate roborata nullus hereticorum uel scismaticorum auderet contraire, et ut ipsi principes tamquam deuotissimi filii in eum consentirent, quem sibi in patrem eligi uiderent, et ei in omnibus suffragatores existerent, sicut Valentinianus B. Ambrosio legitur dixisse: ,,Noli timere, quia Deuss, qui te elegit,semper adiuuabit te, et ego adiutor et defensor tuus, ut meoordini decet, semper existam.

Unde Stephanus Papa statuit dicens:

Quia sancta Romana ecclesia, cui Deo auctore presidemus, a plurimis patitur uiolentias Pontifice obeunte, que ob hoc inferuntur, quia absque inperiali noticia Pontificis fit consecratio, nec canonico ritu et consuetudine ab inperatore directi sunt nuncii, qui scandala uetentfieri: uolumus, ut, cum instituendus est Pontifex, conuenientibus episcopis et uniuerso clero eligatur presente senatuet populo qui ordinandus est, et sic electus ab omnibuspresentibus legatis inperialibus consecretur, nullusque sine sui periculo iuramenta uel promissiones aliquas noua ad-inuentione audeat extorquere, nisi que antiqua exigit consuetudo, ne uel ecclesia scandalizetur, et inperialis honorificentia minuatur.

Verum, quia inperatores quandoquemodum suum ignorantes non in numero consentientium, sed primi distribuentium, immo exterminantium esse uoluerunt, frequenteretiam in hereticorum perfidiam prolapsi catholicae matris ecclesiaeunitatem inpugnare conati sunt, sanctorum Patrum statutaaduersus eos prodierunt, ut semet electioni non insererent, etquisquis eorum suffragio ecclesiam obtineret anathematis uinculoinnodaretur, sicut scriptura quoque diuina dicit, quod postquam Ezechias dissipauit excelsa, et contriuit statuas, etsuccidit lucos, confregitque serpentem eneum, quem fecitMoyses; uidelicet, quid illum serpentem Deus fieri iusserat, neserpentina morte populus interiret, ideo ipse populus colere etuenerari eum ceperat, et idcirco destruxit iste, quem iubenteDeo fecerat ille. Ac per hoc magna auctoritas ista habenda est inecclesia, ut, si nonnulli ex predecessoribus et maioribus nostrisfecerunt aliqua, que illo tempore potuerunt esse sine culpa, etpostea uertuntur in errorem et superstitionem, sine tarditate aliquaet cum magna auctoritate a posteris destruantur. Postremopresentibus legatis inperatorum et inconsultis electiones Romanorum Pontificum leguntur celebratae, et tandem idem inpera-tores religioso mentis affectu prefatis priuilegiis renunciauerunt,multa insuper donaria ecclesiae Dei conferentes.

Unde Gregorius IV. scribit:

Cum Adrianus secundus ad Romanum Pontificatum ab ecclesia Dei genitricis dominae nostrae, que dicitur. "Adpresepe,“ traheretur ad Lateranense patriarchium, cer-tatim a populo et clero et proceribus deportatus est.Quod audientes missi Lodoici inperatoris moleste tulerunt,indignati scilicet, quod, dum presentes essent, non fuerunt inuitati, nec optatae a se futuri presulis electioni interesse meruerunt. Qui accepta ratione, quod non causaAugusti contemptus, sed futuri temporis prospectu hoccommissum fuerat (ne uidelicet legatos principum inelectione Romanorum presulum mos expectandi per huiusmodi fomitem inolesceret), omnem indignationem medullitus sedauerunt, et ad salutandum electum etiam ipsi humiliter accesserunt.

Item pactum constitutionis Inperatoris primi Lodoici cum Romanis Pontificibus. Ego Lodoicus Romanus Inperator Augustus statuo et concedo per hoc pactum confirmationis nostrae tibi. Petro principi apostolorum, et per te uicario tuo domino Pascali summo Pontifici et successoribus eius in perpetuum, sicut a predecessoribus uestris usque nunc in uestra potestate et ditione tenuistis et disposuistis, ciuitatem Romanam cum ducatu suo, et suburbanis atque luculis omnibus, et territoriis eius montanis, atque maritimis littoribus, et portubus, seu cunctis ciuitatibus,castellis, oppidis, ac uillis in Tusciae partibus.

Idem: §. i. Quando diuina uocatione huius sacratissimae sedis Pontifex de hoc mundo migrauerit, nullus ex regno nostro aut Francus, aut Longobardus, aut de qualibet gente homo sub nostra potestate constitutus, licentiam habeat contra Romanos aut publice, aut priuatim ueniendi, uel selectionem faciendi, nullus que in ciuitatibus aut territoriis ad ecclesiae B. Petri apostoli potestatem pertinentibus aliquod malum propterea facere presumat; sed liceat Romanis cum omni ueneratione et sine qualibet perturbatione honorificam suo Pontifici exhibere sepulturam, et eum’,quem diuina inspiratione et B. Petri intercessione omnes Romani uno consilio atque concordia sine aliquapromissione ad Pontificatus ordinem elegerint, sine qualibet ambiguitate uel contradictione more canonico consecrare, et, dum consecratus fuerit, legati ad nos, uel ad successores nostros reges Francorum dirigantur, qui inter nos et illum amicitiam et caritatem ac pacem socient.

Item Leo IV. Lothario et Lodowico Augustis. Inter nos et uos pacti serie statutum et confirmatum est, quod electio et consecratio futuri Romani Pontificis non nisi iuste et canonice fieri debeat.]

Item Constitutio primi Heinrici et primi Ottonis cum Romanis Pontificibus. Constitucio primi Heinrici et primi Ottonis cum Romanis Pontificibus. Ut nullus missorum nostrorumcuiuscumque inpeditionis argumentum in electione Romani Pontificis componere audeat, omnino prohibemus.

Item: §. i. In electione Romanorum Pontificum neque liber, neque seruus ad hoc uenire presumat, ut illis Romanis,quos ad hanc electionem per constitutionem sanctorum Patrum antiqua admisit consuetudo, aliquod faciat inpedimentum. Quod si quis contra hanc nostram constitutionem facere presumpserit, exilio tradatur.

Item Constitucio Ottonis. Tibi domino Iohanni Papae ego rex Otto promittere et iurare facio per Patrem et Filium et Spiritum sanctum,et per hoc lignum uiuificae crucis, et per has reliquias Sanctorum, quod, si (permittente Deo Romam uenero,sanctam Romanam ecclesiam et te rectorem ipsius exaltabo secundum meum posse, et numquam uitam, aut membra,neque ipsum honorem quem habes, mea uoluntate,aut meo consensu, aut meo consilio, aut mea exorta-cione perdes, et in Roma nullum placitum aut ordinationem faciam de omnibus, que ad Te aut ad Romanos pertinent, sine tuo consilio, et quicquid de terra S. Petri ad nostram potestatem uenerit, tibi reddam. Cuicumque regnum Italicum commisero, iurare faciam illum, ut adiutor tui sit ad defendendam terram S. Petri secundum suum posse.

Item ex primo libro Capitulorum Caroli et Lodowici [Imperatorum c. 84.] Sacrorum canonum non ignari, ut in Dei nomine sancta ecclesia suo liberius potiatur honore, assensum ordini ecclesiastico prebemus, ut scilicet episcopi per electionem cleri et populi secundum statuta canonum de propriadiocesi, remota personarum et munerum acceptione, obuitae meritum et sapientiae donum eligantur, ut exemplo et uerbo sibi subiectis usquequaque prodesse ualeant.

Ex his constitutionibus et pacto Lodowici inpera-toris deprehenditur, inperatores illis renunciasse priuilegiis, que de electione summi Pontificis Adrianus Papa Karolo inperatori’, et adimitacionem eius Leo Papa Ottoni I. regi Theutonicorum fecerat.Cum ergo ex premissis auctoritatibus cunctis liqueat electionemclericorum tantummodo esse, queritur, quorum sit ipsa electio, anclericorum maioris ecclesiae tantum, an etiam religiosorum aliorum, qui in eadem ciuitate fuerint f Sed (sicut in breuiatione canonum Fulgentii, Cartaginensis ecclesiae diaconi‘, inuenitur) septimoconcilio iWce/m‘ et Macer ens/ concilio statutum est, utad eligendum episcopum sufficiat ecclesiae matricis arbitrium. Nunc autem sicut electio summi Pontificis non a Cardinalibustantum, immo etiam ab aliis religiosis clericis auctoritate Nicolai Papae est facienda, ita et episcoporum electio non a canonicis tantum, sed etiam ob aliis religiosis clericis, sicut in generali Sinodo Innocentii Papae Romae habita constitutum est. Ait enim:

Obeuntibus sane episcopis, quoniam ultra tres menses uacare ecclesiam sanctorum Patrum prohibent sanctiones,sub anathemate interdicimus, ne canonici de sede episcopali ab electione episcoporum excludant religiosos uiros, sed eorum consilio honestam et idoneam personam inepiscopum eligant. Quod si exclusis religiosis electio facta fuerit, quod absque eorum consensu et conniuentia factum fuerit, irritum habeatur et uacuum.

Nunc ergo queritur, si uota eligentium in duas se diuiserint partes, quis eorum sit preferendus alteri f De his ita scribit Leo Episcopus [ad Anastasium Thessalonicensem Episcopum, epist. LXXXII. al. LXXXIV. cap. 5.]

Si forte, quod nec reprehensibile, nec in religiosum iudicamus, uota eligentium in duas se diuiserint partes,is metropolitani iudicio alteri preferatur, qui maioribus iuuatur studiis et meritis; tantum ut nullus detur inuitis et non petentibus, ne plebs inuita episcopum non optatum contempnat", aut oderit.

Hinc considerandum est, a quibus uel quo tempore sacri ordines sint distribuendi, uel quibus in locis patriarchae,primates, archiepiscopi, episcopi, corepiscopi et reliqui sacerdotessint ordinandi. A quibus ordinentur episcopi, in Ni ceno Concilio diffinitum est, in quo sic legitur, [c. 4.]

Episcopi ab omnibus, qui sunt in sua prouincia, debent ordinari. Si uero hoc difficile fuerit, uel urgente necessitate, uel itineris longitudine, tres episcopi debent in unum congregari, ita ut ceterorum, qui absentes sunt,consensum litteris teneant. Potestas sane uel confirmatio pertinebit per singulas prouincia ad metropolitanum episcopum.

Item Anacletus Papa [ad Episcopos Italiae, epist. II.] Ordinationes episcoporum auctoritate apostolica abomnibus, qui in eadem prouincia sunt, episcopis celebrandae sunt.

§. i. Quod si omnes simul minime conuenire potuerint, assensum tamen suis prebeant precibus, ut ab ipsa ordinatione animo non desint.

Ex Concilio Arausicano I. c, 21. De abiectione eius, quem duo presumpserint ordinare episcopi in nostris prouinciis, placuit de presumptoribus, ut sicubi contigerit duos episcopos tertium ordinare, et ipse, et auctores dampnabuntur, quo cautius ea, quesunt antiquitus instituta, seruentur.]

Item Anicius Papa [in epistola ad Episcopos Galliae.] Conprouinciales episcopi, si necesse fuerit, ceteris consentientibus a tribus episcopis iussu archiepiscopi consecrari possunt.

Item Innocentius [Papa ad Victricium Episcopum Rothomagensem epist. II. c. i.] Extra conscientiam metropolitani nullus audeat ordinare episcopum. Integrum enim est iudicium, quod plurimorum sentenciis confirmatur. Nec unus episcopus presumatordinare episcopum, ne furtiuum beneficium prestitum uideatur. Hoc enim et sinodus Nycena constituit atqueconstituendo diffiniuit.

Item Gelasius uniuersis episcopis per Dardaniam Quia per ambitiones illicitas non pudet quosdam ecclesiarum iura turbare, ac priuilegia, que metropolitanis uel prouincialibus episcopis decreuit antiquitas, temeraria presumptione peruadere, propter quod etiam communionis apostolicae desiderant tenere dissidium,quod scilicet ab eius auctoritate diuisi uel inpune proprias usurpationes exerceant, non respicientes, quia eterno iudici rationem tam de catholicae sinceritatis iniuria, quamde traditionum preiudiciis paternarum non sine perpetuae sint dampnationis interitu reddituri, si in hac obstinatione permanserint, karitatem uestram duximus instruendam,ut uos omnes in commune fratres, per Dardaniam, siue per contiguam quamque prouinciam constituti, qui uos sub metropolitanis uestris esse meministis, et ab eisdem substitui decernentes, sicut uetus consuetudo deposcit,unanimiter studeatis antistites, et uicissim, si metropolitanus humanae condicionis sorte recesserit, a conprouincialibus episcopis, sicut forma transmisit, sacrari omnibus modis censeatis, neque & sibi quod uobis antiqua dispositione concessum est patiamini uendicare; quatinus et inter ipsas aduersantium uoluntatum procellas ueterum regulas nullatenus custodire cessetis, sicut persecutionum temporediuersarum Patres nostros constanter fecisse non dubium est.

Item ex Concilio Martini Papae. Episcopum oportet maxime quidem ab omni concilio constitui. Sed si hoc aut pro necessitate,aut pro longinquitate itineris difficile fuerit, ex omnibus trescolligantur, et omnium presentium uel absentium subscriptiones teneantur, et sic postea ordinatio fiat.

§. i. Huius autem rei potestas in omni prouincia ad metropolitanum pertinet episcopum.

Item ex Concilio Niceno [I. cap. 6.] Illud generaliter est clarum, quod, si quis preter sentenciam metropolitani factus fuerit episcopus, hunc magna sinodus diffiniuit episcopum esse non oportere.

Conprouincialium episcoporum uniuersaliter desideratur consensus in ordinatione episcopi. Quod si aliqui animositate ducti contradicere uoluerint, obtineat sentencia plurimorum.

Unde in Niceno Concilio, [c. 6.];

Sane, si communi omnium consensu rationabiliter probato secundum ecclesiasticam regulam, duo uel tres animositate ducti per contentionem contradicant, obtineat plurimorum sententia sacerdotum

Item ex Concilio Martini Papae. Non debet ordinari episcopus absque consilio et presentia metropolitani episcopi. Adesse autem oportet omnes, qui sunt in prouincia sacerdotes, quos per suam debet epistolam conuocare metropolitanus. Et quidem si omnes occurrant, bene; si hoc autem difficile fuerit, pluriores oportet occurrere. Qui autem non conueniunt, presentiam sui per epistolas suas faciant, et sic omnium facto consensu ordinationem episcopi fieri oportet. Si autem aliter, preter quod a nobis terminatum est, fuerit factum,talem ordinationem nichil preualere decernimus.

§. 1. Si autem secundum canones ordinatioepiscopi fuerit tacta, et aliquis cum sua malicia in aliquocontradixerit, plurimorum consensus obtineat.

Item ex Concilio Antio ceno, [c. 19.] Episcopum non ordinandum sine consilio et presentia metropolitani episcopi, cui melius erit, si ex omni prouincia congregentur episcopi. Quod si fieri non potest, hi, ui adesse non possunt, propriis litteris consensum suume ipso designent, et tunc demum post plurimorum siue per presentiam siue per litteras consensum sentencia consona ordinetur. Quod si aliter, quam statutum est, fiat, nichil ualere huiusmodi ordinationem,

§. 1. Si ueroetiam secundum diffinitas regulas ordinatio celebretur,contradicant autem aliqui propter proprias et domesticas simultates, his contemptis sentencia de eo obtineat plurimorum.

Si autem prouinciam primatem habere constiterit, nec etiam metropolitano absque eius conscientia episcopum consecrare licebit.

Unde Leo Papa urbis Romae Anastasio Episcopo, [epist. LXXXII. al. LXXXIV. c. 6.]

De persona autem consecrandi episcopi, et de cleri plebisque consensu metropolitanus episcopus ad fraternitatem tuam referat, quodque in prouincia bene placuit scire tefaciat, ut ordinationem rite celebrandam tua quoque confirmet auctoritas. Que rectis dispositionibus nichil morae aut difficultatis debebit afferre, ne gregibus Domini diu desit cura pastorum.

Item ex Concilio Cartaginensi III. [c. I2.] Placet omnibus, ut inconsulto primate cuiuslibet prouinciae tam facile nemo presumat, licet cum multis, in squocumque loco sine eius (ut dictum est) precepto episcopum ordinare.

§. i. Si autem necessitas fuerit, tres episcopi,in quocumque loco sint, cum primatis precepto ordinare debebunt episcopum.

Item ex Niceno Concilio, [c. 6.] Mos antiquus perduret in Egipto, uelLibia, et Pentapoli, ut Alexandrinus episcopus horum omnium habeat potestatem, quoniam quidem et Romano episcopoparilis mos est.

§. i. Similiter autem et apud Antiochiamceterasque prouincias honor suus unicuique seruetur ecclesiae.

Item ex eodem, [cap. 7.] Quoniam mos antiquus obtinuit et uetusta traditio, ut Eliae, id est Ierosolimorum episcopo, honor deferatur,habeat consequenter honorem, manente tamen metropolitanae ciuitatis propria dignitate.

Qui uero a conprouincialibus suis cum metropolitani licentia fuerit ordinatus, infra constituta tempora eius se representet conspectibus .

Unde in Tarraconensi Concilio, [c. 5.] legitur:

Si quis in metropolitana ciuitate episcopus non fuerit ordinatus, posteaquam suscepta benedictione per metropolitani litteras honorem episcopi fuerit adeptus, id optimum esse decreuimus, ut postmodum statuto tempore, idest inpletis duobus mensibus, se metropolitani sui presentet aspectibus, ut ab illo monitis ecclesiasticis instructus plenius quid obseruare debeat recognoscat. Quodsi forte hoc inplere neglexerit, in Sinodo increpatus a fratribus corrigatur. Et si forte infirmitate aliqua ne hocinpleat fuerit inpeditus, hoc suis litteris metropolitano indicare procuret.

His auctoritatibus datur intelligi, quod episcopi a conprouincialibus suis debent ordinari. Sed queritur, si in prouincia fuerint plurimi episcopi, et contigeritforte unum remanere episcopum, quid fieri debeat? Ille, quia solus est, non potest ordinare episcopum; conprouinciales non habet, cum quibus consecrare episcopum ualeat. Cum ergotalis necessitas fuerit, quid faciendum sit, in Sardicensi Concilio diffinitur, in quo [cap. 5.] sic statutum legitur:

Si forte in prouincia unum tantum remanere episcopum contigerit, superstes episcopus conuocet episcopos uicinae prouinciae, et cum eis ordinet conprouinciales sibi episcopos. Quod si facere neglexerit, populi conueniant episcoposuicinae prouinciae, et illi prius commoneant episcopum, qui in eadem prouincia commoratur, et ostendant, quod sibipetant populi rectorem, et doceant iustum essej ut ueniat ipse, et cum eis ordinet episcopum. Sed si litteris conuentus tacuerit et dissimulauent, nichil que rescripserit,tunc satisfaciendum est populis, ut ueniant ex uicina prouincia, et episcopum ordinent.

Archiepiscopi autem ab omnibus suae prouinciaeepiscopis debent ordinari.

Unde Anicius Papa ait [in epist. ad Episcopos Galliae]:

Archiepiscopus ab omnibus suae prouinciae episcopis ordinetur.

§. i. Hoc autem , quod de archiepiscopi consecratione preceptum est, ut omnes suffraganei eumordinent, nullatenus licet inmutari, quia ille& qui preestab omnibus episcopis, quibus preest debet constitui, Sinautem aliter presumptum fuerit, uiribus carere non dubium est, quia irrita erit secus acta ordinatio.

De episcopis non ordinandis a paucioribus quam a tribus episcopis, scribit Anacletusep. II. ad episcopos Italiae] dicens:

Porro et Ierosolimitarum primus archiepiscopus B. Iacobus, qui Iustus dicebatur, et secundum carnem Domini frater nuncupatus est, a Petro, Iacobo et Iohanne apostolis ordinatus est, successoribus uidelicet dantibus formam eorum , ut minus & quam a tribus episcopis, reliquisque omnibus assensum prebentibus, nullatenus episcopus ordinetur, et communi uoto ordinatio celebretur.

Presbiteri uero et cor episcopi ob uno episcopo ordinari possunt.

Unde Anacletus [epist. II. ad Episcopos Italiae]:

Reliqui sacerdotes a proprio ordinentur episcopo, ita ut ciues et alii sacerdotes assensum prebeant, et ieiunantes celebrent ordinationem. Similiter et diaconi ordinentur. Ceterorum autem graduum distributioni trium ueracium testimonium episcopi scilicet approbatione sufficere potest.

Item in S palen si [Concilio II., c. 6.] legitur:

Episcopus sacerdotibus ac ministris solus honorem dare potest, solus auferre non potest.

Queritur de illis, qui ordinantur ab eis, quosnon constat fuisse episcopos, an sint iterum consecrandi, annon f Quod uero consecrandi non sint, probatur auctoritate Gregorii, qui scribens Ioli anni Episcopo Rauennati, [lib. II.epist. 32.] ait:

Sicut semel baptizatus iterum baptizari non debet, sic et semel consecratus iterum consecrari non potest. Sed siquis cum leui culpa ad sacerdotium uenit, pro culpa penitencia debet indici, et tamen ordo seruetur

Econtra idem Gregorius testatur scribens cuidam episcopo:

Presbiteri, quos reperisti, si incogniti fuerint uiriilli, qui ordinantur, et dubium est, eos episcoposfuisse, an non, qui eos ordinauerunt, si bonae actionisuirique catholici sunt ipsi presbiteri, et in ministerioChristi omni que sancta lege edocti, ab ipiscopo suo benedictionem presbiteratus suscipiant et consecrentur, et sicministerio sacro fungantur.

Quod ergo consecratus in eodem ordine iterum consecrari prohibetur, de eo intelligendum est, qui consecratus est ab illo, quem certum erat ius consecrandi habere. Qui autem ab illo consecratur, quem non constat ius consecrandi habuisse,iterum consecrandus est, quia si ille ius consecrandi non habuerit, iste ex olei effusione nichil consecrationis accepit. Et quia in ipso ordine consecratus non erat, nunc quasi primum ad consecrationem ueniens ab episcopo sacerdotalem benedictionem etconsecrationem consequitur. Si autem ius consecrandi habueritis, in prima unctione consecutus est consecrationem; insecunda uero non reiteratur consecratio, sed sola unctio, sicut dequo dubium est, an sit baptizatus, an non, debet baptizari;qui si prius baptizatus non fuerat, consequitur gratiam baptismi,si autem baptizatus erat, nichil accipit in secunda unctione, nec pertinet hoc ad reiteracionem baptismi, sed ad cautelam salutis.Hoc etiam de ecclesiis consecrandis similiter obseruandum est.

Unde in Niceno Concilio;

Ecclesiis semel Deo consecratis non debet iterum consecratio adhiberi, nisi aut ab igne exustae, aut sanguinis effusione, aut cuiuscumque semine pollutae fuerint: quia sicut infans a qualicumque sacerdote m nomine Patris et Filii etSpiritus sancti semel baptizatus, non debet iterum baptizari,ita nec locus Deo dicatus iterum consecrandus est, nisipropter eas causas, quas superius nominauimus, si tamenfidem sanctae Trinitatis tenuerunt, qui eum consecrauerunt.

Inter episcopos autem et corepiscopos hec differentia est, quod episcopi non nisi in duitatibus, cor episcopi etiam in uicis ordinari possunt. Episcopi formatas tribuunt,cor episcopi non nisi commendaticias et pacificas dare ualent. Episcopi ius consecrandi habent, corepiscopi minores tantummodo ordines tribuunt, Leuiticam autem eet sacerdotalem benedictionem prestare non valent.

De his ita scribit Leo Episcopus omnibus Episcopis [epist. LXXXVI. al. LXXXVIII.]

Quamuis corepiscopis et presbiteris plurima cum episcopis ministeriorum communis sit dispensatio, quedam tamen sibi prohibita nouerint, sicut est presbiterorum et diaconorum, et uirginum consecratio, constitutioaltaris, ac benedictio uel unctio. Sic piidem nec erigerealtaria, nec consecrare ecclesias eis licitum est s, necper inpositionem manuum fidelibus baptizatis uel conuersis hereticis paracletum Spiritum sanctum tradere, neccrisma conficere, nec crismate baptizatorum frontes signare, nec publice quidem in missa quemquam penitentemre conciliare, nec formatas cuilibet epistolas mittere.

Hec enim omnia illicita sunt corepiscopis, qui ad exemplum et formam LXXII. discipulorum esse noscuntur, uel presbiteris, qui eandem gestant figuram.]

Quoniam, quamquam consectationem habeant, pontificatus tamen apicem non habent.

Hi uero propter insolentiam suam,qua episcoporum offitia sibi usurpabant, ab ecclesia hodie prohibitisunt.

Unde Dama sus Papa ait [ad Episc. Africae, epist. V.]

Corepiscopi tam ab hac sacra sede, quam ab episcopis totius orbis prohibiti sunt. Nimis enim eorum insti-tucio inproba, nimis est et praua, quia, ut de summosacerdotis ministerio aliquid presumant, omni auctoritatecaret

§. i. Nam non amplius, quam duos ordines inter discipulos Domini esse cognouimus, id est duodecim apostolorum, et LXXII. discipulorum . Unde iste tertius processerit, ignoramus Et quod ratione caret exstirpare necesse est.

§. 2 Quod autem episcopi non sint, quiminus quam a tribus episcopis ordinati sunt, omnibuspatet. Prohibitum, est enim a sanctis Patribus, ut quiab uno uel a duobus sunt ordinati episcopis non nominentur episcopi. Si nomen non habent, qualiter offitiumhabebunt?

Item Urbanus [Papa II.]

Quorum uices in ecclesia episcopi habeant, et quis eis hanc dignitatem dare debeat, S. Augustinus ostendit, inquiens: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii Patres missi sunt apostoli: pro apostolis filii nati sunt, constituti sunt episcopi. Hodie enim episcopi, qui sunt per totum mundum, unde nati sunt? Ipsa ecclesia patres illos appellat, ipsa illos genuit, et ipsa illos constituit in sedibus patrum. Non te ergo putes desertam, quia non uides Paulum,quia non uides Petrum, quia non uides illos, per quos nata e$: de prole tua creuit tibi paternitas. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii: constitues eos principes super omnem terram. Filios genuit ecclesia, constituit eos pro patribus suis principes super omnem terram.“

Tonsura uero clerici de manu abbatis suscipipotest, si eidem abbati manus inpositio ab episcopo facta noscatur.

Unde in Septima Sinodo [c. 14.] legitur:

Quoniam uidemus multos sine manus inpositione a paruula etate tonsuram clerici accipientes, nondum queab episcopo manus inpositione percepta super ambonem irregulariter in collecta legentes, precipimus amodo id minime fieri. Id ipsum quoque conseruandum est etiaminter monachos.

§. 1. Lectoris autem manus inpositionelicentia est unicuique abbati solummodo in propriomonasterio faciendi, si dumtaxat eidem abbati manus inpositio facta noscatur ab episcopo secundum morem pre-ficiendorum abbatum, dum constet illum presbiterum esse.

§. 2. Simili modo secundum antiquam consuetudinem corepiscopum preceptione oportet episcopi promouere lectores.

Ab episcopis alterius ciuitatis clericus ordinari non poterit, nec etiam a proprio absolute ordinandus est: absoluta autem ordinatio Calcedonensi Concilio prohibetur, et uacuam huberemanus inpositionem precipitur; in quo sic statutum est, [can. 6.] :

Neminem absolute ordinari presbiterum iubemus», uel diaconum, nec quemlibet in ecclesiastica ordinatione constitutum, nisi manifeste in ecclesia ciuitatis, siue possessionis, aut in martirio, aut in monasterio, hic qui ordinatur, mereatur ordinationis publicae uocabulum. Eorum autem, qui absolute ordinantur, decreuit sanctas modus uacuam habere manus inpositionem, et nullum tale factum ualere ad iniuriam ipsius, qui eum ordinauit.

Item ex Sinodo Urbani [II.] habita Placentiae [c. I5.] Sanctorum canonum statutis consona sanctientes decernimus, ut sine titulo facta ordinatio irrita habeatur, et in qua ecclesia quilibet titulatus est, in ea perpetuo perseueret.

§. i. Omnino autem in duabus aliquem titularinon liceat, sed unusquisque, in qua titulatus est, in ea tantum canonicus habeatur. Licet enim episcopi dispositioneunus diuersis preesse possit ecclesiis, canonicus tamenprebendarius, nisi unius ecclesiae, in qua conscriptus est,esse non debet.

§. i. Si que tamen capellae sunt, que suis redditibus clericos sustentare non possunt, ea cura ac dispositio preposito maioris ecclesiae, cui capellae subditae esse uidentur, inmineat, et tam de possessionibus quam de ecclesiasticis capellarum offitiis ipse prouideat.

In eodem etiam concilio antiquis nouem prefationibus decima addita est, que ita se habet: Equum et salutare, que et unigenitum tuum S. Spiritus obumbratione concepit, et uirginitatis gloria permanente lumen eternum mundo effudit,Iesum Christum Dominum nostrum

De clericis uero non ordinandis ab episcopo alterius ciuitatis, in Sardie ensi Concilio, [c. 18. et 19.] statutum est, in quolanuarius Episcopus legitur dixisse:

Illud quoque sanctitas uestra statuat, ut nulli episcopo liceat alterius ciuitatis ecclesiasticum sollicitare et in suadiocesi clericum ordinare. Quia ex his contentionibussolent nasci discordiae, et ideo prohibeat omnium sentencia, ne quis hoc facere audeat.

§. 1. Osius episcopus dixit:Et hoc uniuersi constituimus, ut quicumque ex alia parrochiauoluerit alienum ministrum sine consensu ipsius et sineuoluntate ordinare, non sit rata eius ordinatio.

Item Innocentius [ad Victricium Rothomagensem Episcopum, epist. II. c. 7.] De aliena ecclesia ordinare clericum nullus presumat, nisi eius episcopus precibus exoratus concedere uoluerit.

Item ex Niceno Concilio, [c. 16. in fin.] Si quis ausus fuerit aliquem, qui ad alterum pertinet, in ecclesia ordinare, cum non habeat consensum illius episcopi, a quo recessit clericus, irrita sit huiusmodi ordinatio.

Item ex Concilio Calcedonensi, [c. 20.] Clericos in singulis ecclesiis constitutos non liceat, sicut iam diffiniuimus, in alterius ciuitatis ecclesiis ordinari; sed quiescant in ea, in qua ab initio ministrare meruerunt, exceptis illis, qui proprias ciuitates perdiderunt, et ex necessitate ad alias ecclesias migrauerunt. Si ueroquicumque episcopus post diffinitionem istam ad alium episcopum pertinentem clericum susceperit, placuit sanctae sinodo, et hunc, qui suscepit, et eum, qui susceptus est,tamdiu excommunicatos manere, quamdiu ipse clericus re-uertatur ad propriam ecclesiam.

Item Gregorius Fortunato Episcopo Neapolitano [lib. V. epist. ii.] Fraternitatem tuam a nobis petisse recolimus, ut Gratianum ecclesiae Enafrenae diaconem tuae concederemus ecclesiae ordinandum. Et quoniam nec episcopum,cui obsecundare debeat, propria habet ecclesia, hoste scilicet prohibente, quo suum debeat ministerium exhibere, peticionem tuam non preuidimus differendam. Idcirco scriptis tibi presentibus eum necessario duximus concedendum, habiturus licentiam illum diaconum nostra inter-

Item ex Concilio Cartaginensi II. [c. 5] Primatus episcopus Begeselitanus dixit: Suggero sanctitati uestrae, ut statuatis, non licere clericum alienum ab aliquo suscipi sine litteris episcopi sui, neque apud seretinere, nec laicum usurpare sibi de plebe aliena, ut eum obtineat sine conscientia eius episcopi, de cuius plebe est. Gratus episcopus dixit: Hec obseruantia pacem custodit; nam et memini in sanctissimo concilio Sardicensi similiter statutum, ut nemo alterius plebis hominem usurpet: sed si forte erit necessarius, petat a collega suo,et per consensum sui episcopi habeat.

Item ex Concilio Calcedonensi, [c. 13.] Extraneo clerico et lectori extra suam ciuitatem sine commendaticiis litteris proprii episcopi nusquam penitusliceat ministrare.

Item ex sermone S. Augustini ad populum. Hortamur Christianitatem uestram, ut iuxta sanctorum canonum instituta, in ecclesiis a uobis fundatis aliunde ueniens presbiter non suscipiatur, nisi a uestrae fuerit ecclesiae episcopo consecratus, aut ab eo per commendaticias litteras suscipiatur.

Item ex Concilio Antioceno, [c. 7.] Nullum absque formata, quam Greci epistolam dicunt, suscipi peregrinorum clericorum oportet.

Dimissorias uero litteras episcopus non nisi rogatus tribuatsicut statutum est in Sinodo habita Romae.

Episcopus subiecto sibi sacerdoti, uel alii clerico, nisi ab ipso postulatus, dimissorias non faciat, ne ouis quasi perdita aut errans inueniatur.

Item ex Concilio Cartaginensi III. [c. 21.] Clericum alienum, nisi concedente episcopo, nemo audeat uel retinere, uel promouere in ecclesiam sibi creditam. Clericorum autem nomen etiam lectores et psalmistae et hostiarii retinent.

Item ex Concilio Mileuitano [II. c. 15.] Placuit, ut quicumque in ecclesia uel semel eligitur, ab alia ecclesia ad clericatum non teneatur.

Qualiter uero commendaticia, uel dimissoria seu formata epistola facienda sit, uidendum est. Debent namque litterae grecae interponi in ea epistola, et\non sine causa. Greca enim elementalitterarum numeros etiam exprimere, nullus, qui uel tenuiter grecisermonis noticiam habet, ignorat. Ne igitur in faciendis epistoliscanonicis, quas mos latinus „ Formatas“ uocat, aliqua fraus falsitatis temere presumeretur, hoc a Patribus CCCXVIII. Niceae congregatis saluberrime inuentum est et constitutum, utformatae epistolae hanc calculationis seu supputationis habeantrationem, id est, ut assumantur in supputationem prima grecaelementa Patris, et Filii, et Spiritus sancti, hoc est, II. T. A. queelementa octogenarium et quadringentesimum et primum significant numerum. Petri quoque apostoli prima littera, id est II.,que numerum octoginta significat; eius quoque, qui scribit,episcopi prima littera ; cui scribitur, secunda littera; accipientis,tertia littera; ciuitatis quoque, de qua scribitur, quarta, et indictionis, quecumque est illius temporis, numerus assumatur. Atque ita his omnibus grecis litteris, que, ut diximus, numeros exprimunt, in unum ductis, unam, quecumque fuerit collecta,summam epistola teneati; hanc qui suscipit, omni cumcautela requirat expresse. Addat preterea separatim in epistola etiam nonagenarium et nonum numerum , qui secundum greca elementa significat Apgv.

Exemplar formatae epistolae, que in Nicena Sinodo a CCCXVIII. Patribus facta est. In nomine Patris II., et Filii T., et Spiritus sancti A. II.Walterio Spirensi episcopo ego Burchardus sanctae Vormaciensis ecclesiae deuotus gregis Christi famulus, in Deouero summae felicitatis beatitudinem. Cum sancta catholica ecclesia prompta sit sequi documenta euangelica, quedicunt: Qui recipit prophetam in nomine prophetae,accipiet mercedem prophetae, et qui recipit iustum innomine iusti, mercedem iusti accipiet, etc. et Apostolusiubeat hospitalitatem sectari, et necessitatibus sanctorum uirorum communicare; tamen propter eos S, qui cauteriatam habent suam conscientiam, dicentes se esse simplices, cum sint astutia diabolica repleti, et pro opere pietatis dicunt se de loco ad locum transire, cum sint sua malicia faciente fugitiui, et dicunt se esse ministerio sacro insertos, cumnon sint: statutum est a sanctis Patribus, neminem clericumalienum et ignotum recipi ab aliquo episcopo, et inthronizari in sua ecclesia, nisi habeat a proprio episcopo epistolam, que in canonibus nominatur Formata. Ideo notumfacimus fraternitati uestrae, quod presens frater noster,harum litterarum portitor, nomine Hermannus, non pro suanequicia expulsus est a nobis, sed postulantibus fratribus,eo quod ex familia nostra fuit et noster baptizatus, fecimusei libertatem receptam in cornu altaris canonice, etordinauimus eum ad gradum presbiterii. Cui etiam hasdimissorias siue commendaticias litteras facimus, et eum ad uestram dilectam fraternitatem dirigimus, ut in uestraparrochia sub uestro sacro regimine et defensione consistereualeat. Ego, inquam, Burchardus humilis episcopus, innomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, et in unitatesanctae ecclesiae, in qua Petro datum est ius ligandi atquesoluendi, absoluo Hermannum presbiterum de ciuitate Vormaciensi indictione X., et licentiam do uobis inthroni-zandi eum in quacumque ecclesia uultis uestrae parrochiae.Plane ergo epistolam grecis litteris hinc inde munire de-creuimus, et annulo nostrae ecclesiae firmare censuimus.Fraternitatem uestram Christus nobis incolumem conseruet. II. T. A. II. B. E. Z. S. J4pqv. Data VormaciaeIdibus Marcii, anno Dominicae incarnationis MXII. Indictione X.

Incipit epistola formata a CCCXVIII. Episcopis et ab Attico Constantinopolitanae urbis Episcopo edita: Sanctissimo in Christo fratri summa dulcedine karitatis amplectendo A., illius ciuitatis episcopo, T., illius ecclesiaepresul, Constantinopolitanae urbis Episcopo edita:Sanctissimo in Christo fratri summa dulcedine perpetuae beatitudinis optat in Christo salutem.S2. T. A. ii. De cetero nouerit sancta fraternitas uestra, quod iste clericus, Hermannus nomine, nostra in parrochia instructus ac detonsus, paruitatem nostram rogauit, quatinus illi commendaticias litteras conscriberemus, quibus uestrae celsitudini commendatus sub tuitione uestri regiminis degere posset; cuius uoluntati consentientes secundum canonicam auctoritatem litteras ei dimissorias dedimus, per quas et ipsiconcedimus, ut sub uestro magisterio diuinae seruituti insistens suae deseruiat utilitati, et uobis licentiam tribuimus,ut, si dignum eum iudicaueritis, ad sacros ordines pro-moueatis. Commendatum ergo eum curae uestrae suscipite,et nostris ex partibus absolutum in uestrarum ouium numerocustodite. Quas litteras, ut uigore ueritatis firmatae indubitanter a uobis suscipiantur, litteris grecis, ut canonica docetauctoritas, confirmare sategimus. Sancta Trinitas uestrambeatitudinem ad regimen sanctae suae ecclesiae perpetualiterbene ualere concedat, kuqv . (uel sic: Et. 0. (que eandem summam exprimunt) indictione X. Continet hec formata epistola summam numeri MCCCXV. Y. grecam in nomineillius primam ponimus, quia Greci eam in quibusdam locis pro Y. consonante ponunt, sicut est david et svayyihov)].

Queritur de his qui ah episcopis suis promonericontempnunt, an inuiti sint sublimandi, an non ?

De his ita statutum inuenitur in Concilio Aureli a -nensi III. [cap. 7.]

Episcopus, qui inuitum aut reclamantem ordinare presumpserit, annuali penitenciae subditus missas facere non presumat.

Item Gregorius Natali Episcopo [Salonitano, in lib. I. Reg. epist. 19.] Gesta, que nobis consilii uestri secretario confecta direxistis, in quo archidiaconus Honoratus adicitur, plenaesse semine iurgiorum cognouimus, cum uno eodemquetempore una persona nolens ad sacerdotii ordinem pro-uehitur, que tamquam inmerita a diaconatus offitio remoueatur. Et sicut iustum est, ut nemo crescere conpellaturinuitus, ita censendum puto, ne quisquam insons ab ordinis sui ministerio deiciatur iniuste.

Econtra inuenitur in Concilio Cartaginensi [c. 31.]:

Si qui clerici ab episcopis suis promoueri contempserint, nec illic maneant, unde recedere noluerunt.

Placuit, ut quicumque clerici uel diaconi pro necessitatibus ecclesiasticarum rerum non obtemperauerint episcopis suis, uolentibus eos ad honorem ampliorem in ecclesia sua promouere, nec illic ministrent in gradu suo,unde recedere noluerunt.

Item ex Concilio Agatensi, [c. 23.] Episcoporum etiam, quorum uita non reprehenditur, posteriorem priori nullus preponat, nisi forte superbia elatus quod pro necessitate ecclesiae episcopus iusserit in-plere contempnat.

§. i. Sane si offitium archidiaconatus proptersimpliciorem naturam inplere aut expedire nequiuerit, illeloci sui teneat nomen et ordinationem ecclesiae, quem elegerit episcopus preponendum.

Item Gregorius Iohanni Episcopo Siracusano, [lib. XI. epist. 34.] Quorumdam ad nos relatione peruenit, Cosmam, qui ex monacho monasterii S. Luciae a decessore tuo uenerandae memoriae Maximiano in ecclesia Siracusana subdiaconus factus, atque a te postea in possessione, que Iuliana uocatur, presbiter dicitur ordinatus, ita nimia tristicia et loci qualitate uehementer afflictum, ut uitam sibipenam existimet, et contricioni suae fugae querat auxilium. Et ideo, quia tales erga subiectos nostros debemus existere, quales nos, si subiecti fuissemus, nostros uellemus esse prepositos, magnae benignitatis est, si eumin ecclesia, ubi subdiaconi est functus offitio, sanctitastua reducere atque illic studueritP constituere cardinalem. Quod et facere, quantum arbitramur, debes<3, si nichil est, quod iuste contra eum animos tuos exasperet. Si uero aliqua culpa est, suis nobis epistolis hoc fraternitas uestra, ut scire possimus, insinuet.

Verum illud Gregorii de his intelligendum est, qui non causa necessitatis, sed causa ingratitudinis callide ab episcopis suis promoueri queruntur. Illud autem Cartaginensis concilii de his intelligitur, qui nolunt obtemperare episcopis suis propter necessitatem ecclesiae uolentibus eos ad altiora promouere. Hanc distinctionem ex decreto Simplicii Papae quilibet ualet corroborare, qui scribens Iohanni Archiepisc. Rauennati, [epist. II.] ait inter cetera:

Ubi ista didicisti, que in episcopum et confratrem nostrum Gregorium non dilectione, sed inuidia perpetrasti? quem inexcusabili uiolentia pertrahi ad te passus es atqueuexari, ut ei tantum honorem non per animi tranquillitatem,sed per amentiam, sicut dicendum est, irrogares? Neque enim talia potuissent fieri sanitate consilii. Nolumus exaggerare quod gestum est, ne cogamur iudicare quod dignumest; nam priuilegium meretur amittere, qui permissasibi abutitur potestate. Denunciamus autem, quod, sipost hec aliquid tale presumpseris, et aliquem seuepiscopum, uel presbiterum, uel diaconum inuitum facere forte credideris, ordinationes tibi Rauennatis ecclesiae uel Emiliensis noueris auferendas.

Item Gregorius Antonino Subdiacono, [lib. II. epist. 16. Indict. 10.] Honoratus, archidiaconus Salonitanae ecclesiae a sanctae memoriae decessore meo missa supplicatione poposcerat,ut ab antistite suo inuitus prouehi ad fortioris gradus ordinem contra morem nullo modo cogeretur. Hoc enim fierisibi non causa prouehendi, sed causa ingratitudinis perhibebat. Pro qua re tunc etiam sanctae memoriae predecessor noster scriptis suis Natali fratri coepiscopoque nostro interdixerat, ne predictum Honoratum archidiaconum inuitum proueheret, neue dolorem conceptae ingratitudinis in corde retineret. Cumque etiam a me? hec eadem summopere fuerint interdicta, non solum mandata Deinegligens, sed etiam scripta nostra contempnens, prefatum archidiaconem quasi ad fortiorem honorem prouehens conatus est callide degradare. Unde actum est, ut,eodem archidiaconatus loco submoto, alium adscisceret,qui eius obtemperare moribus potuisset. Quem Honoratum archidiaconem arbitramur antistiti suo aliunde displicere non posse , nisi quod eum uasa sacra suis parentibus dare prohibebat. Quam causam subtili uolumus et tunc sanctae memoriae decessor meus, et nunc ego indagationeperquirere, sed sui suorumque actuum conscius personam suami ad iudicium postposuit destinare. Unde experientiam tuam presentis precepti auctoritate duximus fulciendam, quatinus, conueniens in Salonia, Natalem fratrem nostrum et coepiscopum nostrum saltim tot scriptis ammonitum studeat adhortari, ut supra memoratum archidiaconem in suo statu suscipiat. Quod si facere hoc contumaciter, ut consueuit, forte distulerit, usumpallii ei, qui ab hac sede concessus sibi fuerat, ex auctoritate sedis apostolicae contradices. Quem si etiam amisso pallio adhuc in eadem pertinacia perseuerare perspexeris, dominici corporis et sanguinis eundem antistitem participatione priuabis.

Adhibenda est etiam disciplina, qua nolentes promoueri ad sacros ordines ad obediendum episcopis suis prouocentur. In minoribus siquidem ordinibus constituti paulatim per singulos gradus sunt prouehendi, ut contempnentes suis obedire episcopis doleant sibi esse prelatos, quos prius habebant subiectos.

Unde Gelasius scribit Victori Episcopo®:

Consuluit dilectio tua de suorum promotione clericorum, perhibens, quod diaconi ad presbiterii gradum (quo ecclesiam tuam memoras indigere) uenire detrectant. Quapropter, quia inuitos fieri ecclesiastica moderatio grauitasque non patitur, ut ex nolentibus fiant uolentes ordinatio illa potest perficere, si quos habes inacolitis, uel subdiaconibus maturiores etate, et quorum sit uita probabilis, hos in presbiterium studeas promo-uere, ut, qui in suis proficere noluerunt, reddantur suis inferioribus post minores. Ipsa commoda presbiteri propensius quam diaconi consequantur, ut hac saltemratione constricti et honorem, quem refugerant, appetere nitantur, et questum.

Tempus autem consecrationis, sicut in OrdineRomano habetur, ad episcopi benedictionem non eligitur. Omni enim tempore benedicuntur, dummodo ieiunii et hora tertia benedictionem accipiant.

Unde Anacletus urbis Romae Episcopus scribit omnibus Episcopis$ [epist. II. in prine.]:

Ordinationes episcoporum auctoritate apostolica ab omnibus, qui in eadem fuerint prouincia, episcopis sunt celebrandae. Qui simul conuenientes scrutinium cum precibus celebrent, manus cum sanctis euangeliis inponentes, dominica die, hora tertia orantes, sacraque unctione prophetarum exemplo regum capita perungentium,eos more apostolorum et Moysi ungentes; quia omnis sanctificatio constat esse in Spiritu sancto, cuius uirtus inuisibilis sancto est erismati permixta, et hoc ritu solempnem celebrent ordinationem.

Tempus autem consecrationis triummensium spatio clauditur, ultra quod, nisi necessitate cogente,episcoporum consecrationes post electionem differri non licet.

Unde in Calcedonensi Concilio, [c. 25.] legitur:

Quoniam quidam metropolitanorum, sicut ad nos perlatum est, negligunt greges sibi creditos, et differunt ordinationes facere episcoporum, placuit sanctae Sinodo,intra tres menses fieri ordinationes episcoporum, nisi forteinexcusabilis necessitas coegerit tempus ordinationis ampliusprotelari. Si autem episcoporum quis hoc non obser-uauerit, ipsum debere ecclesiasticae condempnationi subiacere, redditus uero eiusdem uiduatae ecclesiae integros re-seruari apud economum eiusdem ecclesiae censemus .

Ceterorum uero ordinationes non nisicertis temporibus et diebus, maxime sacerdotum et Leuitarum,fieri debent, uespera uidelicet sabati, uel mane diei dominicaecontinuato ieiunio.

Unde Zepherinus urbis Romae Archiepiscopus scribit omnibus Episcopis [epist. II.];

Ordinationes presbiterorum Leuitarumque tempore congruo, multis coram astantibus, solempniter agite,et probabiles ac doctos uiros ad hoc opus prouehite, ut deeorum societate et adiumento plurimum gaudeatis.

Item Leo Episcopus Dioscoro Alexandrino Episcopo, [epist. LXXIX. cap. i.] Quod a Patribus nostris propensiori cura nouimus esse seruatum, a nobis quoque uolumus custodiri, ut non passim diebus omnibus sacerdotalis uel leuitica ordinatio celebretur, sed post diem sabati eiusque noctis, quein prima sabati lucescit, exordia consecrandi eligantur, in quibus his, qui consecrandi sunt, ieiunis et a ieiunantibus sacra benedictio conferatur. Quod eiusdem obseruantiaeerit, si mane ipso die dominico, continuato sabati ieiunio,ordinatio celebretur, a quo tempore precedentis noctisinitia non recedunt, quod ad diem resurrectionis (sicut etiam in pasca Domini declaratur) pertinere non dubium est.

Item [eodem cap.] Quod die dominico ordinationes sacerdotum celebrentur, non tantum ex consuetudine, sedetiam ex apostolica nouimus uenire doctrina, scriptura manifestante, quod, cum apostoli Paulum et Barrabam ex Spiritus sancti precepto ad euangelium gentibus mitterent predicandum, ieiunantes et orantes inposuerunt eis manus,ut intelligamus, quanta et dantium, et accipientium deuotionesit curandum, ne tantae benedictionis sacramentum negligenter uideatur inpletum. ’ Et ideo pie et laudabiliter apostolicis morem gesseris institutis, si hanc ordinandorum formam sacerdotum per ecclesias, quibus Dominus preessete uoluit, etiam ipse seruaueris, ut his, qui consecrandi sunt, numquam benedictio, nisi in die dominicae resurrectionis tribuatur, cui a uespere sabati initium constat ascribi, que tantis diuinarum dispensationum misteriis est consecrata, ut, quicquid a Domino est insigne constitutum, in huius diei dignitate sit gestum. In hac mundus sumpsit exordium: in hac per resurrectionem et mors interitum, et uita accepit principium.

Item in ordine Romano, cap. de gradibus ecclesiae. Quando et ubi libitum fuerit usque ad subdiaconatus offitium ordinantur clerici, diaconi uero atque presbiteri nunquam, nisi in publica ordinatione.

Item Gelastus omnibus Episcopis [epist. I. cap. 13.] Ordinationes presbiterorum et diaconorumnisi certis temporibus et diebus exerceri non debent, idest quarti mensis ieiunio et septimi et decimi; sed etiam quadragesimalis initii, ac medianae hebdomadae, sabati ieiunio circa uesperas ipsas ordinationes nouerint celebrandas, nec cuiuslibet utilitatis seus presbiterum, seu diaconum his preferre audeant, qui anteipsos fuerint ordinati.

Quibus temporibus ieiunia celebranda sint, Calix-tus Papa determinat, scribens Benedicto Episcopo [epist. I.]:

Ieiunium, quod ter in anno apud nos celebrare didicisti, conuenientius nunc per quatuor tempora fieri decernimus,ut, sicut annus per quatuor uoluitur tempora, sic et nos solempne quaternum agamus ieiunium per quatuor anni tempora.

Item ex Concilio Magontiensi[l. cap. 34»] Constituimus, ut quatuor tempora anni ab omnibus hominibus cum ieiunio obseruentur, id est in Martio,hebdomada prima; inlunio, secunda; in septembri, tertia;in decembri, quarta.

Item ex Concilio Salegunstat habito, [cap. 2.] De ieiunio autem quatuor temporum hanc certitudinem statuimus, ut si kalendae Martii in feria quarta siue antea euenerint, eadem hebdomada ieiunium celebretur.

§. 1. Sin autem kalendae Martii in quintam feriam,aut in sextam, aut in sabatum distenduntur, insequenti hebdomadas ieiunium differatur. Simili quoquemodo, si kalendae Iunii in quarta feria aut antea euenerint,in subsequenti hebdomada ieiunium celebretur; et si inquinta, aut in sexta feria, aut sabato contigerit»,ieiunium in tertia hebdomada reseruetur.

§. 2. Et hocsciendum est, quod, si quando ieiunium mensis Iunii inuigilia pentecostes secundum predictam regulam euenerit,non ibi celebrandum erit, sed in ipsa hebdomada solempnipentecostes, quia uigilia simul et ieiunium celebrarinon debent, etiam tunc propter solempnitatem sanctiSpiritus diacones dalmaticis induantur, et „Alleluia“cantetur, et „Flectamus genua“ non dicatur.

§. 3. Eodemmodo de septimi mensis ieiunio constitutum est, ut, sikalendae septembris in quarta feria euenerint aut antea,in tertia hebdomada ieiunium celebretur, et si in quinta, autsexta, aut sabato contigerit, in quarta hebdomadaieiunandum erit.

§. 4. In decembri uero illud obseruan-dum erit, ut proximo sabato ante uigiliam natalis Dominicelebretur ieiunium, quia, si uigilia in sabato euenerit,simul uigiliam et ieiunium celebrari? non conuenit.

Contra Urbanus [II. in Concilio Placentino, c. 14.]

Statuimus etiam, ut ieiunia quatuor temporum hoc ordine celebrentur: primum ieiunium in initio quadragesimae, secundum in hebdomada pentecostes, tertium uero et quartum in septembri et decembri more solito fiat.

Item ex sermone Leonis Papae [I. sermone I. de ieiunio pentecostes.] Igitur post sanctae leticiae dies, quos in honorem Domini a mortuis resurgentis ac deinde in celum ascendentis exegimus, postque acceptum sancti Spiritus donum, salubriter et necessarie consuetudo est ordinata ieiunii, ut, siquid forte inter ipsa festiuitatis gaudia negligens libertas et licentia inmoderata presumpserit, hoc religiosae abstinentiae censura castiget.

Item [sermone VIII. de ieiunio decimi mensis.] Huius obseruantiae utilitas, dilectissimi fratres, in ecclesiasticis precipue est constituta ieiuniis, que ex doctrinasancti Spiritus ita per totius anni circulum distributa sunt,ut lex abstinentiae omnibus sit asscripta temporibus. Siquidem ieiunium uernum in quadragesima, estiuum in pentecosten, autumpnale in mense septimo, hiemale in hoc,qui est decimus, celebremus , intelligentes diuinis nichilesse uacuum preceptis, et uerbo Dei ad erudicionem nostramomnia elementa seruire, dum per ipsius mundi cardines quasiper quatuor euangelia incessabili tuba discimus quod etpredicamus, et agimus.

Primum uero mensem, quartum, septi-m«m, et decimum, non Ebreorum ratione debemus accipere, sed nostra. Primus enim mensis apud illos est Aprilis, quartus Iulius, septimus October, decimus Ianuarius. In quibus, et Preterea in quinto mense, qui est Augustus, que fuerit eis causaieiunii, Ieronimus supra Zachariam exponit, dicens:

Ieiunium quarti, et ieiunium quinti, et ieiunium septimi, et ieiunium decimi subaudiatur mensis domui Iudae etIerusalem in dies festos uertetur in gaudium. Hocloco nostrorummulti multa dixerunt inter se dissonantia.

§. i. Cogimur igitur ad Ebreos recurrere, et scientiaeueritatem de fonte magis quam de riuulis querere.

§. 2 Ieiunium quarti mensis, qui apud Latinos uocatur Iulius, dieseptimo et decimo eiusdem mensis illud arbitramur,quando descendens Moyses de monte Synai tabulas legisabiecit atque confregit, et iuxta Ieremiam muri primumrupti sunt ciuitatis. In quinto mense, qui apud nosuocatur Augustus, cum propter exploratores terraesanctae seditio esset orta in populo, iussi sunt non ascendere montem, sed per quadraginta annos longis a terrasancta circumire dispendiis, ut exceptis duobus, Calephet Iosue, omnes in solitudine caderent. In hoc mense et aNabuchodonosor, et multa post secula aTito et Vespasianotemplum Ierosolimis incensum est atque destructum; captaurbs Bethel, ad quam multa milia confugerant Iudeorum In septimo uero, qui apud nos appellatur October, occisus est Godolias, et Iudae tribus, ac Ierusalem reliquiae dissipatae sunt °. Mense p decimo (qui apud nos Ianuariusdicitur, eo quod ianua anni sit atque principium), Ezechielin captiuitate positus audiuit et cunctus populus captiuorum,quinto mense templum esse subuersum, quod plenissime ineodem propheta cognoscimus. Hoc est igitur omne, quoddicitur, dies planctus et ieiuniorum, quos hactenus habuistisin luctum, sciatis q (quia cogitaui, ut benefaciam Ierusalem et domui Iuda) uobis in leticiam et gaudiujn etsolempnitates esse uertendos; ita dumtaxat, si ueritatem diligatis et pacem. Iuxta anagogem, quia tunc ieiunamus,quando sponsus aufertur a nobis, et non meremur eiushabere presentiam, cum reuersus fuerit ad nos Dominus,et cogitauerit, ut benefaciat nobis, omnis tristicia uertetur ingaudium, et fames pristina sermonis Dei presencia doctrinarum eius et celestis panis saturitate conpensabitur.

Non autem uidentur ieiunia quarti mensis posse celebrari ante diem pentecostes. A die enim dominicae resurrectionis usque in diem pentecostes non inducuntur adobseruanda ieiunia.

Unde Ambrosius in eiusdem diei sermone [LXI.,] qui sic incipit:

Scire debet =sanctitas uestra: ,,Per hos quinquaginta dies nobis est iugis et continuata festiuitas, ita ut hoc omni tempore neque ad obseruandum indicamus ieiunia, neque ad exorandum Deum genibus succedamus .“

Et infra: §. i. „Adinstar ergo dominicae resurrectionis iota quinqudgintadierum curricula celebrantur, et omnes isti dies uelud dominicideputantur. Resurrectio enim dominica est. In dominicaresurgens saluator reuersus ad homines est, et post resurrectionem tota quinquagesima cum hominibus conuersatus est.Equalis ergo eorum necessarium est ut sit s festiuitas,quorum equalis est et sanctitas >. Non igitur ieiunamusm quinquagesima, quia in his diebus nobis cum Dominus con-moratur. /dm in apologia Dauid: ,,Hunc numerum(iquinquagesimum uidelicet) leti celebramus post Domini passionem, remisso culpae totius debito, cyrographoque euacuato °,ab omni nexu liberi, et suscipimus aduenientem in nos gratiamsancti Spiritus; die pentecostes uacant ieiunia, laus diciturDeo, Alleluia cantatur,“

Necessario ergo ecclesia constituit, ut post diem pentecostes ieiunia celebrentur. Sed quod in illis quinquaginta diebus ieiunandum esse negatur, ex obseruantiae necessitate intelligitur.

Unde in eiusdem diei sermone [LX.,] qui sic incipit:

Caput 9

Nosse credo uos fratres: Non minore leticia celebramus diem pentecostes, quam sanctum diem pascae curauimus. Tunc enim, sicut modo fecimus, ieiunauimus sabbato, uigilias celebrauimus, orationibus pernoctantera institimus: unde necesse est, similem obseruantiam similis leticia subsequatur.

Obseruantia uero similis ad factum, non quod ad necessitatem.

Item Ysidorus [lib. I. de ecclesiasticis offitiis, cap. 42.]

Post pasca usque ad pentecosten, licet traditio ecclesiarum abstinentiae rigorem prandiis relaxauerit, tamen si quis monachorum uel clericorum ieiunare cupit, non sunt prohibendi, quia et Antonius et Paulus et ceteri Patres antiquietiam in fak diebus in heremo leguntur abstinuisse, neque soluisse abstinentiam , nm tantum die dominico.“

Item Ieronimus ad Lucinum Sb, [p. XXVIII.] Utinam omni tempore ieiunare possemus, quod in Actibus apostolorum diebus pentecostes et die dominico apostolum Paulum et cum eo credentes fecisse legimus. Nec hoc dico,quod festis diebus ieiunandum putem, et contextas quinquaginta diebus ferias et solempnitates auferam; sed unaqueque prouincia habundet in suo sensu, et precepta maiorum leges apostolicas arbitretur

Item Pelagius Petro Episcopo Potentino Dilectionis tuae scripta suscepimus, quibus significas, Latinum ecclesiae Grumentinae diaconem ad episcopatum Marcellianensis ecclesiae siue Clusitanae ab omnibus fuisse electum, quod iam ante hoc tempus retulistis; et iussimus, ut ueniret, credentes eos de persona eius ab episcopo suo dimissoriam accepisse. Quod si modo fecerunt, facite eum uelociter ad urbem Romam occurrere, ut, si Deus iusserit, in magno sabato post horam baptismi ordinetur. Quia si ante memoratum diem non occurrerit, cogetur usque ad quartimensis ieiunia sustinere.

His temporibus secundum Anacletum, Zepherinum, Gelasium et Pelagium episcopi, presbiteri et diaconi sunt ordinandi. Metropolitanus autem iuxta Leonem papam ex presbiteris eiusdem ecclesiae uel ex diaconibus optimus ordinetur. Ex monachis autem uel laicis nullus nisi per gradus ecclesiae ad summumsacerdotium debet peruenire.

Unde Gelasius Papa:

Illud nos statuentes uobis et omnibus seruare mandamus, ut ad ordines ecclesiasticos sic accedant in ecclesia, qui ordinari merentur: id est, si quis episcopus esse meretur, sit primo hostiarius, deinde lector, pretereaexorcista, inde sacretur acolitus, demum uero subdiaconus,deinde diaconus, et postea presbiter, exinde, si meretur,episcopus ordinetur.

Item Zosimus Episc. urbis Romae ait [ad Hesychium, epist. I. cap. 3.]:

In singulis gradibus hec tempora sunt obseruanda, si ab infantia ecclesiasticis ministeriis nomen dederit, ut interlectores et exorcistas quinquennio teneatur, exinde acolitusuel subdiaconus quatuordecim annis fiat, et sic ad benedictionem diaconatus, si meretur, accedat, in quo ordinequinque annis, si inculpate gesserit, adherere debebit.Exinde suffragantibus stipendiis, per tot gradus datis propriae fidei documentis, sacerdotium poterit promereri,de quo loco, si eum exactior uita ad bonos mores perduxerit,summum pontificatum sperare debebit.

§. 1. Defensoresetiam ecclesiae, qui ex laicis fiunt, supradicta obseruatione teneantur, si meruerint s in ordine esse clericatus.

Item Siricius Papa [ad H i m e r i u m T arraconensem, epist. I. cap. 9.] Quicumque itaque se ecclesiae uouit obsequiis a sua infantia, ante pubertatis annos baptizari et lectorum debet ministerio sociari; qui ab accessu adolescendaeusque ad trigesimum etatis annum si probabiliteruixerit, una tantum, et ea, quam uirginem communi persacerdotem benedictione percepit, uxore contentus, acolituset subdiaconus esse debebit, postquam ad diaconii gradum (si se ipsum primitus, continentia preeunte, dignumprobauerit) accedat. Ubi si ultra quinque annos laudabiliter ministrauerit, congrue presbiteratum consequatur. Exinde post, decennium episcopalem cathedram poteritadipisci, si tamen per hec tempora integritas suae uitaeac fidei eius fuerit approbata. Qui uero iam etate grande-uus, melioris propositi conuersatione prouocatus, ex laicoad sacram miliciam peruenire festinat, desiderii sui fructumnon aliter obtinebit, nisi eo quo baptizatur tempore statimlectorum aut exorcistarum numero societur, si tamen eumunam habuisse uel habere, et hanc uirginem accepisse constet uxorem. Qui, dum initiatus fuerit, expleto biennio, perquinquennium aliud acolitus et subdiaconus fiat, et sic addiaconatum, si per hec tempora dignus iudicatus fuerit,prouehatur. Exinde iam accessu temporum presbiterio uelepiscopatui, si eum plebis ac cleri euocauerit electio,non inmerito societur.

Item ex Sexta Sinodo, [c. 15.]. Subdiaconus non minor uiginti annorum ordinetur.

§. 1. Si quis uero in aliquo ordine sacerdotali preter constitutatempora ordinatus fuerit, deponatur.

Item ex Concilio Cartaginensi III. [c. 4.] Placuit, ut ante uiginti quinque annos etatis nec diaconi ordinentur, nec uirgines consecrentur, et ut lectores populum non salutent.

Item ex Concilio Agat en si, [c. 16. et 17.] Episcopus benedictionem diaconatus minoribus quamuiginti quinque annorum penitus non committat.

§. 1. Sanesi coniugati iuuenes consenserint ordinari, etiam uxorumuoluntas ita requirenda est, ut sequestrato mansionis cubiculo, religione promissa, posteaquam pariter conuersifuerint, ordinentur.

§. 2. Presbiterum uero uel episcopum ante triginta annos, id est antequam ad uiri perfectietatem perueniat, nullus metropolitanorum ordinarepresumat, ne per etatem (quod aliquociens euenit) aliquoerrore culpetur.

Item ex Concilio Toletano IV. [c. 20.] In ueteri lege ab anno uicesimo et quinto Leuitae tabernaculo seruire iubentur, cuius auctoritatem incanonibus et sancti Patres secuti sunt. Nos et diuinaelegis, et praeceptorum canonum inmemores, infantes etpueros Leuitas facimus ante legitimam etatem, aut experientiam uitae; ideoque ne ulterius fiat a nobis, et diuinalege, et canonicis ammonemur sententiis, sed a uicesimo quinto annos etatis suae Leuitae consecrentur, eta tricesimo presbiteri ordinentur.

Item Gelasius [Papa ad Episcopos per Lucaniam, epist. I. cap. 3.] Si quis de religioso proposito et disciplinis monasterialibus eruditus ad clericale munus accedit, inprimis eius uita acta inquiratur, si nullo graui facinore probatur infectus; si secundam fortasse non habuerit uxorem, nec a marito reiectam sortitus ostenditur

Idem [eodem capite et sequenti]. Monachus uero nouitius morum honestate fulcitus, continuo lector, uel notarius, aut certe defensor effectus,post tres menses existat acolitus, maxime si huic etiametas suffragatur; sexto mense subdiaconi nomen accipiat, acsi modestae conuersationis honestaeque uoluntatis existat,nono mense diaconus, conpletoque anno sit presbiter;cui tamen, quod annorum fuerant interstitia collatura,sancti propositi sponte suscepta docetur prestitisse deuotio.

§. 1. Si uero laicus quispiam ecclesiasticis est aggregandus offitiis, tanto sollicitius in singulis, que superius conprehensa sunt, huiusmodi decet examinare personam, quantum inter mundanam religiosamque uitam esseconstat discriminis, quia utique conuenientia ecclesiae ministeria deputanda s sunt, non inconuenientibus meritisingerenda, tantoque magis quod sacris aptum possit esseseruitiis in eorum querendum est institutis, quantum de tempore, quo fuerint assequenda, decerpitur, ut morum hoc habere doceatur probitas, quod prolixior consuetudonon contulit, ne per occasionem supplendae penuriae clericatus uitia potius diuinis cultibus intulisse, non legitimae familiae Domini conputemur procurasse conpendia. Quorum promotionibus super anni metas sex menses nichilominus subrogamus, quoniam, sicut dictum est, distaredebet inter personam diuino cultui deditam, et delaicorum conversatione uenientem. Que tamen eatenus indulgenda credimus ut ecclesiis ab hac occasione cessantibus canonum paternorum uetus forma seruetur.

Qua uero etate sacerdotes ordinari debeant, Bonifatius Papa diffinit, dicens:

Si quis triginta etatis suae non inpleuerit annos, nullo modo ordinetur presbiter, etiamsi ualde sit dignus.

Item in Nouellis in Authentica de sanctiss. episcopis §. Clericos, apud Iulian. Antec. constit. CXV. c. 19. Nemo presbiter consecretur qui minor triginta annis sit; nemo diaconus uel subdiaconus fiat, qui minor uiginti-quinque annis sit; nemo lectoribus connumeretur, qui minordecem et octo annis fuerit; nemo inter diaconissas consecretur sacrosanctae ecclesiae, que minor sit quadraginta annis, uel ad secundum matrimonium peruenerit.]

Item Leo Papa [ad Episcopos Africanos, epist. LXXXV. cap. i.] Quid est: manus cito inponere, nisi ante etatem maturitatis, ante tempus examinis, ante meritum obedientiae, ante experientiam disciplinae sacerdotalem honorem tribuere non probatis? Et quid est: communicare peccatis alienis, nisi talem effici ordinantem, qualis ille est, qui non meruit ordinari?

Item ex Concilio Neocesariensi, [c. 11.] Presbiter ante triginta annorum etatem non ordinetur, quamuis sit probabilis uitae; sed obseruetur usque adprefinitum tempus. Dominus enim tricesimo annobaptizatus est, et tunc predicauit.

Hoc regulariter, unde et Christus, et Iohannes Baptista, et Ezechiel, et nonnulli prophetarum non leguntur jmedicasse uel prophetasse. Verum, quia et Ieremias etDaniel ante iuuenilem etatem spiritum prophetiae accepisse leguntur, Dauid quoque s et Salomon in adolescentia uncti in-ueniuntur, Iohannes etiam Euangelista, cum adhuc esset adolescens, a Domino in apostolum electus et cum aliis ad predicandum missus inuenitur; Paulus quoque apostolus in adolescentiaa Domino electus, et ad predicandum missus asseritur: ecclesia similiter necessitate exigente nonnullos ante trigesimum annumordinare consueuit.

Unde Zacharias Papa Bonifatio Episcopo, [epist. VI. cuius initium: „Benedictus Deus]:

Si triginta annorum non reperiuntur, et necessitas exposcit, a uiginti quinque annis sacerdotes ordinentur.

Apostolicus autem non nisi a Cardinalibus et religiosis clericis est intronizandus.

Unde Nicolaus Papa [II.] ait [in epistola, qua sinodum a se Romae habitam refert, cap. i.]:

Si quis apostolicae sedi sine concordi et canonica electione Cardinalium eiusdem ac deinde sequentium clericorum religiosorum intronizatur, non Papa uel Apostolicus, sed apostaticus habeatur.

Item Simacus Papa, [in Sinodo Romana I. cap. 3. et 5.] Si quis superstite Papa pro Romano Pontificatu cuiquam quolibet modo fauorem prestare conuincitur, loci sui honore priuetur. Et infra: Si quis presbiter, autdiaconus, aut clericus, Papa incolumi et eo inconsulto, autsubscriptionem pro Romano Pontificatu commodare, aut pitacia promittere, aut sacramentum prebere temptauerit, aut aliquod certe suffragium polliceri, uel de hac causapriuatis conuenticulis factis deliberare aliquid atquedecernere presumpserit, loci sui dignitate, uel communione priuetur. Et infra: Propter occultas fraudes etconiurationum secretas insidias, quas sententia huius districtionis consequitur, si quis ad ecclesiasticam pertuleritnoticiam consilia eorum, qui contra hanc sinodum depontificali egerint ambitu, et rationabili probatione conui-cerit, particeps actionis huiusmodi non solum purgatus abomni culpa sit, sed etiam remuneratione, que non indignasit, subleuetur.

Item ex Concilio Stephani Papae [III.] Oportebat, ut hec sacrosancta domina nostra Romana ecclesia (iuxta quod a B. Petro et eius successoribus institutum est) rite ordinaretur, et in apostolatus culmen unusde cardinalibus presbiteris aut diaconibus consecraretur.

Item ex eodem Nullus umquam laicorum neque ex alio ordine presumat nisi per distinctos gradus ascendens diaconus aut presbiter factus fuerit cardinalis, ad sacrum pontificalem honorem promoueri.

Item ex eodem Si quis ex episcopis, uel monachis, uel laicis contra canonum et sanctorum Patrum instituta prorumpens ingradum filiorum sanctae Romanae ecclesiae, id est presbiterorum cardinalium et diaconorum ire presumpserit, ethanc apostolicam sedem inuadere quilibet ex supra dictis temptauerit, et ad summum pontificalem honorem ascendere uoluerit, ipsi et sibi fauentibus fiat perpetuum anathema.

Et infra: §. i. Si quis resistere presumpserit sacerdotibusatque primatibus ecclesiae, uel cuncto clero ad eligendum sibi Romanum Pontificem secundum canonicam tradicionem, anathema sit.

Item ex Concilio Leonis Papae [IV.] Si quis sacerdotibus, seu primatibus nobilibus, seu cuncto clero huius sanctae Romanae ecclesiae, electio nem Romani pontificis contradicere presumpserit, sicut inconcilio beatissimi Bonifatii et Stephani Papae legitur statutum, anathema sit.

Item ex Concilio Bonifatii [Papae III.] Nullus Pontifice Romano uiuente aut episcopo ciuitatis suae presumat loqui, aut partes sibi facere, nisi tercio die depositionis eius, adunato clero et filiis ecclesiae,et tunc electio fiat.

Sed queritur, si duo temeritate concertantium ordinati fuerint, quis eorum alteri sit preferendus? De his ita scribit Honorius Augustus ad Bonifatium Papam :

Si duo forte contra fas temeritate concertandum fuerint ordinati, nullum ex eis futurum sacerdotem permittimus, sed illum solum in sede apostolica permansurum censemus, quem ex numero clericorum noua ordinatione diuinum iudicium et uniuersitatis consensus elegerit.

Hoc autem capitulum non de eo intelligendum est, qui uno per apostasiam ordinato a Cardinalibus et religiosis clericis apostolicas sedi intronizatur, etiamsi ille apostaticus ita cathedram B. Petri uiolenter tenuerit, ut canonicaelectio intra Urbem fieri non ualeat.

Unde Nicolaus Papa [II. in Concilio Romano] statuit, dicens:

Si quis pecunia uel gratia humana, aut populari tumultu seu militari, sine canonica et concordi electione cardinalium, et sequentium religiosorum clericorum fuerit apostolicae sedi intronizatus, non Apostolicus, sed apostaticus habeatur, liceatque cardinalibus et aliis clericis timentibus Deum et laicis inuasorem anathematizare et humano auxilio a sede apostolica pellere. Quod si intra Urbem perficere nequiuerint, apostolica auctoritate extra urbem congregati in loco, quo eis placuerit, electionem faciant, concessa electo auctoritate regendi et disponendi res et utilitatem sanctae Romanae ecclesiae iuxta qualitatem temporis, quasi intronizatus sit. Nicolaus Papa, II Concilium Romanum

Electio uero Romani Pontificis etiam cum deliberatione predecessoris fieri debet.

Unde Simacus ait [in Sinodo Romana I. cap. 4.]:

Si transitus Papae inopinatus euenerit, ut de sui electione successoris, ut supra placuit, non possit antedecernere, siquidem totius in unum conuenerit ecclesiastici ordinis electio, consecretur electus episcopus. Siuero, ut fieri solet, studia ceperint esse diuersa eorum,de quibus certamen emerserit, conuincat"g sententia plurimorum : sic tamen, ut sacerdotio careat, qui captus promissione non recto iudicio de electione decreuerit.

Sicut supra monstratum est, electiosummorum sacerdotum a Cardinalibus et religiosis clericis debet fieri: eiectio uero eorum diuino iudicio est reseruata.

Unde Anacletus Papa ait [ad Episcopos Italiae, epist. II. cap. 2.]:

Eiectionem summorum sacerdotum sibi Dominus reseruauit, licet electionem eorum bonis sacerdotibus et spiritualibus populis concessisset.

Loca uero, in quibus primates, patriarchae, archiepiscopi, episcopi, presbiteri sunt ordinandi, hec sunt secundum Lucium Papam, ac Clementem, atque Anacletum.

Ait enim Lucius Papa:

Urbes et loca, in quibus primates presidere debent, non modernis, sed multis ante aduentum Christi sunt statutae temporibus, quarum primates gentiles etiam pro maioribus negotiis appellabant.

§. i. In ipsis uero urbibus post aduentum Christi apostoli et eorum successores patriarchas et primates posuerunt, ad quos episcoporum negotia, salua in omnibus apostolica auctoritate, et maiores causae post apostolicam sedem sunt referendae.

Item Clemens Papa [ad Iacobum epist. I.] In illis ciuitatibus uero, in quibus olim apud ethnicos primi flamines eorum atque primi legis doctores erant, episcoporum primates uel patriarchas poni B. Petrus precepit, qui reliquorum episcoporum causas et maiora negotia in fide agitarent.

§. i. In illis autem, in quibus dudum apud ethnicos predictos erant eorum archi-flamines, quos tamen minores tenebant quam memoratosprimates, archiepiscopos institui precepit.

§. 2. In singulis uero reliquis ciuitatibus singulos, et non plures sepiscopos constitui precepit, qui episcoporum tantumuocabulo potirentur; quoniam nec inter ipsos apostolospar fuit institucio, sed unus prefuit omnibus.

Item Anacletus [epist. III. cap. 2.] Episcopi non in castellis neque in modicis ciuitatibus debent constitui, sed presbiteri per castella et modicas ciuitates atque uillas debent ab episcopis ordinari et poni,singuli tamen per singulos titulos suos. Episcopus nonab imo, sed a pluribus episcopis debet ordinari, et, ut dictum est, non ad modicam ciuitatem, ne uilescat nomen episcopi, sed ad honorabilem titulandus et denominandus est. Presbiter uero ad qualemcumque locum in eo constitutae ecclesiae est preficiendus.

Item Leo Papa [ad Episc. Africae, epist. LXXXV. c. 2.] Illud sane, quod ad sacerdotalem pertinet dignitatem,inter omnia uolumus canonum statuta seruari, ut non inquibuslibet locis, nec quibuscumque castellis, et ubiante non fuerunt, episcopi consecrentur, cum, ubi minoressunt plebes minoresque conuentus, presbiterorum curasufficiat episcopalia autem gubernacula non nisi in maioribus populis et frequentioribus ciuitatibus oporteat presidere, ne, quod sanctorum Patrum diuinitus inspirata uetuerunt decreta, uiculis et possessionibus, uel obscuris et solitariis municipiis tribuatur sacerdotale fastigium.

Item ex Concilio Laudicensi, [c. 57.] Non debere in uicis et uillis episcopos ordinari, seduisitatores, id est qui circumeant, constitui; his autemqui ante hoc ordinati sunt, nichil agere censemus sine conscientia episcopi ciuitatis. Similiter autem presbiteri sine precepto et consilio episcopi nichil agant.

Sedes autem episcoporum non longo interuallo debent disiungi, ut ad consecrationem sui conprouin-cialis sine difficultate® possint occurrere.

Unde Gregorius Augustino Anglorum Episcopo [resp,8.]:

Fraternitatem tuam ita uolumus ordinare episcopos, ut sibi ipsi episcopi longo interuallo minime disiungantur,quatinus nulla sit necessitas, ut in ordinatione episcopi conuenire non possint. Nam episcoporum ordinatio sine aggregatis tribus aut quatuor episcopis fieri nullatenus debet.

Hec de ordinandis et ordinatoribus atque de singulorum graduum distinctionibus et offitiis dixisse nos sufficiat. Verum quia aliquantulum diffusius in his immorati sumus, precedentibus coherentia quedam sub epilogo ad memoriam subiciamus. Debet autem ordinandus in episcopum {ut Apostolus scribit)esse ,,sine \crimine, id est sine peccato mortifero, quod nonsolum de episcopo, sed etiam de quolibet electo ad aliquam preposituram ecclesiae oportet intelligi.

Unde Augustinus scribit supra Iohannem:

Apostolus Paulus, quando elegit ordinandos uel presbiteros, uel diacones, et quicumque ordinandus est ad pre-posituram ecclesiae, non ait: „Si quis sine peccato est,“ (hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, et nullusordinaretur,) sed ait: ,,Si quis sine crimine est:“ sicut esthomicidium, adulterium, aut aliqua inmunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium et cetera huiusmodi.

§. i. Crimen autem est graue peccatum, accusatione et dampnatione dignissimum.

Quolibet itaque horum inplicatus ordinari non debet; uel si iam ordinatus ante tempus uel post tempussuae ordinationis aliquid eorum admisisse conuinciiur, susceptigradus offitio priuabitur.

Unde Sim acus Papa ait:

Nemo recte monitoris personam suscipit, nisi qui actibus suis errata condempnat, et amorem innocentiae conuersa-tione demonstrat.

Item Celestinus Papa [ad Episcopos Galliae, epist. II. c. 3.] Tantis Daniel grauatus testimoniis facinorum, tanta accusatione pulsatus, sacrarum, ut dicitur, uirginum pollutus incestu, episcopus asseritur ordinatus. Et, ut in nostrili bellis scrinii continetur, quorum ad uos quoque exemplaria direximus, in pontificii dignitatem hoc tempore, quo ad causam dicendam missis a nobis litteris uocabatur, obrepsit. Sacro nomini absit iniuria. Facilius est, ut hanc dignitatem tali dando amiserit ordinator, quam eam obtineat ordinatus; cui conuicto sociabitur, qui eum sibi credidit largiendo pontificium sociandum. Qualis enim ipse sit, quisquis tales ordinauerit, ostendit.

Item ex Concilio Ni ceno, [cap. 9.] Si qui sine examinatione promoti presbiteri sunt, et postea examinati confessi sunt peccata sua, et, cum confessi fuissent, homines uenientes contra regulam eis manus in-posuerunt, hos ecclesiasticus ordo non recipit. In omnibus enim quod inrepreliensibile est defendit ecclesia.

Item eiusdem Concilii [cap. 10.] Quicumque ex his, qui lapsi sunt, per ignorantiam iam ordinati sunt, uel contemptu eorum, qui eos ordinauerunt, hoc non preiudicat regulae ecclesiasticae. Cum enim compertum fuerit, deponentur.

Item Innocentius [ad Maximum et Seuerum, ep. V.] Maximilianus filius noster qualem querelam detulerit, libelli eius series adnexa declarat. Qui zelo fideiac disciplinae ductus, non patitur ecclesiam pollui abindignis presbiteris, quos in presbiterio filios asserit procreasse. Et ideo, fratres, huius libelli, qui subiectusest, tenore perspecto, eos, qui talia perpetrasse dicuntur, debetisg in medio collocare, discussisque obiectio-nibus, que ipsis presbiteris inpinguntur, si conuinci potuerint, a sacerdotali remoueantur offitio, (quia qui sanctinon sunt sancta attractare non possunt,) atque alieniefficiantur a ministerio, quod uiuendo illicite polluerunt.

Item Eugenius Papa [II.] Sacerdos, aut quis alius in ordine ecclesiastico pro-uectus, si in eo scelere inuenitur, quo abiciendus conprobetur, depositus prouidentia episcopi bene prouiso loco constituatur, ubi peccatum lugeat et ulterius noncommittat.

Item ex Concilio Magontiensi.

Dictum est nobis, presbiteros propter suam negligentiam canonice degradatos et seculariter gradu amisso uiuere, et penitenciae agendae bonum negligere. Unde statuimus, utgradu amisso agendae penitenciae gratia in monasteriumaut canonicam regularem mittantur. Si uero hocfieri causa quelibet prohibuerit, ubicumque sint, penitenciam agere non desistant. Si autem amisso gradu seculariteruiuere uoluerint, et penitenciam agere neglexerint, ab ecclesiae communione separentur.

Item Ysidorus [Sentenciarum, de summo bono, lib. II. c. io.] Valet interdum conuersis pro animae salute mutatio loci; plerumque enim, dum mutatur locus, mutatur mentis affectus.' Congruum est ergo, inde etiam corporaliter euelli ubi quisque illecebris deseruiuit. Nam locus,ubi praue quisque uixit, in aspectu mentis apponitquod sepe ibi uel cogitauit, uel gessit.

Item ex VII. Sinodo Aurelianensi, [c. 7.] Si quis clericus adulterasse aut confessus fuerit, aut conuictus, depositus ab offitio communione concessa in monasterio toto uitae suae tempore trudatur.

Item Pelagius Constantino Defensori. Romanus ecclesiae Thianensis clericus pro crimine adulterii, quod admisisse perhibetur, a clericatus ordine depositus in monasterio hic in urbe Romana ad agendam penitenciam ex nostra iussione retrusus est.

Item ex canone Apostolorum [c. 25.] Presbiter aut diaconus, qui in fornicatione, aut furto,aut periurio, aut homicidio captus est, deponatur, nontamen communione priuetur; dicit enim scriptura:„Non iudicat Deus bis in id ipsum.“

Item. Si quis episcopus, aut presbiter, aut diaconus post diaconii sui gradus acceptos fuerit fornicatus autmechatus, deponatur, et ab ecclesia proiectus inter laicos agat penitenciam.

Item ex Concilio Aurelianensi \\, c. 9. et 12.] Si diaconus aut presbiter crimen capitale commiserit, simul et ab offitio, et communione pellatur. Si uero pro reatu suo se ab altaris communione sub penitentis professione submouerit, his quoque, si alii defuerint, et causa certae necessitatis exoritur, poscentembaptismum liceat baptizare.

Item Gregorius [VII.] omnibus per regnum Italicum et Teutonicorum. Si qui sunt presbiteri, diaconi, uel subdiaconi, qui in crimine fornicationis iacent, interdicimus eis ex parte Dei omnipotentis et S. Petri auctoritate ecclesiae introitum, usque dum peniteant et emendent. Si qui uero in peccato suo perseuerare maluerint, nullus uestrum eorum audire presumat offitium, quia benedictio eorum uertitur in maledictionem, et oratio in peccatum, testante Domino, per Prophetam: „Maledicam,“ inquit, „benedictionibus uestris.“ Qui uero huic saluberrimo precepto obedire noluerint, ydolatriae peccatum incurrent, Sa-muele teste, et B. Gregorio instruenteS: „Peccatum ariolandi est non obedire, et scelus ydololatriae non ad-quiescere.“ Peccatum igitur paganitatis incurrit, quisquis, dum Christianum se esse asserit, apostolicae sedi obedire contempnit.

Item Alexander II. Episcopis et Regi Dalmatiae. Si quis amodo episcopus, presbiter, diaconus feminam acceperit uel acceptam retinuerit, proprio gradu decidat, usque dum ad satisfactionem ueniat, nec in choro psallentium maneat, nec aliquam portionem de rebus ecclesiasticis habeat.

Idem Clero Mediolanensi. Si quis sacerdotum, uel diaconorum, uel subdiaconorum offitium contumaciter deserens feminam sibi potius elegerit, sicut sponte ob fornicationem dimittit offitium, ita ob preuaricationem dimittere cogatur etiam inuitus beneficium.

Idem populo Mediolanensi. Eos etiam, qui, ut fornicari eis liceat, diuinum offitium derelinquunt, a Deo recedentes diabolo et operibus eiusseruiunt, sicut se iustissime ab offitio alienos faciunt, ita beneficio ecclesiarum priuatos esse adiudicamus.

Item Lucius Papa Ministri altaris presbiteri siue diaconi ad offitiadominica tales eligantur, qui continenciam seruent.

§. i. Si uero post ordinationem suam ministro contigerit propriae uxoris inuadere cubile, sacrarii non intret hlimina,nec sacrarii portitor fiat nec altare contingat 168 eb offerentibus holocausti oblationem suscipiat, nec ad dominici corporis portionem accedat &,nec propinet, neque sine maioris natu auctoritateminora gerati offitia; urceum sane uel calicem ad altare non suggerat.

Idem. Clericus solus ad feminae tabernaculum nonaccedat, nec properet sine maioris natu sacerdotisiussione; nec solus presbiter cum sola femina fabulasmisceat, nec archidiaconus sub pretextu humilitatis aut offitii frequenter intret domicilia matronarum, aut forte per clericos aut domesticos matronae mandet aliquid secrete. Si agnitum fuerit, et ille deponatur, et illa a liminibus ecclesiae arceatur.

Idem. Sed si forte aliqua intercessio fuerit, episcopo suggeratur. Et si talis est, ad quam debeat ire pio interuentu, ipse pergat: sin autem, de latere suo dirigat cum duobus aut tribus testibus. Nemo tamen cum extranea habitet femina, nisi proxima aut soror fuerit. Et hoc cum magna sollicitudine fiat. Non enim ignoramus malicias satanae.]

Ex decreto Eugeni i Papae. Si quispiam sacerdotum, id est presbiter, uel diaconus, uel subdiaconus, de quacumque femina crimine fornicationis suspectus post primam, secundam et tertiam admonitionem inueniatur fabulari cum ea uel aliquomodo conuersari, excommunicetur, femina uero canoniceiudicetur.]

Item Gregorius. Oportet sacerdotes, quibus populus Domini commissus est, cum magna constantia uigilare desuper dominicas oues, ne lupinis morsibus, id est diaboli stimulis lanientur.

§. i. Neque enim hoc silere debeo, quod cum graui animi tristicia dico: sacerdotescum feminis habitare conspicio; quod nefarium est dicere uel audire, et contra sanctorum canonum sancita. Ubi enim talis fuerit commorantium cohabitacio, antiqui hostisstimuli non desunt. Ideoque ammonendi sunt, ut non antiqui hostis decipiantur fraude, quatinus iuxta Apostoli uocem non uituperetur ministerium nostrum. Cauere enimnos oportet, fratres, ab illicitis, ut mundas ualeamus adDeum leuare manus. Scriptum est enim: „Sancti estote, quoniam ego sanctus sum.“ Si quis uero presumpserit aliter agere, sacerdotii sui honore priuetur. Unde omnimodo cauendum est, fratres, ne fallamus populum,et inpleatur in nobis illud Prophetae dictum: „Sacerdotes mei contaminant sancta et reprobant legem,“ quoset alius Propheta increpat, dicens: ,,Vos o sacerdotes,qui fallitis nomen meum, et dixistis, in qua re fallimus nomen tuum? quibus responsum est: offerentes ad altare meum anes pollutos. Non mihi uoluntas in uobis, dicit ominus, et sacrificium non accipiam de manibus uestris,quia polluti estis.“

Idem Simaco [Defensori, lib. I. Reg. Indict. IX. ep. 50.] Volumus, ut sacerdotes prohiberi debeant, ne cum mulieribus conuersentur: excepta dumtaxat matre, uel sorore, uel uxore, quae caste regenda est.

Idem in registro [lib. VII. epist. 39.]. Legitur, quod B. Augustinus nec cum sorore habitare consenserit, dicens: Que cum sorore mea sunt sorores meaenon sunt. Docti ergo uiri cautela magna nobis debet esse instructio.

Item ex VIII Sinodo In omnibus obseruare conuenit, ut certus quis, et certo tempore, et certo loco, et certis personis uel apparere clericus, uel loqui debeat mulieribus, ut excludatur omnis nefanda suspicio. Certe solum ad solam accedere nulla religionis ratio permittit. ,, Melius enim duo, quam unus. Simul enim et fidelius, et tutius res geritur. "Ve enim uni, quia si ceciderit, non est qui erigat eum."

Item ex Concilio Cartaginensi III. [c. 17.] Cum omnibus omnino clericis extraneae feminae noncohabitent, sed solae matres, auiae et materterae, amitae,sorores et filiae fratrum aut sororum, et quecumque exfamilia domestica necessitate, etiam antequam ordinarentur, iam cum eis habitabant, uel si filii eorum iam ordinatisparentibus uxores acceperunt, aut seruis, non habentibusin domo quas ducant, aliunde ducere necessitas fuerit.

Item ex Concilio Laudicensi, [c. 30.] Non oportet ministros altaris, uel etiam clericos quoslibet, aut se continentes, et omnino Christianum cummulieribus lauacra habere communia. Hec enim est apud gentiles prima reprehensio.

Item Gregorius Ia nuar io Episcopo Caralitano, [lib. III. epist. 26.] Archidiaconum tuum, ut audio, habitare cum mulieribus prohibuisti, et nunc usque in ea prohibitione despiceris; qui nisi iussioni tuae paruerit, eum sacro ordine uolumusesse priuatum.

Item ex Concilio Tolletano [IV. c. 42.] Quidam clerici, legitimum non habentes coniugium, extranearum mulierum uel ancillarum suarum que interdicta sunt consortia appetunt. Ideoque, quecumque clericis taliter coniunctae sunt, ab episcopoauferantur et uenundentur, illis pro tempore religatis ad penitenciam, quos sua libidine infecerunt.

Item Siricius Papa Imerio Episcopo, [ep. I. c. 12.] Feminas non alias in domo clericorum esse patimur, nisi eas tantum, quas propter solas necessitudinum causas habitare cum eisdem sinodus Nicena permisit.

Item ex Concilio Affricano III., [c. 5.] Clerici uel continentes ad uiduas uel uirgines nisi ex iussu uel permissu episcoporum aut presbiterorum non accedant. Et hoc non soli faciant, sed cum clericis , uel cum quibus episcopus aut presbiter iusserit. Nec ipsi episcopi aut presbiteri soli habeant accessum ad huiusmodi feminas, sed ubi aut clerici presentes sunt, aut graues aliqui Christiani.

Item ex Concilio Cartaginensi IV. [c. 102.] Ad reatum episcopi pertinet uel presbiteri, qui parro-chiae preest, si sustentandae uitae presentis causa adolescentiores uiduae uel sanctimoniales clericorum familiaritatibus subiciantur.

Item ex eodem [c. 103.] Viduae, que stipendio ecclesiae sustentantur, tam assiduae in Dei opere esse debent, ut et meritis, et orationibus suis ecclesiam adiuuent.

Generaliter etiam pauperibus et his, qui suis manibus laborare non possunt, episcopus necessaria prouideat.

Unde in Aurelianensi Concilio [I. c. 18.] legitur:

Episcopus pauperibus uel infirmis, qui debilitate faciente suis manibus laborare non possunt, uictum et uestitum (inquantum sibi possibile fuerit) largiatur.

Item Innocentius Exsuperio Tolletano Episcopo, [epist. III. c. 1.] Proposuisti, quid de his obseruari debeat,quos in diaconii ministerio aut in offitio presbiterii positos incontinentes esse aut fuisse generati filii prodiderunt. De his etiam manifesta diuinarum legum est disciplina,et beatae recordationis Siricii episcopi monita euidentia commearunt, ut incontinentes in offitiis talibus positiomni honore ecclesiastico priuarentur, nec admittantur ad tale ministerium, quod sola continentia oportet inpleri. Est enim uetus admodum sacrae legis auctoritas iam indeab initio custodita, quod in templo anno uicis suae habitare precepti sunt sacerdotes, ut seruientes sacris oblationibus puros et ab omni labe purgatos sibi uendicent diuina misteria neque eos ad sacra offitia fas sit admitti, qui exercent uel cum uxore carnale consortium, quia scriptum est: Sancti estote, quia ego sanctus sum Dominus Deus uester. Quibus utique propter sobolis successionem propterea usus& fuerat relaxatus, quia de alia tribu ad sacerdotium nullus fuerat iussus accedere. Quo magis ipsi sacerdotes uel Leuitae pudicitiam ex dieordinationis suae seruare debent, quibus et sacerdotium,uel ministerium sine successione est, nec preterit dies, quauel a sacrificiis diuinis, uel baptismatis offitio uacent? Nam si Paulus ad Corinthios dicens scribit: „ Abstineteuos ad tempus, ut uacetis orationi,'“ et hoc utique laicisprecepit, multo magis igitur sacerdotes, quibus etsacrificandi et orandi iuge offitium est, semper debebuntab huiusmodi consortio abstinere; qui, si contaminatus fuerit carnali concupiscentia, quo meritop exaudiri seposseq credit, cum dictum sit: Omnia munda mundis,coinquinatis autem et infidelibus mundum nichil est; sedcoinquinata est eorum mens uel conscientia? Sed fortasse hoc licere sibi credit, quia scriptum est: „Uniusuxoris uirum.“ Non dixit hoc, ut permaneat inconcupiscentia generandi, sed propter incontinentiam futuram Quod apertius declarat dicens: Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt. Vos autemiam non estis in carne, sed in spiritu . Sed ea plane dis-par et diuersa sententia est. Nam si ad aliquos forma ecclesiasticae uitae pariter et disciplinae, que ab episcopo Siricio ad omnesy prouincias comeauit, non probatur Seruenisse, his ignorantibus uenia non negabitur, ita ut e cetero penitus incipiant abstinere et ita gradus suos, inquibus fuerint inuenti, retentent, ut eis non liceat adpotiora conscendere; quibus in beneficio esse debet,quod hunc ipsum locum, quem retinent, non amittunt.

§. i. Si qui autem scisse formam uiuendi missam a Siriciodeteguntur, neque statim cupiditates libidinis abiecisse,illi sunt modis omnibus submouendj, qui post admonitionem cognitam preponendam arbitrati sunt uoluptatem.

Item Siricius Papa [ad Himerium Tarraconensem Episcopum, epist. I. cap. 7.] Plurimos sacerdotes Christi atque Leuitas post longa consecrationis suae tempora tam de coniugibus propriis, quam etiam de turpi coitu sobolem didicimus procreasse, et crimen suum hac prescriptione defendere, quia in ueterites tamento sacerdotibus ac ministris generandi facultas legitur attributa. Dicat mihi nunc, quisquis ille est sectator libidinum preceptorque uitiorum, si existimat, quod in lege Moysi sacris ordinibus passim a Deo nostrolaxata sunt frena luxuriae, cur eos, quibus committebantur sancta sanctorum, premonet, dicens : Sancti estote, quia ego sanctus sum Dominus Deus uester? Cur etiam procul a suis domibus anno uicis suae in templo habitare iussi sunt sacerdotes? Hac uidelicet ratione, ne uel cum uxoribus possent carnale exercere commercium, ut conscientiae integritate fulgentes acceptabile Deo munus offerrent. Quibus expleto deseruitionis suae tempore uxoris usus solius successionis causa fuerat relaxatus,quia non ex alia tribu, nisi ex Leui, quisquam ad Dei ministerium fuerat preceptus admitti.

Item. Quia aliquanti, de quibus loquimur, (ut tua sanctitas retulit), ignorantia lapsos se esse deflent, his hac condicione misericordiam dicimus non negandam, ut sine ullo honoris augmento, in hoc, quo deiecti sunt, quamdiu uixerint, offitio perseuerent: si tamen post hoc continentes se studuerint exhibere. Hi uero, qui illiciti priuilegii excusatione nituntur, et sibi asserunt ueteri hoc lege concessum, nouerint se ab omni ecclesiastico honore, quo indigne usi sunt, apostolicae sedis auctoritate deiectos, necumquam posse ueneranda attractare misteria, a quibus se ipsi, dum obscenis cupiditatibus inhiant, priuauerunt. Et quia exempla presentia cauere nos premonent in futurum, si quilibet episcopus, presbiter atque diaconus (quod non optamus) fuerit talis inuentus, iam nunc sibi omnem per nos indulgentiae aditum intelligat obseratum, quia ferro necesse est ut abscidanturs uulnera, que fomentorum non senserint medicinam.

Qui autem propter peccatum iubetur deponi, post condignam penitenciam in suo ordine poterit i reparari.

Unde in Gangrensi Concilio legitur.

Presbiter, si fornicationem fecerit, quamquam secundum canones Apostolorum debeat deponi, tamen iuxta auctoritatem B. Siluestri Papae, si non in uitio perdurauerit, sib sponte confessus adierit, ut resurgeret, decemannis in hunc modum peniteat: tribus siquidem mensibus a ceteris remotus pane et aqua a uespera inuesperam utatur, diebus autem dominicis et precipuisfestis modico uino et pisciculis atque leguminibus recreetur,sine carne et sagimine, quis et caseo; sacco indutushumi adhereat, die ac nocte iugiter misericordiam Deiomnipotentis inploret. Finitis tribus mensibus continuisexeat: tamen in publicum non procedat, ne grex fidelisin eo scandalum patiatur; nec enim debet sacerdos publicepenitere, sicut laicus. Postea aliquantisper resumptis uiri-bus, unum annum et dimidium in pane et aqua expleat,exceptis dominicis diebus s et precipuis festiuitatibus,in quibus uino et sagimine, ouis et caseo iuxta canonicam mensuram uti poterit. Finito primo anno et dimidio,corporis et sanguinis Domini, ne indurescat, particeps fiat,et ad pacem ueniat, psalmos cum fratribus in choro ultimuscanat, ad cornu altaris non accedat, iuxta B. Clementisuocem minora gerat offitia. Deinde uero usque ad expletionem septimi anni omni quidem tempore, exceptis pascalibus diebus, tres legitimas ferias in unaquaque ebdomadain pane et aqua ieiunet. Expleto septimi anni circulo,si 1431 fratres apud quos penituit, eius condignam penitentiam laudauerint, episcopus in pristinum honoremiuxta B. Calixti Papae auctoritatem eum reuocare poterit. Sane sciendum est, quia secundam feriam unumpsalterium canendo, aut unum denarium pauperibusdando, si opus est, redimere poterit. Finitis septem pannis, deinde usque ad finem decimi anni sextam feriam(nulla interueniente redemptione) obseruet in pane et aqua.

§. i. Eadem quoque penitentia erit sacerdoti deomnibus aliis peccatis et criminibus, que eum in depositionem adducuntq. Neque hoc cuilibet uideatur onerosum,si sacerdos post lapsum digne, ut supra dictum est, penitens ad pristinos redeat honores.

Prouidendum quoque est, ne is, qui ad ordinandum eligitur, etsi a proprio uitio uideatur alienus, consentiendo alienis inquinetur. Ut enim Simacus Papa ait: ,,Non est grandis differentia, utrum lethum inferas, uel admittas. Mortemenim languentibus probatur infligere, qui hanc, cum possit, non excludit. Hinc Gregorius VII. ait [in Reg. lib. VI. c. 12. Romanae Sinodi, celebratae Anno Domini 1080. al. 1078.] :

Si quis episcopus fornicationem presbiterorum, diaconorum, uel crimen incestus in sua parrochia precio uel precibus interueniente consenserit, uel commissum auctoritate sui offitii non inpugnauerit, ab offitio suspendatur.

Item Augustinus . Nemo quippe in ecclesia amplius nocet, quam qui peruerse agens nomen uel ordinem sanctitatis et sacerdotis habet. Delinquentem namque hunc nullus redarguere presumit, et in exemplum culpa uehementer extenditur, quoniam pro reuerentia ordinis peccator honoratur. Episcopus itaque, qui talium crimina non corrigit, magis dicendus est canis inpudicus quam episcopus .

Item Innocentius Error, cui non resistitur, approbatur, et ueritas, cum minime defensatur, obprimitur. Negligere quippe, cum possis perturbare peruersos, nichil est aliud quam fouere. Nec caret scrupulo societatis occultae, qui manifesto facinori desinit obuiare .

Item Pius Papa, [epist. I. ad omnes Christi fideles]. Quid enim prodest illi suo errore non pollui, qui consensum prestat erranti?

Item Gregorius. Consentire uidetur erranti, qui ad resecanda, que corrigi debent, non occurrit.

Sicut autem aliorum uitia palpare non debet ita nec malorum laudibus delectari. Unde Anacletus cunctis fidelibus.

Nichil illo pastore miserius, qui luporum gloriatur laudibus. Quibus si placere uoluerit, atque ab his amari delegerit, erit hinc ouibus magna pernicies. Nullus igitur pastorum placere lupis et gregibus ouium potest. Perdit enim memoriam laborum mens terrenis obligata carceribus. Sicut autem artium in suo quoque opere inuenitur mater instantia, ita nouerca erudicionis est negligentia.

Quamquam sacerdotem tam a suis, quam a& alienis criminibus oporteat esse imunem, tamen si aliorsum sese habuerit, non ideo uerba suae predicationis debent contempni. Sicut enim Ieronimus ait; ut lixiuium per cinerem humidum fluens lauat, et non lauatur, ita bona doctrina per malum doctorem animas credentium lauat a sordeas peccatorum.

Sollicitum quoque «c uigilantem oportet esse episcopum circa defensionem pauperum, releuationem obpressorum, tuicionem monasteriorum. Quod si facere neglexerint,aspere sunt corripiendi.

Unde Gregorius Antemio Subdiacono Campaniae, [lib. XI. epist. 29.] :

Peruenit ad nos, fratrem et coepiscopum nostrum Pa-scasium ita desidem et negligentem in cunctis existere, ut in nullo quia est episcopus agnoscatur, adeo ut neque ecclesia ipsius, neque monasteria, siue filii uel obpressipauperes eius erga se dilectionis studium sentiant, necaliquam supplicantibus sibi in quibus iustum est opemdefensionis accommodet, et (quod adhuc dici est grauius)consilia sapientum et recta suadentium nulla patiatur fationesuscipere, ut quod per se nequit attendere ab altero saltim possit addiscere. Quod si ita est, non sine culpa tua esse cognoscas, qui eum obiurgare atque cohercere ut dignum est,distulisti. Volumus itaque, ut eum cofani aliis sacerdotibus uel quibusdam de filiis suis nobilibus contestari prohac re debeas et hortari. Si uero (quod non credimus)post hanc adhortationem nostram solito adhuc more negligens esse temptauerit, ad nos est modis omnibus transmittendus, ut hic positus discere possit, quid uel qualiter secundum Dei timorem agere conueniat sacerdotem.

Idem ad eundem [eod. lib. epist. 33.] Nunciatum est nobis, Campaniae episcopos ita negligentes existere, et inmemores honoris sui, ut neque erga ecclesias, neque erga filios paternae uigilantiae curamexhibeant, uel monasteriorum sollicitudinem gerant, seu inobpressorum siue pauperum se tuicionem inpendant.Ideoque hac tibi auctoritate precipimus, ut, eis ad teconuocatis, ex nostro illos mandato districte commoneas,quatinus s ita in his, que eos iuste secundum Deum agereconuenit, uigilantes existant, ut nullum nos de eis denuomurmur exasperet. Si quem uero eorum post hec negligen-tem esse cognoueris, ad nos eum sine aliqua excusationetransmitte, ut quam sit graue nolle ab his, que reprehensibilia et ualde uituperanda sunt, corrigi, regulari in seualeat districtione sentire.

Quod autem de munditia castitatis sacerdotibus inperatur, hoc etiam de quibuslibet altari deseruientibus intelligendum est.

Unde in Car tag in en si Concilio II. [cap. 2.] Aurelius Episcopus dixisse legitur:

Cum in preterito concilio de continentiae et castitatis moderamine tractaretur, gradus isti tres conscriptione quadam castitatis per consecrationes adnexi sunt; episcopos inquam, presbiteros Ct diacones ita placuit, utcondecet sacros antistites ac Dei sacerdotes, nec non et Leuitas, uel qui sacramentis diuinis inseruiunt, continentes esse in omnibus, quo possint simpliciter quod aDomino postulant inpetrare, ut quod apostoli docueruntet ipsa seruauit antiquitas nos quoque custodiamus. Ab uniuersis episcopis dictum est: Omnibus placet, ut episcopi, presbiteri, diaconi, uel qui sacramenta contrectant, pudicitiae custodes etiam ab uxoribus abstineant. Ab omnibus dictum est: Placet, ut in omnibus et ab omnibus pudicitia custodiatur, qui altario deseruiunt.

Item ex Concilio Cartaginensi V. [cap. 3.] Cum de quorumdam clericorum, quamuis erga uxores proprias, incontinentia referretur, placuit episcopos et presbiteros et diaconos secundum statuta priora etiamab uxoribus continere: quod nisi fecerint, ab ecclesiasticoremoueantur offitio; ceteros autem clericos ad hoc noncogi, sed secundum uniuscuiusque ecclesiae consuetudinem obseruari debere.

Similiter, quod monogamus episcopus esse iubetur, etiam ad reliquos ordines ecclesiasticos deriuari oportet.

Unde Siricius Episcopus scribit Ymerio TarraconensiEpiscopo, [epist. I. c. 11.] :

Quisquis clericus aut uiduam, aut secundam uxorem duxerit, omni ecclesiasticae dignitatis priuilegiomox denudetur, laica tantum sibi communione concessa. Quam ita demum poterit possidere, si nichil postea, propter quod hac carere debeat, admittat.

Presbiterorum uero nomen quamquama senectute sit sumptum, magis tamen maturitatem indicat sapientiae, quam caniciem corporis.

Unde Anacletus [ad Episcopos Italiae, epist. II.]:

Porro Moysi precipitur, ut eligat presbiteros id est seniores. Unde et in Prouerbiis dicitur: "Gloria senumest canicies.“ Hec uero canicies sapientiam designat,de qua scriptum est: „Canicies hominum prudentia est.“Cumque nongentis et amplius annis ab Adam usque ad Abraham uixisse homines legamus, nullus alius prius appellatus est presbiter, id est senior, nisi Abraham,qui multo paucioribus uixisse annis commititur. Non ergo propter decrepitam senectutem, sed propter sapientiam presbiteri nominantur.

Hospitalitas uero usque adeo episcopis necessaria est, ut, si ab ea inueniantur alieni, iure prohibeantur ordinari.

Unde Gregorius scribit Iohanni Episcopo, [lib. XII. epist. 6.]:

Florentinum archidiaconum ecclesiae Anchonitanae, qui ad episcopatum electus fuerat, scripturae quidem sacraes cientiam habere, sed ita etatis senio iam confractumaccepimus, ut ad regiminis offitium non possit assurgere; adicientes etiam, illum ita tenacem existere, ut in domo eius amicus ad karitatem numquam introeat. Rusticus autem diaconus eiusdem ecclesiae, qui similiter electus fuerat,uigilans quidem homo dicitur, sed, quantum asseritur, psalmos ignorat. Florentinum uero diaconum ecclesiae Ra-uennatis, qui electus ab omnibus memoratur, sollicitum esse nouimus, sed qualis sit interius omnino nescimus. Ideoque fraternitas tua una cum fratre nostro et coepi-scopo nostro Armenio, suprascriptae ecclesiae Anchonitanae uisitatore, illuc festinet accedere, et diligenter de uitaac moribus singulorum requirere, si nullos sintcrimine conscii, quod eos ad hoc offitium uetet accedere. Pariter etiam requirendum est, si hoc, quod de prefato archidiacono dictum est, quia numquam amicus domum eiusingressus est, ita se ueritas habet, et utrum ex necessitate, an ex tenacia talis sit; aut si ita senex est, ut adregendum non possit assurgere, uel si tactis sacrosanctis euangeliis (sicut nobis nunciatum est) iusiurandum pre-buerit, numquam se ad episcopatum accedere. Sed etde Rustico diacono quantos psalmos minus tenet scrutandum est. Florentino autem diacono Rauennati, si nullum, sicut diximus, crimen est, quod obsistat, apud episcopum eius necesse est, agere ut ei debeat concessionem concedere; non tamen ex nostro mandato uel edicto, ne contra suam uoluntatem eum concederep uideatur.

Doctorem autem episcopum oportet esse, ne inferiorum culpae in eum refundantur, qui docendi offitium accepit, quod exequi nescit uel negligit.

Unde Leo Episcopus scribit Aquilegensi Episcopo, [epist. III, et LXXXIV. seu LXXXVI.]:

Inferiorum ordinum culpae ad nullos magis referendae sunt, quam ad desides negligentesque rectores, qui multamsepe nutriunt pestilentiam, dum austeriorem dissimulantadhibere medicinam.

Item Leo Episcopus Rustico Narbonensi Episcopo, [epist. XC. seu XCII. in princip.]: Odio habeantur peccata, non homines; corripiantur tumidi, tolerentur infirmi; et quod seuerius castigare necesse est non seuientis plectatur animo, sed medentis.

Item Iohannes VIII. Facientis proculdubio culpam habet, qui quod potest corrigere negligit emendare. Scriptum quippe est: Non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt,“ participes iudicantur.

§. i. Et libat Domino prospera, qui ab afflictis pellit aduersa. Et negligere, cum possit deturbare peruersos, nichil est aliud quam fouere. Nec caret scrupulo consensionis occultae, qui manifesto facinori desinit obuiare. Et probat se odisse uitia, qui condempna terrantes. Nec relinquit sibi locum deuiandi, qui non pepercerit excedenti. Et primus innocentiae gradus est odissenefanda. Et latum pandit delinquentibus aditum, qui iungit cum prauitate consensum. Et nichil prodest alicui non puniri proprio, qui puniendus est alieno peccato.

Si autem in corripiendo quisque modum excesserit, non a subditis, sed a Domino ueniam petat.

Unde Augustinus de uita clericorum:

Quando necessitas disciplinae moribus cohercendis dicere uos dura uerba conpellit, si etiam ipsi modumuos excessisse sentitis, non a uobis exigitur, ut uobis asubditis ueniam postuletis, ne apud eos, quos oportet esse subiectos, dum nimium seruatur humilitas, regendifrangatur auctoritas. Et tamen petenda est uenia ab omnium Domino, qui nouit eos, quos plus iusto forte corripitis, quanta beneuolentia diligatis.

In doctrina uero sacrae scripturae debet auctoritatem preferre, non secularium litterarum peritiam ostentare. Non enim est episcopalis offitii grammaticam exponere, ne laudes Iouis personent ore pontificis.

Unde Gregorius scribit Desiderio Episcopo, [lib. IX. epist. 48.]

Cum multa nobis de uestris studiis fuissent nuntiata, ita nostro cordi est nata leticia, ut negare ea, que sibi uestra fraternitas concedenda deposcit, minime ualere-mus. Sed post hec peruenit ad nos, (quod sine uerecundia memorare non possumus),fraternitatem tuam grammaticam quibusdam exponere. Quam rem ita moleste suscepimus, ac sumus uehementius aspernati, ut ea, que prius dicta fuerant, in gemitum et tristiciam uerteremus,quia in uno se ore cum Iouis laudibus Christi laudes noncapiunt. Et quam graue nefandumque sit episcopis canere, quod nec religioso conueniat, considera

Liberalem quoque necessitatem patientibus sacerdotem esse oportet; alias autem uacuum portabitnomen episcopi.

Unde Gregorius scribit [lib. V. epist. 29.] Secundo seruo Dei inter cetera:

Fratrem nostrum Marianum episcopum uerbis, quibus uales, excita, quia eum obdormisse suspicor. Dic ergo illi, ut cum loco mutet et mentem. Non sibi credat solam lectionem sufficere et orationem, ut remotus nichil studeat de manu fructificare: sed largam manum habeat, necessitatem patientibus concurrat, alienam inopiam suam credat, quia, si hocs non habet, uacuum episcopi nomen tenet.

In ipsa autem liberalitate modus adbibendus est rerum et personarum: rerum, ut non omnia uni, sed singulis quedam prestentur, ut pluribus prodesse possimus, iuxta illud Prophetae: "Dispersit, dedit pauperibus; personarum, ut primum iustis, deinde peccatoribus: quibus tamen dare prohibemur, non quia homines sunt, sed quia peccatores.

Unde Augustinus supra Iohannem parte iZ.

Donare res suas istrionibus uitium est inmane, non uirtus. Et scitis de talibus, quam sit frequens fama cum laude, quia, laudatur peccator in desideriis animae suae,et qui iniqua gerit benedicitur.

Idem in Psalmo CII. [ad uers. Faciens misericordias.] Qui uenatoribus donant, quare donant? dicant mihi, quare dant uenatori? Hoc in illo amant, in quo nequissimus est, hoc in illo pascunt, hoc in illo uestiunt, ipsam nequitiam publicam spectaculis omnium. Qui donant istrionibus, qui donant meretricibus, quare donant? num quidnon et ipsa hominibus donant: Non tamen naturam ibi attendunt operis Dei, sed nequitiam operis humani.

Item. Qui uenatori, donat, non homini donat, sed arti nequissimae. Nam si homo tantum esset, et uenator non esset, non ei donares: honoras in eo uitium, non naturam.

Idem in Psalm. CXLVIL Vident homines uenatores, et delectantur ; ue miseris, si non se correxerint. Qui enim uident uenatorem et delectantur, uidebunt Saluatorem et contristabuntur.

Item Ieronimus in Psalm. XC. [ad uers. Sperabo in Domino] Esau uenator erat, quoniam peccator erat. Et penitus non inuenimus in scripturis sanctis sanctum aliquem uenatorem; piscatores inuenimus sanctos.

Item Ambrosius in omelia [XXXIII. de Quadragesima]. Quid prodest ieiunare uisceribus, et luxuriari uena-tibus? abstinere a cibis, errare peccatis?

Item An putatis illum ieiunare, fratres, qui primo diluculo non ad ecclesiam uigilat, non beatorum martirum sancta loca perquirit, sed surgens congregat seruulos, disponitretia, canes producit, saltus siluasque perlustrat? Seruulos,inquam, secum pertrahit, fortasse magis ad ecclesiam festinantes, et uoluptatibus suis peccata accumulat aliena,nesciens reum se futurum tam de suo delicto, quam de per-dicione seruorum.

Item Ambrosius in lib. de offitiis. Non satis est bene uelle, sed etiam bene facere. Nec satis est iterum bene facere, nisi id ex bono fonte, hoc est ex bona uoluntate proficiscatur.

Item: §. 1. Perfecta liberalitas fide, causa, loco, tempore commendatur,ut primum opereris circa domesticos fidei. Grandis culpa,si sciente te fidelis egeat, si scias eum sine sumptu esse, famem tollerare, erump nam perpeti, qui presertim egere erubescit, si in causam ceciderit aut captiuitatis suorum, aut calumpniae, et non adiuues, si sit in carcere,et penis et suppliciis et propter debitum aliquod iustus excrucietur, (nam etsi omnibus debetur misericordia,iusto amplius), si tempore suae afflictionis nichil a te inpetret, si tempore periculi, quo rapitur ad mortem, plus apud te pecunia tua ualeat quam uita morituri, non est leue peccatum

Item. Dominus non uult simul effundi opes, sed dispensari, nisi forte, ut Helyseus, qui boues suos occidit, et pauit pauperes ex eo, quod habuit, ut nulla cura teneretur domestica, sed relictis omnibus in disciplinam se propheticam daret.

Item. Est etiam illa probanda liberalitas, ut proximos seminis tui ne despicias, si egere cognoscas. Melius enim est, ut ipse subuenias tuis, quibus pudor est ab aliis sumptum deposcere, aut alicui postulare subsidium necessitatis; non tamen illi ditiores fieri uelint,ex eo quod tu potest conferre inopibus: causam enim natura prestat, non gratia. Neque enim propterea te Deo dicasti, ut tuos diuites facias, sed ut tibi uitam perpetuam fructu boni operis adquiras, et precio miserationis peccata tua redimas. Putant parum se poscere? preciumquerunt tuum, uitae tuae adimere contendunt fructum,et accusant, quod eos diuites non feceris, cum te uel intilli eternae uitae fraudare mercede?

Item. Consideranda est etiam in largiendo etas atque debilitas, nonnumquam etiam uerecundia, que ingenuos prodit natales, ut senibus plus largiaris, qui sibi iam uictum non queunt querere. Similiter et debilitas corporis est promptius adiuuanda; tamen si quis ex diuitiis cecidit in egestatem, et maxime, sine uitio suo, sed aut latrociniis, aut proscriptione, aut calumpniis que habebat amisit.

Pulcra etiam liberalitas est, in ipso quoque pauperis dato mensuram tenere, ut habundes pluribus, non conciliandi fauoris gratia ultra modum fluere. Quicquid enim ex affectu puro et sincero promitur, hoc est aecorum: non superfluas edificationes aggredi, nec pretermittere necessarias. Et maxime sacerdotibus hoc conuenit, ornare Dei templum honore congruo, ut etiam cultu aula Domini resplendeat, inpensas misericordiae frequentare, quantum oporteat largiri peregrinis, non superfluas, sed conpetentes.

Idem §. i. Conpatiamur itaquealienis calamitatibus, necessitates aliorum quantum possumus iuuemus, et plus interdum quam possumus. Melius est enim causas prestare pro misericordia et inuidiamperpeti, quam pretendere inclementiam; nos aliquandoin inuidiam incidimus, quod confregimus uasa mistica, ut captiuos redimeremus.

Item super Ziecam. Singulis quoque generibus hominum conueniens tribuit S. Baptista responsum unum omnibus ita: publicanis, ne ultra prescriptum exigant, militibus, ne calumpniam faciant, predam requirant; docens idcirco stipendia constituta miliciae, ne, dum sumptus queritur, predo grassetur. Sed hec et alia offitiorum precepta propria sunt singulorum, misericordia communis est usus. Ideo commune preceptum omnibus offitiis, omnibus etatibus necessaria, etab omnibus deferenda. Non publicanus, non miles excipitur,non agricola, uel urbanus, diues et pauper, omnes incommune admonentur, ut conferant non habenti. Misericordia enim plenitudo uirtutum est, et ideo omnibus est proposita forma perfectae uirtutis, ne uestimentis alimentisque suis parcant. Misericordiae tamen ipsius pro possibilitate conditionis humanae mensura seruetur, ut non sibi unusquisque totum eripiat, sed quod habet cum paupere partiatur.

Idem Ceterum Dei traditio est, ut prius pascas parentes. Nam si iuxta diuinum oraculum contumelia parentis morte luitur, quanto magis fames, que multo grauior est? Quo loco insolentem Dominus infrenat iactantiam.

Idem in libro de offitiis Pasce fame morientem. Quisquis enim pascendo hominem seruare poteris, si non paueris, occidisti.

Item Ieronimus. Qui clementiam non habet, nec indutus est uiscera misericordiae et lacrimarum, quamuis spiritalis sit, non adinpleuit legem Christi.

Similiter etiam oportet episcopum non esse percussorem, id est ad uindictam facilem.

Unde Gregorius scribit Iohonni Episcopo Corintioruvn [libro XI., epist. 49.]:

Si quid uero de quocumque clerico ad aures tuas peruenerit, quod te iuste possit offendere, facile non credas, nec ad uindictam te res accendat incognita; sed presentibus ecclesiae tuae senioribus diligenter ueritas est perscrutanda,et tunc, si qualitas rei poposcerit, canonica districtio culpam feriat delinquentis.

Idem Ianuario Episcopo, [lib. VII. Indict. 2. epist. i.] Tanta nequitia ad aures meas de tua senectute peruenit, ut eam, nisi humanitus pensaremus, fixa iam maledictione feriremus. Dictum quippe est mihi, quod dominicorum die, priusquam missarum solempnia celebrare, ad exarandam messem latoris presentium perrexisti, et post exarationem eius missarum solempnia celebrasti;post missarum solempnia etiam terminos possessionis illius eradicare minime timuisti. Quod factum que penadebeat sequi, omnes, qui audiunt, sciunt. Dubii autem de tanta peruersitate fueramus, sed filius noster Cyriacus abbas a nobis requisituss, ita se cognouisse perhibuit. Et quia adhuc canis tuis parcimus, hortamur,aliquando resipisce miser senex, atque a tanta leuitate morum et operum peruersitate compescere. Et quanto morti uicinior efficeris, tanto sollicitior atque timidior esse debes. Et quidem penae sententia in tefuerat iaculanda; sed quia simplicitatem tuam cum senectute cognouimus, interim tacemus. Eos uero, quorum consilio hocp egisti, in duobus mensibus excommunicatos esse decreuimus<i: ita! ut, si quid eis intraduorum mensium spatium humanitus euenerit, benedictione uiatici non priuentur. Deinceps autem ab eorum consiliis cautus existe.

Vel percussor esse prohibetur, neuidelicet propriis manibus aliquem cedat.

Unde in Agatensi Concilio legitur.

Non liceat episcopo manibus suis aliquem cedere. Hoc enim alienum a sacerdote esse debet.

Prohibetur etiam episcopus turpis lucri esse cupidus, ne aliquo inhonesto negotio uictum uel cetera necessaria sibi querat. Quod generaliter de omnibus diuinocultui mancipatis, id est clericis et monachis, intelligi oportet.

Unde in Calcedonensi Concilio, [cap. 3.] legitur:

Peruenit ad sanctam sinodum, quia de his qui in clero connumerantur, quidam propter turpis lucri gratiam aliorum possessionum conductiones, et causas secularium suscipiunt, et a sacris offitiis se per desidiam separant, ad domos autem secularium concurrunt,et substantiarum eorum gubernationes auaritiae causa suscipiunt. Decreuit igitur sancta et magna sinodus,neminem horum deinceps, hoc est epicopum, siue clericum, aut monachum, conducere possessiones, aut misceri secularibus procurationibus posses, nisi forte, qui legibus ad minorum etatum tutelas siue curationes inexcusabiles attrahuntur, aut cui ipsius ciuitatis episcopus ecclesiasticarum rerum commiserit gubernacula, et orphanorumatque uiduarum, que indefensae sunt, aut earum personarum, que maxime ecclesiastico indigent amminiculo propter timorem Dei. Si quis uero transgressus fuerit hec precepta, ecclesiasticae correctioni subiaceat.

Viduis autem et orphanis ecclesiae presidium in-plorantibus episcopi debent adesse, et contra inproborum uiolentias protectionis patrocinium eis negare non debent.

Unde Gelasius Gerontio et Petro Episcopis:

Licet omnibus de nobis sperantibus non debeamus inquantum possumus nos negare, plus tamen uiduarum causas et inpensius ducimus exequendas, quas tueri a nobisuel ab omnibus diuina manifestat assertio.

Idem Anastasio Episcopo. Desolatis propriae defensionis auxilio, et qui suis actibus prodesse pro etatis infirmitate non possunt, exoratum decet pontificem subuenire, quia pupillis tuicionem etiam diuinitas iussit inpendi. Et ideo Maximo et Ianuario clericalis offitii (qui se solatiis parentum uel propinquorum asserunt destitutos) auxilium ex nostra delegatione prestabis, ut aduersus inprobitates aduersariorum suorum protecti tuae executionis annisu noxia commenta non sentiant.

Idem Leontio et Petro Episcopis.

Quisquis in negociis suis nostri nominis intercessione sperat sibi remedia posse conferri, prona nos conuenit animositate prestare.

Idem Honorio Episcopo. Diuinae retributionis memor ad pontificalem conscientiam non ambigas pertinere, egentium commodis piam sollicitudinem non negare.

Idem Fortunato Episcopo. Irreligiosum prorsus et execrabile iudicamus, si quisquam uel extraneus in sua tuicione susceptos non omni fide et tota animi sui educauerit sanctitate. Ac cum Olimpius diaconus dilectionis tuae Felicis atque Olimpii suggeratur auunculus, eosque paruulos tutelae uice susceperit nutriendos, ultra latrocinium esse iudicamus, quod eos bonusculis parentum (sicut asserunt) reliquit extorres, alia retinendo, alia contra leges et iura uendendo.

Item ex Concilio Aurasico [I. c. 5. et seqq.] Eos, qui ad ecclesiam confugerint, tradi non oportet, sed loci sancti reuerentia et intercessione defendi.

§. 1. Si quis autem mancipia clericorum pro suis mancipiis ad ecclesiam confugientibus crediderit occupanda, per omnes ecclesias districtissima dampnatione feriatur.

§. 2. In ecclesia quoque manumissos, et per testamentum ecclesiae commendatos si quis in seruitutem uel obsequium,uel ad colonariam conditionem reuocare temptauerit,animaduersione ecclesiastica coherceatur.

Libertos legitime a dominis suis factos, ecclesia, si necessitas exegerit, tueatur; quod si quisante audientiam aut peruadere, aut expoliare presumpserit, ab ecclesia repellatur.

Item ex Concilio Tollet ano IV. [c. 72.] Liberti, qui a quibuscumque manumissi sunt, atque ecclesiae patrocinio commendati existunt, sicut regulae antiquorum Patrum constituerunt, sacerdotali defensione a cuiuslibet insolentia protegantur, siue in statu libertatis eorum, seu in peculio, quod habere noscuntur.

Item ex Concilio Tolletano. Si expositus ante ecclesiam cuiuscumque sit miseratione collectus, contestationis ponatur epistola, ut si is, qui collectus est, intra decem dies quesitus agnitusque non fuerit, securus habeat qui collegit. Sane, qui post predictum tempus calumpniator extiterit, ut homicida ecclesiastica districtione dampnabitur, sicut Patrum sanxit auctoritas.

Prohibentur ergo clerici cupiditatis negocia suscipere, non pietatis curam uiduis et orphanis inpendere.

Unde Melciades Papa:

Decreuit sancta sinodus, nullum deinceps clericum aut possessiones conducere,aut negociis secularibus se miscere,nisi propter curam aut pupillorum aut orphanorum autuiduarum, aut si forte episcopus ciuitatis ecclesiasticarumrerum sollicitudinem eum habere precipiat. Ubi patet,quia alia sunt negocia secularia, alia ecclesiastica. NonneMoyses in seculo erat, cum crebro intraret tabernaculum, etexiret, qui intus contemplatione rapiebatur, foris infirmantium negociis urgebatur? Sic et Iacob ascendentes etdescendentes angelos uidit, quia rectores ecclesiae non solum contemplandos ascendunt, sed deorsum quoque ad membra illius miserando descendunt. Et dum sacerdotes horum facta imitantur, et se custodiunt, et subditorumonera portant.

Item Gelasius [Papa ad Episcopos per Lucaniam, c. 17.] Consequens est, ut illa quoque, que de Piceni partibus nuper ad nos missa relatio nuntiauit, non pretereunda putaremus, id est, plurimos clericorum negotiationibus inhonestis et turpibus lucris inminere, nullo pudore censentes euangelicam lectionem, qua ipse Dominus negotiatores ex templo uerberatos asseritur expulisse, necApostoli uerba recolentes, quibus ait: „Nemo militansDeo inplicat se negociis secularibus;“ psalmistam quoqueDauid surda dissimulantes aure, cantantem: „Quoniamnon cognoui negotiationes, introibo in potentias Domini.“Proinde huiusmodi aut ab indignis posthac questibus nouerint abstinendum, et ab omni cuiuslibet negotiationis ingeniocupiditateque cessandum, aut, in quocumque gradu sintpositi, mox a clericalibus offitiis cogantur abstinere,uoniam domus Dei domus orationis et esse debet etici, ne per offitia negotiationis potius sit latronumspelunca.

Item ex [Septimo] canone Apostolorum. Episcopus, aut sacerdos, aut diaconus nequaquam seculares curas assumant; sin aliter, deiciantur

Item Gregorius Romano DefensoiI, [1. VIII. ep. n.] Perlatum est ad nos, reuerentissimum fratrem nostrum Basilium episcopum uelud unum de laicis in causis secularibus occupari, et pretoriis inutiliter obseruare. Queres quoniam et ipsum uilem reddit, et reuerentiam sacerdotalem adnichilat, statim ut experientia tua hoc preceptumsusceperit, ad reuertendum eum districta executioneconpellat, quatinus ei illic te insistente quinque diebussub qualibet excusatione inmorari non liceat, ne, si quolibetmodo eum ibidem amplius moram habere permiseris, cumipso apud nos grauiter incipias esse culpabilis.

Item ex Concilio Cartaginensi IV. [c. 18.]. Episcopus tuicionem testamentorum non suscipiat.

Item ex eodem, [c. 20.] Episcopus nullam rei familiaris curam ad se reupcet, sed lectioni et orationi et uerbo predicationis tantummodo uacet.

Item ex eodem, [c. 17.] Episcopus gubernationem uiduarum et pupillorum ac peregrinorum non per se ipsum, sed per archipresbiterum aut archidiaconem agat.

Item Gregorius Quertino prefecto &, [epist. 30. lib. X.] Inutile et ualde laboriosum est, hominem litteratum ratiociniorum causas assumere, et in eis, quod non expedit, se obligare.

Item Ieronimus [ad Nepoti anum de uita clericorum]. Negotiatorem clericum, ex inope diuitem et ex ignobili gloriosum, quasi quasdam pestes fuge.

Item Augustinus in libro questionum ueteris et noui testamenti, [cap. 127.] Fornicari hominibus semper non licet, negotiari uero aliquando licet, aliquando non licet; antequam enim ecclesiasticus quis sit, licet ei negotiari; facto iam non licet.

Item Iohannes Chrysostomus super Matthaeum (id est auctor operis imperfecti, hom. XXXVIII.ad c.21. Matth.) Eiciens Dominus uendentes et ementes de templo, significauit, quia homo mercator uix aut numquam potest Deo placere. Et ideo nullus Christianus debet esse mercator, aut, si uoluerit esse, proiciatur de ecclesia Dei, dicente Propheta: ,,Quia non cognoui negotiationes, introibo inpotentias Domini.“ Quemadmodum enim qui ambulat interduos inimicos, ambobus placere uolens et se commendare,sine maliloquio esse non potest (necesse est enim, ut isti male loquatur de illo, et illi male de isto), sic qui emit et uendit sine mendacio et periurio esse non potest.

Et paucis interiectis: §. 1. Sed est nec stabilis substantia eorum, neque ad bonum proficit, quod de malo congregatur. Quemadmodum enim, si triticum aut aliud tale cernas in cribro, dum huc et illuc iactatur, grana omnia paulatim deorsum cadunt, et tandem in cribro nichil remanet, nisi stercus solum: sic de substantia negotiatorum nouissime nil remanet, nisi solum peccatum.

§. 2. Sed omnes homines uidentur esse mercatores; ostendam ergo, quis non est negotiator, ut qui talis non fuerit, eum intelligas esse negotiatorem. Quicumque rem conparat, non ut ipsamrem integram et inmutatam uendat, sed ut materia sibisit inde aliquid operandi, ille non est negotiator; qui autemconparat rem, ut illam ipsam integram et inmutatamdando lucretur, ille est mercator, qui de templo Deieicitur.

§. 3. Unde super omnes mercatores plus maledictusest usurarius; ipse namque rem datam a Deo uendit, nonconparatam, ut mercator, et post fenus rem suam repetit,tollens aliena cum suis, mercator autem non repetit remuenditam.

§. 4. Adhuc dicit aliquis: Qui agrum locat, utagrariam recipiat, aut domum, ut pensiones recipiat, nonne est similis ei, qui pecuniam dat ad usuram?Absit. Primum quidem, quoniam pecunia non ad aliquem usum disposita est, nisi ad emendum; secundo, quoniam agrum habens, arando accipit ex eo fructum, habens domum, usum mansionis capit ex ea. Ideo qui locat agrum uel domum, srntfh usum dare uidetur, et pecuniam accipere, et quodammodo quasi commutare uidetur cum lucro lucrum; ex pecunia reposita nullum usUm capis. Tertio ager uel domus utendo ueterascit. Pecunia autem cum fuerit mutuata, nec minuitur, nec ueterascit.

§. 5. „Et mensas nummulariorum subuertit .“ Pecunia spiritualiter homines intelliguntur, quia sicut nummus habet caragma Cesaris, sic homo habet caragma Dei. Et quemadmodum solidus, qui non habet caragma Cesaris, reprobusest, ita et homo, qui non ostendit in se imaginem Dei,reprobus estimatur. Unde Ysaias dicebat ad Ierusalem: „ Pecunia tua reproba est, caupones tui miscentuinum cum aqua, etc.“ Ideo ergo mensas nummulariorumeuertit, significans, quia in templo Dei non debent essenummi, nisi spirituales, id est, qui Dei imaginem, non diaboli, portant. Aut certe mensas nummularioum sacerdotum dicit scripturas. Nouo enim testamento succedentepriori, euersae sunt scripturae illorum.]

Item ex uerbis Augustini, (hinc inde collectis, et in summam redactis ad Psal. LXX. uers. Quoniam non cognoui.) Quoniam non cognoui litteraturam: Aliqui codices habent "negotiationes in quo diuersitas interpretum sensum ostendit, non errorem inducit. Ergo si proptereaiste tota die laudem Dei dicit, quia non cognouit negotiationes, corrigant se Christiani, non negotientur. Sedait mihi negotiator: Affero ex longinquo merces, merce-dem laboris mei, unde uiuam, peto: „ dignus est operarius mercede sua.“ De mendacio, de periurio agitur,non de negotio. Ego enim mentior, non negotium. Possem enim dicere, tanto emi, tanto uendam: si placet, eme. Quomodo ergo reuocas a negotiatione? omnes artifices mentiuntur, sutores, agricolae. Vis, ut optem carum tempus, ut possim uendere annonam, quam seruaui? sed non hoc faciunt, inquis, agricolae boni, nec illa negotiatoresboni. Quid enim? etiam et filios habere malum est, quia,quando eis caput dolet, malae et infideles matres ligaturas sacrilegas et incantationes querunt? Omnia istahominum, non rerum peccata sunt. Quere ergo, episcope,(dicit mihi negotiator) quomodo Psalmistam intelligas, etnoli me prohibere a negotiatione: negotiatio enim me nonfacit malum, sed iniquitas mea et mendacium meum. Queramus ergo negotiatores, qui presumunt gloriari ex suis operibus, si sunt contra illam gratiam, quam hic Psalmista commendat, ut nemo de suis operibus glorietur. Et sicut contra medicos superbos salutis pollicitatores uigilat hoc, quod dictum, est: „Tota die salutemb tuam,“ sic contra negotiatores de operibus suis gloriantes uigilat hoc, quod dictum est: „Os meum an-nunciabit iustitiam tuam.“ Unde et Dominus expulitillos de templo, uolentes suam iustitiam statuere et ignorantes iustitiam Dei. Merito dictum negotium, quia negatotium, quod malum est, neque querit ueram quietem, queest Deus.]

Item Cassiodorus in eundem Psalmum LXX. in eundem uersiculum. Quid est aliud negotium, nisi que possint uilius conparari carius uelle distrahere? Et infra: Negotiatores ergo illi ab hominabiles existimantur, qui iustitiam Dei minime considerantes per inmoderatum pecuniae ambitum polluuntur, merces suas plus periuriis onerando quam preciis. Tales eiecit Dominus de templo, dicens:Nolite facere domum patris mei domum negotiationis/]

Item Cyprianus [ad Clerum et plebem Furnitanorum, lib. I. epist. 9.J Neque apud altare Dei merentur nominari in sacerdotum prece, qui ab altari sacerdotes et ministros uoluerint auocare. Et ideo Victor, cum contra formamnuper in concilio a sacerdotibus datam Geminum Faustinum presbiterum ausus sit tutorem constituere, apud uos ob dormicionem eius non fiat oblatio, aut aliqua deprecatio pro nomine eius frequentetur in ecclesia, ut sacerdotum decretum religiose aut s necessarie factum seruetur a nobis.

Domui quoque suae oportet bene esse prepositum, ut quedam inde quodammodo futurae dispensationisargumenta assumantur. In dispensatione uero ecclesiae hancregulam obseruandam nouerit, ut nulli quantumlibet exercitatae personae duo simul offitia committat, neque secularibus uiris resecclesiasticas gubernandas committat.

Unde Gregorius scribit omnibus Episcopis:

Singula ecclesiastici iuris offitia singulis quibusque personis singillatim committi iubemus. Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eundem actum habent, ita in ecclesiae corpore secundum ueridicam Pauli sententiam in uno eodemque spirituali corpore conferendum est hoc offitium uni, alii committendum est illud, neque enim quantumlibet exercitatae uni personae uno tempore duarum rerum offitia committenda sunt: quia si totum corpus oculus, ubi auditus? Sicut enim uarietas membrorum per diuersa offitia et robur corporis seruat, et pulcritudinem representat, itauarietas personarum diuersa nichilominus distributa offitia et fortitudinem et uenustatem sanctae Dei ecclesiae manifestat. Et sicut indecorum est, ut in corpore humano alterius fungatur offitio alterum membrum, ita nimirum noxium simulque turpissimum, si singula rerum ministeria personis totidem non fuerint distributa.

Item Gregorius An ternio Subdiacono, [lib. IX. epist. 66.] Volumus, ut frater noster Pascasius et uicedominum sibi ordinet et maiorem domus, quatinus possit uel hospitibus superuenientibus, uel causis, que eueniunt,idoneus et paratus existere. Si uero negligentem eum prospicis, uel ea, que dicimus, inplere differentem,omnis eius clerus adhiberi debet, ut communi consilio ipsi eligant, quorum personae ad ea, que prediximus ualeant ordinari.

Offitium uicedomini est episcopium disponere.

Unde Gregorius Clementinae Patriciae, [lib. I. epist. ii.] post alia:

Diaconum uero Anatholium, quem ad uos dirigi poposcistis, hoc nos facere non posse, causae magis modus quam rigoris auctoritas facit. Vicedominum enim eum constituimus, cuius arbitrio episcopium commisimus disponendum.

Item ex Concilio Calcedonensi Quia in quibusdam ecclesiis, sicut ad nos peruenit, sine yconomo episcopi res ecclesiasticas tractant, placuit,omnes ecclesias habentes episcopos etiam yconomoshabere de proprio clero, qui gubernent res ecclesiae cumarbitrio sui episcopi, ut non sine testimonio sit gubernatioipsarum rerum ecclesiasticarum, neque ex hoc eueniatres eiusdem ecclesiae dispergi, et sacerdotali dignitati obtrectatio generetur. Si uero quis hoc non obseruauerit,diuinis subiaceat regulis.

Item Gregorius Iohannis Carolitano Episcopo, [lib. VII. epist. 66.] Indicatum est nobis, quod laicis quibusdam curam uestri patrimonii commiseritis, qui postmodum in rusticorum uestrorum depredationibus atque ex fatigationibus fuerunt deprehensi. Quod si ita est, districte a uobis discuti conuenit, atque inter eos ecclesiaeque uestrae rusticos causam examinare subtilius. Et quicquid fraudisinuentum fuerit, cum pena legibus statuta reddere conpellantur. De cetero uero cauendum est a fraternitate uestra,ne secularibus uiris atque sub regula uestras non degentibus cuiuslibet res ecclesiae committantur, sed probatis de offitio uestro clericis, in quibus, si quid reperiri poterit prauitatis, ut in subditis emendare quod illicite gestum fuerit ualeatis: quo uidelicet apud uos habitus sui offitium magis conuenienter amministrent, quam accusent.

Propinquis, uel etiam fauore sibi coniunctim, ecclesiastica offitia committere non audeat.

Unde in Tolletano Concilio X. [c. 3.]:

Decenter omnibus placet, in presenti tale rescindere factum, et non esse de cetero faciendum. Quicumque igitur pontificum deinceps aut sanguine propinquis, autfauore personae quibuscumque deuinctis talia lucra commendare temptauerit, ad suum nefandae presumptionis excidium et quod iussum fuerit deuocetur in irritum, et qui ordinauerit annuae excommunicationi subiaceat. Que uero ablata fortasse fuerint, ab eo, qui tulit,reddantur in duplum.

Porro ipsa offiiia quare ita sint distinguenda necs uni personae omnia committenda, ex auctoritate Gregorii et ex auctoritate Bonifatii Papae datur intelligi, qui ait :

Ad hoc dispositionis prouisio gradus diuersos et ordines constituit esse distinctos, ut, dum reuerentiam minores potioribus exhiberent, et potiores minoribus dilectionem inpenderent,uera concordia fieret ex diuersitate contextio, et recte offitiorum gereretur administratio singulorum. Neque uniuersitas alia poterat ratione subsistere,nisi huiusmodi magnus eam differentiae ordo seruaret. Quia uero creaturae in una eademque qualitate gubernari uel uiuere non potest, celestium miliciarum exemplar nos instruit, quia dum sunt angeli, sunt archangeli, liquet, quia non equales sunt, sed in potestate et ordine (sicut nostis) differt alter ab altero.

Litigiosus quoque prohibetur ordinari, quia qui sua potestate discordantes ad concordiam debet attrahere, quioblationes dissidentium prohibetur recipere, nequaquam litigandifacilitate alios ad discidium debet prouocare.

Unde in Cartaginensi Concilio IV. [c. 59.] legitur:

Discordantes clericos episcopus uel ratione, uel potestate ad concordiam trahat; inobedientes sinodus per audientiam dampnet.

Item ex eodem, [c. 93. et 94.] Oblationes dissidentium fratrum neque in sacrario, neque in gazophilacio recipiantur.

Similiter: §. 1. Dona eorum, qui pauperes obprimunt, a sacerdotibus refutanda sunt.

Item Ciprianus [de unitate ecclesiae]. Neque ad Cainneque ad munera eius respexit Deus; neque enim habere peccatum Deum poterat, qui cum fratre non pacem sed zeli discordiam habebat. Quam sibi igitur pacem promittunt inimici fratrum? que sacrificia celebrare se credunt emuli sacerdotum? Secum esse Christum, cum collecti fuerint, opinantur hii, qui extra Christiecclesiam colliguntur? Tales etiamsi occisi in confessione nominis Christi fuerint, macula ista nec sanguine abluitur. Inexpiabilis et grauis culpa discordiae nec passione purgatur.

Item ex Octaua Sinodo Alienus sit a fratrum unitate, qui murmurat, et opus eius abiciatur, qui murmurans extiterit, ne penam murmurantium incurrat, de qua dicit Apostolus: „Nequemurmuraueritis, sicut quidam murmurauerunt, et perierunt ab exterminatore Iuxta mensuram itaque operis peccator (qui in hac sententia Apostoli pleniter declaratur) sacerdotis iudicio peniteat.

Item ex eodem. Si quis monachus contenciones uel rixas amauerit, uel manifestum conuitium intulerit fratri, iuxta arbitrium rectoris modumque peccati diuturna expietur penitentia.

Item: §. 1. Qui contentiosus aut murmurans extiterit, secundum arbitrium prioris tamdiu peniteat, quamdiu qualitas culpae extat.

Item ex Concilio Cartaginensi IV. [c. 25.] Dissidentes episcopos, si non timor Dei, sinodus reconciliet.

Item ex eodem, [c. 26.] Studendum est episcopis, ut dissidentes fratres, siue clericos, siue laicos, ad pacem magis quam ad iudicium cohortentur

Item ex eodem, [c. 94.] Eorum, qui pauperes obprimunt, dona a sacerdotibus sunt refutanda.

Item ex Concilio Agat en si, [c. 31.] Placuit etiam, ut (sicut plerumque fit) quicumque odio aut longinqua inter se lite dissenserint, et ad pacem reuocari diuturna nequiuerint obstinatione, a sacerdotibus ciuitatis primitus arguantur. Qui si inimicitias deponere pernitiosa intentione noluerint, de ecclesiae cetu iustissima excommunicatione pellantur.

Item Fabianus Papa. Si quis contristatus noluerit reconciliari fratri suo, satisfaciente eo qui contristauerit, acerrimis macereturinediis, usque dum gratanti animo satisfactionem recipiat.

Item Innocentius 17. Precipimus, ut episcopi, ad solum Deum et salutem populi habentes respectum, omni tepiditate seposita ad pacem firmiter tenendam mutuum sibi consiliumet auxilium prebeant, neque hoc alicuius amore uel odio pretermittant. Quod si quis in hoc Dei opere tepidusfuerit inuentus, dampnum propriae dignitatis incurrat.

Item Victor Papa [ad Afros, epist. II.] Perlatum est ad sedem apostolicam, aliquos uestrum nocere fratribus uelle, et ut cadant decertare, similiter in sacramentis discrepare, et ob id contentiones et emulationes inter uos fieri, a quibus dissensionibus uos auertere, et in his omnibus concordare, et opem ferre uicissim mandamus. Nam si hoc agere cito neglexeritis, et uicissim reconciliari non studueritis, ab apostolicae sedis et totius ecclesiae communione uos pelli non dubitetis.

Qui autem turpi lucro uel inhonesto negocio uictum sibi querere prohibetur, de oblationibus ecclesiae stipendia consequatur. Quod si ecclesia ei sufficere non poierit, proprioartificio uel agricultura (exemplo Apostoli, qui de laboremanuum uiuebat) sibi necessaria inueniat, ita tamen, ut occasionesui operis uigiliis ecclesiae non desit, quod absque inequalitate suicorporis inpune nulli conceditur.

Unde Pelagius Papa:

Eleuterius frater et coepiscopus noster queritur, clericos suos sibi contra canones superbire, et id, quod nobis iubentibus facta in scrinio cautione promisit, ut cottidianis diebus uigiliae in eius celebrentur ecclesia, illis contempnentibus inplere non posse, sed magis unumquemque suis (postposito ecclesiae seruitio) uacare negotiis. Et ideo experientia tuaeos, quos tibi esse ostenderit contumaces, debita obiurgatione conpesce, et modis omnibus uigiliis uacare conpelle.

Item ex Concilio Nannetensi. Presbiter mane, matutinali offitio expleto, pensum seruitutis suae canendo primam, tertiam, sextam nonamque persoluat, ita tamen, ut postea horis conpetentibus et signisdesignantibus iuxta possibilitatem aut a se, aut a scolaribus publice conpleantur. Deinde peractis horis, infirmisuisitatis, si uoluerit, ad opus rurale exeat ieiunus, utiterum necessitatibus peregrinorum et hospitum siue diuersorum commeantium, infirmorum quoque atque defunctorum succurrere possit usque ad statutam horam pro qualitate temporis et opportunitate.

Item ex dictis S. Benedicti:§. 1. Propheta dicente: „Septies in die laudem dixi tibi,“qui septenarius sacratus numerus a nobis sic inplebitur,si matutinae, primae, tertiae, sextae, nonae, uesperaeconpletoriique tempore nostrae seruitutis offitia persoluamus, quia de his dixit Propheta: „Septies in die laudem dixitibi.“ Nam de nocturnis uigiliis idem ipse Propheta ait: „Media nocte surgebam ad confitendum tibi.“ Ergo histemporibus referamus laudes creatori nostro super iudiciaiustitiae suae.“]'

Unde in Concilio eodem Cartaginensi [IV., c. 52. et 49.] legitur . Clericus uictum et uestimentum sibi artificiolo uel agricultura, absque offitii sui dumtaxat detrimento, preparet.

§. 1. Clericus enim, qui absque corpusculi sui inequalitate uigiliis deest, stipendio priuatus excommunicetur.

Item ex eodem, [c. 51. 53. et 48. et 50.] Clericus quilibet uerbo Dei eruditus artificiouictum querat.

Item: §. 1. Omnes clerici, qui ad operandum ualidi sunt, et artificiola, et litteras discant. Qui uero non pro emendo aliquid in nundinis uel in foro deambulant ab offitio suo degradentur. Inter temptaciones autem ab offitio declinantes uel negligentius agentes ab ipso offitio remoueantur.

Item ex Concilio Aurelianensi [I. c. 28.] Clerici uero, qui ad opus sanctum adesse contempserint, secundum arbitrium episcopi ecclesiasticam suscipiant disciplinam.

Cum autem ad ecclesiam uenerint, corde magis quam uoce Deo cantandum meminerint.

Unde Ieronimus in epistola ad Ephesios:

Cantantes et psallentes in cordibus uestris Domino. Audiant hec adolescentuli, audiant hi, quibus in ecclesia est psallendi offitium: Deo non uoce, sed corde cantandum,nec in tragediarum modum guttur et fauces medicamine liniendae sunt, ut in ecclesia teatrales moduli audiantur et cantica .

Ab offitio autem cantandi et psallendi diaconi inueniuntur excepti, ne, dum uocis modulationi student altaris ministeria negligant.

Unde Gregorius [lib. IV. epist. 44. et 1. XII. post finem epistolarum, in Concilio ab ipso habito]:

In sancta ecclesia Romana dudum consuetudo est ualde reprehensibilis exorta, ut quidam ad sacri altaris ministerium cantores eligantur, et in diaconatus ordine constituti modulationi uocis inseruiant, quos ad predicationis offitium et elemosinarum studium uacare congruebat. Unde fit plerumque ut in sacro ministerio, dum blanda uox queritur, congrua uita negligatur, et cantor minister Deum moribus stimulet, cum populum uocibus delectet. Qua de re presenti decreto constituo,ut in sede hac sacri altaris ministri cantare non debeant, solumque euangelicae lectionis offitium inter missarum solempnia exsoluant; psalmos uero ac reliquas lectiones censeo per subdiaconos uel, si necessitas exigit, per minores ordines exhiberi. Si quis autem contra hoc decretum meum uenire temptauerit, anathema sit.

A quibus ordinandos oporteat esse inmunes, breuiter monstratum est. De quorum uero manibus suos ordines suscipere debeant, facile patet. Sacerdos enimet cuncti infra ipsum constituti ab epicopis debent ordinari.

Unde in Concilio Martini Papae legitur:

Non liceat in pulpito psallere aut legere, nisi qui ab episcopo ordinati sunt lectores.

De episcopis autem a quibus uel in quibus locis ordinari debeant, supra diffinitum est.

§. 1. Nunc autem queritur de his, qui ordinatia parrochia sua non recipiuntur, uel pro aliqua causa eas adire noluerint, an in alterius parrochia episcopale possint offitium celebrare? De his in Concilio Martini Papae sic statutum inuenitur:

Si quis ordinatus episcopus pro contemptione populi aut pro aliqua ratione, non pro sua culpa, in parrochiam, que ei fuerit data, non ierit, hunc oportet honorem sacerdotii tantummodo contingere, ita ut de rebus ecclesiae, in quam conuenit nichil presumat, sustineat autem, quid de eo sanctum concilium iudicare uoluerit.

Item ex Concilio Antioceno, [c. 18.] Si quis episcopus ordinatus ad parrochiam, cuius est electus, minime accesserit, non suo uitio, sed quod eum aut populus uetet, aut propter aliam causam, non tamen eius uitio perpetratam, hic et honoris sit et ministerii particeps,dummodo rebus ecclesiae, ubi ministrare cognoscitur, in nullo molestus existat. Quem etiam obseruare conuenit, quicquid sinodus perfecte prouinciae iudicando decreuerit.

Item ex Concilio Anciranq, [c. 28.] Si qui episcopi ordinati sunt, nec recepti ab illa parrochia, in qua fuerant denominati, uoluerintque alias occupare parrochias, et uim presulibus earum inferre, seditiones aduersus eos excitando, eos abici placuit. Quod si uolue-rint in presbiterii ordine, ubi prius fuerant, ut presbiteriresidere, non abiciantur a propria dignitate. Si autemseditiones commouerint ibidem constitutis episcopis,presbiterii quoque honor talibus auferatur, fiantque dam-pnatione notabiles.

Item ex Concilio Antioceno, [c. 17.] Si quis episcopus per manus inpositionem episcopatum acceperit, et sibi commissum ministerium subire neglexerit, nec acquieuerit ire ad ecclesiam sibi commissam,hunc oportet communione priuari, donec susceperit coactus offitium, aut certe de eo aliquid integre decreuerit eiusdem prouinciae sinodus sacerdotum.

Item ex eodem, [c. 16.] Si quis episcopus uacans in ecclesiam non habentem episcopum, subripiens populos, sine consilio integri ordinis irruerit, etiamsi populus, quem seduxit, desideret illum,alienum eum ab ecclesia esse oportet. Integrum autem et perfectum concilium dicimus illud, cui metropolitanus episcopus interfuerit.

Quod autem supra clerici se uigiliis subtrahentes excommunicari iubentur, de his intelligendum est, qui ab episcopo frequenter admonitinegligentiam suam corrigere contempnunt.

Unde in Concilio Martini Papae legitur:

Si quis presbiter aut diaconus uel quilibet clericus ecclesiae deputatus, si in quolibet loco fuerit, in quo ecclesia est, et ad cottidianum psallendi offitium matutinis uel uespertinis horis ad ecclesiam non conuenit,deponatur a clero, si tamen castigatus ueniam ab episcopo per satisfactionem noluerit promereri.

Obedientiam autem inferiores ex ordine- superioribus debent. Summo enim Pontifici ea debetur ab omnibus obedientia, ut nulli liceat ei communicare, cui pro actibus suis ipse inimicus extiterit, nec in ecclesia esse poterit, qui eius cathedram deserit.

Unde B. Petrus princeps apostolorum in ordinatione Clementis populum alloquens, inter cetera ait:

Si inimicus est iste Clemens alicui pro actibus suis, et uos nolite expectare, ut ispse uobis dicat: cum illo nolite amici esse, sed prudenter obseruare debetis, et uoluntati eius absque communicatione obsecundare, et auertere uos ab eo, cui ipsum sentitis aduersum; sed nec loqui his,quibus ipse non loquitur, ut unusquisque, qui in culpa est,dum cupit omnium uestrum amicicias habere, festinet cicius reconciliari ei, qui omnibus preest, et per hoc redeat ad salutem, cum obedire ceperit monitis presidentis. Siuero quis amicus fuerit his, quibus ipse non loquitur,unus est ipse s ex illis, qui exterminare ecclesiam Dei uolunt, et cum corpore uobiscum esse uideatur, mente etanimo contra uos est. Et est multo nequior hostis hic, quam illi, qui foris sunt, et euidenter sunt inimici; hic enim per amiciciarum speciem que inimica sunt gerit, et ecclesiam dispergit et uastat. Ideoque huiusmodi apostolicis institutis uos monentes instruimus, ut effecta certior karitas uestra sollicitius deinceps agere studeat et cautius, ne peruersi et infideles homines ledendi fideles et beniuolos habeant facultatem.

Item Gregorius [1. V. epist. 26.] Miratus ualde sum, quia in tanto Salonitanae ecclesiae clero uel populo uix duo ex sacris ordinibus inuenti sunt, frater scilicet et coepiscopus meus Paulinus, et dilectissimus filius meus Honoratus archidiaconus eiusdem ecclesiae, qui communicare Maximo sacerdotium rapienti minime consentirent, et se Christianos esse cognoscerent. Debuistis enim, karissimi filii, pensare ordines uestros, etquem sedes apostolica repellebat repulsum cognoscere, ut prius, si posset, ab illatis criminibus mundaretur, et tuncei uestra dilectio communicaret, ne particeps obligationis existeret.

Item Ciprianus [de unitate ecclesiae] Qui cathedram Petri, super quam ecclesia fundata est, deserit, in ecclesia se esse non confidat.

Episcopi uero, qui apostolicae ordinationi sub-iacent, etiam hanc reuerentiam debent, ut singulis annis apostolorum liminibus sese representent.

Unde Anacletus et Zacharias Papa:

Iuxta sanctorum Patrum et canonum instituta episcopi omnes, qui huius apostolicae sedis ordinationi subiacent, qui propinqui sunt, annue circa idus magi sanctorum principum apostolorum Petri et Pauli liminibus presententur omni occasione seposita. Qui uero de longinquo,iuxta cyrographum suum inpleant. Qui autem constitutionis huius contemptor extiterit, preter quam si egritudine fuerit detentus, sciat se canonicis subiacere sententiis.

Reliqui uero in ecclesia minores semper debent maioribus subesse, sicut in Sinodo S. Siluestri, [c. VII.] legitur

A subdiacono usque ad lectores omnes subditi sint diacono cardinali uiro reuerentissimo, in ecclesia representantes ei honorem. Porro pontifici presbiter, presbitero diaconus, diacono subdiaconus, subdiacono acolithus, acolitho exorcista, exorcistae lector, lectori hostiarius, hostiario abbas, abbati monachus in omni loco representet obsequium, siue in publico, siue in gremio ecclesiae.

Item ex epist. [I.] Clementis Papae [ad Iacobum fratrem Domini]: Diaconi ecclesiae sint tanquam oculi episcopi, oberrantes et circumlustrantes cum uerecundia actus totius ecclesiae, et perscrutantes diligentius, si quem uideant uicinum fieri precipicio et proximum esse peccato, ut referant hec ad episcopum.

Et infra: §. i. Episcopo suggerereque ad cultum ecclesiae et disciplinam eius pertinent, diaconibus cura sit.

Item in eadem. Sacerdotes uero dicebat B. Petrus sal terrae et mundi lumen docens, eos in splendore operum glorificare patrem Deum, de quibus Dominus ait: „Beatiestis, cum maledixerint uobis homines et reliq. “etiterum: „Vos estis sal terrae.“

Item ex Concilio Parisiensi Nulla ratione clerici aut sacerdotes habendi sunt, qui sub nullius episcopi disciplina et prouidentia gubernantur. Tales enim acephalos, id est sine capite, prisca consuetudo» nuncupauit.

Item [ex epist. III. Clementis]. Qui suis episcopis non obediunt, indubitanter rei et reprobi existunt. Porro ipsi a Deo donum summi muneris consecuntur, qui suis doctoribus, qui recte episcopi intelliguntur, libenter obediunt.

Item Anacletus, [epist. I.] Ille proculdubio scandalizatur in Deum, qui recte non docet, et qui eius scandalizat episcopum uel sacerdotem.

Item Euaristus omnibus Episcopis. Diaconi (qui quasi oculi uidentur esse episcopi) septem debent esse in unaquaque ciuitate, qui custodiant episcopum predicantem, ne ipse ab insidiatoribus quoquo modo infestetur, aut ledatur a suis, aut uerba diuina detrahendo aut insidiando polluantur uel despiciantur: sed ueritas spirituali redoleat feruore; pax predicata labiis cum uoluntate animi concordet.

Item ex Concilio Neocesariensi, [c. 14.] Diaconi septem debent esse secundum regulam, quamuis non magna sit ciuitas. Regulae autemauctoritas ista est, quod et liber actuum apostolorum idem insinuat.

Ut ex premissis auctoritatibusapparet, diaconi debent obedientiam presbiteris, sicut et presbiteri episcopis. Sed diaconi superbientes sacerdotibus ex-equari°, uel potius preferri querebant, contra quorum insolentiam multorum auctoritates manauerunt, eorum supercilium reprimentes, atque ut sacerdotibus condignam obedientiam exhibeant decernentes.

Unde Gelasius Papa, [in epist. ad Episcopos per Lucaniam, c. 9. et 10.] ait:

Diaconos propriam constituimus obseruare» mensuram, nec ultra tenorem paternis canonibus deputatum quidpiam temptare permittimus, et nichil eorum suo ministerio penitus applicare, que primis ordinibus proprie decreuit antiquitas. Absque episcopo uel presbitero baptizare non audeant, nisi predictis ordinibus fortassis longius constitutis necessitas extrema conpellat. Quod etiam laicis Christianis facere plerumque conceditur.

§. i. Sacri corporis prerogationem sub conspectu episcopi seu presbiteri (nisi his absentibus) ius non habeant exercendi.

Item in Niceno Concilio, [c. 14. seu 18.] Peruenit ad sanctum concilium, quod in locis quibusdam et ciuitatibus presbiteris sacramenta diaconi porrigant. Hoc neque regula, neque consuetudo tradidit, ut hi, qui offerendi sacrificii non habent potestatem, his, qui offerunt, corpusChristi porrigant. Sed et illud innotuit, quod quidam diacones etiam ante episcopos sacramenta sumant.Hec ergo omnia amputentur, et in sua diaconi mensura permaneant, scientes, quod episcoporum quidem ministri sunt, inferiores autem presbiteris habeantur. Per ordinem ergo post presbiteros gratiam sacrae communionis accipiant, aut episcopo, aut presbitero porrigente eis. Sed nec sedere in medio presbiterorum diacono liceat, quia si hoc fiat, preter regulam probatur existere. Si quis autem post has diffinitiones obedire noluerit, a ministerio cessare debebit.

Item ex Concilio Laodicensi, [c 20.] Non oportet diaconum coram presbitero sedere, sed iussione presbiteri sedeat. Similiter autem diaconus honorem habeat a sequentibus, id est a subdiaconibus et ab omnibus clericis.

Item ex eodem, [c. 25.] Non oportet diacones panem dare, nec calicem benedicere.

Item ex Concilio Cartaginensi [IV.] cui Papa Zosimus interfuit per uicarios , [c. 37.] Diaconi ita se presbiteri, sicut episcopi ministros esse cognoscant.

Item in eodem, [c. 38.] Presente presbitero diaconus eucharistiam corporis Christi populo, si necessitas cogit, iussus eroget.

Item in eodem, [c. 39. 40. et 41.] Diaconus sedeat iubente presbitero quolibet loco. Item diaconus in conuentu presbiterorum interrogatus loquatur." Alba uero tantum tempore oblationis et lectionis utatur.

Item ex Concilio Tollet ano IV. [c. 39.] Nonnulli diacones in tantam erumpunt superbiam, ut se presbiteris anteponant, atque in primo choro ipsi priores stare presumant, presbiteris in secundo choro constitutis. Ergo, ut sublimiores se presbiteros agnoscant,tam hii quam illi in utroque consistant.

Compagis uero calciari absque apostolici licentia diaconibus non permittitur, sicut nec mapulis uti absque eiusdem auctoritate quibuslibet clericis conceditur.

Unde Gregorius I ob anni Episcopo, Siracusano, [lib. VII. epist. 28. indict. I.]:

Peruenit ad nos, quod diaconus ecclesiae Catenensis calciatus compagis procedere presumpsisset, quod quia hactenus nulli per totam Siciliam licuit, nisi solis tantummodo diaconibus Messanensis ecclesiae, quibus olim a predecessoribus nostris non dubitatur esse concessum, bene recolitis. Quia ergo tantae temeritatis ausus leuiter non est attendendus, cum omni hoc fraternitas uestra subtilitate perquirat, ut an per ses,uel alicuius hoc auctoritate presumpserit, nobis subtiliter innotescat. Nam si negligenter ea, que male usurpantur, omittimus, excessus uiam aliis aperimus.

Idem Iobanni Rauennati Episcopo, [lib. II. epist. 54. circa finem]. Illud autem, quod pro utendis a clero uestro mapulis scripsistis, a clericis nostris est fortiter obuiatum, dicentibus,nulli hoc umquam alii cuilibet concessum fuisse ecclesiae,nec Rauennates clericos uel illic, uel in Romana ciuitate tale aliquid cum sua conscientia presumpsisse, nec, si temptatum esset, ex furtiua usurpatione sibi preiudicium generari, sed etiam si in qualibet ecclesia hoc presumptum fuerit, asserunt emendandum, quod non concessione Romani Pontificis, sed sola subreptione presumitur.

Item Ieronimus ad Rusticum Narbonensem episcopum. Diaconi sunt, quos in Apocalipsi legimus, septem angeli ecclesiarum, hi sunt septem candelabra aurea, hi sunt uoces tonitruorum,

§. 1. Virtutum Operatione preclari, humilitate prediti, quieti, humiles, euangelizantes pacem, annunciantes bona, dissensiones et rixas et scandala resecantes, docentes, soli Deo conloquentes, in templo nichil de mundo penitus cogitantes, dicentes patri et matri: „non nouimus uos,“ et filios suos non agnoscentes.

§. 2. Sine hiss sacerdos nomen habet, offitium non habet. Hic minister Dei dicitur, quia scriptum est:„ Maior est, qui ministrat, quam cui ministratur. "Et sicut in sacerdote ministratio, ita in ministro dispensatio sacramenti est.

§. 3. Sacerdotibus etiam propter presumptionem non licet de mensa Domini tollere calicem, nisi eis traditus fuerit a diaconibus.

§. 4. Ita enim Deus noster omnipotens uniuersa disposuit, ut qui maiorem se crediderit minor esset et qui uideretur minor maior existeret. Denique quam hoc uerum sit ipse perpende. Leuitae conponunt mensam Domini, Leuitae sacerdotibus, cum sacramenta benedicunt, assistunt, Leuitae ante sacerdotes orant, ut et si distinctio locorum credatur in mundo, etiam in altari Dei uideant sibi episcopi, qui superbi sunt, diacones anteponi. Si humilitatem diligunt et diaconiy maiores se esse in eo, quod sunt humiles, recognoscant. Tunc demum,ut aures habeamus ad Deum, diaconus clamat, ipse predicat, ipse hortatur, ipse commonet astantibus sacerdotibus, nec leuiter hanc uocem, que loquituret pacem annunciat, aut negligenter aspidas. Sufficit huic tantum ordini per Dominum concessum fuisse, ut nonsolum sacerdos in templo Dei ss totum agere et in-plere uideatur.

Et infra: §. 5. Nunc autem ex quo in ecclesiis, sicut in Romano inperio, creuit auaritia, periitlex a sacerdote et uisio de propheta; singuli qui que per potentiam episcopalis nominis, quam sibi ipsi illicite absque ecclesia uendicarunt, totum, quod Leuitarum est, in suos usus redigunt, nec hoc solum, quod asscriptum est, sibi uendicant, sed cunctis auferunt uniuersa. Mendicat infelix in plateis clerus, et seruili mm operi mancipatus publicam de quolibet poscit elemosinam. Qui qq ex eo magis despicitur a cunctis, quo misere desolatus iuste putatur ad hanc ignominiam deuenisse.

§. 6. Solus episcopus incubat donis, solus utitur ministerio,solus uniuersa sibi uendicat, solus partes inuadit alienas,solus occidit uniuersos.

§. 7 Hinc propter auaritiam sacerdotum odia sepe consurgunt, hinc episcopi accusantur a clericis, hinc principium litis, hinc detractioniscausa, hinc origo fit criminis. Etenim si unusquisqueita in hoc mundo uisibili aliquid possidere iubetur, ut suatantum sit possessione contentus, ac res non inuadat alienas,non agrum pauperis tollat, non uineam, non sub-uectorium aliquod, non famulos, non fructum;quanto magis qui ecclesiae Dei preest debet ita in omnibusseruare iusticiam, ut hoc sibi uendicet, quod sui iurisesse cognoscit, aliena non rapiat, aliena non tangat,equalem ceteris se faciat, et sicut sine his in ministerionon uiuit, ita in dispensatione non uiuat?

§. 8. Certe, ut ipsenosti, qui uisibiliter in hoc mundo ius inuadit alienum,accusatur a paupere, dampnatur a iudice, ita in&gs ecclesia Dei, cum quisque stipendia perdit, clamat ad Dominum, exauditur a Christo, nec differtur ultionis sententia, si non sedantur uniuersa. Moderatio enim Dei ac pietas solum nostrum reditum querit, ac nos cupit longa sua bonitate saluari. Si non conuertimur, si duri colli sumus, si in peccatis usque ad mortem illicite perduramus, assidue peccantium ppp,non miseretur Deus qqq.

Hoc capitulo sacerdotum auaricia reprehenditur, diaconorum dignitas siue offitium commendatur. Sed quia {ut supra dictum est) diaconi insolescentes etiam presbiteris se preferendos arbitrati sunt, contra illorum supercilium scribit Ieronimus ad Euangelum presbiterum, [epist. LXXXV.]:

Legimus in Ysaia: ,,Fatuus fatua loquitur.” Audio quendam in tantam erupisse uecordiam, ut diaconos presbiteris id est episcopis anteferret. Nam cum Apostolus perspicue doceat, eosdem esse episcopos, quos presbiteros, quidpatitur mensarum et uiduarum minister, ut supra eos se tumidus efferat, ad quorum preces Christi corpus sanguisque conficitur? Queris auctoritatem? Audi testimonium: „Pauluset Timotheus serui Iesu Christi omnibus sanctis, quisunt Philippis, cum espiscopis et diaconibus. Vis et aliudexemplum? In Actibus apostolorum ad unius ecclesiaesacerdotes ita Paulus loquitur: Attendite uobis, etcuncto gregi, in quo uos Spiritus sanctus posuit episcopos,ut regatis ecclesiam Dei, quam adquisiuit sanguine suo. Ac ne quis contentiose in una ecclesia plures episcoposfuisse contendat, audiat aliud testimonium, in quo manifestissime declaratur uel conprobatur, eundem esseepiscopum atque presbiterum: Propter hoc reliqui teCretaes, ut que deerant corrigeres, et constituerespresbiteros per ciuitates, sicut ego tibi mandaui: si quisest sine crimine, unius uxoris uir, filios habens fideles, nonin accusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enimepiscopum sine crimine esse, quasi Dei dispensatorem. Et ad Timotheum: „Noli negligere gratiam,que tibi data est per prophetiam, et per inpositio-nem manuum presbiteris Sed et Petrus in prima epistola: „Presbiteros, qui in uobis sunt, precor compres-biter, et testis passionum Christi, et futurae gloriae, quereuelanda est, particeps, regite gregem Christi, et inspicite non ex necessitate, sed uoluntarie iuxta Deum Quod quidem grece significantius dicitur E7rioxo7tovrrss unde et nomen episcopi tractum est. Parua tibi ui-dentur tantorum uirorum testimonia? Clangat tuba euangelica,filius tonitrui, quem Iesus amauit plurimum, qui de pectore saluatoris doctrinarum fluenta potauit: Presbiter, Electae dominae, et filiis eius, quos ego diligo in ueritate Et in alia epistola: „Presbiter Gaio karissimo, quemego in ueritate diligo

§. i. Quod autem postea unus electus est, qui ceteris preponeretur, in scismatis remedium factum est, ne unusquisque ad se trahens Christi ecclesiam rumperet. Nam et Alexandriae a Marco euangelista usque ad Eradam et Dionisium episcopos, presbiteri ex se semper unum eligebant et in excelsiori gradu collocabant, quem episcopum nominabant, quomodo si exercitus inperatorem faciat. Diaconi autem qeligant de se quem industrem nouerint, et archidiaconum nuncupent. Quid enim facit excepta ordinationeepiscopus, quod non facit presbiter? Nec altera Romanae urbis ecclesia, altera totius orbis existimanda est: et Galliae, et Brittanniae, et Affrica, et Persis, et oriens, et India, et omnes barbarae nationes unum Christum adorant,unam obseruant regulam ueritatis. Si auctoritas queritur, orbis maior est urbe. Ubicumque fuerit episcopus,siue Romae, siue Eugubio, siue Constantinopolim,siue Regio , siue Alexandrinae, siue Thanis, eiusdem est meriti, eiusdem et sacerdotii. Potentia diuitiarum et paupertatis humilitas uel sublimiorem episcopum, uel inferiorem non facit; ceterum omnes apostolorum successores sunt.

§. 2. Sed dicis, quomodo Romae ad testimonium diaconi presbiter ordinatur? Quid mihi profers unius urbis consuetudinem? Quid paucitatem, de qua ortum est supercilium, in leges ecclesiae uendicas? Omne quod rarum est plus appetitur. Pulegium apud Indos pipere preciosius est. Diacones paucitas honorabiles, presbiteros turba contemptibiles facit. Ceterum in ecclesia etiam Romae presbiteri sedent, et stant diaconi, licet paulatim crebrescentibus y uitiis inter presbiteros absente episcopo diaconos sedere uideamus, et in domesticis conuiuiis benedictiones, coram presbiteris dare. Discant, qui hoc faciunt, se non recte facere, audiant Apostolos: „Non est dignum, ut relinquentes uerbum Dei ministremus mensis.“ Sciant diaconi quare constituti sint. Legant Acta apostolorum, recordentur condicionis suae. Presbiter et episcopus aliud etatis, aliud dignitatis est nomen. Unde ad Titum et Timotheum de ordinatione episcopi et diaconi dicitur; de presbiteris omnino reticetur,quia in episcopo et presbiter continetur. Qui prouehitur, a 390 ff minori ad maius prouehitur. Aut igitur ex presbitero ordinetur diaconus, ut presbitero maior ss conprobetur, in quem crescit ex paruo, aut si ex diacono ordinatur presbiter, nouerit se laicis maiorem, sacerdotibus esseminorem.

Item Ciprianus, [lib. III. epist. 9.] Dominus noster Iesus Christus, rex et iudex et dominus noster, usque ad passionis diem seruauit honorem pontificibus et sacerdotibus quamuis illi nec timorem Dei, nec agnicionem Christi seruassent. Nam cum leprosum mundasset, dixit illi: ,, Vade, et ostendete sacerdotibus, et offer donum. Humilitatem nos humilis docuit, sacerdotem adhuc appellanss, quem sciebat esse sacrilegum. Item subditus passioni cum alapam accepisset, et ei diceretur: ,,Sic respondes pontifici ?“ nichil contumeliose ille locutus est in personam pontificis, sed sic magis innocentiam suam tuitus est, dicens: Si male locutus sum, exprobra de malo:si autem bene, quid me cedis? Que omnia ab eo ideo facta sunt humiliter atque pacienter, ut nos humilitatis ac pacientiae haberemus exemplum. Docuit enim sacerdotes ueros legitime et plene honorari, dum circa falsos sacerdotes ipse talis extitit.

§. 1. Meminisse autem diaconi debent, quoniam apostolos, id est episcopos et presbiteros Dominus elegit, diaconos autem post ascensum Domini in celum apostoli sibi constituerunt episcopatus sui et ecclesiae ministros. Quod si nos aliquid audere contra Deum possumus, qui episcopos facit, possunt et contra nos diacones audere, a quibus fiunt.

Hoc autem, quod de diaconorum minoritate dicitur, ubique seruandum est, nisi cum diaconus habuerit locum aut proprii patriarchae, aut sui metropolitani.

Unde in VI. Sinodo, [c. 7.] legitur;

Precipimus, ne diaconus (quamuis etiam in dignitate, hoc est in offitio quolibet ecclesiastico sit) ante presbiterum sedeat, nisi cum locum habuerit proprii patriarchae aut metropolitani pro aliquo capitulo; tunc enim sicut illius locum tenens honorabitur. Si quis uero presumpserit hoc tyrannice facere, a proprio gradu repulsus ultimus omnium fiat in ordine suo.

Subdiacono etiam summus patriarcha uices suascommittere ualet.

Unde Simacus ait:

Valde necessarium esse perspeximus, ut sicut decessorum nostrorum fuit iudicium, ita uni eidemque personae omnia committamus, et ubi nos presentes esse non possumus, nostra per eum, cui precipimus, representetur auctoritas. Quamobrem Petro subdiacono sedis nostrae intra prouinciam Siciliam uices nostras auxiliante Deo commisimus. Nec enim de eius actibus dubitare possumus, cui Deo auxiliante totum nostrae ecclesiae noscimur patrimonium commisisse.

Legatum uero apostolicae sedis quicumque inpedierit, usque ad satisfactionem excommunicetur.

Unde Alexander [Papa I. epist. II. omnibus Episcopis]:

Si quis autem legationem inpedit, non unius, sed multorum profectum auertit, et sicut multis nocet, ita a multis arguendus est, et bonorum societate priuandus. Et quia Dei causam inpedit, et statum conturbat ecclesiae, ideoab eius liminibus arceatur. Ab omnibus itaque talis est cauendus, et non in communione fidelium usque ad satisfactionem recipiendus.

Archidiaconi quo que, quamuis ex offitio suo clericorum uitam diligenti examinatione debeant, inquirere, et que corrigenda inueniunt episcopo nunciare, tamen dominacionem super eos exercere, et censum ab eis exigere prohibentur .

Unde in Cabillonensi Concilio, [c. 15.] legitur:

Dictum est, quod in plerisque locis archidiaconi super presbiteros parrochianos quandam exercent dominacionem,et ab eis censum exigunt, quod magis ad tirannidem, quamad rectitudinis pertinet formam.

§. 1. Si enim iuxta Apostoli sententiam episcopi non debent esse dominantes in clero, sed forma facti gregis ex animo, multo minusisti facere hoc debent. Sint itaque contenti regularibus disciplinis, et teneant propriam mensuram, et quod eis ab episcopis iniungitur, hoc per parrochias exercere studeant, nichil per cupiditatem et auariciam presumentes.

Quod autem sacerdotes supra iubentur episcopis tamquam subditi obedire, non ita intelligendum est, quasi non liceat eis presentibus episcopis sacra misteria celebrare, (sicut episcopali supercilio quidam ab his uolebant presbiteros prohibere), sed quia presbiteri pontificibus, tamquam filii parentibus,debent obedire. Baptizatos etiam crismate eis tangere conceditur.

Unde Gregorius scribit Ianuario Episcopo Caralitano, [lib. III. epist. 26. Indict. XII.]:

Peruenit quoque ad nos, quosdam scandalizatos fuisse, quod presbiteros crismate tangere eos, qui baptizati sunt, prohibuimus. Et nos quidem secundum ueterem usum nostrae ecclesiae fecimus. Sed si omnino hac de re aliqui contristantur, ubi episcopi desunt, ut presbiteri etiam in frontibus baptizatos crismate tangere debeant, concedimus.

Supra econtra Leo episcopus capitulo„ Quamuis cor episcopis, [Dist. LXVIII.]

Item Gelasius [Papa Episcopis per Lucaniam, etc. epist. V. c. 8.] Presbiteros ultra suum modum tendere prohibemus, nec episcopali fastigio debita sibimet audacter assumere, non conficiendi erismatis, non consignationis pontificalis adhibendae sibimet arripere facultatem.

Sed istud Gregorii pro scandalo sedando semel concessum legitur. Illud autem Leonis et Gelasii usu approbante preualuit, nisi forte ubi aliquorum consuetudo hoc admisit, ut in absentia episcopi extrema necessitate cogente ex concessione Gregorii presbiteri baptizatos in frontibus liniant. Prohibitio uero Leonis et Gelasii in eo casu intelligatur, cum episcopi presentes sunt, uel cum non cogit ultima necessitas. Oleo uero sanctificato permittitur eis ungere infirmos. Unde Iacobus ait: „Infirmatur quis in uobisf inducat presbiteros ecclesiae, qui orent super eum ungentes eum oleo, et oratio fidei saluabit infirmum.

§. 1. Sed queritur, an episcopis liceat eodemoleo ungere infirmos ? uel si inpenitentibus huiuscemodi unctiosit concedenda f

De his uero ita scribit Innocentius Papa [ad Decentium Eugubinum Episcopum, epist. I. c. ult.]:

Illud superfluum uidemus adiectum, ut de episcopo ambigatur, quod presbiteris licere non dubium est. Nam idcirco de presbiteris dictum est, quia episcopi occupationibus aliis inpediti ad omnes languidos ire non possunt. Ceterum si episcopus aut potest, aut dignum ducit aliquem a se uisitandum, et benedicere, et tangere crismate sinecunctatione potest, cuius est ipsum crisma conficere. Non penitentibus istud fundi non potest, quia genusest sacramenti. Nam quibus reliqua sacramenta negantur, quomodo unum genus putatur posse concedi? His igitur, frater karissime, omnibus, que tua dilectio uoluita nobis exponi, prout potuimus respondere curauimus.

Crusma uero a suis episcopis ad baptismisanctificationem presbiteri petant.

Unde in Cartaginensi Concilio IV. [c. 36.]:

Presbiteri, qui per dioceses ecclesias regunt, non a quibuslibet episcopis, sed a suis, nec per iuniorem clericum, sed omni anno aut per se ipsos, aut per illum,qui sacrarium tenet, ante pascae solempnitatem crisma petant.

Item Ieronimus supra epistolam ad Titum. Olim idem presbiter, qui et episcopus, et antequam diaboli instinctu studia in religione fierent, et diceretur in populis: „Ego sum Pauli, ego sum Apollo, ego autemCephae,“ communi presbiterorum consilio ecclesiae gubernabantur. Postquam autem unusquisque eos, quosbaptizauerat, suos esse putabat, non Christi, in toto orbe decretum est, ut unus de presbiteris superponeret > r\ TV/T A XT A turs et scismatum semina tollerentur.

Et paulo post: §. i. Sicut ergo presbiteri sciunt, se ex ecclesiae consuetudine ei, qui sibi prepositus fuerit, esse subiectos, ita episcopi nouerint, se magis consuetudine quam dispensationis dominicae ueritate presbiteris esse maiores, et in communi debere ecclesiam regere.

Idem ad Rusticum Narbonensem Episcopum, [de septem gradibus ecclesiae]: Ecce ego dico, presentibus episcopis suis atque astantibus in altario presbiteros posse sacramenta conficere.

§. i. Sed quia scriptum est: „Presbiteri duplici honorehonorentur, maxime qui laborant in uerbo Dei,“ predicareeos decet, utile est benedicere, congruum est confirmare, conuenit reddere communionem, necesse est uisitareinfirmos, orare pro inualidis, atque omnia Dei sacramentaconplere.

§. 2. Nemo hinc episcoporum inuidia diabolicae temptationis infletur, irascatur sis plebeminterdum presbiteri exhortentur, si in ecclesiis predicent, siplebi, ut dictumi est, benedicant. Etenim abnuentimihi ista sic dicam: qui non uult presbiteros facere queiubentur a Deo, dicat, quid maior est Christo? aut quidpoterit corpori aut sanguini eius anteponi? Si presbiterChristum consecrat, cum in altario Dei sacramenta benedicit, benedicere populum non debet, qui Christumconsecrare non metuit?

§. 3. Circa laicos ac mulieresiubentibus uobis, iniustissimiP sacerdotes, presbiter Deibenedictionis perdit offitia q amittit linguae opus, non habetconfidentiam predicandi, truncatus est omni parte uirtutum,solum presbiteri nomen habet, plenitudinem atque perfectionem, que consecrationi eius conpetit, non retentat.

§. 4. Quis hic, rogo, sacerdotes, honor uester est, utdampnum gibbi inferatis? Quoniam cum pastoribus perpotentiam aufertur Deo digna diligentia, contagiumquoddam et calamitas crescit in gregibus, ac dominici patrimonii dampna conquiritis, dum soli uultis in ecclesia po-tentari.

§. 5. Presbiteri negotiorum ab initio, iudicesesse mandati sunt, presbiteri sacerdotum interesse debentconcilio, quoniam et ipsi presbiteri, ut legimus, episcopinominantur, secundum quod dictum est ad episcopum ,,Noli negligere gratiam, que tibi data est perinpositionem manuum presbiteri “ y et alibi ad maioresnatu: „Qui uos posuit episcopos regere ecclesiam suam“

§. 6. Sed oderunt hoc superbi sacerdotes in presbiteri!nomine, qui nolunt hoc esse, quod Christus, qui discipulorum pedes lauit, qui baptizatus a Iohanne est licetbaptizandum se esse a Domino proclamaret. Quodpropterea scribo, ut, si preteriti temporis error iam nonpotest reuocari, uel jad presens in ecclesiis faciant, quod Romae fit, quod in Affrica fitss, quod in orientefit 111 hh quod in Ispania, quod in Britannia, quod in Gallia\ quod in omnibus locis, ubi humilitas perseuerat,quod in celis (quod maius est), ubi sedes eorumlegitur esse disposita.

Idem ad Nepotianum, [epist. II.] Esto subiectus pontifici tuo, et quasi animae parentem ama.

§. i. Sed et episcopi sacerdotes seesse sciant, non dominos, honorent clericos quasi clericos,ut ipsis episcopiss honor deferatur a clericis.

§. 2. Scitum est illud oratoris Domicii: „Cur ego, inquit,te habeam ut principem, cum tu me non habeas ut sena-torem?“

§. 3. Quod Aaron et filios, hoc esse episcopum et presbiteros nouerimus.

§. 4. Unus Dominus,unum templum, unum sit ministerium.

§. 5. Recordemur semper, quod beatus Petrus apostolus precepit sacerdotibus: Pascite eum, qui in uobis est, gregemDomini, prouidentes non coacte, sed spontanee, secundum Deum, neque turpis °p lucri gratia, sed uoluntarie,neque ut dominantes in clero 51, sed forma facti gregi ex animo, ut cum apparuerit princeps pastorum, percipiatis inmarcescibilem gloriae coronam.

§. 6. Pessimae consuetudinis est in quibusdam ecclesiis, tacere presbiteros etpresentibus episcopis non loqui quasi eis inuideant, auteos dedignentur audire. „ Et si alii,“ ut inquitapostolus Paulus, ,,fuerit reuelatum sedenti, prior taceat.“,, Gloria patris est filius sapiens.“ Gaudeat episcopusj 149v iudicio suo, cum tales elegerit sacerdotes.

Item ex Concilio Laodicensi, [c. 56.] Non oportet presbiteros ante ingressum episcopi ingredi,et sedere in tribunalibus, sed cum episcopo ingredi, nisi forte aut egrotet episcopus, aut in peregrinationis commodo eum esse constiterit.

Item ex Concilio Cartaginensi IV. [c. 34.] Episcopus in quolibet loco sedens stare presbiterum non patiatur.

Item ex eodem, [c. 35.] Episcopus in ecclesia in consessu presbiterorum sublimior sedeat. Intra domum uero collegam se presbiterorum esse cognoscat.

Item ex Concilio Martini Papae. Presbiter presente episcopo non signet infantes, nisi ab episcopo fuerit illi preceptum.

Item ex Concilio Neocesariensi, c. i34 Presbiteri ruris in ecclesia ciuitatis, episcopo presente uel presbiteris ipsius urbis, offerre non possunt, nec panem sacrificatum dare, calicemque porrigere. Si uere absentes hi fuerint, et ad dandam ordinationem uocentursoli, dare debebunt].

Illud autem Honorii Augusti, quod de electione summi Pontificis supra constituisse legitur, nullius momenti esse probatur, cum non solum de ordinibus, sed nec etiam de rebus ecclesiasticislaicis legatur aliquando attributa disponendi facultas. Undequecumque a principibus in ordinibus uel in ecclesiasticis rebusdecreta inueniuntur, nullius auctoritatis esse monstrantur.

Unde Sim acus Episcopus catholicae ecclesiae urbis Romae in Sinodo residens dixit:

Bene quidem fraternitas uestra ecclesiasticis legibus assecuta, sub diuini timore iudicii que erant statuenda diffiniuit, et ad iusticiae cumulum peruenit, cum sufficienteruniuersa conplectitur, nec adiectione indiget plenitudo,maxime de clericis, quos amor dominacionis inuasit, et iugum disciplinae ecclesiasticae fecit respuere. §. i. Quorum excessus enarrare difficile est: unum tamen, quod occurrit, uenerando ordini uestro intimare non differo. Interalia, scripturam quandam illustris memoriae Basilium quasipro ecclesiasticae amore substantiae conscripsisse refero,in qua nullus Romanae ecclesiae interfuit s, uel subscripsit antistes, per quem potuisset sortiri legitimam firmitatem. Ne ' ergo disputem inde, unde potest uestrumiudicare concilium requiratur, et referatur in medium, utex lectione agnoscatis, cuiusmodi possit habere substantiam. Sancta sinodus respondit: „Deferatur in medium, utcuiusmodi sit possit agnosci.“ Hec cum diceret, Or-misda diaconus recitauit: ,,Cum in Mausoleo, quod estapud B. Petrum apostolum, resedisset sublimis eteminentis simus uir prefectus pretorio atque patricius, agensetiam uices precellentissimi regis Odoacris, Basilius, dixit ;„ Quamquam studii uestri et religionis intersit, ut in electione episcopatus concordia principaliter seruetur ecclesiae, ne per occasionem electionisp status ciuitatisuocetur in dubium, admonitione beatissimi uiri Papae nostri Simaci Simplicii, quam ante oculos semper haberedebemus, hoc nobis meministis sub obtestacione fuisse mandatum, ut propter illum strepitum et detrimentum ecclesiaeuenerabilis, si eum de hac luce contigerit transire, non sineconsultacione nostra cuiuslibet celebretur electio.“ Hec cumlegereti, Cresconius Tudertinae ciuitatis episcopussurgens e consessu dixit: „Hic perpendat sancta sinodus, utrum pretermissis personis religiosis, quibusmaxime cura est de tanto Pontifice, electionem eiusin suam possint redigere potestatem, quod contra canonesesse manifestum est.“ Item Ormisda diaconus legit: „Acne confusionis atque dispendii aliquid uenerabilisecclesia sustineret, miramur, pretermissis quicquam nobisfuissey temptatum, cum sacerdote nostro superstitenichil debuisset assumi. Quare si amplitudini uestraeuel sanctitati placet, incolumia omnia, que ad futuri antisti-stis electionem respiciunt, religiosa ueneratione seruemus,hanc legem specialiter preferentes, quam nobis heredibusquenostris Christianae mentis deuotione sancimus: ne umquampredium, siue rusticum, siue urbanum, uel ornamenta, autministeria que nunc sunt ecclesiarum, uel que ex quibuslibet titulis ecclesiarum iure peruenerint, ab eo, quinunc antistes sub electione communi fuerit ordinandus, etillis, qui futuris seculis sequuntur, quocumque tituloaut commento alienari liceat. Et quicumque hoc facere uoluerit, inefficax atque irritum iudicetur, sitque facienti, consentientise accipientique anathema.“

§. 2. Maximus episcopus Bleranae ecclesiae dixit: „Modo sanctasinodus dignetur edicere, si licuit laico homini anathema inordinem ecclesiasticum dictare, aut si laicus potuit sacerdoti anathema dicere, et contra canones quod ei non con-petebat constituere? Dicite, quid uobis uidetur? De melicuit laico legem dare?“ Sancta sinodus dixit: „Non licuit,“et adiecit: „Lege sequentia.“ Ormisda diaconus legit:„Et is, qui predium seu rusticum uel urbanum iurisecclesiastici fuerit consecutus, nouerit se nulla lege uel prescriptione munitum; sed siue is, qui alienauerit, siue quieum sequens", uoluntate contraria predium huiusmodi alienatum retinere temptauerit, id cum fructibusrestituat, qui illud fuerit consecutus.“

§. 3. Heccum legeret, Stephanus Venusinae ecclesiae episcopus sur-gens e consessu dixit: „Perlegatur/ Hormisda diaconus legit: „Qua etiam pena placuit accipientisetiam heredes afficere. In qua re cuilibet clericorum nulla ppcontradicendi libera sit facultas. Iniquum est enim et sacrilegii instar, ut que pro salute et requie animarum suarum unusquisque uenerabili ecclesiae pauperum causa contulerit aut certe reliquerit, ab his, quos maxime “ seruare conuenerat, in alterum transferantur. Planequecumque in gemmis, uel auro siue argento, nec nonet uestibus minus apta usibus uel ornatui uidebuntur ecclesiae, que seruari ac diu manere non possunt, sub iusta estimatione uendantur, et erogatio religioni proficiat.“

§. 4. Cumque lecta fuisset, Laurentius episcopus Mediolanensis ecclesiae dixit: ,,Ista scriptura nullum Romanaeciuitatis potuit obligare Pontificem, quia non licuit laicis statuendi in ecclesia preter Romanum Papam haberealiquam potestatem: quos obsequendi manetnecessitas,non auctoritas inperandi, maxime cum nec Papa Romanussubscripserit, nec alicuius secundum canones metropolitanilegatur assensus.“

§. 5. Petrus episcopus Rauennatis ecclesiae dixit: „Scripturam, que in nostra congregationeuulgata est, nullas uires habere yy manifestum est, quia neccanonibus conuenit, et a laica persona concepta uidetur,maxime quia in ea nullus presul sedis apostolicae interfuisse,uel propria subscriptione eam confirmasse monstratur.

§. 6. Eulalius episcopus Siracusanae ecclesiae dixit:„ Scripturam, que in sacerdotali concilio recitata est, eui-dentissimis documentis constat inualidam: primum,quod contra Patrum regulas a laicis, quamuis religiosis(quibus nulla de ecclesiasticis facultatibus aliquid disponendi legitur umquam attributa facultas), facta uidetur;deinde quod nullius presulis apostolicae sedis subscriptionefirmata docetur. Quod si cuiuslibet prouinciae sacerdotesintra suos terminos concilio habito quicquid sine metropolitani sui auctoritate traq!auerint, irritum esse deberesancti Patres sanxerunt,'quanto magis quod in apostolicasede, nunc extante presule (qui, merito B. Petriapostoli per uniuersum orbem primatum obtinens sacerdotii,statutis sinodalibus consueuit tribuere firmitatem) a laicis(licet consentientibus aliquantis episcopis, qui tamen Pontifici, a quo consecrati probantur, preiudicium inferre nonpotuerunt) presumptum fuisse cognoscitur, uiribus carerenon dubium est, nec posse inter ecclesiastica ullo modostatuta censeri?“ §. 7. Sancta sinodus dixit: „Licetsecundum prosecutionem uenerabilium fratrum nostrorum,Laurentii, Petri, Eulalii, Cresconii, Maximi, uel Stephani,nec apud nos incertum habetur, hanc ipsam scripturamnullius esse momenti, uerumtamen etiamsi aliqua possit i05eee tine subsistere, modis omnibus in sinodali con-uentu prouida beatitudinis uestrae sententia eneruari con-ueniebat et in irritum deduci, ne in exemplo remaneretpresumendi quibuslibet laicis, quamuis religiosis, uel potentibus, in quacumque ciuitate quolibet modo aliquid decernerede ecclesiasticis facultatibus, quarum solis sacerdotibus disponendi indiscusse a Deo cura commissa docetur.“

Unde in sexta actione Calcedonensis Concilii Martianus Inperator dixit inter cetera:

Nos ad fidem confirmandam, non ad potenciamostendendam exemplo religiosissimi principis Constantini Sinodo interesse uolumus, ut inuenta ueritatenon ultra multitudo prauis doctrinis attracta discordet.

Item in eadem, [VI. actione, in fine]. Quedam capitula sunt, que ad honorem uestrae reuerentiae uobis seruauimus, decorum esse iudicantes, a uobis hec regulariter firmari potius per sinodum, quam nostra lege sanciri.

Item Nicolaus Papa [in epistola ad Michaelem Imp. que incipit: „Proposueramus."] Ubinam legistis, inperatores antecessores uestros sinodalibus conuentibus interfuisse, nisi forsitan in quibus de fide tractatum est, que uniuersalis est, que omnium communis est, que non solum ad clericos, uerum etiam ad laicos et ad omnes omnino pertinet Christianos?

Idem [in eadem epistola]. Denique hi, quibus tantum humanis rebus, et non diuinis preesse permissum est, quomodo de his, per quos diuina ministrantur, iudicare presumant, penitus ignoramus.

Idem [paulo inferius]. Cum ad uerum uentum est, ultra sibi nec inperator iura Pontificatus arripuit, nec Pontifex nomen inperatorium usurpauit, quoniam idem mediator Dei et hominum,homo Christus Iesus, actibus propriis et dignitatibus distinctis offitia potestatis utriusque discreuit, propria uolens medicinali humilitate sursum efferri, non humana superbia rursum in inferno demergi, ut et Christiani inperatores pro eterna uita Pontificibus indigerent, et Pontifices procursu temporalium tantummodo rerum inperialibus legibus uterentur, quatinus spiritualis actio a carnalibus distaret incursibus, et Deo militans minime se negociis secularibus inplicaret, ac uicissim non ille rebus diuinis presidere uideretur, qui es set negociis secularibus inplicatus.

Idem [in eadem, paucis interiectis]. Satis euidenter ostenditur, a seculari potestate nec solui prorsus, nec ligari Pontificem, quem constat a pioprincipe Constantino (quem longe superius memoraui-mus) Deum appellatum, cum nec posse Deum abhominibus iudicari manifestum sit. Sed et Theodosiusminor sanctae Sinodo scribens dixit Ephesinae primae: „Deputatus est igitur Candidianus, magnificentissimus comes strenuorum domesticorum, transire usque ad sanctissimam sinodum uestram, et in nullo quidem, que faciendae sunt de piis dogmatibus questiones seu potius expositiones, communicare. Illicitum namque est eum, quinon sit in s ordine sanctissimorum episcoporum, ecclesiasticis intermisceri tractatibus.

(Et post pauca:) §. i. His itaque manifestis repertis, aparet conministrumIgnatium per inperialem tantummodo sententiam nullo modo potuisse prorsus expelli. In cuius dampnatione quia presulum quoque assensus est subsecutus, aparet fuissepatratum id causa adulationis, non legitimae sanctionis.

Idem Lodouico Inperatori. In scripturis narratur Constantinus inperator dixisse: ,,Vere si propriis oculis uidissem sacerdotem Dei, autaliquem eorum, qui monachico habitu circumamicti sunt,peccantem, clamidem meam explicarem et cooperire meum, ne ab aliquo uideretur/ In quibus igitur, desiderantissime fili, necessario commonemini, ut quemadmodum fide et religione ac honoris parilitate ei adequari uidemini, ita quoque humilitate atque deuotione equiparari nichilominus anheletis, ita ut in nullo inferior eo, sed potior inueniamini post exempla, qui talem se exhibuit ante talia prorsus exempla. Sed hec quidem diximus,cautos uos reddere cupientes, ut si de Domini sacerdotibus, qui iure patres dicuntur, aliquid contigerit uos audire,quod confusionem piis mentibus ingerat, non infronitum,sed pudoratos filios Noe imitantes, patriam s de reliquo uerecundiam contegatis, ut affluenti, quemadmodum et illi,benedictione repleri moderante Domino mereamini.

Item ex epistola Gregorii [VII.] ad Hermannum Metensem Episcopum, [lib. VIII. epist. 2i.] Quis dubitet sacerdotes Christi regum et principum omniumque fidelium patres et magistros censeri? Nonne miserabilis insaniae esse cognoscitur, si filius patrem,discipulus magistrum sibi conetur subiugare, et iniquis obligationibus illum suae potestati subicere, a quo credit non solum in terra, sed etiam in celis se ligari posse et solui?

Item Gelasius Papa Anastasio Inperatori. Duo sunt quippe, inperator auguste, quibus principaliter hic mundus regitur: auctoritas sacra Pontificum, et regalis potestas. In quibus tanto grauius est pondussacerdotum, quanto etiam pro ipsis regibus hominum indiuino sunt reddituri examine rationem.

Et post pauca :§. i. Nosti itaque inter hec ex illorum te pendereiudicio, non illos ad tuam posse redigi uoluntatem.

§. 2. Talibus igitur institutis, talibusque fulti auctoritatibus plerique Pontificum, alii reges, alii inperatores excommunicauerunt °. Nam si speciale aliquod de personisprincipum requiratur exemplum, B. Innocentius Papa Archadium inperatorem (quia consensit, ut S. Iohannes Crisostomus a sua sede pelleretur), excommunicauit. B. etiam Ambrosius, licet sanctus, non tamen uniuersalis ecclesiae episcopus, pro culpa, que aliis sacerdotibus nonadeo grauis uidebatur, Theodosium Magnum inperatorem excommunicans ab ecclesia exclusit; qui etiam in suisscriptis ostendit, quod aurum non tam pretiosius sit plumbo,quam regia potestate sit altior ordo sacerdotalis, hoc modo circa principium sui pastoralis scribens: „Honor, fratres, et sublimitas episcopalis nullis poterit conparationi-bus adequari. Si regum fulgori conpares et principum diademati, longe erit inferius, quam si plumbi metallum adauri fulgorem conpares, quippe cum uideas regum colla et principum submitti genibus sacerdotum, et osculata eorum dextera, orationibus eorum credant se communicari.“

Item Iohannes. Si inperator catholicus est (quod salua pace ipsius dixerimus) filius est, non presul ecclesiae; quod ad religionem conpetit discere ei conuenit, inon docere; habet priuilegia potestatis suae, que administrandis legibus publicis diuinitus consecutus est, et eius beneficiis non ingratus contra dispositionem celestis ordinis nil usurpet. Ad sacerdotes enim Deus uoluit que ecclesiae sunt disponenda pertinere, non ad seculi potestates, quas, si fideles sunt,ecclesiae suae sacerdotibus uoluit esse subiectas. Nonsibi uendicet alienum ius, et ministerium, quod alteri deputatum est, ne contra eum tendat abrumpi, a quo omnia constituta sunt, et contra illius beneficia pugnare uideatur,a quo propriam consecutus est potestatem. Non a legibus publicis, non a potestatibus seculi, sed a pontificibus et sacerdotibus omnipotens Deus Christianae religionis clericos et sacerdotes uoluit ordinari, et discuti et recipi de errore remeantes. Inperatores Christiani subdere debent executiones suas ecclesiasticis presulibus, non preferre.

Item Gelas ius ad Episcopos orientales. Numquam de pontificibus nisi ecclesiam iudicasse; non esse humanarum legum de talibus ferre sententiam absque ecclesiae principaliter constitutis pontificibus; obsequi solere principes Christianos decretis ecclesiae, non suampreponere potestatem; episcopis caput subdere principem solitum, non de eorum capitibus iudicare.]

Constantinus inperator coronam, et omnem regiam dignitatem in urbe Romana, et in Italia, et in partibus occidentalibus Apostolico concessit. Nam in gestis B. Siluestri (que B. Papa Gelasius in concilio LXX. episcoporum acatholicis legi commemorat, et pro antiquo usu multas hoc imitari dicit ecclesias) ita legitur:]

Constantinus inperator quarta die sui baptismi priuilegium Romanae ecclesiae Pontifici contulit, ut in toto orbe Romano sacerdotes ita hunc caput habeant, sicutiudices regem. In eo priuilegio ita inter cetera legitur: „Utile iudicauimus una cum omnibus satrapis nostris,et uniuerso senatu optimatibusque meis, etiam et cunctopopulo Romanae gloriae inperio subiacenti, ut sicut B.Petrus in terris uicarius Filii Dei esse uidetur constitutus,ita et Pontifices, qui ipsius principis apostolorum gerunt uices, principatus potestatem amplius quam terrena inperialis nostrae serenitatis mansuetudo habereuidetur, concessam a nobis nostroque inperio obtineant,eligentes nobis ipsum principem apostolorum uel eiusuicarios firmos apud Deum esse patronos. Et sicut nostram terrenam inperialem potentiam, sic eius sacrosanctam Romanam ecclesiam decreuimus ueneranter honorari, et amplius quam nostrum inperium et terrenumthronum sedem sacratissimam B. Petri gloriose exaltari,tribuentes ei potestatem, et gloriae dignitatem atqueuigorem, et honorificentiam inperialem. Atque decernentessancimus, ut principatum teneat tam super quatuor pre-cipuas sedes, Alexandrinam, Antiocenam, Ierosolimi-tanam, Constantinopolitanam, quam etiam super omnesin uniuerso orbe terrarumecclesias Dei, et Pontifex,qui pro tempore ipsius sacrosanctae Romanae ecclesiaeextiterit, celsior et princeps cunctis sacerdotibus totiusmundi existat, et eius iudicio queque ad cultum Dei uelfidei Christianorum stabilitatem procuranda fuerint disponantur.

Et infra: §. i. Ecclesiis beatorum apostolorumPetri et Pauli pro continuatione luminariorum possessionum predia contulimus, et rebus diuersis eas aitauimus,et per nostram inperialem iussionem sacram tam in oriente,quam in occidente, uel etiam septentrionali et meridianaplaga, uidelicet in Iudea, Grecia, Asia, Thracia, Affrica etItalia, uel diuersis insulis, nostra largitate ei concessimus,ea prorsus ratione, ut per manus beatissimi patris nostri Siluestri summi Pontificis successorumque eius omnia disponantur.

Et infra: §. 2. Beato Siluestro Patri nostro,summo Pontifici et uniuersalis urbis Romae Papae, etomnibus, eius successoribus Pontificibus, qui usque infinem mundi in sede B. Petri erunt sessuri, de presenticontradimus palatium inperii nostri Lateranense,deinde diadema, uidelicet coronam capitis nostri, simulquefrigium, hec non et superhumerale, uidelicet lorum,quod inperiale circumdare assolet collum; uerum etiamet clamidem purpuream, atque tunicam coccineam, etomnia inperialia indumenta; sed et dignitatem inperia-liumpresidentium equitum, conferentes etiametinperialia sceptra, simulque cuncta signa, atquebanda, et diuersa ornamenta inperialia, et omnemprocessionem inperialis culminis et gloriam potestatisnostrae.

§. 3. Viris autem reuerentissimis clericis indiuersis ordinibus eidem sacrosanctae Romanae ecclesiae seruientibus illud culmen singularitate, potentia et pre-cellentia habere sancimus, cuius amplissimus nostersenatus uidetur gloria adornari, id est patricios + atqueconsules effici, nec non et ceteris dignitatibus inperiali-bus eos promulgamus decorari. Et sicut inperialismilicia ornatur, ita et clerum sanctae Romanae ecclesiae ornari decernimus. Et quemadmodum inperalispotentia offitiis diuersis, cubiculariorum nempe, et ostiariorum, atque omnium excubitorum ornatur, ita et sanctamRomanam ecclesiam decorari uolumus. Et ut amplissimepontificale decus prefulgeat, decernimus et hoc, clericorum eiusdem sanctae Romanae ecclesiae manipulis etlinteaminibus, id est candidissimo colore, decorari equos,ita et equitare. Et sicut noster senatus calciamentis utiturcum udonibus ++, id est candido linteamine illustratis,sic utantur et clerici, ut sicut celestia, ita et terrena adlaudem Dei decorentur.

§. 4. Pre omnibus autem licentiam tribuimus ipsi sanctissimo Patri nostro Siluestro etsuccessoribus eius ex nostro indicto, ut quem placatus fft proprio consilio clericare uoluerit, et in religiosorum numero clericorum connumerare, nullus ex omnibus presumat superbe agere,

§. Decreuimus itaqueet hoc, ut" ipse et successores eius diademate, uidelicetcorona, quam ex capite nostro illi concessimus, ex auropurissimo et gemmis pretiosis uti debeant, et in capite adlaudem Dei pro honore B. Petri gestare. Ipse uerobeatissimus Papa, quia super coronam clericatus , quamgerit ad gloriam B. Petri, omnino ipsa ex auro non estpassus uti corona, nos frigium candido nitore splendidum, resurrectionem dominicam designans, eius sacratissimo uertici manibus nostris inposuimus, et tenentesfrenum equi ipsius pro reuerentia B. Petri stratorisoffitium illi exhibuimus, statuentes eodem frigio omnes eius successores singulariter uti in processionibus ad imitationem inperii nostri.

§. 6. Unde ut pontificalis apex non uilescat, sed magis quam terreni inperii dignitas gloria et potentia decoretur, ecce tam palatium nostrum, ut predictum est, quam Romanam urbem, et omnes Italiae seu occidentalium regionum prouincias, loca et ciui- tates prefato beatissimo Pontifici nostro Siluestro uniuersali Papae contradimus atque relinquimus, et abeo et a successoribus eius per hanc diualem nostram et pragmaticum constitutum decernimus disponenda, atque iuri sanctae Romanae ecclesiae concedimus permansura.

§. 7. Unde congruum perspeximus nostruminperium et regni potestatem in orientalibus transferriregionibus, et in Bizantiae prouinciae optimo loconomini nostro ciuitatem edificari, et nostrum illic constituiinperium, quoniam ubi principatus sacerdotum et Christianae religionis caput ab inperatore celesti constitutum est, iustum non est, ut illic inperator terrenus habeat potestatem.

§. 8. Hec uero omnia tff, que per hanc nostram inperialem sacram, et per alia diualia decreta statuimus atque confirmauimus, usque in finem mundi illibata et inconcussa permanere decernimus. Unde coram Deouiuo, qui nos regnare precepit, et coram terribili eius iudicioobtestamur per hoc nostrum inperiale constitutum omnes nostros successores inperatores, uel cunctos optimates, satrapas etiam, amplissimum senatum, et uniuer-sum populum in toto orbe terrarum nunc et in posterum cunctis retro temporibus inperio nostro subiacentem,nulli eorum quoquo modo licere hec aut infringere,aut in quoquam conuellere. Si quis autem, quod noncredimus, in hoc temerator aut contemptor extiterit, eternis condempnationibus subiaceat innodatus, et sanctos Dei, principes apostolorum Petrum et Paulum sibi in presenti et in futura uita sentiat contrarios, atque in infernoinferiori concrematus cum diabolo et omnibus deficiat inpiis. Huius uero inperialis decreti nostri paginampropriis manibus roborantes, super uenerandum corpus B.Petri principis apostolorum posuimus. Datum Romae3. Calend. Aprilis, Domino nostro Flauio Constantino Augusto quater, et Gallicano V. C. Coss.]

Item Gelasius [ad Episcopos Dardaniae]. Sicut quamuis parua ciuitas prerogatiuam presentis regni non minuit, sic inperialis presentia mensuram dispensationis religiosae non mutat.

Et infra: §. 1. Semper est effectum sacerdotali concilio de sacerdotibus iudicia prouenire. Nam qualescumque pontifices, etsi errore humanitus accidente, non tamen contra religionem ullatenus excedentes, nullatenus uidentur a seculari potestate posse percelli.

Item Marcellus Papa Maxentio Boni principis est ac religiosi ecclesias contritas atque conscissas restaurare, nouasque edificare, et Dei sacerdotes honorare atque tueri. Unde sanctos apostolos eorumque successores sub diuina contestacione constitutos precepisse legimus, non debere fieri persecutiones, nec inferri fluctuaciones, nec inuidere laborantibus in agro dominico, nec expelli eterni regis dispensatores.

Hoc capitulo patenter ostenditur, quod nec inperator i, nec cuilibet laico licet decernere uel de electione Pontificis \uel de rebus ecclesiasticis. Quecumque autem ab eis constitutafuerint, pro infectis habenda sunt, nisi subscriptione Romani Pontificis fuerint roborata. Unde illud Honorii Augusti, ut supradictum est, uanum esse uidetur, quod contra auctoritatem sacrorum canonum de electione summi Pontificis decernere temptauerit.Sed sicut ex eodem capitulo habetur, precibus ecclesiae inperatorin presumptores ualet decernere, sicut pro defensione fidei quondam decreuisse leguntur, ne heretici aliquid nomine ecclesiaepossiderent. Ab ea autem non inuitati de rebus ecclesiasticisaliquid disponendi non habent facultatem. Honorius uero Augustus non sua auctoritate, sed B. Bonifatio suplicante, ecclesiasticae quieti consulere et concertantium ambitionem punirecurauit.

Unde idem Bonifatius Episcopus suplicationis epistolam Honorio Augusto destinauit, dicens:

Ecclesiae meae, cui Deus noster meum sacerdotium uobis res humanas regentibus deputauit, nos cura constringit, ne causis eius, quamuis adhuc corporis incommoditatedetinear, propter conuentus, qui a sacerdotibus et clericisuniuersis et Christianae plebis perturbationibus agitantur,apud aures Christianissimi principis existimemur desse.Si enim secus quam oportet eueniat, nonuosid facere,qui cuncta equa moderatione conponitis, sed nos per nostram tacentem desidiam uidebimur quod ciuitatis quietem et ecclesiae pacem peruertere ualeat admisisse. Cum enimhumanis rebus diuinae cultor religionis Domino fauenteprouideas, nostra culpa erit, si non id sub uestra gloria,quam certum est diuinis semper rebus animo propensiorifauisse, firmo et stabili iure custodiatur, quod per tot annorum seriem sub illis etiam principibus obtinuit, quosnulla nostrae religionis cura constrinxit, id est, ut licita seruentur, et sub uestrae inperio clementiae minime quesunt illicita formidentur.

§. i. Ipsa enim ecclesia deuotionem tuam, Christianissime inperator, meo quidem sermone,sed suo uenerabili affectu appellat, quam Christus Deusnoster, uestrae fidei rector et uestris inperii gubernator, sibi uni desponsatam et intactam uirginem seruat,ne in ea aliquos patiamini insidiandum procellarum fluctus illidi, et quietam faciem tempestatis insolitae tumoreturbari, gloriosissime et tranquillissime inperator semper auguste. Ipsa uero (que uni desponsata est,uestra tamen mater est) ecclesia pietatem uestramlegatione, quam suis sacerdotibus commisit, appellat, pre-teritapresentiaque repetit. Vobis, inquit,religiossissime °inperantibus modo P tutusq est populus, tamfidus Deo quam tibi, principi Christiano. Ecce eniminter misteria, inter preces suas, quas pro uestri felicitate dependit inperii, teste, apud quem et de cuius sedeagitur, sancto Petro, sollicitis pro religionis obseruantiauocibus clamat, cum sollicita peticione miscetur oratio,ne hos in uarias res solito temptatore occulte sollicitante semel euulsa discordia distrahat. Angeretur pluribus, princeps Christianissime, mater ecclesia, nisi apudte suarum esset secura causarum, et in obpressionibusidolorum, in hereticorum correctionibus, fide tua, diuinocultu pariter cum inperio semper florente, uicisset.

§. 2. Habet refugium pium tuae mansuetudinis animum, cum suae religionis ueneratione coniunctum, cum, quicquid huic proficiat, uos agatis, conferatis fratribus et consacerdotibus meis, probatissimis uiris, a me et ab omnibus(qui ecclesiam faciunt legatis; quibus prosequentibus(precamur) causa sacrae religionis, uty in urbe uestrae mansuetudinis hoc animo, quo postulatis annuitis,in perpetuum statui uniuersalis ecclesiae consultatis.

Victor Honorius, inclitus, triumphator, semper augustus, sancto ac uenerabili Bonifatio Papae urbis eternae. Scripta beatitudinis uestrae debita reuerentiae gratulatione suscepimus, quibus recensitis egimus omnipotenti Deo maximas gratias, quod sanctimoniam tuam post longum incommodum optatae redditam didicimus sanitati. Et ideo reuertentibus uenerabilibus uiris gaudium nostrum sacrorum apicum attestatione signamus, ac petimus, uticottidianis orationibus apostolatus tuus studium ac uotumsuum circa salutem atque inperium nostrum inpenderedignetur. Illud autem pietati nostrae satis placuissecognosce, quod sanctimonia tua de ecclesiarum ac populiperturbatione sollicita est. Que ut aliqua ratione nonpossit euenire, satis clementia nostra credidit esse prouisum.Denique beatitudine tua predicante id ad cunctorumclericorum noticiam uolumus peruenire, ut, si quid forte religioni tuae (quod non optamus) humana sorte contigerit,sciant omnes ab ambitionibus esse cessandum. Ac si duocontra fast etc., ut supra. —

Et infra: §. i. Unde id seruandum & est, ut omnes tranquillam mentem et pacificos animos ex serenitatis nostrae admonicione custodiant, nec aliquid seditionis conspirationibus temptare conentur,cum certum sit, nulli partium sua studia profutura.

Sine signatis apicibus non est mos Romanae ecclesiae undecumque legationem suscipere

Unde Nicolaus Papa :

Nobilissimus uir atque strenuus uestrae sublimitatis legatus, licet nullam epistolam iuxta consuetudinem a uobisnostro Pontificio detulisset, licet numquam apostolicae sedis moris fuerit absque signatis apicibus undecumque legationem suscipere, nos tamen uos in illa honorantes, eiusque grauitatem et eloquiorum illius ueridicas cognoscentes assertiones, nichilominus eum et sicut decuit suscepimus, etei, sicut honestum fuit, credidimus.

Que circa ordinandos sint obseruanda, que in eorum electione diligenter sint consideranda, multorum auctoritatibus monstrata sunt. Sed quia ueritas rei nonnumquam obscuraturmutacione prouinciae, decretum est sacris canonibus, ut peregrini,nisi quinque uel eo amplius suorum episcoporum fuerint commendati cyrographis, non ordinentur.

Unde Siluester Papa presidens m generali Sinodo dixit:

Nullus aliqua ratione transmarinum hominem penes nos in clericatus gradu suscipiat, nisi quinque episcoporum designatus sit cyrographis.

Item Anastasius [I.] urbis Romae Episcopus omnibus Episcopis, [ep. I. cap. 2.] Transmarinos homines in clericatus honore nemo suscipiat, nisi quinque aut eo amplius episcoporum cyrographis fuerint designati, quia per subreptionem multasolent euenire.

Item Gregorius Romanae Ecclesiae Presul S quili a -tiano Episcopo, [lib. II. epist. 25.] Affros passim, et ignaros peregrinos, ad ecclesiasticos ordines tendentes, nulla ratione suscipias, quia Affrorum alii quidam sunt Manichei, aliis reba-ptizati; peregrini uero plurimi in minoribus ordinibus constituti fortiores de se pretendisse honores sepe probati sunt.

Item ex Concilio EI ib er it ano [c. 24.] Omnes, qui inperegre fuerint baptizati, eo quod eorum minime sit cognita uita, placuit ad clerum non essepromouendos in alienis prouintiis.

De primatibus autem {quorum supra mentionem fecimus) queritur, quem gradum in ecclesia obtineant? an in aliquo a patriarchis differant? quam obedientiam archiepiscopieis debeant ? Primates et patriarchae diuersorum sunt nominum,sed eiusdem offitii. Ab archiepiscopis, quotiens necesse fuerit,episcopi ad primates appellant, sed a primatibus ad archiepiscopos appellari non licet. Debent quoque obedientiam primatibus archiepiscopi in omnibus, que sibi ab eis fuerint iusteinperata.

Unde Anacletus Papa ait [ad Episcopos Italiae, epist. II.]

Prouintiae multo ante Christi aduentum tempore diuisae sunt maxima ex parte, et postea ab apostolis et B. Clemente predecessore nostro ipsa diuisio est renouata. Et incapite prouintiarum, ubi dudum primates erant legis se-culi ac prima iudiciaria potestas, ad quos, qui per reliquasduitates commorabantur, quando eis necesse erat, quiad aulam inperatorum uel regum confugere non poterant uel quibus permissum non erat, confugiebant proobpressionibus uel iniusticiis suis, ipsosque appellabantquotiens opus erat, sicut in lege eorum preceptum erat,ipsis quoque in ciuitatibus uel locis nostris patriarchasuel primates, qui unam formam tenent, licet diuersa sint nomina, leges diuinae et ecclesiasticae poni et esse iusserunt,ad quos episcopi, si necesse fuerit, confugerent eosqueappellarent, et ipsi primatum nomine fruerentur. Reliquae uero metropolitanae ciuitates, que minores iudiceshabebant (licet maiores comitibus essent) haberent metropolitanos suos, qui predictis iuste obedirent primatibus,sicut et in legibus seculi olim ordinatum erat, qui nonprimatum, sed aut metropolitanorum, aut archiepiscoporumnomine fruerentur.

Item Anicetus [ad Episcopos Galliae]. Nulli archiepiscopi primates uocentur, nisi illi, qui primas sedes tenent, quarum episcopos apostolieorumque successores regulariter patriarchas uel primates esse constituerunt, nisi aliqua gens deinceps ad fidem conuertatur, cui necesse sit pre multitudine primatem constitui. Reliqui metropolitani nominentur, quialias metropoles tenent.

Item ex Concilio Affricano, [c. 6.] Primae sedis episcopus non appelletur princeps sacerdotum, aut summus sacerdos, aut aliquid huiusmodi, sed tantum primae sedis episcopus.

Uniuersalis autem nec etiam Romanus Pontifex appelletur.

Unde Pelagius Papa omnibus Episcopis :

Nullus patriarcharum uocabulo uniuersalitatis umquam utatur, quia, si unus patriarcha uniuersalis dicitur, patriarcharum nomen ceteris derogatur. Sed absit hoc a fidelibus, hoc sibi quempiam uelle arripere, unde honoremfratrum suorum imminuere ex quantulacumque parte uideatur. Quapropter karitas uestra neminem umquam suis inepistolis uniuersalem nominet, ne sibi debitum subtrahat,cum alteri honorem offert indebitum.

Item Gregorius Eu logio Patriarchae Alexandrino, [lib. VII. epist. 30. Indict. i.] Ecce in prefatione epistolae, quam ad me ipsum, qui prohibui, direxistis, superbae appellationis uerbum, uniuersalem me Papam dicens, inprimere curastis. Quodpeto mihi dulcissima sanctitas uestra ultra non faciat, quia uobis subtrahitur, quod alteri plus quam ratio exigit pre-betur. Ego non uerbis quero prosperari, sed moribus,nec honorem esse deputo, in quo fratres meos honoremsuum perdere cognosco. Meus namque est honor uniuersalis ecclesiae, meus honor est fratrum meorum solidus uigor. Tunc ego honoratus sum, cum singulis quibusque honor debitus non negatur. Si enim uniuersalem mePapam uestra sanctitas dicit, negat se hoc esse, quod mefatetur uniuersum. Sed ‘absit hoc, recedant uerba, queunitatem inflant, karitatem uulnerant.

Episcopos autem ordinare ante pallium acceptum nec archiepiscopo, nec primati, nec patriarchae licet, quod ex auctoritate Pelagii Papae (licet minus euidenter) datur intelligi.

Ait enim Pelagius Papa:

Quoniam quidam metropolitanorum fidem suam secundum priscam consuetudinem sanctae sedi apostolicae exponere detrectantes usum pallii neque expetunt, neque percipiunt, ac per hoc episcoporum consecratio uiduatis ecclesiis non sine periculo protelatur, placuit, ut quisquis metropolitanus ultra tres menses consecrationis suae ad fidem suamexponendam palliumque suscipiendum ad apostolicam sedem non miserit, commissa sibi dignitate careat, sitquelicentia metropolitanis aliis, post secundam et tertiam commonitionem uiduatis ecclesiis cum consilio Romani Pontificis ordinando episcopum subuenire.

§. 1. Si uero consecrandi episcopi negligentia prouenerit, ut ultra tres menses ecclesia uiduata consistat, communione priuetur, quousque aut loco cedat, aut se consecrandum offerre non differat. Quod si ultra quinque menses per suam negligentiam retinuerit uiduatam ecclesiam, neque ibi, neque alibi consecrationis donum percipiat, imo metropolitani sui iudicio cedat.

Item Gregorius Papa Brunichildae Reginae, [lib. VII. epist. 5.] Prisca consuetudo obtinuit, ut honor pallii nisi exigentibus causarum meritis et fortiter postulanti dari non debeat.

Idem Iohanni Corinthiorum Episcopo, lib. 4. epist. 55. Nouit sanctitas tua, quia prius pallium nisi dato commodo non dabatur. Quod quoniam incongruum erat, facto concilio ante corpus B. Petri apostolorum principis, tam de hoc quam de ordinationibus aliquid accipere sub districta interdictione uetuimus. Oportet ergo, ut neque per commodum, neque per gratiam aut quorumdam suplicationem aliquos ad sacros ordines consentiatis uel permittatis adduci.]

Causarum uero merita accipienda sunt, ut et is, qui postulat, mereatur accipere, et fidei suae professionem prius iuramento confirmet, et apostolicis decretis atquesinodalibus statutis se obediturum nichilominus caueat. Pallio autem non nisi certis diebus et intra ecclesiam ad missarum solempnia cuiquam metropolitano uti licebit.

Unde Iohannes Episcopus Williberto Agripinensi Episcopo 22

Optatum tibi pallium nunc conferre nequiuimus, quia fidei tuae paginam minus quam oportet continere reperimus,cum uidelicet nullam in ea sanctarum uniuersalium sinodorum, in quibus fidei nostrae simbolum continetur, nec decretalium Pontificum Romanorum constitutorum secundum morem feceris mentionem, sed nec illam propria subscriptione munieras, nec aliquem, qui hanc iureiurando firmaret, miseras .

Item Gregorius Aregio Episcopo Francorum, [lib. VII. epist. m.] In ea Sinodo, quam contra symoniacam heresim per fratrem et coepiscopum nostrum Siagrium decreuimus congregari, sanctitatem uestram uolumus interesse, atque eidem fratri ita pallium, quod transmisimus, tribui, si prius sepromiserit illicita, que prohibuimus, per diffinitionem sinodi a sancta ecclesia remouere. De qua Sinodo omnemnobis subtiliter ordinem tuam fraternitatem scriptis discurrentibus uolumus nunciare, ut ipse, cuius nobis sanctitasual de experta est, nos reddat de omnibus certiores.

Idem Vigilio Episc. Arelatensi, [lib. IV. epist. 51.] Pallium tibi transmisimus, quo fraternitastua intra ecclesiam ad sola missarum solempnia utatur.

Idem lohanni Rauennati Episcopo, lib. II. epist. 54. Indict. ii. Non multum temporis interuallum est, quod quedam nobis de tua fraternitate fuerunt nunciata, de quibus uobis,ueniente illuc Castorio, notario sanctae, cui Deo auctore presidemus, ecclesiae, subtiliter nos indicasse meminimus. Peruenerat namque ad nos quedam in ecclesia uestra contra consuetudinis atque humilitatis tramitem geri, que sola (ut bene nostis) est offitii sacerdotalis erectio. Que si sapientia uestra mansuete, uel cum episcopali suscepisset studio, non de illis accendi debuerat, sed oportuerat te hec eadem cum gratiarum actione corrigere.]

Idem Iohanni Episcopo Rauennati, [in eadem epistola] Contra morem est ecclesiasticum, si non patientissime toleratur (quod a nobis absit) etiam iniusta correptio.

Et infra: §. 1. Illud, frater karrissime, tibi non putamus ignotum, quod prope de nullo metropolitano in quibuslibet mundi patribus sit auditum, extra missarum tempus usum sibi pallii uendicasse. Et quod bene hanc consuetudinem generalis ecclesiae noueritis, uestris nobis manifestissimis epistolis significastis, quibus preceptum beatae memoriae decessoris nostri Iohannis Papae nobis in subditis transmisistis adnexum, continens omnes consuetudines ex priuilegio decessorum s nostrorum concessas uobis uestraeque ecclesiae debere conseruari». Confitemini igitur aliam esse generalis ecclesiae consuetudinem, postquam ea, que geritis, uobis ex priuilegio uendicatis. Nulla ergo nobis in hac re, ut arbitramur, poterit remanere dubietas. Aut enim mos omnium metropolitanorum et m tua est fraternitate seruandus, aut, si tuae ecclesiae aliquid specialiter dicis esse concessum preceptumue aprioribus Romanae urbis Pontificibus, quod hec Rauennati ecclesiae sunt concessa, a uobis oportet ostendi. Quod sihoc non ostenditur, restat, postquam talia agere neque consuetudine generali neque priuilegio uendicas, usurpassete conprobes quod fecisti.

Et infra: §. 2. Decorari palliouolumus forsan moribus indecori, dum nichil in episcopali ceruice splendidius fulget quam humilitas. Oportet ergo fraternitatem tuam, si honores suos sibi quibuslibet argumentis stabili proposuit mente defendere, aut generalitatis usum ex non scripto sequi, aut ex scripto p priuilegiisse tueri. Quod si postremo nichil horum est, aliis metropolitanis huius te prebere nolumus presumptio nisi exemplum.

Priuilegia quoque semper cum usupallii debent concedi.

Unde idem Gregorius Siagrio Episcopo Augustodunensi, [lib. VII. epist. 112.]:

Rationis ordo omnino nos admonet, ut cum usu pallii aliqua largiri priuilegia debeamus. Sed quoniam cumhonoris augmento cura quoque sollicitudinis debet excrescere, ut cultui uestium actionis quoque ornamenta conueniant, oportet, ut enixius in cunctis studiis uestra se fraternitas exerceat, et circa subiectorum actus sit uigilans.

Idem Iohanni Episcopo primae lustinianae Illirici, [lib. IV. epist. 15.] Pallium uobis ex more transmisimus, et uices uos apostolicae sedis agere iterata innouatione decernimus.

Idem Episcopis Epiri, [lib. V. epist. 7. Indict. 14.] Scriptorum uestrorum insinuatio, fatres karissimi, patefecit, Andream Nicomedianae ciuitatis episcopum Deo propitio solempniter ordinatum, cui pallium nos direxisse cognoscite, atque cuncta priuilegia concessisse,que predecessores nostri eius predecessoribus contulerunt.

In una autem prouincia duo metropolitani esse non debent, sicut in Calcedonensi Concilio, [cap. 12.] statutum est.

Peruenit ad nos, quod quidam preter ecclesiasticas ordinationes affectantes potentiam per pragmaticum sacrum unam prouinciam in duas diuidant, et ex hoc inueniuntur duo metropolitani episcopi in una eademque esse prouincia. Statuit igitur sancta sinodus deinceps nichil tale attemptaria quolibet episcopo, eos uero, qui aliquid tale temptauerint,cadere de proprio gradu.

Hactenus de electione et ordinatione clericorum tractauimus. Nunc ad symoniacorum ordinationes transeamus, et ut facile liqueat, quid super hac heresi sanctorum Patrum decreuit auctoritas, causa deducatur in medium, cuius negotium et de scienter a symoniacis ordinatis, et de ignoranter a symoniacis consecratis, et de ordinationibus, que per pecuniam fiunt, contineat.

Quod autem spiritualia emere peccatum sit, probatur multorum auctoritatibus.

Ait enim Leo Papa:

Gratia si non gratis datur uel accipitur, gratia non est. Symoniaci autem non gratis accipiunt: igitur gratiam, que maxime in ecclesiasticis ordinibus operatur, non accipiunt. Si autem accipiunt, non habent; si autem non habent, neque gratis, neque non gratis cuiquam dare possunt. Quid ergo dant? profecto quod habent? quid autem habent? spiritumutique mendatii. Quomodo hoc probamus? quia si spiritus ueritatis (testante ipsa ueritate, de qua procedit) gratis accipitur, proculdubio spiritus mendatii esse conuincitur, qui non gratis accipitur.

Item Gregorius Siagrio Episcopo Augustodunensi, [lib. VII. epist. no.] Quicumque studet precii datione sacrum ordinem percipere, sacerdos non est, sed concupiscit inaniter tantummodo dici.

Item in Registro. Presbiter si ecclesiam per pecuniam obtinuerit, non solum ecclesia priuetur, sed etiam sacerdotii honorespolietur, quia altare, et decimas, et Spiritum sanctumuendere uel emere, symoniacam heresim esse, nullus fide-»lium ignorat.

Idem [Gregorius I. dicta epist. no. lib. VII.] Benedictio illi in maledictionem conuertitur, qui ad hoc, ut fiat hereticus, promouetur.

Idem in eodem Quisquis per pecuniam ordinatur, ad hoc, ut fiat hereticus, promouetur. Quisquis ergo contra symoniacam et neophitorum heresim pro offitii sui loco uehementer nonarserit, cum eo se non dubitet habiturum portionem, qui prius commisit hoc piaculare flagitium.

Item Gelasius Papa [ad Episcopos per Lucaniam constitutos, epist. I. cap. 26.] Quos constiterit indignos meritis, sacram mercatos esseprecio dignitatem, conuictos oportet arceri, non sine periculo facinus tale patrantes, quia dantem pariter et accipientem dampnatio Symonis, quam sacra lectio testatur, inuoluit.

Item Ambrosius in libro pastorali . Reperiuntur quamplurimi, negotiatione muneris mercari uelle gratiam Spiritus sancti, dum illi precium donant, ut pontificalis ordinis sublimitatem accipiant, obliti uerborum Petri, qui dixit ad Symonem:„ Pecunia tua tecum sit in perdicione, quoniam existimasti donum Dei pecunia possidere/ s Proinde quia et usitatum est tantum malum, et maiorum frequenter extatmucrone succisum, nos quoque huic uulneri cancerosoignitum (quod superest adhuc) inicimus ferrum, decernentes omnino, ut, quicumque deinceps pro accipienda diuini doni dignitate quodlibet premium detectus fuerit obtulisse, ex eodem tempore se nouerit anathematis obprobrio condempnatum, atque a participatione corporis et sanguinis Christi alienum, ex quo illum constat execrabile Christo perpetrasse flagitium. Quod si aliquis eius accusator extiterit, ille, qui hunc ordinem munerum fuerit datione lucratus, et suscepto honoris gradu priuetur, etin monasterio sub perenni penitentia trudatur. Illi uero, qui hac causa munerum acceptores extiterint, si clerici fuerint, honoris sui amissione mulctentur, si uero laici, perpetuo anathemate condempnentur.

Item ex Concilio Calcedonensi, [c. 2.] Si quis episcopus per pecuniam ordinationem fecerit, et sub precio redegerit spiritus sancti gratiam, que uendi non potest, ordinaueritque per pecuniam presbiterum aut diaconum, uel quemlibet de his, qui cognominantur in clero , promouerit etiam dispensatorem, aut defensorem s, uel quemlibet, qui subiectus est regulae, pro sui turpissimi lucri commodo, is, cui hoc attemptanti probatum fuerit, proprii gradus periculo subiacebit, et qui ordinatus est, nichil ex hac ordinatione uel promotione, que est per negotiationem facta, proficiat, sed sit alienus a dignitate uel sollicitudine, quam pecuniis adquisiuit. Si quis uero mediator tam turpibus et nefandis datis uel acceptis extiterit, siquidem clericus fuerit, proprio gradu decidat, si uero laicus p anathematizetur .

Item ex VIII Sinodo . Qui per pecunias quemquam consecrauerit, uel ab alio consecratus est, alienus a sacerdotio sit.

Item Calix tus Papa [II.] Sanctorum Patrum exempla sequentes et offitii nostri debito innouantes, ordinari quemquam per pecuniam in ecclesia Dei uel promoueri, auctoritate sedis apostolicae modis omnibus prohibemus. Si quis uero in ecclesia ordinationem uel promotionem taliter adquisierit, adquisita prorsus dignitate careat.

Item Gregorius Nazanzenus. Qui studet donum Dei precio mercari, in sacro ordine nulla ratione de cetero permanere aut reuocari posse dubium non est. Talis a communione omnibusmodis abscidatur. Nam Spiritus sancti donum precioconparari quid aliud est quam capitale crimen et symoniacaheresis? quod quam detestabiliter in utroque testamento uindicatum sit, multorum exemplis facile apparet. Giezi gratiam sanitatis Naaman Siro uendidit; eandem gratiam sanitatis Eliseo uindicante leprosus factus amisit.ludas omnium redemptorem uendidit, mox laqueo suspensus eandem redemptionis gratiam non obtinuit, et merito, quia nemo potest retinere quod uendidit. Symon etiammagus cum eandem Spiritus sancti gratiam emere uellet, dampnationis suae sententiam a Petro audiuit: „ Pecuniatua tecum sit in perdicione, quia donum Dei existimasti pecunia possidere.“ Dominus etiam, utuendentes et ementes huius gratiae expertes ostenderet, cunctos peccatores per gratiam in templo dimisit, singulariter uendentes et ementes increpans et flagellans detemplo eiecit, in quo uenditores et emptores suos gratiaSpiritus sancti constat destitutos esse et uacuos. Quos enim Christus eiecit de templo numquid Spiritus Christi facietsibi templum?

Item Gregorius Qui sacros ordines uendunt aut emunt, sacerdotes esse non possunt. Unde scriptum est: , , Anathema dandi, anathema accipiendi, hoc est symoniaca here-sis.“ Quomodo ergo, si anathema sunt et sancti nonsunt, sanctificare alios possunt? Et cum in Christi corpore non sunt, quomodo Christi corpus tradere uel accipere possunt? Qui maledictus est quomodo benedicere potest?

Idem [Gregorius Siagrio, et aliis Episcopis, lib. VII. epist. no.] Cum liqueat hanc heresim ante omnes radice pestifera subrepsisse, atque in ipsa sua origine apostolicaesse detestacione dampnatam, cur non cauetur? cur nonperpenditur, quia benedictio illi in maledictionem con-uertitur, qui ad hoc, ut fiat hereticus promouetur?

Item Ambrosius de ministeriis, [seu de dignitate sacerdotali, cap. 5.] Cum ordinaretur episcopus, quod dedit aurum fuit, quod perdidit anima fuit; cum alium ordinaret, quod accepit aurum fuit, quod dedit lepra fuit.

Item [ibidem]. Gratiam, cum ordinareris, non suscepisti, quia gratuito eam non meruisti.

Item de Giezi. Cito turpem sequitur lepra mercedem, et pecunia male quesita corpus animam que commaculat.

§. i. Vides, quia facto auctoris successio dampnatur heredis. Inexpiabilis est enim uenditi culpa ministerii, et uin-dicta gratiae celestis transit in posteros. Denique Moabitae et ceteri non intrabunt in ecclesiam Dei s usque interciam et quartam generationem, tamdiu uidelicet, (utsimplicius interpretemur), donec culpam auctorum multiplicis successio generationis aboleret. Sed cum illi, qui inDeum ydololatriae errore deliquerunt, in quartam generationem uideantur esse mulctati, profecto durior uideturesse sententia, qua Giezi semen usque in eternum dampnatur, pro cupiditate habendi prophetica auctoritate presertim cum Dominus noster Iesus Christus per lauacriregenerationem dederit omnibus remissionem peccatorum.Cur ergo Giezi semen in eternum dampnatur, nisi utuitiorum magis quam generis semen intelligas? Sicut enimqui filii promissionum sunt existimantur in semenbonum, ita etiam qui erroris sunt existimantur insemen malum. Nam et Iudei ex patre diabolo sunt p, non utique carnis successione, sed criminis. Ergo omnescupidi, omnes auari Giezi lepram cum diuitiis suis possident, et male quesita mercede non tam patrimonii facultatem 3 , quam thesaurum criminum congregarunt eterno supplicio etbreui fructu.

Quia ergo auctoritate Leonis Papae symoniaci non nisi spiritum mendacii accipiunt; secundum Grego - rium apud symoniacos sacerdotium non subsistit, benedictioeorum in maledictionem conuertiiur , apud eos manet anathemadandi et accipiendi, cum sancti non sint nec in Christi corporeconstituti, cum sint maledicti, nec sanctificare alios possunt, necChristi corpus tradere uel accipere, nec benedicere aliis ualent;secundum Ambrosium uero anathematis obprobrio condempnentur , atque a participatione corporis et sanguinis Christi alienantur , cum accipiatur aurum et lepra detur, cum inexpiabilis sit culpauenditi ministerii ; secundum Calcedonense concilium ex taliordinatione nichil proficere iudicantur; secundum GelasiumSymonis dampnatione inuoluuntur; secundum Gregorium Nazan-zenum in sacro ordine permanere aut renouari nulla rationepossunt, ab Eliseo lepra perfunduntur, a Petro in per dicionem dampnantur, a Christo uero de templo eiciuntur: quid aliudsymoniacus symoniaco in sua ordinatione potest conferre, nisi quod Innocentius de ceteris hereticis testatur, dicens [epist XVIII.ad Alexandrum, cap. 3.] :

Qui perfectionem Spiritus, quam acceperant, perdiderunt, non dare eius plenitudinem possunt, que maxime operatur in ordinationibus, quam per suam perfidiam perdiderunt.

Et iterum : §. i. Qui honorem non habuit, honorem dare non potuit, nec aliquid accepit ille, quianichil erat in dante, sed dampnationem, quam habuit, perprauam manus inpositionem dedit

Idem [Rufo, et aliis Episcopis, epist. XXII. c. 3.] Ventum est ad terciam questionem, que pro sui difficultate longiorem exigit disputacionem. Cum nos dicimus ab hereticis ordinatos, uulneratum per illam manus inpositionem habere caput, ubi uulnus infixum est, medicina est adhibenda, qua possit recipere sanitatem. Quesanitas post uulnus secuta sine cicatrice esse non poterit, atque ubi penitentiae remedium necessarium est, illic ordinationis honorem locum habere non posse. Namsicut legitur, qui tetigerit inmundum inmunduserit, quomodo ei tribuetur quod munditia et puritas consueuit accipere?

§. 1. Sed econtra asseritur, eum, qui honorem amisit, honorem dare non posse, nec illum aliquid accepisse, quia nichil in dante erat, quod ille possetaccipere. Acquiescimus, et uerum est certe, quia quodnon habuit dare non potuit. Dampnationem utique, quamhabuit, per prauam manus inpositionem dedit, et quiparticeps factus est dampnati, quomodo debeathonorem accipere inuenire non possum.

§. 2. Sed dicitur uera et iusta legitimi sacerdotis benedictio auferreomne uitium, quod a uitioso fuerat iniectum. Ergo si itaest, applicentur ad ordinationem sacrilegi, atque omniumcriminum rei, quia benedictione ordinationis crimina ueluitia putentur auferri; nullus sit penitentiae locus, quiaid potest prestare ordinatio, quod longa satisfactio prestareconsueuit. Sed nostrae lex ecclesiae est, uenientibus abhereticis, qui tamen illic baptizati sunt, per manus inpositionem laicam tantum tribuere communionem, nec ex hisaliquem in clericatus uel exiguum subrogare honorem.

Sed obicitur: Alii heretici a fide exorbitant, symoniaci autem, etsi gratiam Spiritus sancti uenalemputant , tamem a fide non sunt alieni, atque ideo, quod ab Innocentio de ceteris hereticis decernitur , non ualet consequenter de illis intelligi. His ita respondetur: Symoniaci , etsi fidemtenere uideantur , infidelitatis tamen perdicioni subiciantur.

Unde B. Ambrosius in I. lib. de penit. ad Nouatianum scribens , dixit :

Petrus, cum Symon magicae artis consuetudine de-prauatus putasset, quod gratiam Christi per inpositionem manus et infusionem Spiritus sancti pecunia conpararet, ait: „Non est tibi sors neque pars, in hac fide, quiacor tuum non est rectum apud Deum.“ Vides, quod hunc magica uanitate condempnat apostolica auctoritate blasphemantem in Spiritu sancto, et eo magis, quod & puram conscientiam fidei non habebat.

Item Gregorius in Registro . Cum omnis auaritia ydolorum sit seruitus, quisquis hanc et maxime in dandis ecclesiasticis honoribus uigilanternon precauet, infidelitatis perdicioni subicitur, etiamsitenere fidem, quam negligit, uideatur.

Item ex epist. Th ara sii Constantinopolitani Episcopi , missa Papae Adriano . Eos, qui per pecunias manus inposuerunt uel inponunt, Petrus diuinus apostolus (cuius cathedram sortita est sanctitas uestra) tamquam Symonem magum deponit. §. 1.234 aTollerabilior enim est Macedonii et eorum, qui circa ipsumsunt, sancti Spiritus inpugnatorum inpia heresis. Illi enimcreaturam et seruum Dei Patris et Filii 235 Spiritum sanctumdelirando fatentur, isti 236 b suum eundem Spiritum sanctum 237 c efficiunt seruum. Omnis enim dominus quod habet, si uult, uendit, siue seruum siue aliquid 238 aliud eorum, quepossidet. Similiter et qui emit, dominus eius uolens essequod emerit, per precium pecuniae illud adquirit. Ita etqui hanc iniquam actionem 233 operantur, detrahunt Spiritui 24=0 sancto, equaliter peccantes his, qui blasphemauerunt, dicentes, Christum in Beelzebub eicere demonia, atque, utuerius dicamus, Iudae conparantur proditori quiludeisDei occisoribus Christum uendidit. Cum ergo Spiritussanctus consubstancialis sit Christo, eiusdem ipsi portionis erunt. Et proculdubio in 6 eis non est gratia Spiritussancti, id est sacerdotii sanctitas. Nam quod non acceperunt non habent 248 . Ait enim Petrus Symon: , , Non estpars tibi neque sors in sermone isto, quia existimasti donumDei pecunia possidere. §. 2. Nam et uicesimusnonus canon sanctorum apostolorum, et Actus eorundem, et tercius et quartus liber Regnorum, alienum omnino asacerdotio pronunciant eum, qui aliquando dederit uel acceperit pecuniam in aliquo tempore, siue ante manus in-positionem, siue post inpositionetn. Accipere enimest quandocumque accipere.

Item ex Concilio Bracarensi II. [c. 3.] Placuit, ut de ordinatione clericorum episcopi munera nulla suscipiant 257 ad sicut scriptum est 58 qod gratisdonante Deo accipiunt gratis dent. Non aliquo precio Dei 9 gratia et inpositio manuum uenundetur, quia antiqua diffinitio Patrum ita de ecclesiasticis ordinationibus statuit, dicens: „Anathema sit danti et accipienti. Propterea, quia aliquanti multis sceleribus obruti, sancto altarioindigne ministrantes, non hoc testimonio bonorum operum 266bd profusione munerum obtinent, oportet non per gratiam munerum, sed per diligentem discussionem prius, deinde per multorum testimonium clericos ordinare.

Ex hac auctoritate Ambrosii & i Gregorii patet , quod symoniaci {sicut et alii heretici) a fide exorbitant , et ideo consequenter de illis intelligitur , quod de aliis decernitur.

§. 1. Item opponitur , quod prophetia donum Spiritus sancti est , hec autem in ueteri testamento a sanctisprophetis uendi consueuerat. Unde Saul ad Samuelem prouaticinio expetendo non nisi cum munere ire presumpsit. Uxor etiam Ieroboam ad hominem Dei non nisi cum munere accessit. Item Christus a Iuda uenditus auriculam serui sanauit. Exemploitaque Saulis et uxoris Ieroboam patet, quod donum Spiritussancti emere uel uendere non est peccatum. Exemplo Christiliquet, quod Spiritus sanctus, etsi iniuste a symoniacis uenalisputetur, uirtutis tamen suae non obliuiscitur, nec desinit effectumsuae gratiae etiam uenditus prestare . Sed de prophetia B.Ieronimus in [c. 3.] Michea conpetenter soluit, malos tantumaccepisse, non bonos denuncians :

Duces, inquit, eius in muneribus iudicabant, sacerdotes eius in mercede respondebant, et prophetae eius in pecunia diuinabant, et super Dominum requiescebant, dicentes; Nonne Dominus est in nobis? non uenient supernos mala. Idcirco propter uos Sion quasi ager arabitur, et Ierusalem ut custodia pomerii erit. Nemo ambigat, Ierusalem propter scelera, que in hoc capitulo leguntur fuisse subuersam.

Et paulo post °s: |. 1. Poterat Petrus Symoni mago uendere quod petebat; imo poterat simulare uendentem, (Spiritus enijji sanctus nec uendi, nec emi potest); sed oblatam pecuniam cum offerente dampnauit.

§. 2. Nec moueat quemquam illud, quodin primo libro Regnorum legimus, Saulem uolentem iread Samuelem dixisse puero suo, ad eum se ire non posse, „ quia precium, non est in manu mea, “ et adiecit: „ quartapars sicli in manu mea est, hanc dabo uiro Dei, etadnunciabit uiam nostram. “ Non enim scriptum est, quod Samuel acceperit, aut quod illi obtulerint, quin potiuspascuntur a propheta. Sed fac eum accepisse: stipes magis estimandae sunt tabernaculi quam muneraprophetae p. Siclus enim uiginti obolos habet. Quarta parsergo q sicli quinque sunt oboli. Nostri igitur sacerdotes, si uolunt uendere prophetiam, et columbam incathedris suis proponere, quas Dominus flagello subuertit, quinque tantum obolorum sint mercede contenti, qui utinam non precium uillarum, sed quinque obolosacciperent.

§. 3. Hoc ipsum sonat in tercio Regnorum libro, de uxore Ieroboam ad hominem Dei, pergente, que non nisi decem panes obtulit et crustulam et uas mellis. Hec magis + in sumptusprophetae reputanda sunt quam muneray prophetiae, licet potuerint hi, qui ad ariolos ire consueuerantex3iiaa mala eorum consuetudine id ipsum existimasse de prophetis, et uoluisse sanctis uiris offerre quod diuinis offerre consueuerant.

§. 4. Unde in quartoft libro Regum legitur: quod Eliseus uenitDamascum, et Benadad rex Siriae egrotabat, nunciauerunt-que ei, dicentes: Venit uir Dei huc, ait rex adAzahel°gs: Tolle tecum munera, et uade in occursum uiriDei, et consule Dominum per eum, dicens, si euadere dehac infirmitate potero. luit ergo Azahel in occursum eius, habens secum munera, et omnia bona Damasci, onera quadraginta camelorum.Sed non sunt credendi ac cepisse, sicut de eodem Eliseo legitur, quod Naaman mundatus a lepra obtulit ei munera, dicens: Obsecro, ut accipias benedictionem a seruo tuo. At ille respondit:Viuit Dominus, ante quem sto, quia non accipiam. Cumqueuim faceret, penitus non acquieuit.

Idem in eodem Numquam diuinatio in bonam partem accipitur 326 d. Videbantur sibi quidem esse prophetae, sed quia pecuniam accipiebant, prophetia eorum facta est diuinatio.

Cum ergo secundum Ieronimum boni prophetae non munera prophetiae accipiebant, sed stipes tabernaculi, mulis autem, qyi accipiebant, prophetia, que donum Dei uidebatur , in diuinationem, que diabolica est, conuertebatur, quid aliud colligitur, nisi quod symoniacis {quod superius dictum est) nulla spiritualis gratia cooperatur ? Cum enim in sacramentis „ neque qui plantat, neque qui rigat, ests aliquid, sed quiincrementum dat, Deus, quis operatur in m, si Dominus'', , qui incrementum dat, in eis non lucet, sed est otiosus S®$ Item, quod dicitur de Christo, quod sicut Christus uenditus restituitauriculam Maleo, et fecit miracula, sic et Spiritus sanctus possituendi, et in ipsa uendicione gratiam suam operari, non ualethec similitudo. Non enim hoc operatur Spiritus sanctus spiritualiter in perfidis mercimoniis auaritiae, quod Christus gessit corporaliter certi misterii causa ad exemplum patientiae. Si enimomnifaria est similitudo, cum credatur posse uendi, w£ Christus, credatur etiam Spiritus sanctus posse crucifigi, quod inpos-sibile est. Potest etiam intelligi {ut a similitudine non recedamus ), quod sicut Christus uenditus non uenditori uel ementi, sed eis, quinescientes aderant, dona suae gratiae contulit, pro quibus etiamin cruce supplicauit, sic et Spiritus sanctus non uendenti uelementi, sed his, qui de manibus eorum ignorantia ducti sacramentadominica accipiunt, suae gratiae effectum largiri probatur.

§. 1. Item obicitur , quod etsi malum sit ecclesiastica emere, tamen sepe sinistra principia ad felices perueniunt exitus. Ut Iacob per subplantacionem peruenit ad benedictionem, ut seges, que leprosamanu seritur, munda tamen metitur, ut e# adulterino concubitu pulcra soboles nascitur : sic et pecunia, que per symo-niam acquiritur, felicem habet exitum, cum pauperibus profature t erogatur. Sed nichil horum symoniacis patrocinatur.

Ait enim Leo [Episcopus] ad Mauros Episcopos, [epist. LXXXV. al. LXXXVII.]:

Principatus, quem aut seditio extorsit, aut ambitus occupauit, etiamsi moribus atque actibus non offendit, ipsius tamen uitii sui est perniciosus exemplo. Et difficile est, ut bono peragantur exitu, que malo sunt inchoata principio.

Item Gregorius [Anastasio], Aniioceno Episcopo, [lib. VII. epist. 47. Indict. 2.] Cum Paulus dicat: Fundamentum aliud nemo potest ponere, preter id, quod positum est, quod est Christus Iesus, consequenter probatur, quia ubi Christus non est fundamentum, nullum boni operis est super edificium;

Idem Siagrio Episcopo, [lib. VII. epist. no.] Non est putanda elemosina, si pauperibus dispensetur, quod ex illicitis rebus adquiritur, quia qui hac intentione male accipit, ut bene dispenset, grauaturpotius quam iuuetur.

§. i.369e Unde etiam certumest, quia etsi monasteria uel s xenodochia, uel quidaliud ex pecunia, que pro sacris ordinibus datur, construantur, non proficit mercedi.

§. 2. Ne ergo subobtentu elemosinae cum peccato aliquid studeamus accipere, prohibet scriptura, dicens: „Hostiae inpiorumabhominabiles sunt, que offeruntur ex scelere.“ Quic-quid enim in Dei sacrificio ex scelere offertur, omnipotentis Dei non placat iracundiam, sed irritat. Hincrursus scriptum est: „Honora Dominum de tuis iustislaboribus. Qui ergo male tollit, ut quasi bene prebeat, constat sine dubio, quia Dominum non honorat. Hinc quoque per Salomonem dicitur: „Qui offert sacrificium desubstantia pauperis", ac si uictimet filium in conspectu patris.“ Quantus autem dolor sit patris, perpendamus, si in eius Conspectu filius uictimetur, et hincfacile cognosciturp, quantus apud Deum dolor exasperatur, quando ei sacrificium ex rapina tribuitur. Nimisergo declinandum est, sub obtentu elemosinae peccatasymoniacae hereseos perpetrare. Nam aliud est propterpeccata elemosinas facere, aliud propter elemosinas peccatacommittere

Et post pauca : §. 3. Quisquis igitursacerdotium non ad elationis pompam, sed ad utilitatemadipisci desiderat, prius uires suas cum eo , quod estsubiturus, onere metiatur, ut si est inpar abstineat, etad id cum metu etiam, cui se sufficere existimat, accedat.

Idem Theodorico et Theoberto Regibus Francorum, [libro VII., ep. 114.] Fertur symoniaca heresis (que prima contra Dei ecclesiam diabolica subplantatione subrepsit, et in ipsoortu suo zelo apostolicae ultionis percussa atque dam-pnata est) in regni uestri finibus dominari, cum in sacerdotibus fides sit eligenda cum uita. Si enim uita deest, fides meritum non habet, B. Iacobo attestante, qui ait:, , Fides sine operibus mortua est.“ Que enim opera esseualeant sacerdotis, qui honores tanti sacramenti con-uincitur obtinere per premium?

Et post pauca: §. 1. Hincigitur non solum in ordinatoris et ordinati anima letaleuulnus infigitur, uerum etiam excellentiae uestrae regi-men episcoporum uestrorum culpa (quorum magisintercessionibus iuuari debuerat) pregrauatur. Si enim isdignus sacerdotio creditur, cui non actionis merita, sedpremiorum copia suffragatur, restat, ut nichil sibi inecclesiasticis honoribus grauitas, nichil sibi defendatindustria, sed totum auri profanus amor obtineat. Et, dumuitia honor remunerat, in locum ultdris is fortasse, qui fuerat ulciscendus, adducitur, atque hinc sacerdotes non proficere, sed perire potius iudicantur.Vulnerato namque pastore quis curandis ouibus adhi-betk medicinam? aut quomodo populum orationisclipeo tueatur, qui iaculis hostium se feriendum exponit? aut qualem fructum de se producturus est, cuius graui peste radix infecta est? Maior ergo metuendaest locis illis calamitas", ubi tales intercessores ad locum regiminis adducuntur, qui Dei in se magis iracundiam prouocent, quam per semetipsos placare debuerant.

Cum ergo secundum Leonem symonia non bono peragatur exitu, secundum Gregorium nullum boni operis sequatur edificium , nec est° putanda elemosinas que exprecio symoniae erogatur pauperibus, uulnerato pastoremedicina non adhibetur P curandis ouibus, de infecta radicefructus non producitur, maior etiam calamitas in futurometuitiir q, do tam sinistro principio quis felix exitussperatur ?

Hinc Augustinus ait :

Sicut eunuchus fuit, qui Ioseph conparauit, ita qui gratiam mercatur, uiuum semen non habet siccis genitalibus. Sic quoque ignis sacrificii, qui per septuaginta annosBabilonicae captiuitatis sub aqua uixerat, extinctus est, Antiocho Iasoni uendente sacerdotium, quod significauitignem Spiritus sancti non lucere in symoniacis sacramentis.

Quid in his similitudinibus B. Augustinus notare uoluit, nisi quia sacramenta symoniacorum (sicut et ceterorum hereticorum) licet sint uera quantum ad formam, inania tamen etfalsa sunt quantum ad effectum , cum non possint in cordibus hominum gignere uel accendere celestem gratiam ?

§. i. Sed obicitur illud Augustini contra hereticos [tractatu V. super euangelium Iohannis] :

Si fuerit iustus minister, conputo eum cum Paulo, qui gloriam suam non querit, dicens: „Ego plantaui, Apollo rigauit, Deus autem incrementum dedit.“ Quiuero superbus fuerit minister, cum zabulo conputatur;sed non contaminatur donum Christi, quia per illum purus fluuius transit, et uenit ad fertilem terram. Scio, quia lapis ex aqua fructum ferre non potest, et perlapideos canales transit aqua ad areolas, in canali lapideo nichil generat; sed ortus plurimum fructum affert. Spiritualis enim uirtus sacramenti ut lux puraab illuminandis excipitur; sed per inmundos transiens non coinquinatur.

Item ad Vincentium Donatistam , [ep. XLVIII.] Ex catholica ecclesia sunt omnia sacramenta dominica, que sic habetis et datis, sicut habebantur et dabanturprius, quam inde exiretis.

Item ad Donatistas, [lib. V. c. 19.] Sic autem Deus adest sacramentis et uerbis suis, per quoslibet administrentur, quorum sacramenta etuerba recta sunt, sicut mali homines, quibtis nichilprosunt, ubique peruersi sunt id est intus et foris.

Item [lib IV. de bapt. contr. Donatistas, c. i2.] Nec foris ergo, nec intus quisquam, qui ex parte diaboli est, potest in se, uel in quoquam maculare sacramentum, quod Christi est.

Idem [Augustinus] ad Emeritum , [epist. CLXIV .] Sacramenta, que non mutastis, sicut habetis approbantur a nobis, ne forte, cum uestram prauitatem corrigereuolumus, illis ministeriis, que° in uestra prauitatedeprauata non sunt, sacrilegam faciamus iniuriam. NequeSaul deprauauerat unctionem, quam acceperat, cui unctioni Dauid, pius, exhibuit sepius tantum honorem.

Idem ad Donatistas. Sicut ficti ueraciter non ficte recipiunt, nec eorum baptisma reprobatur, sic et illa, que scismatici etheretici, non aliter habent, nec aliter agunt quam ueraecclesia, dum ad nos ueniunt, non emendamus, sed potius approbamus.

Idem contra Petilianum, [lib. III. c. 9.] Neque in homine bono aliquis Dei sacramenta fugiat, neque in homine malo.

Idem in libro de baptismo [contra Donatistas, 1 . VI. c. 44.J Nonne Sodomitae ethnici erant, id est gentiles? Peiores ergo Iudei, quibus Dominus dicit: „Tollerabilius erit Sodomis in die iudicii quam uobis, “ et quibus Propheta dixit: , , Iustificastis Sodomam, “ id est, conparatione uestra iusta facta est. Numquid tamen ideo sacramenta diuina, que apud Iudeos talia erant, quales etsipsi erant? que Dominus quoque ipse suscepit, et ad ea celebranda leprosos, quos mundauerat, misit, et eaZachariae ministranti angelus astitit, eumque in templo sacrificantem exauditum esse nuntiauit. Hec eadem sacramenta et in bonis hominibus illius temporis erant, et in mali speioribus quam sint ethnici, quandoquidem in malicia Sodomitis prelati sunt, et tamen illa sacramenta in utrisque erant integra et diuina. Nam et ipsi gentiles, si quid diuinum et rectum in doctrinis silis habere potuerunt, non in-probauerunt sancti nostri, quamuis illi per suas supersticiones, et ydololatriam, et superbiam, ceterosque perditos mores detestandi essent, et, nisi corrigerentur, diuino iudicio puniendi.

Idem [lib. III. cap. i6.] Multae autem operationes sunt Spiritus sancti, quas idem Apostolus cum quodam loco commemo-rasset, ita conclusit: „Omnia autem hec operatur unusatque idem Spiritus, diuidens propria unicuique proutuult.“ Cum ergo aliud sit sacramentum, quod habere etiamSymon magus potuit, aliud prophetia' que in malis etiamhominibus fieri solet, ut in Saul, aliud operatio eiusdemSpiritus, quam nisi boni habere non possunt, id estkaritas; quodlibet heretici et scismatici accipiant, jjkaritas, que operit s multitudinem peccatorum, “ proprium donum est catholicae unitatis et pacis, nec eiusdonum in omnibus, quia nec omnes sunt eius.

Idem [eodem libro, c. i8.] Remissionem peccatorum auari non dant, que per orationem, id est per columbae gemitum, datur, quicumque baptizet, si ad eius pacem illi pertinent, quibus datur. Non enim raptoribus et feneratoribus dicit Dominus: „Si cui dimiseritis peccata, dimittuntur 563 f ilii- i i tenueritis, tenebuntur. Foris quidem nec ligari aliquis& potest, nec solui, ubi non sit qui alium ligare possit, aut soluere, sed soluitur qui cum columba fecerit pacem, et ligatur qui cum columba non habet pacem, siue aperte foris sit, siue intus esse uideatur.

Si ergo sacramenta in modum lucis ab inmundis coinquinari non possunt, si in morem puri fluuiiper lapideoscanales ad fertiles areolas perueniunt, patet quod symoniaci sacramentum unctionis Sibi quidem inutiliter et perniciose habent, aliisautem utiliter et salubriter eandem unctioriem administrant. Sicutergo sunt uera sacramenta hereticorum quantum ad formam, itasunt uera et non inania quantum ad effectum.

Sed notandum est, quod sacramentorum alia sunt dignitatis, alia necessitatis. Quia enim necessitasnon habet legem, sed ipsa sibi facit legem, illa sacramenta, quesaluti sunt necessaria, quia iterari non possunt, cum sint uera, auferri uel amitti non debent, sed cum penitentia rata esse permittuntur. Illa uero sacramenta, que sunt dignitatis, nisi dignefuerint administrata, ita ut digni digne a dignis prouehantur , dignitates esse desinunt, non ut minuatur ueritas sacramenti, sed ut cesset offitium administrandi, uel loco, uel tempore, uelpromotione.

Loco, ut ait Leo [ad Rusticum Narbonensem Episcopum, epistola XC. al XCII. cap. I.]:

Si qui a pseudoepiscopis ordinati fuerint, potest rata haberi talis ordinatio, ita ut in ipsis ecclesiis perseuerent. Aliter uana habenda estordinatio talis .

Ecce aliquis a pseudo episcopis ordinatus, si locum, suae ordinationis mutauerit, uana est et sine amministratione erit talis ordinatio.

Tempore ut ait Innocentius [epist. XXII. c. 5.] de ordinatis a Bonoso :

Quod pro necessitate temporis statutum est, cessante necessitate debet cessare pariter quod urgebat, quia alius est ordo legitimus, alia usurpatio.

Ergo aliquis alio tempore ab eo, qui Bonoso sit similis, ordinatus, cessabit ob amministratione, que pro necessitate illius temporis fuit permissa.

Item promotione, ut ait Leo [epistola III. ad Iulianum Aquilegiensem] :

Si quis hereticae communionis contagione se macularit, hoc in magno beneficio habet, si adempta omni spe promotionis in quo inuenitur ordine permaneat.

Ecce si clericus uel ordinatione, uel quolibet sacramento hereticis communicat, cessans a promotione uixin suo ordine perseuerat ° 3 . Non est enim de hoc sacramento utde ceteris; cetera enim uel ad culpas abluendas dantur, ut baptismus et penitentia, uel pro culpis non in eternum, sed ad horamnegantur, ut eucharistia, que in articulo mortis penitenti etiamde nefariis peccatis conceditur: hoc solum non solum pro culpa, sed etiam pro infamia interdicitur , etiam pro inminuta mundiciae suae, uel extrinsecae, uel intrinsecae perfectionis prerogatiua, ut bigamis , uel uiduae maritis, uel illiteratis, uelcorporis qualibet parte uitiatis denegatur, quibus tamen baptismusuel eucharistia non negatur. Potest etiam talis cuncta sacramenta administrare, qui istud solum non ualet conferre.

Unde Leo ait [ad Episcopos Africae, epist. LXXXV. al. LXXXVII. cap. 2.] 6 i 3

Si qui episcopi talem consecrauerinti 5 sacerdotem, qualem esse non liceat, etiamsi aliquo modo dampnumproprii honoris euaserint, ordinationis tamen ius ulteriusnon habebunt, nec illi umquam sacramento intererunt, quod inmerito 6 i 9 c prestiterunt.

Ecce cum honoris periculum euadant, ut cetera sacramenta sacerdotaliter administrare permittantur, ab hoc solonon modo pro heresi uel qualibet maiori culpa, sed etiam pronegligentia remouentur. In quibus omnibus sollicite notandumest, quod sacramentum sacerdotalis promotionis pre ceteris omnibus magis accurate et digne dandum uel accipiendum est, quianisi ita collatum fuerit, eo desinet esse ratum, quo nonfuerit rite perfectum . Cetera enim sacramenta unicuique propter se dantur, et unicuique talia fiunt quali corde uel conscientia accipiuntur. Istud solum non propter se solum, sed propter alios datur, et ideo necesse est, ut uero corde mundaqueconscientia, quantum ad se, sumatur , quantum ad alios ueronon solum sine omni 630 culpa, sed etiam sine omni infamia, propter fratrum scandalum, ad quorum utilitatem, non solum utpresint, sed etiam ut prosint, sacerdotium datur.

Unde Ieronimus in Michea .

Hii, quoscumque de asseclis 636 suis ordinantes, et 638 d uitam eorum in scandalum populi 639 e exponentes, reisunt infidelitatis eorum, qui scandalizantur.

Reuera enim, qui ad hoc eliguntur, ut ceteris presint, sicut preordinantur dignitate, sic preminere debentsanctitate. Alioquin cur ceteris preferuntur, qui nulla meritorumgratia a ceteris assumuntur? Unde Sim acus 644 Laurentio Mediolanensi Episcopo :

Vilissimus conputandus est, nisi precedat scientia et sanctitate 618 , qui est honore prestancior.

Patet ergo illud Augustini (sacramenta uidelicet Christi per hereticos ministrata suo non carereeffectu) non de omnibus intelligi generaliter, sed de sacramentobaptismatis .

Unde idem Augustinus ait [tract. V. in Iohannem]:

Dedit baptismum ludas, et non est baptizatum post ludam, dedit Iohannes, et baptizatum est post Iohannem, quia qui datus est a Iuda’, baptismus Christi est5 ia qui a 52 bIohanne, Iohannis 653 c t. Non ludam Iohanni, sed baptisma Christi, etiam per Iudae manus 654 datum, Iohannis baptismo 655 rected preponimus.

Item: §. i. Quos ludas f baptizauito t6ig Christus hj ergo qs baptizat i ebrius homicida adulter F Chri stus m baptizat n. item

§. 2. Sacramentum p ecclesiae q tam magnum r est, ut nec homicida 673 ministrante 674 polluatur.

Item contra Donatistas, [lib. IV. c. 4.] Sicut urgeri uideor, cum mihi dicitur: ergo hereticus dimittit peccatum8b? jt go urgeo, cum dico: ergocum iuste baptizat c auarus 80 d religionis simulator edimittit peccata? Si per uim sacramenti g sicutille et i ille; i p meritum suum, nec ille, nec ille. Illud enim 687 sacramentum et i malis hominibus Christi esse cognoscitur i in corpore autem unicae columbae, inmaculatae nec ille, nec ille inuenitur . Ut si cuius manus esset arida, uerum quidem esset membrum, qamuis sine sanguine inefficax esset, et mortuum, sic et fides, cum sit uera, tamen sine operibus mortua est.

item : §. i. Sic in heresi baptizatusin nomine sanctae Trinitatis non fit tamen templum Dei, siab heresi non recesserit, quomodo neque in auaritia ineodem nomine baptizatus fit templum Dei, si ab auaritia nonrecedat, que est ydolorum seruitus,

Ex his itaque uerbis apparet, baptisma, quod ab hereticis tribuitur, uirtute sua remissionem conferre peccatorum.

Sed idem Augustinus econtra testatur in libro [VI.] de baptismo [contra Donatistas, c. i.] dicens :

Etiam corde tardiores intelligunt, baptismum Christi nulla peruersitate dantis uel accipientis posse uiolari. Sed quia aliud est sacramentum ab effectu sacramenti, cumeos, qui in ipsa unitate ecclesiae perdite uiuunt, constet remissionem peccatorum nec dare, nec habere posse, quia nonmalignis, sed bonis filiis dictum est: , , Si cui dimiseritis peccata, dimittentur, cui tenueritis, tenebuntur, '“patet ergo hereticos dare tantum uel accipere sacramentum baptismi s.

Item in uerbis Domini, de blasphemia Spiritus, Corporalia sacramenta, que portant et celebrant etiam segregati ab unitate corporis Christi, formam habere pietatis possunt. Virtus uero inuisibilis et spiritualis ita in eis esse non potest, quemadmodum sensus non sequitur membrum, quando amputatur a corpore.

Item Ambrosius in libro de initiandis rudibus . Non sanat baptismus perfidorum, non mundat, sed polluit, quia in diluuio aquarum ad Deum non approximabunt», quia, ut per Apostolum dicitur, „quic-quid ex fide non est, peccatum est, “ et ipsis, qui faciunt, et quibus faciunt non solum non prodest, sed ad iudicium est.

Item Leo Papa ad N icet em Episcopum, [epist. LXXVII. al. LXXIX. c. 7.] Hi, qui baptismum ab hereticis acceperuut, cum antea baptizati non fuissent, sola Spiritus sancti inuocatione perinpositionem manus confirmandi sunt, quia formam tantum baptismi sine sanctificationis uirtute sumpserunt. Et hanc regulam, ut scitis, seruandam in omnibus ecclesiis predicamus, ut lauacrum semel initum nulla itera-cione uioletur, dicente Apostolo: „Unus Deus, unafides, unum baptisma, “ cuius ablutio nulla iteracione temeranda est, sed, ut diximus, sola sanctificatio sancti Spiritus inuocanda, ut quod ab hereticis nemo accipita catholicis sacerdotibus consequatur.

Sed notandum est, quod heretici, utArriani et Sabelliani, quorum alii inequalitatem, alii indiscretionempersonarum confitebantur, baptisma non in forma ecclesiae, sedsuae peruersitatis ministrabant. §. 1. De his specialiter Ambrosius locutus est, dicens: „Non sanat baptismus perfidorum, etc. ut etiams rebaptizentur et reordinentur , im 7 e inNi ceno Concilio [c. 19.] statutum est:

Si quis confugerit ad ecclesiam catholicam de Paulianistis et Cathafrigis, statutum sit, rebaptizari eos omnino debere. Si qui uero clerici erant apud eos, siquidem inculpati fuerint et irreprehensibiles, rebaptizandisunt, rursus etiam ordinentur ab episcopo ecclesiae catholicae. Si uero examinati minus apti fuerint deprehensi, deponi eos oportet. Similiter autem et circa diacones, et de omnibus, qui in eodem clero inueniuntur, eadem forma seruabitur.

Item Innocentius [ad Episcopos Macedoniae, epist. XXII. c. 5.] Paulianistae in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti minime baptizant, et Nouatiani iisdem nominibus tremendis baptizant, nec apud istos de unitate potestatis diuinae, hoc est Patris, Filii ei Spiritus sancti, questioaliquando commota est etc.

Alii formam ecclesiae in baptizando seruant. Sed dum ab eis baptizantur, qui in heresi uel scismate eis communicant, sacramentum quidem baptismi ab eis accipiunt, uirtutem uero non consecuntur, quam sine fide nullus consequipotest. Unde de Domino dicitur, quod in patria sua non poteratfacere signum propter incredulitatem eorum.

Item Augustinus in omelia LXXX.

Detrahe uerbum, quid est aqua nisi aqua? accedit uerbum ad elementum, et fit sacramentum.

§. i. Unde ista tanta uirtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente uerbo? non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso uerbo aliud est sonus transiens, aliud uirtus manens.

De his etiam, qui in heresi uel scismate baptizantur, scribit Augustinus , ad Petrum Diaconum, [c. 36.] dicens:

Firmissime tene et nullatenus dubites, extra ecclesiam baptizatis, si ad ecclesiam non redierint, baptismo cumulari perniciem. Tantum enim ualet ecclesiasticae societatis communio ad salutem, ut baptismo non saluetur cui ibi non datur, ubi oportet ut detur.

Idem [tractatu XIII. ad c. 3. Iohannis]. Teneamus, unitatem fratres mei. Preter unitatem et qui facit miraculum nichil est; in unitate erat populus Israel, et non faciebat miracula; preter unitatem erant magi Pharaonis, et faciebant similia Moysi. Populus Israel, ut dixi, non faciebat miracula. Qui erant saluandi apud Deum, qui faciebant miracula, an qui non faciebant? Petrus apostolus resuscitauit mortuum. Symon magus fecit multa. Erant quidam s Christiani, qui non poterant facere quod faciebat Petrus, nec quod faciebat Symon. Sed inde gaudebant? quia nomina eorum scripta erant in celo.

Item Leo ad N icet em Episcopum , [epist. LXXVII. al. LXXIX. c. 7.] Hanc regulam seruandam in omnibus ecclesiis predicamus, ut lauacrum semel initum nulla iteracione uioletur, dicente Apostolo: „Unus Deus, una fides, unum baptisma cuius ablutio nulla rei teracione uiolanda est, sed, sola s sanctificatio Spiritus in-uocanda, ut quod ab hereticis nemo accipit a catholicis sacerdotibus consequatur.

Nemo in heresi uel® scismate constitutus intelligendus est. Ceterum, si cum fidei integritate etanimi puritate de manu hereticorum aliquis in forma ecclesiaebaptisma acceperit, tunc inpletur illud Augustini : „Perlapideum canalem aqua transit ad areolas .“ Et iterum:

, -, Spiritualis uirtus sacramenti, etc.

Item [Augustinus], de blasphemia Spiritus sancte’. Spiritus sanctus in sancta ecclesia etiam isto tempore, quo uelud granum attrituratur cum palea, , sic operatur, ut nullius ueram confessionem aspernetur, nullius simulatione fallatur, atque ita reprobos fugiat, ut etiamper illorum ministerium probos colligat.

Ecce quando ab hereticis baptisma cum sua uirtute accipitur, cuius tam necessaria amministracio est, ut nec etiam a paganis datum possit reiterari. Unde in ecclesiastica ystoria legitur , quod Alexander episcopus Alexandriae, cumPetri Martiris solempnia celebraret, post expleta missarum sacramenta uidit super oram maris puerorum ludum, imitantium , ut solet fieriepiscopum, et gerentium ea, que in ecclesia geri mosest. Mox eos ad se perduci iubet, et quid egissent percunctatur. Illi rei ordinem, pandunt, baptizatos a se esse quosdam caihecuminos confitentur per Athanasium puerum, qui illis fuerat episcopus simulatus. Ubi ex responsis eorum uidit secundumreligionis nostrae ritum cuncta constare, statuitis Hiis, quibusintegris interrogationibus et responsionibus aqua fuerat infusa, iterari baptismum non debere, sed adinpleri ea, que sacerdotibus est mos.

Hinc etiam Ysidorus ait :

Si quis per ignorantiam ordinatur antequam baptizetur, debent ab eo baptizati iterum rebaptizari, et ipseulterius non ordinetur. Sed Romanus Pontifex non hominem iudicat, qui baptizat, sed Spiritum Dei subministraregratiam credit baptismi, licet paganus sit, qui baptizat.

Ex Concilio apud Compendium. Si presbiter ordinatus deprehenderit se non esse baptizatum, baptizetur et ordinetur iterum .

Quod autem cetera sacramenta ab hereticis ministrari non possint , testatur leronimus in Aggeo Propheta [cap. 2.J:

Sic populus iste hereticorum omnium est in conspectu meo, dicit Dominus, omne, quod fecerint, quod mihi obtulerint, uel uota, uel pro salute, uel pacifica, uel pro peccato, uel holocaustis, siue elemosinas, siue ieiunia uel corporis castitatem, contaminata erunt in conspectu meo. Quamuis enim sancta uideantur specie sui que offerunturs, tamen, quia tractata sunt ab illo i, qui pollutus est in anima, polluuntur omnia.

Item in Amos Propheta, [c. 5.] Odit Deus sacrificia hereticorum et a se proicit, et quotiens in nomine eius congregati fuerint, detestatur fetorem eorum et claudit nares suas.

Item in Oseae [cap. 6.] Illi offerunt panem sacrilegum, et dant elemosinas, et sectari uidentur humilitatem. Que ego, si uere fiant, holocausta interpretor. Cum autem scientiam Dei dereliquerint, frustra truncato capite fidei cetera membra haberese iactant.

Idem in epistol. ad Galat. [c. i. u. n.] Marcion et Basilides, et ceterae hereticorum pestes non habent Dei euangelium, quia non habent Spiritum sanctum, sine quo humanum fit euangelium quod docetur. Nec putemus in uerbis scripturarum esse euangelium, sed in sensu;non in superficie, sed in medulla; non in sermonum foliis, sed in radice rationis.

Idem [ad cap. 5. eiusdem epistolae u. 14.] Vide, quantum bonum est karitas. Si ita martirium fecerimus, ut nostras uelimus ab hominibus reliquias honorari, et si opinionem uulgi sectantes intrepidi sanguinem fuderimus, et substantiam nostram usque ad mendicitatem propriam dederimus, huic operi non tam premium quam pena debetur, et perfidiae magis tormenta sunt quam corona uictoriae.

I tem ex Concilio Laudicensi, [c. 32.] Non oportet hereticorum benedictiones accipere, quoniam maledictiones magis sunt quam benedictiones. .

Item ex Concilio Martini Papae , [c. 70.] Non liceat clericis uel laicis ab hereticis eulogias accipere, quia maledictiones sunt magis quam benedictiones, neque liceat aut cum hereticis, aut scismaticis orare.

Item Leo ad Anatholium Constantinopolitanum Episcopum, [epist. XLVI 1 I. cap. 2.] In ecclesia Dei, que corpus Christi est, aliter nec rata sunt sacerdotia, nec uera sacrificia, nisi in proprietate suae naturae uerus nos pontifex reconciliet.

Idem Leoni Augusto, [epist. LXXIII.] Manifestum est, per crudelissimam et insanissimam uesaniam in Alexandrina sede omne celestium sacramentorum lumen exstinctum. Intercepta est sacrificii oblatio, deficit erismatis sanctificatio, et parricidalibus manibus inpiorum omnia sese subtraxere misteria.

Item B. Martir Ciprianus in epistola contra hereticos Si quis, inquit, de ecclesia heretica presumptione exierit, a semetipso dampnatus est. Cum huiusmodi secundum Apostolum, nec cibum quidem sumere debemus. Declaratur hoc in libro Regnorum, ubi, cum homo Dei ad Iero-boam missus esset, qui peccata sua exprobraret atque ultionem futuram prediceret, panem apud illum edere etaquam bibere prohibitus est. Quod cum non custodisset, diuina sententia inde rediens, morsu leonis in itinere interiit.

§. 1. An debet quisquam dicere, sacramentum salutare , et gratiam celestem communem cum hereticis esse posse, cum quibus nec terrestris cibus, nec secularis potus debet esse communis? Constat autem oleum, unde baptizati tinguntur, sanctificari, et eucharistiam fieri apud illos omnino non posse, ubi spes nulla est et fides falsa, ubi omnia per mendacium geruntur. Nam hereticus more symiarum, que cum homines non sint, formam humanam imitantur g, uultum ecclesiae catholicae et auctoritatem sibi et ueritatem uendicant, cum ipse in ecclesia non sit. Benedicit cum a Deo sit maledictus, uitam pollicetur cumsit mortuus, Deum inuocat blasphemus, sacerdoti umam ministrat profanus, ponit altare sacrilegus. Ad hec omnia accedit et illud malum, ut antistes diaboli audeat eucharistiam facere, cum nec sanctificari oblatio illic possit, ubi Spiritus sanctus non sit, nec cuiquam Dominus per eius preces et orationes prosit, qui Deum ipse uio-lauit. Si enim qui ecclesiam uiolant ethnici, et publicani habentur, multo magis rebelles p et hostes, falsa altaria, et illicita sacerdotia, et sacrificia sacrilega et omnia q adulteria fingentes, inter ethnicos et publicanos necesse est ut conputentur, quos omnes constat a karitate atque unitate ecclesiae catholicae recessisse. Ergo omnia, quecumque faciunt heretici, carnalia sunt, inania et falsa, ita ut nichil eorum, que illi gesserint, a nobis probari debeat. Non statim suscipienda sunt et assumenda que iactantur in Christi nomine, sed que geruntur in Christi ueritate. Quomodo enim perficereque agunt aut inpetrre aliquid illicitis conatibus a Deo possunt, qui contra Deum quod eis non licet moliuntur?9.2. Quare, qui hereticis et scismaticis patrocinantur , censura diuina in eorum probantur facinore et penis non solum duces et auctores, sed etiam participes destinari, nisise a communione malorum separauerint, precipiente Domino per Moysen: „Separamini a tabernaculis hominum istorum durissimorum, et nolite tangere de y omnibus, que sunt in eis, ne simul pereatis in peccatis eorum.“ Et quod comminatus Dominus per Moysen fuerat inpleuit, ut, quisquis se a Chore, et Dathan, et Abiron non separasset, penas statim pro inpia communione sol-ueret. Sicut etiam per Osee prophetam Spiritus sanctus testatur dicens : , , Sacrificia eorum tamquam panis luctus;omnes, qui manducant ea, contaminabuntur docens scilicet et ostendens omnes omnino cum auctoribus supplicio coniungi, qui fuerint peccato eorum contaminati.

Item Augustinus [lib. Sententiarum per Prosperum Aquitanicum Episcopum Reg. collectarum c. 15.]: Extra catholicam ecclesiam non est locus ueri sacrificii.

Item Gregorius in III. lib. Dialog. [cap. 31.] ait de Erminigildo Rege Leouigildi filio : Superueniente pascalis festiuitatis die intempestae noctis silentio ad eum pater perfidus Arrianum episcopummisit, ut ex eius manu consecrationis sacrilegae communionem perciperet, atque per hoc ad patris gratiam rediremereretur. Sed uir Deo deditus Arriano episcopo uenientiexprobrauit ut debuit, eiusque a se perfidiam dignis increpationibus repulit.

Item Innocentius capitulo F//. Arrianos preterea ceterasque huiusmodi pestes, quia eorum laicos conuersos ad Dominum sub imaginepenitentiae ac Spiritus sanctificatione per manus inpo-sitionem suscipimus, non uidentur clerici eorum cumsacerdotii aut cuiuspiam ministerii suscipiendi essedignitate. Quoniam quibus solum baptisma ratum essepermittimus (quod utique in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti percipitur), nec Spiritum sanctum eos habere ex illo baptismate illisque ministeriis arbitramur, quoniam, cum a catholica fide auctores eorum discederente, perfectionem Spiritus, quam acceperant, amiserunt, nec dare eius plenitudinem possunt, que maximein ordinationibus operatur, qui per inpietatis suae perfidiam fidem domini perdiderunt. Propteruod fieri non potest, ut eorum profanos sacerdotesignos Christi honoribus arbitremur, quorum laicos inper-fectos, ut dixi, ad sancti Spiritus percipiendam gratiam cumpenitentiae imagine recipimus.

Item : §. 1. Legitur, , Qui tetigerit inmundum inmundus erit, “ quomodoergo ei tribuetur qui inmunditiamP et spurci-tiasi consueuit accipere?

Et infra: §. 2. Qui particeps factus est dampnati, quomodo honorem debeat accipere, inuenire non possumus .

Ex eo autem , quod manus Inpositio iterari precipiti , sacramentum non esse ostenditur.

Unde Augustinus de baptismo lib. III. [contra Dona-tistas, c. 16.].

Manus inpositio non, sicut baptismus, repeti non potest. Quid enim est aliud, nisi oratio super hominem?

Cum ergo Innocentius solum baptisma hereticis ratum esse permittat; cum Gregorius sacrilegam uocet consecrationem Arrianorum ; cum Ciprianus quecumque ab hereticis fiunt carnalia , inania, et falsa iudicet; cum Ieronimusomnia , que ab eis offeruntur , contaminata in conspectu Do- mmi asserat; cum Leo extra ecclesiam nec rata esse sacerdotia , nec uera sacrificia testetur: patet , quod sacramentaecclesiastica preter baptisma (ut supra dictum esi) ac hereticisministrari non possunt .

Item obicitur illud Ieronimi ad Luciferianum :

Sicut Christus est qui baptizat, ita ipse est qui sanctificat. Unde oro te, ut aut sacrificandi licentiam ei tribuas, cuius baptisma probas, aut reprobes eius ba-tisma, quem non putes esse sacerdotem. Neque enimeri potest, ut qui in baptismo sanctus est sit ad altarepeccator.

Sed hoc de peccatore tantum catholico ", non heretico intelligendum est. Qui quicquid cum fide S pro offitio suo facit licet indignus, tamen diuina gratia cooperante ratum esse creditur'. Alioquin si de hereticis dictum intelligitur, ipse sibi contrarius esset , cum dicat in Oseae : „ Sacrificia eorum etc “. Et alibi in persona Domini :

Maledicam benedictionibus uestris“: hoc est, quicquid a uobis benedicetur per me erit maledictum.

Hoc igitur intelligendum est 1015 d de heretico, illud autem ad Luciferianum de peccatore ecclesiastico. De quo Augustinus ait in libro decorpore Domini.

Intra ecclesiam catholicam in ministerio corporis et sanguinis Domini nichil a bono maius, nichil a malo minus perficitur sacerdote, quia non in merito consecrantis, sed in uerbo perficitur creatoris et uirtute Spiritus sancti. Si io$J2b enim in merito sacerdotis, nequaquam ad Christum pertineret. Nunc autem sicut ipse est qui baptizat, ita ipse est qui per Spiritum sanctum hanc suam efficit carnem et transfundit in sanguinem. Credendumest enim, quod in uerbis Christi sacramenta conficiantur. Cuius prius creantur inperio, eius utique uerbo recreantur ad melius.

Idem in lib. II. contra epistolam Parmeniani, [c. io.] Omnia sacramenta cum obsint indigne tractantibus, prosunt tamen per eos digne sumentibus, sicut et uerbum Dei. Unde dictum est: „Que dicunt facite, que autem faciunt facere nolite.“

Idem tractatu epistolae Iohannis Prophetauit Saul malus rex, cum etiamsanctum Dauid persequeretur. Non ergo se iactent quiforte sine karitate habent munus s Dei sanctum, sed uideant, qualem rationem habituri sintcum Deo, qui sanctis non sancte utuntur. Ex his erunt, quidicturi sunt in iudicio: , , In nomine tuo prophetauimus.“Quibus non dicetur: Mentimini, sed: „Non nouiuos, etc.“

Spiritum ergo prophetiae dicendi sunt habuisse, non meritum.

Item Ieronimus in [cap. 2.] Aggeo 5 ib Propheta, qui altari extructo tantum et domo mea diruta hostias mihi offers in altari, et uictimis eius sanctificari te putas, scito, quoniam sanctum est quidem quod offertur in altari, sed non tam sanctificaris ex hostiis, quam ex operibus mortuis pollueris.

Item Augustinus in lib. de uerbis Domini, [serm. XI. circ. fin.] Ita fit uerbum contra Spiritum sanctum, cum ex dispersione ad congregationem numquam uenitur, que ad remittenda peccata accipit Spiritum sanctum. Ad quam congregationem etsi per malum clericum, sed tamen catholicum ministrum, reprobum et fictum, si aliqui saccesserit corde non ficto, in ipso Spiritus sanctusoperatur remissionem peccatorum, qui in sancta ecclesia ita operatur, ut reprobos fugiat, et tamen per eorum ministerium probos colligat.

Idem in sermone de remissione peccatorum. Ut euidenter ostenderet Dominus, a Spiritu sancto, quem donauit suis fidelibus, dimitti peccata, non meritis hominum, quodam loco sic ait: „ Accipite Spiritum sanctum et continuo subierit: „Si cui dimiseritis peccata, remittentur ei:“ hoc est, Spiritus dimittit, nonuos. Proinde sicut is, quem sacerdos in ecclesia tollit, est tamen extra ecclesiam, et extra corpus, cuius caputest Christus, si ei ostiarius non aperit, ita non ideoextra ecclesiam est, et non est de corpore, si quis pastoris preiudicio conpellitur foris esse.

Item Ambrosius de sacramentis . Cum scriptura testetur, quod ad preces Ieroboaignis descendit de celo, et rursus precante Heliaignis missus est, qui sacrificia consumeret, daturintelligi, quod Deus non merita personarum considerat, sed offitia sacerdotum.

§. i Ille ignis uisibilis mittebatur, ut crederent: nobis inuisibilis operatur, qui credimus.

§. 2. g Crede ergo, aclesse Dominum Iesuminuocatum precibus sacerdotum, qui ait: „Ubi fuerintduo uel tres, ibi sum in medio eorum.“

Item Gregorius Papa. Multi secularium hominum, cum plus sacerdotum uitam quam suam discutiunt, in magnum contemptionis diuinorum sacramentorum crimen incurrunt. Magna enim trabeuulneratos habentes oculos, eamque negligentes festucamtenuem in aliorum conspiciunt oculis, quam dum incautefestinant auellere, erroris in foueam dilabuntur, minusuidem considerantes, quod non eos sacerdotum uita le-eret, si ipsi humiliter bonis sacerdotum admonitionibusaurem accommodarent. Sed dum ypocritarum more plusillorum famam quam propriam uitam uel uitae negligen-tias diiudicant, spernunt sancta monita et spiritualiadona. Unde fit, ut non solum ab eis dicta respuant, sed(quod est deterius) diuina etiam misteria contempnant, utnec corporis communionem aut sanguinis Domini nostriIesu Christi eorum ministerio confectam assumant, putantes, hanc minus esse sanctificatam, si illorum fiat offitio., quorumuita eorum oculis uidetur ignobilis.

§. i. Heu in quammagnum laqueum incidunt, ut diuina et occulta misteria plusab aliis sanctificata posse fieri credant, cum unus idemqueSpiritus sanctus in ecclesia diffusa per totum orbem terrarum inconprehensibiliter ea misteria et occulte atqueinuisibiliter et operando sanctificet et benedicendo benedicat.

§.2. Misterium itaque, fratres, ob hoc dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispensationem; sa-crifitium autem, quasi sacrum factum, quia prece misticaconsecratur pro nobis in memoriam dominicae passionis.

§. 3. Sacramentum uero est in aliqua celebratione, cumres gesta ita sit, ut aliquid significare accipiamus, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta:baptisma, crisma, corpus et sanguis, que ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum diuina uirtus secretius salutem eorundem sacramentorum operatur. Unde a secretis uirtutibus uel sacris sacramentadicuntur. Que ideo fructuose penes ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eundem s sacramentorum latenter operatur effectum. Cuius panis et calicis sacramentumgrece eucharistia dicitur, latine bona gratia interpretatur.Et quid melius corpore et sanguine Christi?

§. 4. Siueergo per bonos, siue per malos ministros intra ecclesiam» dispensetur, sacrum tamen est, quia Spiritus sanctus mistice ille uiuificat, qui quondam apo-stolico in tempore uisibilibus aparebat operibus. Necbonorum meritis dispensatorum ampliantur, nec malorum attenuantur, quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus.Hoc de corpore et sanguine Domini nostri Iesu Christi, hocetiam de baptismate et crismate sentiendum est ettenendum, quia uirtus diuina secretius operatur in eis, et diuinae solummodo est hec uirtus siue potestas, nonhumanae efficaciae. Polluimus itaque panem, id estcorpus Christi, quando indigni accedimus ad altare etsordidi mundum sanguinem bibimus.

Et infra: §. 5. Maledicam f, inquit, benedictionibus uestris, hoc est, hisp, que nunc meis benedictionibus possidetis, seu quicquid benedicitur a u obis i, uel quoniam ++ non benedicunt sanctis ex uero corde, uel quia qui inique agunt benedicuntur ab eis, adulanturque peccatoribus, dummodo diuitessunt.

Item Fabianus Papa Episcopis Orientalibus , [epist. II.] Significastis insuper plerosque attendere, multos in ipsis honoribus ecclesiasticis non congruenter uiuere sermonibus et sacramentis, que per eos populis ministrantur. O miseros homines, qui hos intuendo Christum obliui-scuntur! qui et multo ante predixit, ut legi Dei potiusobtemperetur, quam imitandi uideantur illi, qui ea, quedicunt, non faciunt, et traditorem suum tolerans usque infinem etiam euangelizaturum cum ceteris misit. Nam apostoli talem consuetudinem non habuerunt, nec habendam docuerunt.

Item Nicolaus Papa Michaeli Inperatori , [in epist. que incipit: „Proposueramus. “] Non quales sacerdotes Domini, sed quid deDomino loquantur, est uobis magnopere preuidendum, nec in uicariis B. Petri apostoli uobis est attendendumquid sint, sed quid pro correctione ecclesiarum, quid pro salute uestra satagant. Nec enim illos inferioresdicetis scribis et phariseis sedentibus super cathedramMoysi, de quibus Dominus precepit, dicens: „Quecumque dixerint uobis facite, secundum opera eorumnolite facere.“ Ergo, inperator, considera, si illos dixitaudiendos, qui super cathedram Moysi sedebant, quantopotius, qui super cathedram Petri resident, esse existimatis obaudiendos g?

Item Augustinus contra Petilianum , [lib. II. c. 22.] Dominus declarauit in uno cetu hominum eadem sacramenta sumentium, non obesse mundis aliquorum in-munditiam.

§. i. Petilianus dixit: At si quisquam carmina sacerdotis memoriter teneat, numquid inde sacerdos est, quod ore sacrilego carmen publicat sacerdotis?Augustinus respondit: Ita istud dicis, quasi modo queramus, quis sit uerus sacerdos, et non quid sit uerum baptisma. Ut enim quisque uerus sit sacerdos, oportet, ut non solum sacramento, sed iustitia quoque induatur, sicut scriptum est: „Sacerdotes tui induantur iustitia. “Qui autem solo sacramento sacerdos est, sicut fuit pontifex Caiphas, persecutor unius et uerissimi sacerdotis, quamuis ipse uerax non est£, quod, dat tamen uerum est, si nondet suum, sed Dei.

item: §. 2. „ Cretenses i, malae bestiae, pigri corde.“ Si ergo apostolus nescio cuius alienigenae testimonium, quia uerumconperit, etiam ipse attestatus est, cur nos, apud quemcumque inuenerimus quod Christi est et uerum est, etiamsiille, apud quem inuenitur, peruersus et fallax est, nondiscernimus propter uicium, quod homo habet, ueritatem, quam non suam, sed Christiq habet, et dicimus, sacramentum hoc uerum est, sicut ille ait: „Testimonium hoc uerum est?“ Numquid ideo dicimus: etiam ipsehomo uerax est, quia dicimus: sacramentum hoc uerum est?

§. 3.1168r Vos autem necesse est ut semper erretis, quamdiu propter hominum uicia Dei sacramenta uiolatis, aut nospropter Dei sacramenta, que in uobis uiolare nolumus, etiam uestri scismatis sacrilegium assumere putatis.

item: §. 4. Baptismi ergo puritas a puritate uel inmunditia conscientiae siue dantis siue accipientis omnino distincta est.

Item: §. 5. Memento sacramentis Deinichil obesse mores malorum hominum, quo illa uel nonsint, uel minus sancta sint.

Item: §. 6. Si non habebat Saul sacramenti sanctitatem, quid in eo Dauid uenera-batur? Si autem habebat innocentiam, quare innocentempersequebatur? Nam eum propter sacramenti unctionem et honorauit uiuum, et uindicauit occisum. Et quia uelpanniculum ex eius ueste abscidit, percusso corde tre-pidauit. Ecce Saul non habebat innocentiam, et tamen habebat sanctitatem, non uitae suae, (nam hoc sineinnocentia non y potest), sed sacramenti Dei, quodet in malis hominibus sanctum est.

Item: §. 7. Nosdicimus tale cuique sacrificium fieri, qualis accedit ut offerat, et qualis accedit ut sumat, et eos de sacrificiis taliummanducare, qui ad illud tales accedunt, quales et illisunt. Itaque si offerat Deo malus, et accipiat inde bonus, tale cuique est, qualis quisque fuerit, quia et illudscriptum est: , , Omnia munda mundis.“ Per hanc sententiam ueridicam et catholicam etiam uos Optati sacrificionon estis polluti, si facta eius displicebant uobis. Namutique panis illius panis luctus erat, sub cuius iniquitatibus Africa tota lugebat, sed panem luctus omnibus uobisesse communem omnium uestrum malum scismatis facit,

Item: §.8. Gratias Deo, quia tandem confessuses, posse ualere inuocatum nomen Christi ad aliorum salutem, etiam si a peccatoribus inuocetur. Hinc ergo intelligite, cum Christi nomen inuocatur non obesse aliorum saluti aliena peccata.

Idem in libro Psalmorum . Christus quid fecit uobis, qui tanta patientia traditorem suum pertulit, ut ei primam eucharistiam confectam manibus suis et ore suo commendatam traderet, sicut ceterisapostolis? Quid uobis fecit Christus, qui eundemtraditorem suum, quem diabolum nominauit, qui antetraditionem Domini nec loculis dominicis fidem potuitexhibere, cum ceteris discipulis ad predicandum regnumcelorum misit, ut monstraret, dona Dei peruenire adeos, qui cum fide accipiunt, etiam si talis sit, per quemaccipiunt, qualis ludas fuit?

Item Gregorius . Non nocet malitia episcopi, neque ad baptismum infantis, neque ad consecrationem ecclesiae, quia baptisma a Deodatur, non ab homine uenit; sic et eucharistia, et alia, quecumque in altari pronuntur, non ab homine, sed a Deo sanctificationem accipiunt.

Sed obicitur illud Ieronimi in Sophonia,

Sacerdotes, qui eucharistiae seruiunt, et sanguinem Domini populis eius diuidunt, inpie agunt in legem Christi, putantes eucharistiam inprecantis facere uerba, nonuitam, et necessariam esse tantum solempnem orationem, et non sacerdotum merita, de quibus dicitur: „Sacerdos, in (juacumque fuerit macula, non accedat offerre oblationes Domino.“

Item Alexander, [epist. II .] Ipsi sacerdotes pro populo interpellant et peccata populi comedunt, quia suis precibus ea delent atque consumunt; qui, quanto digniores fuerint, tanto faciliusin 1226 b necessitatibus, pro quibus clamant, exaudiuntur.

Item Gelasius Elphidio Episcopo . Sacrosancta religio, que catholicam continet disciplinam, tantam sibi reuerentiam uendicat, ut ad eam quilibet nisi pura conscientia non audeat peruenire. Nam quomodoad diuini misterii consecrationem celestis Spiritus in-uocatus adueniet, si sacerdos, et qui eum adesse deprecatur, plenus actionibus criminosis reprobetur?

Item Gregorius in Registro, [lib. I. epist. 24.] Necesse est, ut munda sit manus, que diluere sordes curat, ne tacta queque deterius inquinet, si sordida sequens lutum tenet: scriptum namque est: „Mundamini, qui fertis uasa Domini Domini etenim uasaferunt, qui proximorum animas ad interiora perducendasin conuersationis suae exemplo suscipiunt.

Item Augustinus [lib. L. homiliarum, homil. 26.] Interrogo uos, fratres uel sorores, dicite mihi, quid uobis plus esse uidetur, corpus Christi an uerbum Christi? Siuultis uerum respondere, hoc dicere debetis, quodnon sit minus uerbum Dei quam corpus Christi. Et ideo, quanta sollicitudine obseruamus, quando nobis corpus Christiministratur, ut nichil ex ipso de manibus nostris in terramcadat, tanta sollicitudine obseruemus, ne uerbum Dei, quodnobis erogatur, dum aliud aut cogitamus, aut loquimur, decorde puro depereat, quia non minus reus erit quiuerbum Dei negligenter audierit, quam ille, qui corpusChristi sua negligentia in terram cadere permiserit.

Item Neque enim id potest rite offerri nisi per sacerdotem iustum et sanctum, nec nisi ab eis accipiatur quod offertur, pro quibus offertur, atque id sine uicio sit, ut pro uiciosis mundandis possit offerri. Hoc certe omnes cupiunt, qui prose offerri sacrificium Deo uolunt.

Cum uita sacerdotum eucharistiae necessaria esse dicitur, non consecrationi, sed effectui intelligendum est; nonenim effectum confert salutis ei, quem merita faciunt indignum;potius conpletur in eo illud Apostoli : Qui manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit. Ergo contra eos, qui crebra oblatione sacrificii se putant posse mundari, non cessantes inpie agere in lege De/, intelligitur illud essedictum Ieronimi . Quod uero sacerdos, etiamsi malus sit, tamen pro offitio suae dignitatis gratiam transfundat hominibus, testatur Augustinus in lib . questionum ueteris test. [c. 11.]:

Dictum est a Domino in Numeris ad Aaron: „Vos ponite nomen meum super filios Israel, ego Dominusbenedicam eos, ut gratiam traditio per ministeriumordinati transfundat hominibus, nec uoluntas sacerdotis obesse aut prodesse possit, sed meritum benedictionemposcentis.

§. 1. Quanta autem dignitas sit sacerdotalis offitiil 1263 e ordinis, hinc aduertamus. Dictum est autem denequissimo Caipha, interfectore Saluatoris, inter cetera:„Hoc autem a semetipso non dixit, sed, cum esset pontifex s sacerdotum anni illius, prophetavit/ Per quodostenditur, Spiritum sanctum gratiarum non personam sequi digni, aut indigni, sed ordinem traditionis, ut, quamuis aliquis boni meriti sit, non tamen possitbenedicere, nisi fuerit ordinatus, ut offitium ministeriiexhibeat. Dei autem est effectum tribuere benedictionis.

Quod uero per hereticos sacramenta dignitatis ministrata dicuntur carere effectu, inprobatur auctoritate Ana-stasii Papae, qui ordinationem Aeacii, quamuis heretici, ita ratamapprobat, ut etiam eis, quos post dampnationem suam baptizauit, uel ordinauit, in nullo ream personam nocuisse asserat . Sedhoc eum illicite, et non canonice, imo contra decreta suorumpredecessorum et successorum fecisse, probat Felix et Gelasius, qui Aeacium ante Anastasium excommunicauerunt, etHormisda, qui ab ipso Anastasio tertius eundem Aeacium dam-pnauit. IJnde etiam ab ecclesia Romana repudiatur, et a Deofuisse percussus legitur in gestis Romanorum Pontificum hocmodo: „Anastasius secundus natione Romanus, efc/Require retro in tractatu decretalium epistolarum.

Item obicitur illud Augustini ad Parmenianum de Jiereticis etiam dampnatis:

Quod quidam dicunt, baptisma, quod accepit, non amittit qui recedit ab ecclesia, ius tamen dandi, quod accepit, amittit, multis modis aparet frustra et inaniterdici

§. i. Primo, quia nulla ostenditur causa, cur ille, qui ipsum baptismum amittere non potest, ius dandiamittere possit. Utrumque enim sacramentumest, et quadam consecratione homini datur utrumque, illud, cum baptizatur, illud, cum ordinatur; ideo non licet a» f catholico s utrum que iterari.

§. 2. Namsi quando ex ipsa parte uenientes etiam prepositipro bono pacis, correcto scismatis errore, suscepti sunt, etsi uisum est opus esse, ut eadem offitia gererent, que agebant, non sunt rursus ordinandi, sed sicut baptismus in eis, ita ordinatio mansit integra, quia in precisionefuerat uiciuni (quod unitate pacis est correctum), non insacramentis, que ubicumque sunt ipsa suntEt cumipsi k expedire uidetur ecclesiae, ut prepositieorum, uenientes ad catholicam societatem, honoressuos ibi non administrent, non eis tamen ipsa ordinationissacramenta detrahuntur, sed manent super eos.Ideoque non eis manus inponitur, ne non homini, sed ipsi sacramento fiat iniuria.

§. 3. Sicut autem in baptismo est p quod per eos dari possit, sic inordinatione ius dandi est q; utrumque ad perniciemsuam, quamdiu karitatem non habent unitatis; sed tamenaliud est non habere, aliud perniciose habere, aliudsalubriter habere. Quicquid non habetur dandum est, cum opus est dari, quod uero perniciose habetur, percorrectionem depulsa pernicie agendum est, utsalubriter habeatur.Quod si laicus alicui pereunti necessitate conpulsus baptisma dederit, quod, cum ipse acciperet, quomodoy dandum esset addidicit, nescio, an quisquam dixerit pie esse repetendum. Nulla enim necessitate cogente si fiat, alieni muneris usurpatio est. Si autem necessitas urgeat, aut nullum, aut ueniale delictum est. Sed si nulla necessitateusurpetur, et a quolibet cuilibet detur, quod datum fueritnon potest dici non datum, quamuis recte dici possit illicite datum. Illiciti ergo usurpationem corrigit reminiscen-tis et penitentis affectus. Quod si non correxerit, manebit ad penam usurpatoris quod datum est, uel eius, qui illicite dedit, uel eius, qui illicite accepit: non tamen pronon dato habebitur

§. 4. Si enim aliqui furtimet extraordinarie, non in monetis publicis, aurum uelargentum percutiendo signauerint, cum fuerit deprehensum, nonne illis punitis uel indulgentia liberatis cognitum regale signum thesauris regalibus cogeretur®. Et 1ff paulo post:

§.5. Si forte miliciae caracterem in corpore suo non militans pauidus exhorruerit, et ad clementiam inperatoris confugerit, et inpetrata ueniamilitare iam ceperit, numquia homine liberato atque correcto caracter ille repetitur, ac non potius agnitus approbatur? An forte minus habent sacramenta Christiana quam corporalis hec nota, cum uideamus, nec apostatascarere baptismo, quibus utique per penitentiam redeuntibusnon restituitur, et ideo amitti non posse iudicatur?

§. 6. De his, qui ab ecclesiae catholicae unitate separati sunt, nulla iam questio est, quin habeant, etdare possint, sed perniciose habeant pp, perniciosequetradant, quia°qq extra uinculum pacis sunt.

§. 7.is&ssNeutri sacramento iniuria facienda est.

§. 8. Sicut nonrecte habet qui ab unitate discedit, sed tamen habet, et ideo redeunti non redditur, sic etiamnon recte dat qui ab unitate discedit, sed dat tamen, etideo quod ab eo accepit uenienti ad unitatem non iteratur. ira/ra:

§. 9. Sicut redeunti non redditur quodet foris habebat, sic uenienti repetendum non est quodforis yy acceperat. Unde consequenter intelligiturperuersitatem hominum esse corrigendam, sanctitatem autem sacramentorum in nullo peruerso esse uiolandam. Constat enim, eam in peruersis hominibus et sceleratis, siue ineis, qui intus sunt, siue in eis, qui foris, inpol-lutam atque inuiolabilem permanere, et quod dicuntur eam mali polluere, quantum in ipsis est dicuntur, cum illa inpolluta permaneant; sed in bonispermanent ad premium, in malis permanent ad iudicium. /n/ra:

§. 10. Quomodo catholici non clarificantDominum, qui sacramenta eius tam debita uene-ratione prosecuntur, utssg, etiam si ab indignis tractatafuerint, illis sua peruersitate dampnatis, illa intemeratasanctitate permanere demonstrantur?

Ex his uerbis Augustini constat, in omnibus tam apostatis quam hereticis uel dampnatis permanere Christi sacramenta uera, quantum ad se, et sancta, et nisi penitentia uel indulgentia subuentum fuerit, ad dampna-tionem usurpatoris peruenient, uel habentis, uel dantis, uel accipientis. Quid ergo prodest, quod uera et sancta sunt, cum usurpatores suos eque perimant, ac si essent mala et noxia? Crassus aurum sitiuit, aurum !395 iii Mbit; eque periit uero auro, sicut uero ueneno.

§. i. Item aurum eque uerum est in arca furis, sicut in thesauris regis. Sed a fure, quia illicite habetur, illicite datur uel accipitur; a rege autem licite habetur, datur et accipitur; ideo ipse furet communicator furti? (nisi forte de conscientia furti se pur-gauerit ), ut perhibet Gelasius ad Anastasium inperatorem, uterque iuste et digne dampnabitur.

§. 2. Opponitur autem huic sententiae Augustini: Potestas dandi baptismum, et ius consecrandi dominicum corpus, et largiendi sacros ordines, plurimum inter se differunt. Suspenso enim uel deposito sacerdote, nulla ei relinquitur potestas sacrificandi. Sacramentum tamen baptismi non solum a sacerdote deposito uel laico catholico, uerumetiam ab heretico uel pagano si ministratum fuerit, nullareiteratione uiolabitur; nulla autem ratio sinit, ut inter sacerdotes habeantur, qui de manibus laici uel pagani oleum sacrae{imo execrandae) unctionis assumunt. Non ergo consequentercolligitur, ut, si recedentibus a fide ius baptizandi relinquitur, potestas etiam distribuendi sacros ordines eis relinquatur, quam-uis utrumque consecratione proueniat. Degradatus enimepiscopus potestatem largiendi sacros ordines non habet, facultatem baptizandi tamen non amisit.

§. 3. Sed ne Augustinum f in hac sententia penitus reprobemus, intelligamus aliud esse potestatem distribuendi sacros ordines, aliud esse executionemillius potestatis. Qui intra unitatem catholicae ecclesiae constituti sacerdotalem uel episcopalem unctionem accipiunt, offitium et executionem sui offitii ex consecratione adipiscuntur . Recedentes uero ab integritate fidei, potestatem acceptamsacramento tenus retinent, effectu suae potestatis penituspriuan-tur 5 , sicut coniugati ab inuicem discedentes coniugium semelinitum non dissoluunt, ab opere tamen coniugali inueniunturalieni.

§. 4. De his ergo, qui accepta sacerdotali potestate abunitate catholicae ecclesiae recedunt, loquitur Augustinus, non deillis, qui in scismate uel heresi positi sacerdotalem unctionem accipiunt; alioquin esset contrarius Calcedonensi concilio, in quo ordinati a symoniacis in nullo proficere indicantur, et Innocentio , qui ordinatos a ceteris hereticis per prauammanus inpositionem solam dampnationem et uulnus capitis assecutos testatur.

§. 5. Quamuis possit generaliter dici, sacramenta, que apud hereticos non aliter quam in ecclesia Deicelebrantur, uera et rata esse quantum ad se, falsa uero et inaniaquantum ad effectum, et in his ppp, a quibus male tractantur, et in illis , a quibus male suscipiuntur. Nec mirum, ipsa enimsalus nostra bucellam Iudae dedit; statim cum bucella nonbonus, sed malignus spiritus intrauit: quare? non quia bonus nondaret bonum, sed quia malus male accepit bonum; sicque bonumeffectum bonum non habuit, quia ubi illud faceret non inuenit.

§. 6. Item Dominus in patria sua presens et uerus affuit; nonper malum ministrum, sed per semet? «m ipsum nichil potuit, quia fidem non inuenit; pro perfidia aliorum non caruit sua ueritate , sed effectus boni uirtute.

§. 7. Quod ut plane in omnibus sacramentis ostenderet, bis est transfiguratus, cumesset in carne. In una transfiguratione sicut sol aparuit mirabilis, ut fides credentium augeretur ad contemplandam celestem gloriam super se eleuatam. In altera ut peregrinuset incognoscibilis de se dubitantibus ire se longius finxit, et, ne agnosceretur, eorum oculos tenuit: ad quid aliud, nisi ut, quia per fidem non erat in cordibus eorum, longius se ab iis recedere ostenderet, et quia ipsum non credebant esse quod erat, uiderent etiam 1433 rrr alium quam eratf Ecce in utraqueuisione sua erat praesentia et ueritas: sed in una exercebatur fides, ut magis crederent quam credebant, in altera tenebatur incredulitas, ne etiam agnoscerent quod uidebant. Sacramentumergo corporis et sanguinis sui aliis est ad salutem, aliis adiudicium . Fides etiam, quamuis sit uera, tamen sine operibus mortua est. Sic et omnes decem uirgines equaliter erant uirgines , sed ex his erant quihque fatuae et quinque prudentes. Equa erat uirginitatis ueritas, sed pro eiusdem uirginitatis intentione non omnibus equa meriti identitas °. Sic etiam estes sonans aut cymbalum tinniens martirium uel elemosina, quam nescit karitas. Si uero cecus ceco lucernae ministret ueritatem, neuter tamen ideo magis suam illuminat cecitatem. Sic et malus ministrat malo uera sacramenta, sed non ideo dona spiritualia, quia malis eorum meritis Spiritus sanctus inpeditur, ne in eis quod suum est operetur. Unde Innocentius, cum hereticorum baptisma concedat esse ratum, nontamen ex illo baptismate concedit haberi Spiritum sanctum. Et Leo hos, qui formam baptismatis acceperunt °, non sinitrebaptizari, sed iubet Spiritum sanctum, quem ab hereticis nemo accepit &, per eius inuocationem et manus inpositionem a catholicis sacerdotibus consequi. Sciendum uero est, quodsacramenta hereticorum dicuntur irrita, uel etiam dampnanda, falsa et inania, non quantum ad se, cum sint sancta et uera etiam ab heretico celebrata, sed quia, cum illicite dantibus perfidis sint ad iudicium, illicite ab eis accipientibus non conferunt Spiritum sanctum. Irrita et non uera dicuntur, quia quod promittunt et conferre creduntur non tribuunt, et ideo dampnanda, ut ea dari uel recipi ab hereticis non approbetur sed interdicatur. Non enim quantum ad se polluta sunt, quamuis ab hereticis pollui dicantur. Unde Gregorius communionem Arii uocat execrationem, et Innocentius uocat Bonosi ordinationem dampnationem, non quod ita in se sint, sed quia maledantibus uel accipientibus id efficiunt. Sic etiam Ieronimus in Osee sacrificia eorum panem luctus uocat non quantum ad se, sed quantum ad effectum, quod ipsemet ostendit, subiungens: „ Quicumque comederint ex eo, contaminabuntur , quia sibi ad iudicium sument.

Hinc etiam Augustinus in lib. II. contra epist. Parmeniani, [cap. 5.]

Per Ysaiam dicit Dominus: Facinorosus, qui sacrificat mihi uitulum, quasi canem occidat, et qui coquit similaginem, cjuasi sanguinem porcinum, et qui offert thus in memoriam, quasi blasphemus.

§. i. i80 d Quilibet ubilibet offert sacrificium tali cordeuel factis, ut hoc mereatur audire, perniciem sibi infert, non illis bonis, qui accipiunt ab eis eadem sacramenta, qui secundum prophetam Ezechielem gemunt et merentpeccata et iniquitates, que fiunt in medio eorum, quamuis non se inde corporaliter separent.

/n/ra: §. 2. Sacrificia inpiorum eis oberunt s, qui offeruntinpie. Nam unum atque idem sacrificium est propter nomen Domini, quod ibi inuocatur, et semper est sanctum, et tale cuique fit, quali corde ad accipiendum accesserit. Qui enim manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibitnon aliis sed sibi.

Infra §. 3. Hocpene in omnibus talibus questionibus intelligendum admonemus, quia scilicet omnia sacramenta, cum obsintindigne tractantibus, prosunt tamen per eos digne sumentibus.

Infra: §. 4. Spiritus sanctus in ecclesiae preposito uel ministro sic inest, ut, si fictus non est, opereturper eum, et eius mercedem in salutem sempiternamet eorum regenerationem uel edificationem, qui per eumsiue consecrantur siue euangelizantur. Si autem fictus est, quoniam uerissime scriptum est:„Spiritus sanctus? disciplinae effugiet fictum, “ desit i quidem saluti eius, et auferat se a cogitationibus eius, quesunt sine intellectu, ministerium tamen eius non deserat, quo per eum salutem operatur aliorum.

Constat ergo, ut Innocentius ait, de ceteris hereticis, ordinatos a symoniacis per prauam manus inpositionem symoniacae uulneratum habere caput.

§. 1. Sed obicitur, quodin ordinatione symoniacorum hoc solum reprehensibile inueniatur, quod gratia Spiritus sancti sub pretio redigi putetur, aliorsumautem in omnibus integra forma sacramentorum seruetur. Cumergo illicita sacramenti usurpatio per penitentiam correctafuerit, ut gratia Spiritus sancti gratuita et non uenalis existimetur, integer debet adesse unctionis effectus; imo etiam, si non sequaturpenitentia, licet symoniace, tamen reuera consecratus reputetur, sicut illi, qui quondam nonnisi pretio dato, ad sacri baptismatis regenerationem, nec ad sanctae communionis participationemadmittebantur, licet symoniace, tamen non ideo minus baptizati, uel sacrae communionis participes reputati sunt. Sed hoc tantumsacris canonibus constitutum est, ne de cetero sacramenta Christisymoniace distribuantur.

Unde Gelasius [ad Episcopos per Lucaniam, epist. I., cap. 7.]:

Baptizandis consignandisque fidelibus sacerdotes pretia nulla prefigant, nec illationibus quibuslibet inpositis exagitare cupiant renascentes, quoniam quod gratis accepimus gratis dare mandamur, fet ideo nichila predictis prorsus exigere moliantur, quo uel paupertatecogente deterriti, uel indignatione reuocati redemptionissuae causas iure despiciant, certum habentes, quod qui prohibita deprehensi fuerint admisisse, uel commissa non potius sua sponte correxerint, periculum subeantproprii honoris.

Item de Sexta Syngdo, [c. 23.] Nullus episcopus, aut presbiter, aut diaconus, qui sacram dispensat communionem, a percipiente gratiam communionis aliquod pretium exigat. Neque enim uenditur gratia, neque pro pretio Spiritus sancti gratiam damus, sed dignis munere sine defraudatione participare concedimus. Si quis uero eorum, qui connumerantur in clero, ab eo, cui sacram communionem dispensat, aliquod pretium exegerit, deponatur, sicut imitator symoniacae fraudis.

Item ex Concilio Tollet ano XI., [c. 8.] Quicquid inuisibilis gratiae consolatione tribuitur, numquam questibus uel quibuslibet premiis uenundaripenitus debet, dicente Domino: , , Quod gratis accepistisgratis date.“ Et ideo quicumque deinceps in ecclesiastico ordine constitutus aut pro baptizandis consignandisque fidelibus, crismate, uel promotionibus graduumprecia quelibet uel premia (nisi uoluntarieoblata) pro huiusmodi ambitione susceperit, equidem, sisciente loci episcopo tale quicquam a subditis perpetratumfuerit, idem episcopus duobus mensibus excommunicationi subiaceat pro eo, quod inscientia+ mala contexit et correctionem necessariam non acquisiuit. Sin autem suorum quispiam, eodem nesciente, quicquamd 1544 f supradictis capitulis s accipiendum sibi essecrediderit, si presbiter est, quatuor mensium excommunicatione plectatur; si diaconus, trium; subdiaconusuero uel clericus his cupiditatibus seruiens competenti pena, et debita excommunicatione plectendus est.

Item ex Concilio Bracarensi II. [c. 4.] Placuit, ut nullus episcoporum pro balsami modico, quod benedictum pro baptismi sacramento per ecclesiasdatur, quia singuli tremissem pro ipso exigere solent, aliquid ulterius exigat, ne forte quod pro saluteanimarum per inuocationem sancti Spiritus consecratur, sicut Symon magus donum Dei pecunia uoluit emere, ita nos uenundantes dampnabiliter uenundemur.

Item ex eodem, [cap. 7.] Placuit, ut unusquisque episcopus per ecclesias suashoc faciat, ut hi, qui infantes suos ad baptismum offerunt, si quid uoluntarie pro uoto suo offerunt, suscipiatur ab eis. Si uero per necessitatem paupertatis aliquid non habeant quod offerant, nullum eis pignus uiolenter tollatur a clericis. Nam multi pauperes, hoc timentes, filios suos a baptismo retrahunt, qui forte, dum differuntur, si sine gratia baptismi de hac uita recesserint, necesse est, ut ab illis eorum perditio requiratur, quorum spolia pertimescentes a baptismi gratia se subtraxerunt.

Item ex Concilio Eliberitano, [c. 48.] Emendari placuit, ut qui baptizantur (ut fieri solebat) nummos in coneam non mittant, ne sacerdos quod gratis accepit precio distrahere uideatur. Neque pedes eorum lauandi sunt a sacerdotibus uel clericis.

Item ex Concilio Triburiensi . Dictum est, solere in quibusdam locis pro perceptione erismatis nummos dari, similiter pro baptismo et communione. Hoc symoniacae heresis detestata est sancta sinodus et anathematizauit, et ut de cetero nec pro ordinatione, nec pro crismate, uel baptismo, uel balsamo, nec pro sepultura, uel communione quicquam exigant, statuit; sed gratis dona Christi gratuita dispensatione donentur.

Item ex Concilio Cabillonensi, [tempore Caroli M. c. 16.] Statuimus, ut, sicut pro dedicandis basilicis et dandis ordinibus nichil accipiendum est, ita etiam pro balsamo siue pro luminaribus emendis nichil presbiteri crisma accepturi dent. Episcopi itaque de facultatibus ecclesiae balsamum emant, et luminaria singuli in ecclesiissuis.

Sicut ergo hec sacramenta, licet symoniace ministrentur, tamen effectum benedictionis conferuntaccipienti, sic et sacerdotalis unctio, licet symoniace ministretur, suo tamen non debet carere effectu. Sed, sicut supra dictum est, illa sacramenta sunt necessitatis, hec dignitatis, etideo priuilegia eorum non possunt generare communem legemistorum. Habent ergo symoniaci uulnefratum caput per symoniacae manus prauam inpositionem. Hoc autem de illis intelligitur , quos nec excusat ignorantia, nec attractionis uiolentia, qui ab Hiis ordinantur, quos indubitanter sciunt esse symoniacos, siue symoniace siue non symoniace ordinenturs ab eis. Utenim Nicolaus Papa distinguit, alii symoniace ordinantur a symo-niacis, alii symoniace a non symoniacis, alii non symoniace asymoniacis . Hanc distinctionem innuit cap. II. dicens

Statuimus decretum de symoniacis symoniace ordinatoribus uel ordinatis et de symoniacis symoniace a non symoniacis, et symoniacis non symoniace a symoniacis.

§. 1. Symoniaci symoniace ordinati uel ordinatores secundum ecclesiasticos canones a proprio gradu decidant. Symoniaci quoque symoniaOe a non symoniacis ordinati similiterab offitio male accepto remoueantur.

§. 2. Symoniacos autem non symoniace a symoniacis ordinatos misericorditerper manus inpositionem pro temporis necessitate in offitioconcedimus permanere.

Sed hoc intelligendum est de his , qui ordinantur a symoniacis, quos ignorabant esse symoniacos. Hos facit symoniacos non reatus criminis, sed ordinatio symoniaci.

De quibus Urbanus Papa [II. in Concilio Placentino, cap. 3. et 4.] ait:

Si qui a symoniacis non symoniace ordinati sunt, siquidem probare potuerint se, cum ordinarentur, nescisse eos synomiacos esse, et tunc pro catholicis habebantur in ecclesia, talium ordinationes sustinemus misericorditer, si tamen eos laudabilis uita commendat. Qui uero scienterse a symoniacis consecrari (imo execrari) permiserint, eorumconsecrationem omnino irritam esse decernimus.

Item Nicolaus iunior. [Hoc idem Alexander II.] De cetero statuimus, ut, si quis in posterum ab eo, quem symoniacum esse non dubitat, se consecrari permiserit, et consecrator, et consecratus non disparem dampnationis sententiam subeant; sed uterque depositus penitentiam agat, et priuatus propria dignitate persistat.

Idem [paulo inferius]. Erga symoniacos nullam misericordiam in dignitate seruanda habendam esse decreuimus, sed iuxta canonum sanctionem et sanctorum Patrum decreta eos omninodampnamus ac deponendos apostolica auctoritate sancimus.

Subaudiendum est, nisi uiolenter attractus fuerit . De his enim et a quibuslibet hereticis uiolenter ordinatis ait Innocentius [ad Episcopos Macedoniae, epist. XXII. c. 5.]::

Constat multos uim passos, atque inuitos attractos, repugnantesque ab hereticis ordinatos; sed huiusmodi aliquis, si post talem ordinationem non interfuit, cum illi conficerent sacramenta, si communioni eorum participatus non est, si statim discedentibus illis pessimo conciliabuloeorum abrenunciauit et ad ecclesiam rediit, iste talis potest habere colorem aliquem excusationis. Ceterum, qui post mensem aut amplius redierunt, cum se considerentab hereticis ordinatos, certe qui nichil ab eis acceperunt, rei sunt usurpatae dignitatis.

Tales plerumque ex intuitu pietatis reformat catholicae manus inpositio cum satisfactione et medicina peniten-tiae; sed dampnationem symoniacorum et eorum, qui eisconsenserunt, legimus, medicinam uero autenticam ex hacheresi nominatim non legimus , nisi quod, sicut usurpatumest in Nouacianis uel Donatistis, minoribus utique hereticis, non canonice, sed ex intuitu pietatis, ita etiam ex his posse fieri colligimus, ideo etiam, quia aliorsum per omnia orthodoxam habent fidem, nisi quod Spiritum sanctum credunt esseuenalem. Et, ut ait B. Augustinus, heretici cum redierint, qua parte se sciderint ab ecclesia, curentur, qua uero parte adheserint , cognoscantur.

Hinc ei Leo scribit Ia nuar io Episcopo [Aquilegiensi, epist. III.]:

Omnis cuiuslibet ordinis clericus, qui catholicam deserens unitatem, hereticae uel scismaticae coniunctioniscontagione se maculauerit, si ad ecclesiam redierit cum legitima satisfactione et erroris sui dampnatione, hoc in magnobeneficio habeat, si, adempta spe omnis promotionis, in quo inuenitur ordine permaneat.

De his autem, qui ordinantur symoniace a non symoniacis (utpote illi, qui data pecunia archidiacono uel consiliariis episcopi, episcopo ignorante, hoc efficiunt, ut de manueius sacros ordines accipiant) scribit Gregorius VII. [lib. 6. Reg. in Synodo Romae habita, A. D. 1078. die19. Nou., cap. 5.] :

Ordinationes, que interueniente pretio uel precibus, uel obsequio alicui personae ea intentione inpenso, uel quenon communi consensu cleri et populi secundum canonicas sanctiones fiunt, et ab his, ad quos consecratiopertinet, non conprobantur, falsas esse diiudicamus, quoniam qui taliter ordinantur non per ostium, id est per Christum, intrant, sed, ut ipsa ueritas testatur, furessunt et latrones.

Quia ergo tripliciter symonia in hoc capitulo notatur, uidendum est, quot modis pretium inhac heresi detur.

Hoc B. Gregorius in euangeliorum tractatu [hom. 4. in fine] euidenter exponit, dicens :

Sunt nonnulli, qui quidem nummorum premia ex ordinatione non accipiunt, et tamen sacros ordines pro humana gratia largiuntur, atque de ipsa largitatelaudis solummodo retributionem querunt. Hi nimirum quod gratis accipiunt gratis non tribuunt, quia deinpenso offitio sanctitatis nummum expetunt fauoris. Undebene, cum uirum iustum Propheta describeret, ait: „Qui excutit manus suas ab omni iminere.Non enim dixit solum £ a munere, sed ': „ab omni munere, “ quia aliud est munus ab obsequio, aliud a manu, aliud a lingua. Munus ab obsequio est seruitus indebite inpensa. Munus a manupecunia est; munus a lingua fauor. Qui ergo sacrosordines tribuit, tunc ab omni munere manus excutit, quandoin diuinis rebus non solum pecuniam nullam, sed nec petiam humanam gratiam requirit.

Idem in Registro. Si quis neque sanctis pollens moribus, uel neque a clero populoque uocatus uel pulsatione coactus, inpudenter Christi sacerdotium, iam quolibet facinore pollutus, iniusto cordis amore, uel sordidis precibus oris, siue comitatu, siue manuali seruitio, siue fraudulento munusculo episcopalem seu sacerdotalem, non lucro animarum, sedinanis gloriae auaritia fultus, dignitatem acceperit, et in uitasua non sponte reliquerit, eumque inaspera mors penitentia non inuenerit, proculdubio in eternum peribit.

Hinc Gregorius scribit I ob an ni Corinthiorum Episcopo , [lib. IV. ep. 55.]:

De ordinationibus aliquid accipere sub districta interdictione decreuimus. Oportet ergo, ut neque per donum, neque per gratiam, neque per quorundam suplicationem aliquos ad sacros ordines consentias uel permittas adduci.

Idem uniuersis Episcopis per Elladam prouinciam constitutis , [eod. lib. epist. 56.] Quibusdam narrantibus agnoui, quod in illis partibus nullus ad sacrum ordinem sine commodi datione perueniat.Quod si ita est, flens dico, gemens denuncio, quia, cum sacerdotalis ordo intus ortus occidit, forisquoque diu stare non poterit. Scimus quippe ex euangelio, quid redemptor noster per semetipsum fecerit, quia ingressus templum cathedras uendentium columbas euer-tit. Columbas enim s uendere est de sancto Spiritu (quemDeus omnipotens consubstantialem sibi per inpositionemmanuum hominibus tribuit) commodum temporale percipere.Ex quo, ut predixi, malo iam euenire crediturquia, qui in templo Dei columbas uendere presumpserunt, eorum, Deo iudice, cathedrae ceciderunt.

§. 1. Qui uidelicet errorin subditis propagatur cum augmento. Nam ipso quoque, quisque ad sacrum ordinem perducitur, in ipsaiam prouectus sui radice uiciatus, paratior est aliis uenun-dare quod emit. Et ubi est quod scriptum est:„ Gratis accepistis, gratis date?“ Et cum primo contra sanctam ecclesiam symoniaca heresis sit exorta, cur non perpenditur, cur non uidetur, quia eum, quem cumprecioquis ordinat, prouehendo agit, ut hereticus fiat? Ideoquehortamur, ut uestrum nullus denuo hoc fieri patiatur, sedneque gratia alicuius neque suplicatione aliquos ad sacrosordines audeat promouere, nisi eum, quem uitae etactionis qualitas ad hoc dignum esse monstrauerit. Nam sialiter factum senserimus denuo, districta et canonicaillud noueritis ultione conpesci.

Item Simacus [ad Caesarium, epist. I. c. 5.] Nullus itaque per ambitum ad episcopalem honorem permittatur accedere. Nam cum hic excessus in laicaliconuersatione culpetur, quis dubitat, quin religiosis etDeo seruientibus incutiat obprobrium?

Item Gregorius [Adeodato Episcopo, lib. II. Indict. XI. epist. 48.] Estote ergo precipue in ordinatione solliciti, et ad sacros ordines nisi prouectiores etate et mundos opere nullatenus admittatis. Eorum enim, qui in sacro ordine suntcollocandi, prius uitam moresque discutite, et ut dignos huicoffitio adhibere possitis, non uobis potentia, aut suplicatioquarumlibet subripiat personarum. Quando igiturde his tractari necesse est, graues expertosque uiros consiliiuestri adhibete participes et cum eis communi hocdeliberatione pensate.

Idem Columbo Episcopo , [lib. II. Indict. XI. ep. 47.] Pueri ad sacros ordines nullatenus admittantur, ne tanto periculosius cadant, quanto citius conscendere ad altiorafestinant. Nulla sit in ordinatione uenalitas; potentia uelsuplicatio personarum nichil aduersus hec, que prohibemus, obtineat. Nam proculdubio Deus offenditur, si ad sacrosordines quisquam non ex merito, sed ex fauore (quod absit)aut uenalitate prouehitur.

Econtra idem Gregorius quibusdam supli-cantibus unum acolitum , et alterum diaconum legitur ordinasse , sicut ipse scribit [lib. VII. Indict. I. ep. 2.] Petro EpiscopoCorsicae inter cetera :

Latorem presentium per intercessionem uestrae sanctitatis acolitum fecimus, quem ad obsequia tua transmisimus, ut, si in lucrandis animabus amplius seruierit, proficere amplius possit.

Idem Heliae Presbitero et Abbati, [lib. IV. epist. 30.] Filium uestrum Epiphanium mandastis ut ad sacrum ordinem promouere deberemus uobisque transmittere. Sed in unouos audiuimus, in altero minimepotuimus audire. Diaconus quidem factus est; sed quisquissemel in hac ecclesia sacrum ordinem acceperit, egrediendi ex ea ulterius licentiam non habet. Si uerouidere uos non potui, hac ex re consolationem habeo, quiain filio uestro requiesco.

Non itaque quorumlibet precibus ordinationes factae falsae diiudicantur, sed liae demum, que precibus ordinandiuel eius amici, non spirituali, sed carnali affectu porrectisfiunt , cum alias futurae non essent; quas non Icar itas inter-ueniens, sed ambitio suplicans extorquet. Non solum autemclericos cuiuslibet episcopi summus Pontifex in ecclesia Romanaualet ordinare, uerum etiam oportunitate exigente monachos etquoscumque 65 clericos conuocare potest et inuitare.

Unde Nicolaus Papa [Michaeli Imperatori in epist., quae incipit: , , Proposueramus “]:

Per principalem beatorum apostolorum Petri et Pauli potestatem ius habemus non solum in monachos, uerum etiam in quoslibet clericos de quacumque diocesi, cum necesse fuerit, ad nos conuocare atque ecclesiasticis exigentibus oportunitatibus inuitare.

Quolibet ergo munere interueniente falsa diiudicatur ordinatio. Sicut autem pretio interuenientesacri ordines non sunt tribuendi, ita nec restituendi. Ut enimait B, Ambrosius, sacri ordines nec sunt pretio emendi, necredimendi.

Hinc etiam Gregorius VII. ait [lib. VI. Reg. in Concilio habito A. D. 1078. Pontificatus sui VI. c. 9.]:

Nullus episcopus grauamen seu seruile seruitium ex usu contra ecclesiasticam normam abbatibus seu clericis suisinponat, uel interdictum sacerdotale offitium pretio interueniente restituat. Quod si fecerit, offitii sui periculum subeat.

Qui autem pecuniam accipiunt, ut ordinandis sacros ordines non tribuant, uel ut- canonicae electioniassensum non prebeant, aut ecclesiis edificandis uel consecrandislapidem benedictum uel consecrationem subtrahant, multis argumentis acceptae pecuniae rei et infames esse probantur.

Ait enim Pascalis II .

Sunt quidam, qui uel uiolentia, uel fauore non permittunt ecclesias regulariter ordinari. Hos etiam decernimus ut sacrilegos iudicandos.

Codicis lib. IX. ad legem luliam repetundarum, Imppp . Gratianus, Valentinianus et Theodosius . Iubemus, hortamur, ut, si quis forte honoratorum, decurionum, possessorum, postremo etiam colonorum, acuiuslibet ordinis iudice fuerit aliqua ratione concussus, si quis scit uenalem de iure fuisse sententiam, si quis penamuel pretio remissam uel uicio cupiditatis ingestam, si quis postremo quacumque de causa inprobum iudicem potueritapprobare, is uel administrante eo, uel post admimstratio-nem depositam in publicum prodeat, crimen deferat, delatum approbet; cum probauerit uictoriam reportaturus, et gloriam.

Item in Digestis lib. III. titulo de calump ni at oribus, Ulpianus lib. X. ad edictum, [ 1 .] 1. In eum, qui, ut calumpniae causa negotium faceret uel non faceret, pecuniam accepisse dicitur, intra annum in quadruplum eius pecuniae, quam accepissedicitur, post annum simpli in factum actio conpetit.

Ibidem lib. XLVII. tit. [13. 1 . 2.] de concussione. Marcellus a /. publicorum iudic .. Concussionis iudicium publicum non est. Sed si ideo pecuniam quis accepit, quod crimen minatus sit, potestpublicum iudicium esse ex senatusconsultis, quibus penalegis Corneliae teneri iubentur qui in accusationem innocentium coierint, quiue ob accusandum uel non accusandum, denunciandum uel non denunciandum testimoniumpecuniam acceperint.

Ibidem lib. XLVIII. tit. 11. de lege Iu lia repetundarum, [ 1 . 3.] Marcellus lib. I. pubi. iud. Lege Iulia repetundarum tenetur, qui, cum aliquam potestatem haberet, pecuniam ob iudicandum uel non iudicandum decernendumue acceperit, Venuleius Saturninus libro III. publicorum iudiciorum uel quo magis aut minus quid ex offitio suo faceret.

Idem [eod. tit. 1 . 6.] Eadem lege tenentur, qui ob denunciandum uel non denunciandum testimonium pecuniam acceperint.

§. i. Lege Iulia repetundarum cauetur, ne quis ob militem legendum mittendumue es accipiat, neue quis ob sententiam in senatu consilioue publico dicendam pecuniam accipiat, uel ob accusandum uel non accusandum.

§. 2. Marcellus ibidem d L Iulia de repetundis precipit, ne quis ob iudicem arbitrumue dandum, mutan-dumue, iubendumue, neue ob non dandum, uel s non mutandum, non iubendum, neue ob litem esti-mandam, iudiciumue capitis pecuniaeue faciendum uelnon faciendum aliquid acceperit.

§. 3. Hodie exlege repetundarum extra ordinem puniuntur, et plerumque uel exilio puniuntur, uel etiam durius, prout admiserint.

§. 4. Hac lege dampnatus testimonium publice dare, aut iudex esse postulareue prohibetur.

Sequitur secunda questio , qua queritur, an pro ingressu monasterii pecunia sit exigenda , uel exacta persoluendas Hoc utrumque licite fieri , utriusque testamenti serie conprobatur. Legitur enim in primo libro Legum , quod Anna detulit secum Samuelem, postquam ablactatus fuerat , in tribus uitulis , et tribus modiis farinae, et amphora uini ad domum Dei in Sylo.

§. 1. In Actibus uero apostolorum legitur , quod „multitudinis credentium erat cor unum et anima unaf nec aliquid eorum , que possidebant , quisquam proprium esse dicebat ; sed erant illis omniacommunia. Singuli° uendebant predia sua, et ponebant preciaeorum ante pedes apostolorum, quorum unus, nomine Ananias, dum partem sibi reseruaret, cum uxore sua Sapphira, sententia maledictionis accepta, ante pedes apostoli cecidit mortuus.

§. 2. Hinc liquido aparet, ingressuri monasterium sua debent offerre rectoribus, nec aliter sunt recipiendi, nm sna ofon- lerint. Sed aliud est sua sponte offerre, aliud exacta persoluere. Anna mater Samuelis non exacta neque petita, sponte munera sacerdotibus obtulit. Credentes sua sponte offerebant apostolis, ntf indigentium necessitatibus deseruirent, que instante persecutione infidelium eis possidere non licebat. Ananias quoque non ideo dampnatus est, quia sua nollet offerre, sed gma, Spiritui sancto mentitus, precia eorum, ne apostolis obtulerat, e# parte fraudabat. Non ergo his auctoritatibus permittitur rectoribus ab ingressuris aliquid exigere, sed sponte oblata suscipere, quia illud dampnabile est, Aoe nero minime.

Unde in Bracarensi Concilio II. [cap. 5.] legitur:

Placuit, ut, quociens ab aliquo fidelium ad consecrandas ecclesias episcopi inuitantur, non quasi ex debito munus aliquod a fundatore requirant; sed si ipse quidem aliquid ex suo uoto obtulerit, non respuatur, si uero aut paupertas illum, aut necessitas retinet, nichil exigatur abillo. Hoc tamen unusquisque episcoporum meminerit, ut non prius dedicet ecclesiam, nisi ante dotem basilicae et obsequium ipsius per donationem cartulae confirmatum accipiat. Nam non leuis est ista temeritas, ut sine luminariis uel sine substantiali sustentatione eorum, qui ibidem seruituri sunt, tamquam domus priuata consecretur ecclesia.

Item Bonifacius urbis Romae Episcopus scribit uniuersis Caralitanae ecclesiae cenobitis:

Quam pio mentis affectu, fratres karissimi, uestrae destitutioni Romana conpatiatur ecclesia, uobis fortassis incognitum, sed cognitori omnium non incognitum habetur. Dubitationi autem uestrae quod idoneum demus responsum, Deum testificor, ipsa quoque me dubitatio reddit anxium etineptum. Numquam enim legimus Domini discipulosuel eorum ministerio conuersos quempiam ad Dei cultum aliquo muneris interuentu prouocasse, nisi forte de pauperum alimento quis inconcinne proponat, quorum nulli, cuiuscumque professionis esset, uictualia negabantur. Scimus equidem, quod omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, a quo bonae uoluntatis donum accipit qui sancto deliberationis arbitrio gratis Deo seruire disponit. Restat ergo, ut qui pro aliqua ecclesiaesusceptione munus accipit, Dei donum, quod a patre luminum descendere debuit, uendat; munus autem largiens inportunus emat. Quid autem de diuini doni uenditoribus uelemptoribus consequatur, concludi necesse non est.

§. 1.Cauete ergo, fratres, quam sit ambiguum quod petistis consilium, quod quidem secundum uestrae uoluntatis propositum nulla inuenimus ratione confirmatum. Verumtamen, siuestrae necessitati adeo est oportunus quem reperistis, dumtamen omnis absit pactio, omnis cesset conuentio, nulla queuestrae ecclesiae fiat distractio, accedat, gratis Deo seruire incipiat, suique regiminis deuote gestet obsequium ac°g, postmodum uos, quasi subsidii gratia, aliqua suae ecclesia emunera largiri fratrum solatio Romana permittit ecclesia. [Unde Urbanus Papa in Concilio apud Melfiam, c. 12.:

Nullus abbas precium sumere uel exigere ab eis, qui ad conuersionem ueniunt, aliqua pacti occasione presumat. Regulam antiquam sequens, nulli umquam deordinationibus aliquid omnino accipiendum esse constituo, neque ex datione pallii, neque ex traditione cartarum, neque ex ea, quam noua per ambitionem simulatio inuenit, appellatione pastelli. Quia enim ordinando episcopo Pontifex manum inponit, euangelicam lectionem minister legit, confirmationis autem eius epistolam notarius scribit.]

Item Gregorius in Registro [lib. IV. epist. 44. siue cap. 88. in Sinodo Romae habita.] Sicut episcopum non decet manum, quam inponit, uendere, ita minister uel notarius non debet in ordinatione eius uocem suam uel calamum uenundare.

§. i. Is autem, qui ordinatus fuerit, si non ex placito, neque exactus ac petitus, post acceptas cartas et pallium offerre aliquid cuilibet ex clero gratiae tantummodo causa uoluerit, hoc accipi nullo modo prohibemus, quia eius oblatio nullam culpae maculam ingerit que non ex ambientis petitione processit.

Auctoritate Bonifacii patenter ostenditur, quod, sicut nullus precio est inuitandus ad conuersionem, ita nulli pecuniae interuentu ecclesiae largiri oportet ingressum. Auctoritate uero Gregorii datur intelligi, quod pro ingressu ecclesiae non licet pecuniam exigere, sed spontanee oblatam suscipere licet.

Item opponitur illud Apostoli [1.] ad Timotheum, [cap. 5. u. 2.]

Viduas honora, que uere uiduae sunt. Que autem non sunt uere uiduae, id est que suis uel parentum opibus sustentari possunt, non recipiantur, ut ecclesia sufficiat his que uere uiduae sunt.

Item Ieronimus ad Damasum Papam. Clericos autem illos conuenit ecclesiae stipendiis sustentari, quibus parentum et propinquorum nulla suffragantur». Qui autem bonis parentum et opibus sustentari possunt, si quod pauperum est accipiunt, sacrilegium profecto committunt, et per abusionem talium iudicium sibi manducant et bibunt.

Item Prosper in libro de contemplatiua uita, cap. X Pastor ecclesiae his, quibus sua sufficiunt, non debet aliquid erogare, quando nichil aliud sit habentibus dare quam perdere. Nec illi, qui sua possidentes sibi dari aliquid uolunt, sine grandi suo peccato unde pauper uicturus erat accipiunt. De clericis quidem Spiritus sanctus dicit:„Peccata populi mei comedunt.“ Sed sicut nichil habentes proprium, non peccata, sed alimenta, quibus indigere uidentur, accipiunt, ita possessores non alimenta, quibus habundant, sed aliena peccata suscipiunt.

Verum his auctoritatibus prohibentur ab ecclesia suscipi non illi , qui quomdam fuerunt diuites, et omnia reliquerunt, ut Petrus et Mattheus et Paulus , aut pauperibusdistribuerunt, ut Zacheus, aut ecclesiae rebus adiunxerunt, sicutilli, qui predia sua uendentes ponebant precia ante pedes apostolorum, ut essent illis omnia communia: sed illi, qui in domibus parentum residentes uel sua relinquere nolentes ecclesiasticis facultatibus pasci desiderant.

De quibus in eodem libro Prosperi, [c. 10.] subinfertur .

Si quis propter hoc non uult sua relinquere, ut habeat unde uiuat, ut quid accipit, unde rationem reddat? ut quid peccatis alienis sua multiplicat?

Idem : §. 1. Non estmeum dicere, quale peccatum cibos pauperum presumendo suscipiant; qui ecclesiam, quam iuuare depropriis facultatibus debuerant, suis expensis insupergrauant, propter hoc fortassis in congregatione uiuentes, ne aliquos pauperes pascant, ne aduenientes excipiant, autne suum censum cottidianis expensis inminuant.

§.2. Quodsi aliquid de fructibus suis ecclesiae uelud pro ipsa suaei-pensa contulerint, non se preferant inani iactantia illis, quos nichil habentes pascit et uestit ecclesia, quia perfectior est ille, qui se mundi rebus expoliat, aut qui, cum nichil habuerit, nec habere desiderat, quam ille, qui ex multis, que possidet, ecclesiae aliquid prestiterit, ac se de eo, quod prestiterit, forsitan iactat.

Ecce, qui prohibentur suscipi ab ecclesia. Illi uero, qui omnia sua relinquunt, uel pauperibus distribuunt, uelecclesiae rebus adiungunt, et ab ecclesia laudabiliter sunt suscipiendi, et eius opibus sustentandi.

Unde in eodem libro, [cap. 11.] legitur :

Sacerdos, cui dispensationis cura commissa est, non solum sine cupiditate, sed etiam cum laude pietatis accipita populo dispensanda, et fideliter dispensat accepta, quiaomnia sua aut parentibus reliquit, aut pauperibus distribuit, aut ecclesiae rebus adiunxit, et se in numero pauperum paupertatis amore constituit, ut unde pauperibus subministrat, inde et ipse tamquam pauper uoluntarius uiuat.Clerici quoque, quos pauperes natiuitas fecit, cum perfectione uirtutis uitae necessaria siue in domibus suis, siuein congregatione uiuentes accipiant, quia ad ea accipienda non eos cupiditas ducit, sed uiuendi necessitas cogit.

§. i. De talibus uidetur dicere Apostolus: Qui in sacrario operantur que de sacrario sunt edunt, etqui altario deseruiunt cum altario participantur.Qui, nisi hoc de contemptoribus facultatum suarum uelletintelligi, numquam secutus adiungeret: „Ita et Deus ordina-uit his, qui euangelium annunciant, de euangelio uiuere.“De euangelio uiuunt qui nichil habere proprium uolunt;qui nec habent, nec habere aliquid concupiscunt, non suorum, sed communium possessores. Quid est aliud de euangelio uiuere, nisi laborantem inde, ubi laborat, necessaria uitae percipere? Apostolus tamen, qui sic euangelium predicant, ut s necessaria sibi suis manibus ministraret, dese confidenter loquitur: Ego autem nullo horum usussum. Et quare dixerit ', secutusaperuit, dicens: Expedit mihi magis mori quam ut gloriam meam quis euacuet.Euacuari dicit gloriam suam, si ab eis, quibus predicabat, uoluisset accipere uitae temporalis expensam. Nolebat quippe in presenti sui laboris fructum, sed in futuro recipere.

Item ex Concilio Agat en si, [c. 36.] Clerici omnes, qui ecclesiae fideliter uigilanterque deseruiunt, stipendia sanctis laboribus debita secundumseruitii sui meritum per ordinationem canonum a sacerdotibus consequantur.

Multorum auctoritatibus luce clarius constat, quod ab ingressuris monasterium non licet pecuniam exigere, ne et ille, qui exigit, et ille, qui soluit, symoniae crimen incurrat.

Sed adhuc obicitur, qui- ingressuri monasterium pecunias tribuunt, non propositum religionis, sed participationem stipendiorum ecclesiae emunt. Temporalia ergo, non spiritualia ementes , nequaquam symoniaci habendi sunt.

§. 1. His ita respondetur:Non solum qui spiritualia, sed etiam qui temporalia eis annexaprecio accipiunt symoniaci iudicantur. Unde Malachias loquens ex persona Domini: Quis est, inquit, in uobis, qui claudat ostiaet incendat altare meum gratuito ? Non est uoluntas mihi in uobis, dicit Dominus exercituum , et munus non suscipiam de manuuestra. Ostia claudere non est sacri muneris offitium, sed tantumsibi adiunctum.

Item Gregorius scribit uniuersis Yspanis Episcopis :

Audiuimus, dilectissimi, quod nos audisse oportuit, sed audisse profecto non libuit, quosdam scilicet esse sacrorum ordinum professores, qui sub munerum datione uel acceptione Dei ecclesias, uel earum beneficia sibi usurpant. Quod quidem scelus uos iam non dudum acriter correxisse uehementer admiramur; iuste enim uterque corripiendus est et a sanctae liminibus ecclesiae submouendus, et qui pro ecclesiae ambitu munera largitur, et qui ut ecclesiam adeat quicquam presumit accipere. Iste quippe donum Deiemere, hic autem uendere presumit. A sacrilegio quo que hoc facinus non dispar dixerim, cum id, quod sponte et sacro deliberationis arbitrio gratis fieri debuit, sub pecuniae pactione causatur. Quare, fratres karisisimi, que taliter facta sunt curiose refellite, infecta prohibete, uestrisque iussionibus resistentes digno anathematis uinculo percutere non dubitate.

Idem Rotomagensi Episcopo et Gallicis omnibus , Si quis dator uel acceptor Dei ecclesias uel ecclesiastica beneficia (que quidam prebendas uocant) sub pecuniae interuentu susceperit, siue dando emerit, siue accipiendo uendiderit, a Symonis non excluditur perditione. Sed si perseuerans fuerit, perpetua mulctetur dampnatione. Namqui sub religionis obtentu Deo famulari uoluerit, si quid acceperit», et meritum perdit, et beneficio accepto frustratur. Rationis ergo uigore cogitur quod iniuste recepitrestituere, et quicquid turpis lucri gratia receperat non tenere.

Item Gregorius VII. Papa [lib. VI. Reg. in Sinodo, cap. 4.] Si quis episcopus prebendas, archidiaconatus, preposituras uel aliqua ecclesiastica offitia uendiderit, uel aliter, quam statuta sanctorum Patrum precipiunt, ordinauerit, ab offitio suspendatur. Dignum est enim, ut, sicut gratis episcopatum accepit, ita membra eiusdem episcopatus gratis distribuat.

Item ex Concilio Urbani Papae II. habito Aluerniae. Quesitum est de episcopis, qui altaria monasteriis data frequenter redimi pecunia conpellebant, quia quidam symoniacae prauitatis usus in Galliarum partibus iam diutiusinoleuit, ut ecclesiae uel decimae (que uulgari uocabulo apud eos altaria nuncupantur) monasteriis datae sepius ab episcopis sub palliata auarita uenduntur, mortuis nimirum seu mutatis clericis, quos personas uocant. Nos auctore Deo uenalitatem omnem tam ex rebus quam ex ministeriis ecclesiasticis propellentes hoc ulterius fieri auctoritate apostolica prohibemus, sicut etiam prebendas omnes uenundandas interdicimus. Porro quecumque altaria uel decimas ab annis triginta et supra sub huiuscemodi redemptione monasteria possedisse noscuntur, quiete deinceps et sine molestia qualibet eis possidenda firmamus.

§. 1. Saluo utique episcoporum censu annuo, quem ex eisdem altaribus soliti sunt habere.

Idem [in Concilio Placentino, c. 1. et 2.] Ea, que a sanctis Patribus de symoniacis statuta sunt nos quoque et iudicio, et apostolica auctoritate firmamus. Quicquid igitur in sacris ordinibus, uel inecclesiasticis rebus uel data uel promissa pecunia acquisitum est, nos irritum esse et nullas umquam uires obtinere censemus.

Item Augustinus de doctrina Christiana. Totum, quicquid homines habent in terra, omnia, quorum Domini sunt, pecunia uocatur, seruus, uas, ager, arbor, pecus; quicquid horum est pecunia dicitur.

§. i. Ideo autem pecunia uocata est, quia antiqui, quod habebant, in pecoribus habebant.

Item Pascalis Papa. Si quis obiecerit, non consecrationes emi, sed res, que ex consecratione proueniunt, penitus desipereprobatur. Nam cum corporalis ecclesia, ut episco-us, aut abbas, aut tale aliquid sine rebus corporalius in nullo proficiat, sicut nec anima sine corpore corporaliter uiuit, quisquis horum alterum uendit, sine quonec alterum prouenit, neutrum inuenditum derelinquit. Nullus ergo emat ecclesiam uel prebendam, uel aliquid ecclesiasticum, nec pastellum, nec pastum antea uel postea pro huiusmodi soluat.

Item Urbanus [II.] Episcopus , seruus seruorum Dei, dilecto filio L. Preposito ecclesiae sancti Vincentii apud Ticinum, salutem et apostolicam benedictionem. Saluator predicit in euangelio, circa finem seculi pseu-dochristos et pseudoprophetas surgere et multos seducere, et fideles suos in mundo multas habituros pressuras, sedtamen portas inferi non preualituras. Proinde (ut aitApostolus , oportet esse hereses, ut qui probati sunt manifesti fiant) oportet nos cum Propheta ex aduerso consurgere, et murum pro domo Israel opponere, et cum Apostolo per multas tribulationes intrare in regnum Dei, quoniam non sunt condignae passiones huius temporis adfuturam gloriam, que reuelabitur in nobis.

§. i. Igitur, quia innotuisti nobis, quod tibi obicitur, utrum uendere ecclesiasticam rem symoniacum sit, hoc symoniacum esse patenter colligitur ex hoc, quod B. apostolus ait Symoni:„ Pecunia tua tecum sit in perditione s quia existimasti donum Dei pecunia possideri. Donum Dei quippe est Spiritus sanctus, et donum Dei est res ipsius ecclesiae oblata.Et, si bene animaduertis , Symon magus, qui ad fidem accessit non Spiritum sanctum, quo erat ipse indignus(quoniam, ut scriptum est, Spiritus sanctus disciplinaeeffugiet fictum), sed donum eius emere uoluit, ut ex uen-ditione signorum, que per eundem fierent, multiplicatampecuniam lucraretur. Nec Apostolus emptionem Spiritussancti (quam bene fieri non posse nouerat), sed ambitionemquestus talis et auaritiam, que est ydolorum seruitus, ineodem Symone exhorruit et maledictionis iaculo perculit.Quisquis igitur res ecclesiasticas (que Dei donaa Deo fidelibus, et a fidelibus Deo donantur, queque°ab eodem gratis accipiuntur, et ideo gratis dari debent)propter sua lucra uendit uel emit, cum eodem Symone donum Dei pecunia existimat possideri. Ideoque p, quieas q non ad hoc, quod institutae sunt, sed ad proprialucra munere linguae, uel indebiti obsequii, uel pecuniae largitur uel adipiscitur, symoniacus est, cum principalis intentio fuerit Symonis sola pecuniae causa, auaritiauidelicet, id est ydolatria, ut ait apostolus Paulus.Alioquin cur sinodus Calcedonensis DCXXX. episcoporum procuratorem uel defensorem ecclesiae, uel quemquamregulae subiectum adeo per pecuniam ordinari prohibet, ut interuentores quoque tanti sceleris anathematizet, nisiquod eosdem symoniacos iudicet? Quod si prefati militesecclesiae ob huiusmodi scelus taliter percelluntur, nemosapiens negabit, non militantes ecclesiae multo dampnabiliusob hanc causam, id est uenditionis uel emptionis, deberepercelli. Sed beatus predecessor noster Pascalisde consecratione affirmat, quod quisquis eorum alterum uen-diderit, sine quo alterum non prouenit, neutrum nonuenditum derelinquit, ac per hoc eum, qui rem ecclesiaeuendit uel emit, symoniacum esse intelligit.

§. 2.In y nomine uero procuratoris intelligi prefata synodusquemlibet ecclesiasticarum rerum amministratorem, ut, uerbigratia, prepositum, yconomum, uicedominUm; defensorisnomine aduocatum siue castaldum, et iudicem; in subiectoregulae archipresbiterum, archidiaconum, canonicum, monachum uel quemlibet mancipatum ecclesiasticooffitio.

§. 3. Quod uero Spiritum sanctum, quantum in seest, uendat uel emat qui preposituram uel huiusmodi aliquid uendit uel emit, audi Augustinum super Iohannem: „0 quot prepositurasf secernunt! Alterum prepositum habet Cartagini Primianus, alterum inMauritania Rogatus, alterum habet in Numidia ille uelille, quos iam nec nominare sufficimus. Circuit ergoaliquis emere columbam; unusquisque laudat prepositumsuumft, quod uendit, etc. Ecce uenerabilis Augustinus, de prepositurae distractione agens, in nomine columbaesancti Spiritus uenditionem uel emptionem accipit, sicutet omnes huius euangelici capituli tractatores.

§. 4. Pensandum uero est, qua pena mulctentur qui iam Deo et ecclesiaesuae oblata uendunt uel emunt, si cum flagellis eiecti sunt atemplo Dei qui que Deo erant offerenda uendebant uelemebant. Si de offerendorum uenditoribus uel emptoribus dictum est: „Vos fecistis domum patris mei domumnegotiationis et speluncam latronum: quid dicetur de ecclesiae iam oblatorum uenditoribus uei emptoribus ?§. 5, Et ne quis insanus obiciat, marito hoc Dominum tamacerbe uindicasse, quia tunc iUa in Dei templo uendeban-tur, ecclesiasticae uero res modo extra templum distrahan-tur 1attende superius Augustinum non terminantem locum uenditionis uel emptionis prepositorum, sed tantum indefinite dicentem: „Circuit aliquis emerecolumbam; unusquisque prepositum suum laudat, quoduendit; non adiciens, in templum, uel extra templum.Hec contra uenditores uel emptores rerum sacrarumsufficiant.

Item Alexander [II.] Episcopus, seruus seruorum Dei. Lucensis ecclesiae clero et populo in perpetuum. Ex multis temporibus hoc detestabile malum intra uestram ecclesiam inoleuisse cognouimus, ut nulli umquam clerico, quamuis religioso, quamuis scientia et moribus predito, ecclesiasticum beneficium concederetur, nisi ei, qui profano pecuniae munere illud emere studuisset, fiebatque ecclesia et res eius ita uenalis, uelud quedam terrena et uilis merces a negotiatoribus ad uendendum exposita. Quod malum quam detestabile, quantum Deo sanctis que sit contrarium, et sacri canones docent, et fere omnibus manifestum existit. Ista sentencia inuenitur in II. cap. Calcedonensis sinodi.

§. 1. Calcedonense concilium naimque, unum ex principalibus, simili pena condempnat eos, qui ecclesiae beneficium interuentu pecuniae acquirunt, et eos, qui sacram manus inpositionem (per quam Spiritussanctus confertur) mercari dinoscuntur. Utros que enimauctoritate inexpugnabili, illos a beneficio, istos a sacroordine iubet expelli. Unde humani generis redemptoromnes ementes et uendentes de templo eiciens cathedrasuendentium columbas euertit, nummulariorum effudit es, precepti sui auctoritate denuncians et dicens: „ Nolitefacere domum patris mei domum negotiationis.

§. 2. Illudquoque in eodem facto sollicite considerate, quod per totumtextum sancti euangelii nusquam reperitur, Dominum tantaseueritate, tam districta censura iustitiae peccantes corri-uisse, cum non solum eloquio increpans, uerum etiam factoagello de funiculis uerberans omnes eliminauit de templo, aperte demonstrans, quod tales negotiatores non sicut ceteripeccatores sunt corripiendi, sed a templo Dei, id est asancta ecclesia, longius sunt proiciendi. Nam sicut percolumbarum uenditores illi denotantur, qui sacram manusinpositionem uendere conantur, sic per nummularios ecclesiastici beneficii uenditores designantur, qui domum Dei euangelio teste speluncam latronum efficiunt.

§.3. Quapropter ego Alexander, sanctae Romanae ecclesiae et apostolicae sedis episcopus, imo minister indignus, tot et tantamala in multis ecclesiis et maxime in Lucensi ecclesia exiniqua concupiscentia fieri conspiciens, ne sanguis iniquorum a districto iudice de manu nostra requiratur, illa extirpareet penitus eradicare decreuimus. Constituimus itaque etpresenti decreto firmamus (sicut olim nostri decessores fecisse noscuntur), nullum deinceps episcoporum beneficium ecclesiae (quod quidam canonicam, uel prebendas, uocant seu etiam ordines) pro aliquo precio uel munere clericis audeant umquam conferre, sed omnes ministros et Seruitores ecclesiae gratis et absque ulla uenalitate insancta ecclesia studeant ordinare. Nec eligant in domoDomini qui maiores sacculos pecuniae conferant, sed eos, qui moribus et scientia diuites pro offitio suo ipsam ualeant sustentare ecclesiam. Constituimus et eodem modofirmamus, ut nullus cuiuscumque gradus clericus pro ecclesiae beneficio audeat aliquid conferre aut fabricae ecclesiarum uel ins donariis ecclesiarum, siue etiam quodpauperibus sit tribuendum, quia (teste scriptura) qui aliquid male accipit, ut dispenset bene, grauatur potiusquam iuuatur. Quod si aliquis, diuinorum preceptorumet animarum salutis inmemor, prefatum beneficium ecclesiae iniqua cupiditate ductus emere uel uendere temerarioausu presumpserit, sicut in Calcedonensi concilio diffinitum est, gradus sui periculo eum subiacere decreuimus, nec ministrare possit ecclesiae quam pecunia uenalem fieri concupiuit, et insuper terribilis anathematis mucrone perfossus, nisi resipuerit, ab ecclesia Dei, quam lesit, modis omnibus abscidatur.

Item Gregorius Tiomelia XIII. Vendentes et ementes de templo eliminauit Christus, quia uel eos, qui pro munere inpositionem manuum tribuunt, uel eos, qui donum Dei emere nituntur, dampnat.

Item: §. 1. In templo uendentes sunt, qui hoc, quod quibusdam iure conpetit, ad premium largiuntur.Iustitiam enim uendere est hanc pro premii acceptione seruare. Ementes uero in templo sunt, qui, dum hoc quod iustum est, proximo persoluere nolunt, dumque remiure debitam facere contempnunt, dato patronis precioemunt peccatum.

Item Beda [ad cap. 2. Ioannis]. Non solum uenditores sunt columbarum, et domum Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordines, largiendo precium pecuniae, uel laudis, uel etiam honoris inquirunt; uerum hi quoque, qui gradum uel gratiam in ecclesia spiritualem, quam Domino largiente perceperunt, non simplici intentione, sed cuiuslibet humanae causa retributionis exercent contra illud Petri apostoli: Qui loquitur, quasi sermones Dei; qui ministrat, tamquam ex uirtute, quam administrat Deus, ut in omnibus honorificetur Deus. Quicumque ergo tales sunt, si nolunt ueniente Domino de ecclesia auferri, auferant ista de actibus suis, ne faciant domum Dei domum negotiationis.

Res ecclesiae, que uel ex consecratione proueniant, in suum ius uel ui, uel aliquo munere aliquem conuertere non debere, docens sanctus Urbanus ait.

Quisquis res ecclesiasticas (que dona Dei sunt, quoniam a Deo fidelibus, et a fidelibus Deo donantur, queque ab eodem gratis accipiuntur, et ideo gratis dari debent)propter sua lucra uendit uel emit, cum eodem Symonedonum Dei pecunia possideri existimat.

Item Gregorius VII. Peruenit ad nos fama sinistra, quod quidam episcoporum non sacerdotibus propriae diocesis decimas atque Christianorum oblationes conferant, sed potius laicalibus personis, militum uidelicet siue seruitorum, uel (quod grauius est) consanguineis. Unde si quis amodo episcopus inuentus fuerit huius diuini precepti transgressor, inter maximos hereticos et antichristos non minimus habeatur, et, sicut Nicena sinodus de symoniacis censuit, et qui dat episcopus, et qui recipiunt ab eo laici, siue precio, siue beneficio, eterni incendii ignibus deputentur.

Item Pascalis 7 Altare et decimas per pecuniam dare, et Spiritum sanctum uendere symoniacam heresim esse, nullus fidelium ignorat.

Item Innocentius Papa [II. in Sinodo Romana, cap. 2.] Si quis prebendas, uel prioratum, seu decanatum, aut honorem, uel promotionem aliquam ecclesiasticam, seu quodlibet sacramentum ecclesiasticum, ut putacrisma, uel oleum sanctum, consecrationes altariumuel ecclesiarum, interueniente execrabili ardore auariciae perpecuniam acquisiuit, honore male acquisito careat, etemptor atque uenditor, et interuentor nota infamiae percellantur, et nec pro pastu, nec sub obtentu alicuius consuetudinis ante uel post aliquid exigatur, uel ipse darepresumat, quoniam symoniacum est; sed libere absque s diminutione aliqua collata sibi dignitate atque beneficio perfruatur.

De secunda questione et tertia quid sacri canones diffiniant, auctoritatibus hinc inde in medium deductis patefactum est.

Nunc ergo de quarta questione est pertractandum, an paternum crimen huic inputetur, quod eo ignorante constatadmissum f Quod ignorantia hunc excuset, multorum auctoritatibusprobatur.

Ait enim Augustinus , [ep. XLVIII. ad Vincentium]:

Nullius crimen maculat nescientem.

Item [in eadem epistola] Quis locus innocentiae relinquitur, si alienum crimen maculet nescientem?

Item in Affricano Concilio, [c. 14.] legitur: Placuit de infantibus, qui ab hereticis baptizantur, neque suo hoc iudicio fecerunt, cum ad ecclesiam Dei salubri proposito fuerint reuersi, ne parentum error illos inpediat, quo minus promoueantur sacri altaris ministerio

Item in eodem, [c. 24.] Qui apud Donatistas paruuli baptizati sunt, nondum scire ualentes erroris interitum si postquam adetatem rationis capacem peruenerint, agnita ueritate fal-sitatem abhorrentes eorum, ab ecclesia ordine antiquo per manus inpositionem recepti sunt, tales ad suscipiendum munus clericatus non debet inpedire nomen erroris.

Item Leo IV. Ebruino et Adelfrido. Quia presulatus nostri (quod bene nostis) magisterium non solum de sacerdotum, uerum etiam secularium utilitatibus debet esse sollicitum, propterea fraternitatem uestram scire uolumus, hunc presentem presbiterum adsedem apostolicam uenisse, nobisque uiolentiam et excommunicationem suam per ordinem retulisse; quod etiam sine iusto legis tramite illi sua fuisset ablata ecclesia, similiter indicauit, quam alius dato munere sacerdos zelo ductus inuidiae usurpare presumpsit. Inde parentes eius magno dolore conpulsi presbiterum illum, qui suam tenebat ecclesiam, mox conprehenderunt, et oculos eius eruerunt. Tamen ipse sepe dictus sacerdos dicit, quod absque sua uoluntate siue consilio hoc sit peractum. Quod si ita est, ut ipse nobis suo ore testatus est, uobis magnopere pro-uidendum est, ut, si ipse canonice excommunicatus non est, canonica super eum fiat remissio.

Digestis tit. de penis Crimen uel pena paterna nullam maculam filio infligere potest. Namque unusquisque ex suo admisso sorti subicitur, nec alieni criminis successor constituitur. Idque etiam diui fratres Ierapolitanis rescripserunt. Cum ergo de baptizatis ab hereticis Innocentius scribat: "Lex est ecclesiae his , qui ab hereticisbaptizati sunt, per manus inpositionem laicam tantum preberecommunionem, nec ex his aliquem in clericatus honorem uelexiguum subrogare: patet, quod infantes, qui ab hereticisbaptizati sunt, sola excusat ignorantia, ut iuxta illud Affricani concilii ad suscipiendum clericatus offitium non eos inpediatnomen erroris.

Item ex Concilio Tolletano IV. [c. 60.] Iudei baptizati, si postea preuaricantes in Christum qualibet pena dampnati extiterint, a rebus eorum fidelesfilios excludi non oportebit, quia scriptum est: „Filius non portabit iniquitatem patris."

Item Augustinus ad Bonifatium, [epist. XXIII.] Iam itaque, cum homo in se ipso, ab eo, qui genuitalter est effectus, peccato alterius sine sua consensione non tenetur obnoxius. Traxit ergo reatum, quia unus erat cum illo et in illo, a quo traxit, quando quod contraxitadmissum est. Non autem trahit alter ab altero, quando sua unoquoque propria uita uiuente iam est, unde dicatur: Anima, que peccauerit, ipsa morietur. Ut autem possitregenerari per offitium uoluntatis alienae, cum offertur consecrandus, facit hoc unus spiritus, ex quo regeneraturoblatus.

Hinc etiam Gregorius in lib. XXVI . Moralium [c. 8., in cap. 35. Iob.]:

Homini, qui similis tui est, nocebit inpietas tua, et filium hominis adiuuabit iustitia tua. Humana inpietas ei nocet, quem peruertendo inquinat, et rursus eum adiuuat nostra iustitia, quem a prauis actionibus inmutat. Nocere enim uel adiuuare nesciunt ea, que uel a bono corrumpere, uel a malo permutare uon possunt.

Contra Dominus ad Moysen Ego sum Deus zelotes, qui uisito peccata patrum in filios usque in tertiamgenerationem et quartam, " licet non inequalitate iudicii, sed magnitudine clementiae Augustinus hoc dictum asserit, ita dicens: „Intertia et quarta generatione peccata patrum se Dominus comminatur in lege filiis redditurum, non inequalitate iudicii, ut aliipeccent et alii puniantur, sed magnitudine clementiae, dum semperexpectat penitentiam et quod in prima generatione delinquiturnon prius corripit et emendat, nisi tertians et quarta generatio euenerit.

Item sicut Augustinus scribit ad Auxilium Episcopum, [epist. 75.]:

Non inputantur filiis peccata parentum, que post eorum natiuitatem a parentibus committuntur ; nec pro peccatis parentumspirituali pena filii sunt plectendi.

Offitio autem uel beneficio ecclesiae priuari, spiritualis pena est: non igitur hanc ex patris peccato promeretur filius. Item si excusatur, qui ignoranter a symoniaco ordinatur, ut sup. in cap. Urbani legitur, et iste excusandus est, qui perignorantiam symoniace ordinatur.

Sed obicitur illud Gregorii

Ecclesia, que pactione consecrata fuerit, potius execrata quam consecrata dici debet.

Item peccato ciuium thesauri Iericho anathematizati leguntur. Unde Achor , qui regulam auream et quedam alia pretiosa furatus est, de anathemate dicitur tulisse.

§. i. Item peccato Amalechitarum animalia eorum iussa suntinterfici, quibus quia Saul pepercit, audiuit a Samuele : „ Nescis, quia peccatum ariolandi est repugnare, eZ quasi scelus ydololatriaenolle acquiescere?“

§. 2. Item peccato Egyptiorum posses siones eorum grandini traditae, iumenta et primogenita eorum morte consumpta sunt.

§. 3. Item peccato Israelitarum ar $a Domini Phylisteis tradita est. Si ergo que sensu carent, wZ ecclesia, altare, archa Domini, lapides Iericho, uel execrantur, uel peccatoribus traduntur, uel anathematizantur, uel grandine deua-stantur; si ea, que uim intelligendi non habent, ut animaliaEgyptiorum et Amalechitarum, peccatis hominum morte perduntur:patet, quod nullum excusat ignorantia criminis, maxime cum exeo utilitas deferatur ignoranti; ueluti si quispiam de latrocinio etrapina filio suo ignoranti diuicias congreget, non excusaret)filium ignorantia, quin post mortem patris cogatur reddere maleconquisita .

§. 4. Item peccato Achor pZefo Israelitica inmanibus hostium tradita est.

§. 5. Item peccato filiorum Hely populus in manu Phylistinorum corruit.

§. 6. Peccato quoqueplebis electi eorum sepe sunt inpediti, et tandem cum eis prophetaeducti sunt captiuffi.

§.7. His ita respondetur. Insensibilia et irrationabilia peccato hominum uel execrantur, uel anathematizantur, uel morte perduntur, non participatione peccati, sedcausa sacramenti, uel detestatione peccati, uel flagello delinquentium. Causa sacramenti, ut thesauri Iericho et animaliaAmalechitarum. Iericho enim luna interpretatur, et significatistum mundum. Amalechitae interpretantur lingentes sanguinem, et significant cupidos, et auaros, et demones. Israelitae interpretantur uiri uidentes Deum, significant multitudinem sanctorum. Lapides ergo et thesauri Iericho anathematizantur, animalia Amalechitarum interfici iubentur ad examinandam cupiditatem Israeliticae plebis, et ut signaretur s, quod muri uiciorum, ethuius mundi thesauri, qui per lapides et thesauros Iericho designantur, irrationabiles quoque uiciorum motus, qui per animaliaAmalechitarum intelligunlur, non debent transire in sortem sanctorum. Animalia uero fEgyptiorum, et possessiones eorum, et primogenita, grandine et morte consumpta sunt, ut in illispunirentur, quorum felicitate letabantur, et ut daretur intelligi, quod mundus peribit et substantia eius. Sed et terra Israelitarum in salsuginem uersa est, et segetibus eorum imbresaduersffi sunt, animalia eorum sterilitate et morbo confectasunt, ut auctorem suum, quem per beneficia cognoscere noluerunt, saltim inter suplicia sentirent. In detestatione uero peccatipecunia Symonis dampnata est, cui dictum est: „ Pecunia tuatecum sit in perditione, quia existimasti donum Dei pecuniapossideri ) In detestatione quoque eiusdem criminis altare etecclesia, que per symoniam consecrantur, non tam consecrariquam execrari dicuntur ", quia qui interuentu pecuniae oleumconsecrationis effundit non consecrare, sed execrare credendus est. Hinc est, quod B. Gregorius ecclesias ab Arrianis consecratas iterum consecrari precepit, quia sanctificationem consecrationis que non nisi in fide Trinitatis perficitur, prestare nonpoterant qui fide carebant. Archa uero et prophetae peccatosuorum ciuium hostibus traditi sunt. Electi quoque, qui murmureeorum inpediti sunt, non in penam criminis, sed in experimentumet exemplum patientiae hec passi sunt.

§. 8. Item populus, quipeccato Achor et filiorum Hely in manibus hostium traditus est, significat, subditos corporaliter flagellari, ut inter ipsa flagellaPrelatorum peccata feriantur, sicut Achor sorte deprehensuslapidibus obrutus est.

§. 9. Sic et nauicula Ionaepericlitatur, ut fugitiuus sorte deprehensus, fluctibus inmergeretur. Aliquandopro meritis Prelatorum deprauatur uita subditorum, ut prelatissuis subditi fauentes ad malum cum eis simul corruant, sicut filiiIsrael, diu portantes peccata sacerdotum, tandem cum eis ceciderunt in manibus hostium. Item Dauid populum numerauit, quopeccato gladius Domini deseuit in populum. „Sed in latagente gloria regis est, in diminutione plebis contricio principis .Qui ergo de numerositate suae gentis superbiuit, iure in eiusdiminutione punitus est.

§. 10. Item paruulos Sodomitarum non excusauit ignorantia, quin pro paterno scelere celesti igneconsumerentur; sed hoc igne pena illis diminuta est, quibus successio paterni sceleris est adempta. Pariter etiam demonstratum est, peccatis parentum paruulos aliquando corporaliterflagellari. Illud idem intelligendum est de paruulis, qui peccatoDat an et Abiron uiui descenderunt ad inferos,

§. 11. Item Cam peccante filius eiils Canaam maledicitur; Iezi delinquente lepra transmittitur ad posteros. Iudeis clamantibus: Sanguis eius super nos et super filios nostros, reliquiae eorum penae mortis „ Christi addictae sunt. Achab quoquepeccante posteri eius regni solium amiserunt, et qui de eius seminein regno ludae nati sunt, usque ad purgatam labem illius familiae a genealogia Domini exclusi sunt. Odium quoque Esau(ut Malachias testatur ) transiuit ad Ydumeos. Quibus p omnibus colligitur, quod ignorantia peccati non excusat aliquem. §. 12. Sed his exemplis non probantur teneri peccato aliorumnisi imitatores nequiciae eorum. Quicumque enim de semineEsau et ceterorum ad Deum conuersi paternam malitiam detestatisunt, non odium, sed Dei clementiam experti sunt.

Item ut ait Ambrosius [sermone XI.]:

"Turbatur nauicula Petri, in qua erat ludas, quia, qui suis meritis erat firmus, turbatus est alienis .“

Ignorabat autem Petrus peccatum ludae. Non ergo ignorantia excusauit illum, sed turbatio hec non peccaticoinquinatio, sed corporalis persecutio intelligitur, quia meritismalorum nonnumquam adeo boni premuntur, ut eorum turbetur infirmitas . Non itaque his auctoritatibus symoniaci probantur, pro quibus ignorantibus pecunia data est. Non ergo potestprobari iste reus criminis, cuius non habuit conscientiam.

§. 1. Notandum quoque est, quod non omnisignorantia aliquem excusat. Est enim ignorantia alia facti aliaiuris. Facti alia , quod non oportuit eum scire , alia, quodoportuit eum scire. Quod non oportuit eum scire, sicut aitApostolus : , , Si quis infidelium uocauerit uos ad cenam , quicquid uobis appositum fuerit comedite, nichil interrogantes.Si quis uobis dixerit, hoc ydolis immolatum est, nolite comedereEcce quod uocatum ad cenam non oportebat scire, carnessibi appositas ydolis fuisse inmolatas. Quod oportuit eum scire, sicut ignorantia ludeorum et reliquorum infidelium, qui ea, quea prophetis de Christo fuerant prenunciata, adhuc ignorantesse conpleta, unde a Iudeis adhuc expectatur uenturus. Hec neminem excusat.

§. 2. Item ignorantia iuris alia naturalis , alia ciuilis. Naturalis omnibus adultis dampnabilis est; iusuero ciuile aliis permittitur ignorare, aliis non. Iuris ciuilisignorantia nemini obest in dampno uitando, si negotium inde contigerit, ut, si minor pecuniam dederit filio familias, repetit; inmaiore uero quasi delictum est.

§. 3. Item si successionem tibietiam maiori delatam cum alio sine iudice diuidas, putans testamentum iure subnixum, cum non esset, solidam successionem obtinebis ; uel si id, quod nullo iure debuisti, aut iure naturalinon debuisti, sed ciuili, tamquam ex cyrographo soluas aut promittas, repetis; non ita, delictum. Nam si putat rem suam sibi per legem licere rapere, incidit in constitucionem; SY in tantam s.

Inperator Valentinianus Augustus. Si quis in tantam furoris audaciam peruenerit; ut possessionem rerum apud fiscum uel apud quoslibet homines constitutarum ante euentum iudicialis arbitrii uiolenterinuaserit, dominus quidem constitutus possessionem, quamabstulit, restituat possessori, et dominium eius rei amittat.Sin uero alienarum rerum possessionem inuasit, non solumeam possidentibus reddat, uerum etiam estimationem earundem rerum restituere conpellatur.

In hoc autem non fuit ignorantia iuris, sed facti, et illius, quod non oportuit eum scire. A reatu ergo criminis excusat eum ignorantia paterni delicti, quod etsi oportuisset eum scire, infirmitate tamen etatis deprehendere non poterat.

Quod uero quinto loco queritur, an liceat ei esse in ecclesia, uel fungi ordinatione, quam paterna pecunia est assecutus, auctoritate diffinitur Urbani, qui scribens de symoniacis ait inter cetera [in Concilio Placentino, c. 5. et sequentibus, itemque in Concilio Romano]:

Quicumque sane cupiditate parentum, cum adhuc par-uuli essent, ecclesias uel ecclesiarum partes per pecunias adepti sunt, postquam eas omnino dimiserint, si canonice ineis uiuere uoluerint, pro misericordia eos ibidem esseconcedimus, neque pro hoc facto a sacris ordinibus illosremouemus, si alias digni inueniantur.

§. 1. Illi uero, qui perse ipsos, cum maioris etatis essent, nefanda cupiditate ductieas emerunt, si in aliis ecclesiis canonice uiuere uoluerint, seruatis propriis ordinibus pro magna misericordia ibi eosministrare permittimus. Quod si ad alias fortassis transferrinon poterint, et in eis canonice uiuere promiserint, minoribus ordinibus contenti ad sacros ordines non accedant, salua tamen in omnibus apostolicae sedis auctoritate.

§. 2. Si qui tamen ante emptionem catholice ordinati sunt, cumea, que emerunt, dimiserint, et uitam canonicam egerint, insuis gradibus permittantur, nisi forte eiusmodi ecclesia sit, ut ibi primum locum debeant obtinere. Primum enim, uelsingularem, uel prepositurae locum in emptis ecclesiis eos habere non patimur.

Hoc autem eum non in preiudicium canonum, sed ex misericordiae dispensatione dixisse, ex epistola eiusdem colligitur, missa Vitali Presbitero in hec uerba:

Eos, qui ecclesiam emerunt, si persona talis fuerit, quam uita commendet, uidelicet ut in monasteriis uel canonicis regulariter uiuat, in sui honoris offitio misericorditer condescendendo ministrare concedimus, absque tamen sanctorum canonum preiudicio.

Ex hac itaque auctoritate colligitur, quod ignorantia tales excusat a reatu criminis, ut supra dictum est, non a fructu emptionis, cum in ecclesiis, quas parentumpecunia adepti sunt, non nisi postquam eas omnino dimiserint et ex misericordia ibidem eis esse conceditur. In quo patet, quod etsi illis ignorantibus symoniae peccatum sit admissumfructum tamen paternae emptionis reportare non possunt. Quod uero a crimine excusentur, hinc patet, quia pro hoc facto a sacris ordinibus non remouentur. Si enim illius criminis participes essent, ad sacros ordines conscendere non possent. Illud idem intelligendum est de eo, qui per pecuniam est adeptus sacerdotii dignitatem, non episcopo, sed cuidam ex principibus eius datam;utroque tamen, ordinatore uidelicet et ordinato, hoc ignorante.

Urbanus II. scribit Alberto Metensi Episcopo :

Presentium portitorem, quem parentum incuria, per pecuniam non episcopo, sed cuidam principum eius datam, inuitum sacerdotii dignitatem obtinuisse significasti, licet sancti canones deponendum esse testentur, quia tamen, culpam istam nesciens et coactus commisit, et quia ab eodem ordine ut deponeretur suplicauit ultroneus, ex consideratione discretionis (que mater est omnium uirtutum) magis quam ex rigore canonum, misericordiae uiscera adhibendo, ipsum in eodem ordine esse fraternitati tuae consulimus; ita tamen, ut, si ecclesia illa, cui deseruit, sacerdotum penuriam non patitur, suspensus a sacerdotali offitio permaneat. Quod si fortasse ecclesiae utilitas exegerit, ut curam regiminis assumat, liceat ei ex concessione episcopi sui fratrumque obedientia sacerdotali offitio fungi.

Quid uero de his fieri debeat, qui ignoranter a symoniacis ordinati sunt (quod sexto loco quesitum est), supra, in capitulo uidelicet Urbani, quod sic incipit: „Si qui a symoniacis non symoniace ordinati sunt requiratur. Nunc autem de illis queritur, qui non pro ordinatione pecunias offerunt, sed proelectione, ut uel decretum electionis fiat, uel ut subscriptione confirmetur , uel ut electioni non resistatur, aliquibus premia largiuntur, an eorum electio uiciosa sit indicanda? Non enim uidentur Spiritus sancti donum emere qui non pro consecratione, sed pro electione munera largiuntur, cum nullius spiritualis gratiae aliquos faciat electio participes. Sed sicut ecclesiasticarum rerum emptores symoniaci iudicantur, quia ecclesiasticis offitiis ita adiunctae sunt, ut alterum sine altero alicui non proueniat, ita, quia per electionem uenitur ad consecrationem, perinde symoniacus habetur, qui pro electione premia largitur, ac si pro consecratione munera dedisset.

Unde Simacus scribit Cesario Episcopo, [epist. I. c. 5.]:

Si quis autem episcopatum desiderat, data pecunia potentes personas minime suffragatrices sibi adhibeat, nec ad decretum sibi faciendum clericos, uel ciues ad subscribendum adhibito cuiuslibet generis timore conpellat, Uel premiis quibuslibet exhortetur.

Item Gregorius Salonis consistentibus, [lib. V. ep. 26.] Ego autem uestrae dilectioni prouidens, et meae animae omnipotentis Dei iudicium pertimescens, eiusdem Maximi causas subtiliter exquiri desidero, si nullis criminibus pressus, que sacro ordini contradicunt, si non persymoniacam heresim, id est premia quibusdam se eligentibus prebendo, ad sacerdotale pertingere conatur offitium. Tunc enim liber pro uobis apud Dominum intercessorerit, si non obligatus de suis ad locum intercessionis uenerit.

Item Gregorius Siagrio Episcopo Augustudunensi [et aliis Episcopis, lib. VII. epist. no.] Sicut is, qui inuitatus rennuit, quesitus refugit, sacris altaribus est admouendus, sic qui ultro ambit uel Oportunum se ingerit est proculdubio repellendus. Nam qui sic nititur ad altiora conscendere, quid aliud agit, nisi ut crescendo decrescat, et ascendendo exterius interius in profundum descendat? Itaque, frater karissime , in sacerdotibus ordinandis sinceritas uigeat; sit simplex ets sine uenalitate consensus; pura preferatur electio, ut ad summam sacerdotii non suffragio uenditorum prouectus, sed Dei credatur iudicio esse.

Si autem pecunia promissa fuerit uel soluta, electo uel ordinato penitus ignorante, nec eo modo ad electionem uel ordinationem peruenerit, ei nullatenus obesse uidetur, nec ad reatum criminis pertinet cuius conscientiam non habuit, nec ad electionis uel ordinationis cassationem, ad quam alias non per prauam illorum cupiditatem peruenisse docetur.

Nunc autem de septima tractandum est questione , an renuncians suae heresi sit recipiendus in episcopali dignitateuel non?

De his ita scribit Ciprianus ad Stephanum [lib. II. epist. i.]:

Si qui presbiteri et diaconi in ecclesia catholica prius ordinati fuerint, et postmodum perfidi et rebellesextiterint contra ecclesiam, uel apud hereticos a pseu-doepiscopis et antichristis contra Christi dispositionemprofana ordinatione promoti sunt, et contra altare atque s diuinum uerbum sacrificia foris falsa et sacrilega offerre conati sunt, eos quoque hac conditione suscipiconuenit, cum reuertuntur, ut communicent laicis, etsatis habeant, quod admittuntur ad pacem, qui hostes pacisextiterint; nec debere eos reuertentes ea apud nos ordinationis et honoris arma retinere, quibus contra nos rebel-lauerunt.

Item ex VII. Sinodo. Si quis omnem traditionem ecclesiasticam scriptam uel non scriptam uiolat, anathema sit.

§. 1. Omnis episcopus, aut presbiter, aut diaconus, conuictus quodpro muneribus ordinationem dederit uel acceperit, a sacerdotio cadat.

§. 2. Sed dicunt quidam, quia penitentiamagimus pro peccato, et Deus indulget illud; ita et ego dico, quia omnem penitentiam recipit Deus, et indulget per penitentiam peccata., que iam facta sunt. Noui enim, quodDauid fornicatorem et homicidam per penitentiam receperit Deus, et dixerit de eo: „Inueni uirum secundumcor meum.“ Noui rursum eundem audientem a Deo:„Non edificabis mihi domum, quia uir sanguinum es.“ ScioManasse per confessionem dimissam inpietatem suam.Scio meretrices et telonarios per penitentiam receptos, nullum tamen horum s, qui ante baptismum peccauit, sacerdotibus connumeratum. Scio quosdam, dum essentin mundo, in multa fornicatione mansisse, monachos uerofactos quasi luminaria mundi resplenduisse; nullum tamenad sacerdotium ascendisse. Quod, etsi rarof contigit nulla tamen lex ecclesiae fuit. Nouimus primum peccatricem Mariam; post conuersionem, quamuis sancta et casta, tamen inter diaconissas conputata non est. Sedquid hoc dico? Sequens sanctos apostolos et uenerabilesPatres cum omni fiducia clamo: Quod qui per symo-niam ordinatus est, siue episcopus, siue presbiter, siuediaconus, alienus est a sacerdotio, neque enim uenalis estgratia Spiritus sancti; Cayphae traditio et adinuentio Symonis a sancto sacerdotio est aliena.

§. 3. Et si in fornicationem lapsus aliquis post baptismum, in sacerdotiumnon recipitur; canones enim hoc prohibent. Si quis uerocum hoc peccato ad sacerdotium prouectus est, cognitusdegradetur. item:

4. Ipsum, qui per pecuniam ordinatus est, confiteor, quia per penitentiam recipit Deus. Bonus est in omnibus, et aperta uiscera eiusomni homini penitenti. Sed quoniam iuxta Apostolumoportet episcopum esse inreprehensibilem, quicumque perpecuniam uel ordinauit°P aliquem uel ordinatus est, abomni sacerdotio sit alienus.

§. 5. Tarasius+t patriarchadixit: Quicumque per pecuniam++f uel ordinant, uel ordina-uerunt, uel ordinantur q, uel ordinati sunt episcopi, uel presbiteri, uel diaconi, uel quilibet de numero sacerdotali, repellantur omnino a sacerdocio, sicut Symon magus aPetro. Quicumque per pecuniamftt? dispensationemuel curam sortiti sunt monasteriorum uel ecclesiarum, uelreligiosarum domorum, ierocomiorum, seniorum, orphanotrophiorum, cum depositione expellantur a dispensatione illa et cura. Qui post baptismum cadens in fornicationem ordinatus est, si postmodum confessus fuerit, cesset a ministerio; si uero conuictus ab aliquo, deponaturomnino.

§. 6. Percussor episcopus, aut presbiter, autdiaconus per se uel per alium aliquem, quasi timeri per hocuolens, deponatur,

item: §. 7. Qui per seculares potestates ordinatus fuerit aut ecclesiam obtinuerit, deponatur;si uero religiosam++++ domum, expellatur.

Item ex Concilio Mei densi, c. 43. Cauendum est et summopere studendum, ac per uirtutem Christi sanguinis interdicendum et episcopis et regibus, et omnibus sublimioribus potestatibus, atque cunctis fautoribus et electoribus quorumcumque atque consen-soribus, seu ordinatoribus m gradu ecclesiastico, ut nemoper symoniacam heresim regiminis locum obtineat quacumque factione, calliditate, promissione, seu commoditateaut datione per se aut per submissam personam.]

Item de eadem Sinodo [VII., actione i.] Conuenientibus apud Nicenam Bithiniae, et consedentibus Petro archiepiscopo, et Petro presbiteroet abbate monasterii sancti Sabae, locum tenentibusAdriani Papae, et Tharasio archiepiscopo Constantinopoli-tano, et Iohanne et Thoma apocrisariis apostolicarumsedium orientalium, et ceteris episcopis, episcopi Siciliaedixerunt: Dignum est, ut de futuris inquiramus.

§. 1. Item Basilius episcopus Anchirae dixit: Constitutio ecclesiastica habet canonice tradita ab antiquo a sanctis apostoliset successoribus eorum, sanctis Patribus nostris etmagistris, et sanctis uniuersalibus sex sinodis, et localibussinodis orthodoxis, ut qui ab aliqua heresi reuertuntur adorthodoxam fidem et traditionem catholicae ecclesiae, scripto negare debeant heresim suam et confiteri catholicam fidem.

§. 2. Item Tharasius patriarcha dixit: Videturuobis, ut sedes suas recipiant qui ab heresi reuertuntur?

§. 3. Religiosissimi monachi dixerunt: Sicut receperuntuniuersales sinodi sex ab heresi reuertentes, ita et nosrecipimus.

§. 4. Sancta sinodus dixit: Placet omnibus nobis °. Et iussi sunt Basilius episcopus Anchirae, et Theodorus episcopus Mirreae ciuitatis, et Theodosius s sedere in gradibus suis et sedibus.

§. 5. Item Constantinus episcopus Cypri dixit: Non oportet nos, qui episcopi sumus, indigere doctrina, sed aliorum esse doctores.

§. 6. Item Tharasius episcopus dixit: Malorum f doctorummala doctrina. Ecclesia de malis doctoribus sacerdotesnon recipit.

§. 7. Item Iohannes apocrisarius orientalium sedium dixit: Heresis separat omnem hominem ab ecclesia.

§. 8. Item Tharasius episcopus dixit: Ecce multi canofiicilibri, et sinodici, et paterni lecti sunt, et ab heresi reuertentes docuerunt nos recipere, si alia aliqua causaftf non est in eis.

§. 9. Item Petrus ff apocrisarius Papae dixit: Romae exiliatus est Macharius hereticus a sancta sextaSinodo, et quadraginta dierum inducias dedit illi pater noster Benedictus Papa, et cottidie mittebat ad eum Bonifatiumconsiliarium suum, et instruebat eum conmonitoriis uer-bis ex diuina scriptura, et nullatenus uoluit emendari. Hocautem faciebat, ut eum reciperet in suo ordine.

§. 10. Item Tharasius patriarcha dixit: Quid dicitis de Ana-tholio? Nonne etiam in quarta Sinodo factus estprinceps? et ecce ab inpio Dioscoro ordinatus est. Etnos igitur recipiamus eos, qui ab hereticis ordinatisunt, sicut Anatholius receptus est.

S. 11. Item: Vereuox Dei est, quoniam non moriuntur filii pro patribus, sed unusquisque in suo peccato moritur P; et 1 quoniamordinatio ex Deo est.

§. 12. Item Tharasius patriarcha dixit:Audiuimus mandata paterna. Quid igitur? oportet recipereab hereticis ordinatos?

§.13. Sancta sinodus dixit: Audiuimus, domine, et oportet nos recipere.

§. 14. Tharasius patriarcha dixit: Plures eorum, qui in sexta Sinodo conuenerunt, a Sergio, Pirro, Petro, Paulo ordinati sunt, qui fuerunt principes hereseos Monoscelitarum, quoniam isticontinuatim in Constantinopolitanasede sederunt, et ab ultimoeorum, Petro scilicet, usque ad sextam sinodum non fuerantplus quam duodecim anni. Thomas uero, et Iohannes, et Constantinus ab hereticis illis archiepiscopi facti sunt, ettamen propter hoc non sunt reprobati.

§.15. Sancta sinodus dixit: Hoc manifestum est.

§. 16. Constantinus episcopus Cipri dixit: Sufficienter ostensum est, quod ab hereticisuenientes recipiendi sunt. Si uero quis sponte ad hereti-cum uadit et accipit ordinationem, non recepiatur.

§. 17. Item Tharasius patriarcha dixit: Et ego refuto eos, qui obhuiusmodi causam ad fidei subuersionem ordinati sunt, etmaxime, cum presentes essent orthodoxi episcopi, a quibuspoterant ordinari. Sic est paternus intellectus. Si uerosinodalis consonantia fuerit, et unitas ecclesiarum deorthodoxis, qui presumpserit ab inmundis hereticisordinari, depositioni subiaceat. Sancta sinodus dixit: Hocest iustum iudicium.

Ex hac auctoritate datur intelligi, quod qui ab unitate catholicae fidei in hereticorum societatemtransierit , ut de manibus eorum ecclestiasticae dignitatis sacramenta percipiat, uel qui contemptis orthodoxis ab hereticis ordinaridesiderauerit, etsi postea suae abrenuncians heresi ad ecclesiamredierit, offitio tamen accepto fungi non poterit. Auctoritateuero Cipriani prohibentur ab administratione ecclesiastica, quiintra catholicam ecclesiam ordinati ad fidei inpugnationem dila-buntur. Porro symoniaci nec ab hereticis ordinantur ad fideisubuersionem, nec intra ecclesiam catholicam ordinati aduersusfidem armantur. Quamuis enim nonnullos per pecuniam ordinent, non tamen fidem inpugnant, nec gratiam Spiritus sancti uenalempredicant. Unde cum heresim suam ueraci penitentia detestatifuerint, premissis auctoritatibus non prohibentur recipi in suis | gradibus. Verumtamen capitulo illo Nicenae sinodi : , , Siquis per pecuniam etc. et illo alio septimae sinodi, , , Si quisomnem traditionem etc. et Innocentii , et aliorum multorumauctoritatibus inreparabiliter dampnari iubentur.

Hinc etiam Leo IV. Episcopis Brittanniae.

Requiritis de his, qui turpissimo lucro columbas in templo Domini uendere non pertimescunt, et sua actainproba temeritate Symonis heresi coniungunt °, utrumpossint in ordine penitentiam agere, an tantummodo extraordinem et sacerdotalem fieri gradum? Quod nosquidem conuictis et his, qui tam detestabile nefas (quodiam multis est dampnatum conciliis} peregisse noscuntur, nulla possumus penitentia subuenire, et tot spiritualibus Patribus obuiare, sed in illorum Patrum me sententia conuenire omnibus certum sit.

Nisi rigor disciplinae quandoque relaxetur ex dispensatione misericordiae. Multorum enim crimina sunt dampnabilia, que tamen ecclesia tollerat pro tempore, pro persona, intuitu pietatis, uel necessitatis, siue utilitatis, et proeuentu rei . Pro tempore: sicut Gelasius, qui, cum necessitate temporis uideret Italicam ecclesiam propter bellifamis que incursionem fere omnium clericorum offitio destitutam, adeo ut plerisque populis subsidia regendarum deessent animarum, concessit de monachis uel de laicis clericos assumi, itadicens [Episcopis per Lucaniam, epist. I. c. i.];

Necessaria rerum dispositione constringimur, etapostolicae sedis moderamine conuenimur sic canonumpaternorum decreta librare, ut ea que presentiumnecessitas temporum restaurandis ecclesiis relaxandadeposcit, diligenti consideratione (quantum potest fieri)temperemus.

Item: „ Priscis igitur, etc. Require supr. in tractatu ordinandorum. Item Innocentius Papa, cum pronecessitate temporis, ne nimium scandalum esset in ecclesia, ordinatos a Bonoso heretico susciperet, ait in decretis suis, [epist.XXII. ad Episcopos Macedoniae, c. 5.]:

Quod pro remedio ac necessitate temporis statutum est constat primitus non fuisse. Quod ergo necessitaspro remedio reperit, cessante utique necessitate debetcessare pariter quod urgebat, quia alius est ordo legitimus, aliud, quod usurpatio ad presens fieri tempus inpellit.

Similiter ex dispensatione in Ni ceno Concilio [c. 8.] de Nouatianis statutum est, ut ad ecclesiam redeuntesordinentur:

Si qui uoluerint uenire ad ecclesiam catholicam ex Nouatianis, placuit sancto concilio, ut ordinentur et sic maneant in clero, Ante omnia autem hanc ab eis confessionem per scripturam exigi oportet, ut fateantur secommuni consensu catholicae ecclesiae statuta obseruaturos.

Quociens cordis oculus nube erroris obductus supernae illustracionis lumine fit serenus, magna cautela nitendum est, ne latenter auctor scismatis irruat, et abunitatis radice eos, qui ad eam reuersi fuerint, telo iterumerroris abscidat, Et ideo postquam ego N. ciuitatisepiscopus, conperto diuisioms laqueo, quo tenebar, diutina mecum deliberatione pertractans, prona et spontanea uoluntate ad unitatem sedis apostolicae diuina gratiaduce reuersus sum, et ne non pura mente, sed simulate s reuersus existimer, spondeo sub ordinis mei casu et anathematis obligatione, atque promitto tibi N. et per te sancto Petro, apostolorum principi, atque eius uicario N.beatissimo uel successoribus eius, me numquamquorumlibet suasionibus uel quocumque alio modo ad sci-sma, de quo redemptoris nostri gratia liberante ereptussum, reuersurum; sed semper me in unitate sanctae ecclesiaecatholicae et communione Romani Pontificis per omnia permansurum. Unde iuratus dico per Deum omnipotentem, et hec sancta quatuor euangelia, que inmanibus meis teneo, et salutem N.° dominorum nostrorumrempublicam gubernantium, me in unitate, sicut dixi, ecclesiae?, ad quam Deo propitio sum reuersus q, etpommunione Romani Pontificis semper et sine dubio permanere. Quod si (quod absit) ab hac me unitate aliquaexcusatione uel argumento diuisero, periurii reatum incurrens eternae penae obligatus inueniar, et cum auctorescismatis habeam in futuro seculo portionem. Hanc autemconfessionis promissionisque meae cartulam N.notario meo cum consensu presbiterorum et diaconorumet 199 u clericorum, qui me in hac unitate obligantes sein suprascriptis omnibus prona similiter uoluntate secuti atque propriis manibus subscripti sunt, scribendamdictaui, et propria manu subscribens tibi tradidi. Actain loco N.y, die illa, et consulibus suprascriptis.Subscriptio episcopi. Ego episcopus ciuitatisN. 212 cc hi confessioni promissionique meae prestito deconseruandis suprascriptis omnibus sacramento subscripsi.

Ceterum ex canonum rigore contra scribit Felix Papa [III.] omnibus Episcopis , [epist. I. c. 5.]:

Qui in qualibet etate alibi quam in .ecclesia catholica aut baptizati, aut rebaptizati sunt, ad ecclesiasticam miliciam prorsus non permittantur accedere. Quibus satis debet esse, quod in catholicorum numero sunt recepti. Quoniam de suo ordine et communione uidebitur ferreiudicium quisquis hoc uiolauerit institutum, uel qui nonremouerit eum, quem ex eius cetu ad ministerium clericale obrepsisse cognouerit.

Pro persona: sicut B. Gregorius scribens Ianuario Episcopo, [lib. VII. Indict. 2. epist. 1.] ait ;

Tanta nequicia ad meas aures de tua senectute peruenit, ut eam, nisi adhuc humanitus pensaremus, fixa iam maledictione feriremus.

§. i. Et quidem penae fueratin te sententia iaculanda; sed quoniam simplicitatemtuam cum senectute nouimus, interim tacemus.

Pietatis intuitu: sicut de illitteratis et corpore uiciatis Gelasius ait [Episcopis per Lucaniam, epist. I.c. 18.]

Si qui uel propria 1 temeritate uel incuria presidentium tales suscepti sunt, nichil ultra promotionis accipiant, satisque habeant, hoc sibi pronimia miseratione concessum.

Necessitatis intuitu: sicut Ylarius Papa, qui, cum de quodam episcopo preter noticiam e ordinato metro-politani in utroque graue scandalum fieret, ait in epistolasua [ad Ascanium et uniuersos Episcopos Tarraconensisprouinciae]:

Quoniam quicquid ab alterutra parte est indicatumomni uidemus peruersitate confusum, temporum necessitate perspecta hac ratione decreuimus ad ueniam pertinere quod gestum est, ut deinceps preter noticiam nullusuel o consensum metropolitani ordinetur antistes.

Item Innocentius [Episc. Macedoniae, ep. XXII. c. 6.] Quociens a populis aut a turba peccatur, quia in omnes propter multitudinem uindicari non potest, inultumsolet transire. Priora ergo dimittenda dico Dei iudicio, et de reliquo maxima sollicitudine precauenda.

Item ex epistola Cirilli missa Maximo Diacono Antioceno Didici a diligendo mihi Paulo monacho, quia recusat pietas tua usque hodie communionem reuerentissimi episcopi Iohannis amplecti, pro eo, quod quidam in Antiocenaecclesia male adhuc cum Nestorio uel sentiant, uel iam senserint quidem, sed forsitan resipuerint. Probet igiturtua modestia, utrum aliquando colligi nude ac inreue-renter cum Nestorio sentiant et inuicem colloquantur;licet aliquando cauteriatam habuerint conscientiam, colligantur autem nunc acta penitentia super his, inquibus subrepti sunt, quamuis confiteri fortassis reuereanturexcessum.

§. i. Ut autem non existimemur amarecontentionem, amplectamur episcopi reuerentissimi Iohannis communionem, indulgentes ei, et causa dispensationiseius negotium non subtilius uel districtius siue uehe-mentius erga se recognoscat agitari. Dispensationis enimgratia (sicut dixi) eget negotium multum.

Idem ad Ianuarium Presbiterum et Archimandritam. Dispensationes rerum nonnumquam cogunt parum quidem a debito quosdam foras exire, ut maius aliquid lucri faciant, Sicut enim hii, qui mare nauigant, tempestateurgente nauique periclitante anxiati quedam exonerant, ut cetera salua permaneant, ita et nos, cum non habemussaluandorum omnium negociorum penitus certitudinem, despicimus ex his quedam, ne cunctorum patiamur dispendia.

Utilitatis intuitu : sicut in Meldensi Concilio, [c. 64.] perhibetur de filiis uirginum per mmraptarum et sic ad coniugium raptorum applicatarum :

Tali coniugio generati ecclesiasticis ordinibus non applicentur, nisi forte eos aut maxima ecclesiae utilitas uelnecessitas postulet, uel euidens meritorum prerogatiua commendet.

Huic Petrus concordans ait: „In ueritate conperi, quia non est personarum acceptor Deus, etc.

§. 1. Pro eu en tu etiam rei quedam in ecclesia tollerantur, sicut Leo ait in decretis suis de laicis subito contra decreta canonumordinatis episcopis, [ep. LXXXV. al. LXXXVII. c. 1. Episcopis Africae]:

Exigunt causae, ut non solum in tales presules, sed etiam in ordinatores eorum conpetens ultio proferatur. Sed circumstant nos hinc mansuetudo misericordiae , hinc censura iusticiae, ut credamus quedam delicta utcumque tolleranda, quedam uero penitus amputanda. Illos ergo, quorum prouectio hoc tantum reprehensionis incurrit, quodex laicis ad episcopale offitium electi sunt, locum suum tenere permittimus, non preiudicantes apostolicaesedis statutis, nec beatorum Patrum regulas soluentes, quia remissio peccati non dat licentiam delinquendi, necquod potuit aliqua ratione concedi fas erit amplius inpunecommitti, ne quod ad tempus pia lenitate concessimusiusta post modum ultione plectamus.

Idem ad Mauros episcopos Maximum quoque ex laico, reprehensibiliter licet ordinatum, tamen si Donatista iam non est et a spiritu scismaticae prauitatis alienus est, ab episcopali, quam quoquo modo adeptus est, non repellimus dignitate, ita ut ipse libello ad nos directo catholicum se esse manifestet.

Idem [ibidem initio c. 3.] Donatum autem Seiacensem ex Nouatiano (ut conperimus) cum sua plebe conuersum ita dominico gregiuolumus presidere, ut libellum suae fidei meminerit adnos dirigendum, quo et Nouati dogmatis dampnet errorem, et plenissime confiteatur catholicam ueritatem. Queautem nunc certa remisimus consideratione causarum, antiquis deinceps custodienda sunt regulis, ne quod ad tempuspia lenitate concessimus iusta post hac ulcione plectamus.

Idem Ianuario Episcopo Aquilegiensi, [epist. III.] Saluberrimum enim et spiritualis medicinae utilitateplenissimum est, ut siue presbiteri, siue diaconi siuesubdiaconi aut cuiuslibet ordinis clerici, qui se correctos uideri uolunt atque ad catholicam fidem, quampridem amiserant, rursum reuerti ambiunt, prius erroressuos et ipsos auctores erroris a se dampnatos sineambiguitate fateantur, et sensibus prauis etiam peremptisnulla desperandi supersit occasio, nec s ullum membrum talium possit societate uiolari, cum per omnia illisprofessio propria ceperit obuiare. Circa quos etiam canonumillam constitutionem precipimus custodiri, ut in magnohabeant beneficio, si adempta sibi omni sepe promotionis inquo inueniuntur ordine stabilitate perpetua maneant, sitamen iterata unctione non fuerint maculati.

Item ex Concilio Martini Papae, [c. 36.]Si quis episcopus, siue alicuius episcopi presbiter autdiaconus in alicuius heresis opinionem offenderit, et ob hanc causam fuerit excommunicatus, nullus episcopus in communionem eum recipiat, nisi prius in communi concilio porrecto fidei suae libello satisfaciat omnibus, et ita liberamteneat suam purgationem. Hoc idem et de fidelibus laicissit decretum, si in aliquam heresis opinionem fuerintnominati.

Ecce, quibus de causis quedam inecclesia tollerantur, que eisdem cessantibus pia seueritate uindi-cantur. Quando autem tolleranda sint , quando resecanda, Gelasius Papa distinguit, dicens [Episcopis per Lucaniam, epist. L c. ii.] :

Etsi illa nonnumquam sinenda sunt, que, si ceterorum constat integritas, nocere sola non ualent, illa tamenmagnopere precauenda sunt, que recipi sine manifestadecoloratione non possunt. Et si ea ipsa, que nullodetrimento aliquociens indulgenda creduntur, uel rerum ueltemporum cogit intuitus, uel acceleratae prouisionisexcusat respectus, quanto magis illa nullatenus sunt mutilanda, que nec ulla necessitas, nec ecclesiastica prorsus extorquet utilitas?

Aliquando enim pro necessitate uel ecclesiae utilitate mutilantur et laxantur precepta canonica.

§. 1. Breuiter ostendimus, qui re-uertentes ab Jieresi in suis ordinibus ualeant recipi, uel qui non . Nunc autem queritur de his s, qui ab hereticis ordinati sunt, si ad unitatem catholicae matris ecclesiae ab heresi redierint, utrum in eodem ordine iterum ualeant ordinarif „ Semel enimconsecratus “ (ut ait B. Gregorius ) , iterum consecrari nondebet .

§, 2. Item sacramenta, que ab hereticis in forma ecclesiae ministrantur (sicut Augustinus testatur) reiterari non debent, ne non homini, sed sacramento uideatur iniuria fieri.

§. 3. Sedillud Gregorii de his intelligitur , qui consecrationem sacerdotalem uel episcopalem acceperunt , qui aut per manus inpositionem, cum ad ecclesiam redeunt, effectum suae unctionis accipiunt, aut ab eius amministratione perpetuo cessare iubentur. Similiter illudAugustini de eadem mistica unctione et de sacramento baptismatis intelligitur.

§. 4. Sunt autem in ecclesia alii ordines, qui sine sacramentali unctione, sola episcopi benedictione, cum quadam uasorum uel indumentorum distributione prestantur; ut sunt Leuitae et ceteri infra eos constituti . Hi quamuis ab hereticis ordinentur, tamen ad ecclesiam redeuntes in eodem ordine (si alias digni fuerint) ab ecclesia ordinentur, nec fiet in eis reiteratio muneris, cum nichil ab hereticis eis doceatur fuisse collatum.

Unde Urbanus II. scribit Petro Pistoriensi Episcopo et Rustico Abbati Vallis umbrosae:

Daibertum aNegzelone, licet symoniaco, non symoniace eiusdem confessione reperimus in diaconum ordinatum; et B. Innocentii Papae sententia constat declaratum, quod Negzelon, hereticus (quem constat ab hereticis ordinatum) quia nichil habuit, dare nichil potuit ei, cui manus inposuit. Nos igitur tanti Pontificis auctoritate firmati, DamasiPapae testimonio roborati, qui ait: „Reiterari oportere quod male actum est“, Daibertum, ab hereticis corpore etspiritu digressum atque utilitati f ecclesiae pro uiribusinsudantem, ex integro (ecclesiae necessitate ingruente)diaconem constituimus. Quod non reiterationem existimari censemus, sed tantum integram diaconii dationem, quoniam quidem s, ut prediximus, qui nichil habuitnichil dare potuit.

Item Dama sus Papa, [epist. IV. de chorepiscopis]. Per illicitam manus inpositionem uulneratum caput illi qui uidebantur aliquid accepisse, habebant, et ubi uulnusinfixum est, necesse est medicinam adhibere, qua infixasanetur macula; id est, reiterari necesse est quod legitimeactum aut collatum minime probatur. Nam quomodo possit honorem retinere qui ab illo accepit, quipotestatem dare non habuit legitime, inuenire nonpossum.

Lib . 9. Cod. tit. ad legem Iuliam repetundarum. Impp. Theodosius e£ Valenti-nianus [AA. Florentino.] Sancimus eiusmodi uiros ad prouincias regendas accedere, qui ad honoris insignia non ambicioneuel precio, sed probatae uitae et amplitudinis tuae solenttestimonio promoueri, ita sane, ut quibus hii honores persedis tuae uel nostram fuerint electionem commissi, iurati inter gesta depromant, se pro administrationibussorciendis neque dedisse quidpiam, neque daturos umquampostmodum fore, siue per se, siue per interpositam infraudem legis sacramentique personam, aut donationis uen-ditionisue titulo, aut alio uelamento cuiuscumque contractus, et ob hoc (exceptis salariis) nichil penitus tam inamministratione positos quam post depositum offitium proaliquo prestito beneficio tempore amministrationis, quamgratuito meruerunt accepturos. Et licet neminem diuini timoris, contempnendo iureiurando, arbitremur inmemorem, ut saluti propriae ullum commodum anteponat, tamen ut ad salutis timorem ex necessitates periculisubiugetur, si quis ausus fuerit prebita sacramenta negligere, non modo aduersus accipientem, sed etiam aduersus dantem accusandi cunctis tamquam crimen publicum concedimus facultatem, quadrupli pena eo, qui conuictus fuerit, modis omnibus feriendo.

Item Pascalis Papa. Patet symoniacos, ueluti primos et precipuos hereticos, ab omnibus fidelibus respuendos, et si commoniti non resipuerint, ab exteris potestatibus obprimendos. Omnia enim crimina ad conparationem symoniacae heresis quasipro nichilo reputantur.]

His breuiter premissis ad ea ueniamus, que ecclesia seueritate disciplinae parata est ulcisci, ostendentes, quibus accusantibus uel testificantibus quilibet sint conuincendi; quo iudice quisque debeat dampnari uel absolui; si causa uiciata fuerit, quo remedio possit subleuari; si accusatores defecerint, an reus sit cogendus ad purgationem. Et ut facilius pateat quod dicturi sumus, exemplum ponatur sub oculis, in quo auctoritates hinc inde controuersantes distinguantur, et quid sanctorum Patrum sentiat auctoritas liquido intimetur.

Quod autem nullus sine iudiciario ordine dampnari ualeat, multis auctoritatibus probatur.

De eo namque ait Augustinus [hom. L. de utilitate penitentiae]:

Nos in quemquam sententiam ferre non possumus, nisi aut conuictum, aut sponte confessum.

Item Constantinus Inperator. Iudex criminosum discutiens non ante sententiam proferat, quam aut reum ipse se confiteatur, aut per innocentes testes conuincatur.

Hoc idem testatur Augustinus, et eisdem uerbis.

Item Gregorius [lib. VIII. epist. 50.] Sicut sine iudicio quemquam nolumus condempnari, ita que iuste diffinita sunt nulla patimur excusatione differri.

Item Eleuterius Episcopus [ad Episcopos Galliae]. Nichil contra quemlibet accusatum absque legitimo et idoneo accusatore fiat. Nam et Dominus noster Iesus Christus ludam furem esse sciebat; sed quia non est accusatus, ideo non est eiectus .

Item Felix Papa [I. ad Paternum Episcopum]. Primates accusatum discutientes episcopum non ante sententiam proferant dampnationis, quam aut reum seipse confiteatur, aut per innocentes et canonice, examinatos regulariter testes conuincatur. Aliter irritamesse censemus et iniustam episcoporum dampnationem, etidcirco a Sinodo retractandam, ita ut obpressis ab omnibusin cunctis causis subueniatur.

Idem decernit Zepherinus Papa.

Item Augustinus. Unus ex uobis me traditurus est. Bene dixit: ex uobis, et non: ex nobis. Ex uobis enim est, a quibus periudiciariam potestatem confessus aut conuictus exclusus non est. A me uero, qui nullis indigeo argumentis, et omniacertissime noui, separatus et diuisus est. Tale est, ac si diceret: Etsi ego per occulti iudicii sententiam eum dampnatum habeo, uos tamen adhuc illum per tollerantiam sustinete.

Item Gregorius I oh an ni Defensori, eunti in Yspaniam, [lib. XI. epist. 50.] Imprimis requirendum est de persona presbiteri, dilectissimi fratris et coepiscopi nostri Ianuarii, et si ita se ueritas habet, sicut eiusdem episcopi peticio continet, in ecclesia atque loco suo idem presbiter modis omnibus reuocetur. Si autem dictum fuerit, quia contra ipsum causa aliqua motasiue probata est, subtiliter ipso presente et pro se rationem reddente querendum est et genus causae, et modus probationis, ut ex hoc colligere ualeas, utrum adhuc in exiliodemorari, an certe in ecclesia et offitio suo debeat re-uocari.

§. 1. De episcopi persona hoc faciendum est, ut, si nulla contra eum criminalis causa, que exilio uel depositione digna est, mota siue probata est, is episcopus quieo superstite peruerse et contra canones in ecclesia eius, ordinari presumpsit, sacerdotio priuatus ab omni ecclesiastico ministerio repellatur. Qui etiam eidem dilectissimo Ianuario fratri et coepiscopo nostro tradendus est, utautf ab ipso in custodia habeatur, aut certe ab eo ad nostransmittatur £. Episcopi uero, qui eum ordinauerunt, uel ordinationi eius consentientes interfuerunt, sex mensibus dominici corporis communione priuati agere penitenciam in monasterio decernantur, et suprascriptus Ianuarius loco et ordini suo modis omnibus reformetur. Si uero communion epriuatis mortis contigerit inminere periculum, benedictioeis uiatici non negetur. Si autem episcopi in preiudicio condempnationis uel depositionis memorati episcopi semetu iudicis consensisse, ac talia fecisse sua sponte confessi fuerint, tempus eis adbreuiandum est, et moduspenitenciae temperandus. Si uero ille, qui locum eius inuasit, de hac fortasse luce migrauerit et alter est ordinatus, quia leuioris culpae uidetur, non quasi isti superstiti, sedsuccessisse defunctop, episcopatus illi offitium ab ea itantummodo ecclesia interdicatur, ut in alia ecclesia, quesacerdote uacauerit, si electus fuerit, possit esse episcopus, ad Malachitanam tamen ecclesiam numquam aliquo modoreuersurus.

§. 2. Gloriosus autem comitiolus quicquid predictus episcopus per uiolentiam atque insecutionem ipsius expendisse uel dampnum pertulisse dato sacramento firma-uerit, eidem episcopo restituere condempnetur. Si autem aliter, quam antefati episcopi peticio continet, actum esse forsitan perhibetur, subtiliter querendum est, et cognitaueritate cum Dei timore quod iusticiae ordo suaserit iudcandum.

§. 3. Quia igitur Stephanus episcopus in odiosuo quedam ficta, et de falsis se capitulis accusatum, neque aliquid ordinabiliter factum, sed iniuste asserit secondempnatum, diligenter querendum est primo, si iudicium ordinabiliter est habitum, si alii accusatores, alii testes fuerunt. Deinde causarum qualitas , si dignaexilio uel depositione fuerit; si eo presentey, sub iure-iurando testimonium contra eum dictum est; si scriptis actum est, si ipse licentiam respondendi ac defendendi sehabuerit. Sed et de personis accusantium ac testificantium subtiliter querendum est, cuius conditionis sint, cuiusue opinionis, et ne inopes sint, ne forte aliquas contra prefatum pastorem inimicitias habuissent, utrumss testimonium ex auditu dixerint, aut certe specialiter se scire testati sunt; si scriptis iudicatum est, et partibus presentibus sententia recitata est. Quod si forte hec solempniter acta non sunt, neque causa probataest, que exilio uel depositione digna sit, in ecclesiam suammodis omnibus reuocetur. Hii uero, qui contra Dei timoremet statuta canonum eum condempnauerunt, excommunicatiin monasterio “ ad agendam penitentiam sex mensibussunt mittendi, ita sane, ut, si cuiquam eorum mortis contigeritinminere discrimen, uiatici ei benedictio non negetur.Ipse autem, qui eo uiuente locum eius temerarie ambiuit, priuatus sacerdotio ab omni ministerio ecclesiastico repellatur, atque eidem dilectissimo fratri et coepiscopo nostrotradatur, ut eum aut ipse ad nos transmittat, aut apud sein custodia habeat. Episcopi uero, qui eum ordinare pre-sumpserunt, uel peruersae ordinationi illius consensumprebuere, communione priuati sex mensibus adagendam penitentiam in monasterio deputentur etc. ut suprade causa Ianuarii episcopi et infra.

§. 4. Quod si forte aliqua de obiectis contra memoratum Stephanum episcopumprobata sunt, aliqua uero doceri minime potuerunt, cautaomnino consideratione pensandum est, utrum leuiora capitula, an certe grauiora probata sint, ut ex eis qualiter diffinitionem tuam debeas formare possis scire,

§. 5. Gloriosusuero comitiolus, si suprascriptus episcopus innocens esseclaruerit, quicquid de rebus eius uel ecclesiae ipsius tulit eisine aliqua dilatione restituat etc. ut supra in causa Ianuariiepiscopi ® pp. Si autem episcopum talem culpametc. et infra in prima causa monachorum . De persona presbiteri, etc. et infra in causa: Clericus aduersusclericum. Et infra [in eadem epistola 54. undecimi libri].

§. 6. De persona Ianuarii episcopi sciendum est, grauiteromnino et contra leges actum ut uiolenter de ecclesiatraheretur; dum si quamlibet iniuriam a quocumque episcopus passus fuerit in ecclesia, iniuriantem lex capitali pena percutiat, et sicut maiestatis reum omnibus detillum accusandi licentiam, ut huius legis series loquiturcodicis lib. I. cap. III. constitut. n.:

§. 7. „Si quis inhoc genus sacrilegii inruperit, ut in ecclesia catholica inruens sacerdotibus et ministris, uel ipsi cultuilocoque aliquid inportet iniuriae, etc.“ Et infra yy §. 8.De persona episcopi Stephani hoc attendendum est, quia nec inuitus ad iudicium trahi, nec ab episcopis alieniconcilii debuit iudicari.

§. 9. Contra hoc si dictum fuerit, quia nec metropolitanum habuit, nec patriarcham, dicendum est, quia a sede apostolica (que omnium ecclesiarum caput est) hec causa audienda fuerat ac dirimenda, sicut et predictus episcopus petisse dinoscitur. Quia ergoepiscopus alieni concilii iudices habuit omnino suspectos, sententia non a suo iudice dicta nichil firmitatisobtineat.

§. io. Quod autem dicitur a seruis suisaccusatus, sciendum est, quia audiri minime debuerunt.

§. 11. !34ggg si uero de crimine maiestatis accusatus dicitur, nec ipsum de eo credendum fuit, si uita uel opinio eiustalis ante non extitit.

§. i2. Quod autem dicitidem episcopus, quia se absente aliqui uilissimi sint testesexhibiti, hoc si uerum est, nullius est momenti

§. 13. Quales autem testes uel cuius opinionis ad testimonium admittendi sunt, plurimae leges ostendunt, que pene nullihabentur incognitae, que etiam illud sanciunt, utuilissimis testibus sine corporali discussione credi non debeat.

§. 14. Quod autem dicitur, quia nichil scriptis iudicatumest, legendum est tit. XLIV. libri VII. codicis constitutioultima, qj scriptis debuit iudicari. Nam ibi interalia precipitur, ut sententia, que sine scripto dictafuerit, nec nomen sententiae ppp habere mereatur.

Item Codicis libro VII., titulo de sententiis ex breui-culo recitandis, Imppp. Valentinianus, Valens et Gratianus AAA. Statutis generalibus iussimus, ut uniuersi iudices, quibus reddendi iuris in prouinciis permisimus facultatem, cognitiscausis ultimas diffinitiones de scripti recitatione proferant. Huic adicimus sanctioni, ut sententia, que dicta fuerit, cum scripta non esset, nec nomen quidem sententiae habere mereatur, nec ad rescissionem perperam decretorum appellationis solempnitas requiratur.]

Item ex Concilio apud S. Medardum Hincmarus Remorum Archiepiscopus dixit:

Legum ecclesiasticarum consuetudo et auctoritas talis est, ut in causis gestorum semper scripturam requirant, adeo, ut qui ad sacrum fontem accedit, suum dare nomenprecipiatur. Qui ad summum sacerdotium prouehitur, decreto manibus omnium roborato eligitur. Ordinatus autema suis ordinatoribus litteras accipere iubetur. Qui etiam abecclesiastica societate quolibet excessu discinditur, libelliin scriptione aut recipitur, aut eicitur. Sed et quiaccusatur aut excommunicatur, seu reconciliatur, perscripturam accusari uel reconciliari iubetur. Et sic in ceterishuiusmodi in tantum scriptura deposcitur, ut sicut B. Gregorius in commonitorio ad Iohannem defensorem ex Romanislegibus sumens scribit: , , Sententia, que sine scripto profertur, nec nomen sententiae habere mereatur.

Item Nicolaus Papa Air ardo Turonensi Archiepiscopo . Notum sit tuae fraternae karitati, quod iste presbiter pauper, nomine Christoforus, de sua angustia ad nostram clementiam lacrimabiliter sit conquestus, dicens, se falsis criminibus inpetitum, et ab ecclesia non conuictumneque confessum inrationabiliter fuisse reiectum. Nam, ut ipse refert, tua diligentia per tres uices inquisitione facta, nulla in se neque de fornicationis crimine, neque dehomicidii consensione potuit culpa reperiri, nisi quiasuae paupertatis causa que petebantur aut consentire noluit, aut adinplere non potuit. Quod suus tamenemulus ultroneus egit, qui ecclesiam illius iniuste preripuit.Idcirco magnopere monemus reuerentiam tuam, ut s que, forte te ignorante, Gieziaca cupiditate peracta esse uidentur, tuae fraternitatis censura celeri emendatione corrigantur, scilicet restituendo ecclesiae propriae iam dictum sacerdotem, atque ei reddendo tua pietate, quem perdiditpristinum honorem, et nullatenus canonica instituta alicuius temeritate contempni permittas, quia facientem et consentientem par pena constringit.

Item de libro constitucionum. Nemo episcopus, nemo presbiter excommunicet aliquem, antequam causa probetur, propter quam ecclesiastici canones hoc fieri iubent. Si quis autem excommunicauerit aduersus eam aliquem, ille, qui excommunicatus est, maioris sacerdotis auctoritate ad gratiam sanctae communionis redeat; is autem, qui non legitime excommunicauerit, in tantum abstineat tempus, quantum maioris sacerdotis auctoritati uisum fuerit, ut quod iniustefecit ipse iuste patiatur.

Item Augustinus in epistola [CXXXVII.] ad clerum et uniuersalem plebem Ipponensem. Nomen presbiteri propterea non ausus sum de numero collegarum eius uel subprimere, uel delere, ne diuinae potestati, sub cuius examine causa adhuc pendet, facereuiderer iniuriam, si illius iudicium meo uellem iudicio preuenire; quod nec in negotiis secularibus iudices faciunt, quando ad maiorem potestatem dubitatio defertur, ut pendente relatione aliquid audeant conmutare. In episcoporum quoque concilio constitutum est, nullum clericum, qui nondum conuictus est, suspendi a communione debere, nisi ad causam suam examinandam se non presentauerit.

Item Melciades Papa [Episcopis Hispaniae]. Primo semper omnia diligenter inquirite, ut cum iustitia et karitate diffiniatis; neminem condempnetisante iustum et uerum iudicium; nullum iudicetis suspicionis arbitrio; sed primum probate, et postea karitatiuam proferte sententiam, et quod uobis non uultis fieri alteri nolite facere.

Dig . lib. XL VIII. iit. de accusationibus et inscriptionibus, [1. qui accusare]. Prohibentur accusare alii propter sexum uel etatem, ut mulier et pupillus. Alii propter sacramentum, ut qui stipendium merentur. Alii propter magistratum et potestatem , in qua agentes sine fraude in ius euocari nonpossunt. Alii propter delictum proprium, ut infames. Aliipropter turpem questum, ut qui duo iudicia aduersus duosreos subscripta habent, nummosue ob accusandum uel nonaccusandum acceperint. Alii propter conditionem suam, ut libertini contra patronos. Alii propter suspicionem calumpniae, ut illi, qui falsum testimonium subornatidixerunt. Nonnulli propter paupertatem, ut sunt quiminus quam quinquaginta aureos habent. Hi tamenomnes, $i suam iniuriam exequantur, mortemue propinquorum defendant, ab accusatione non excluduntur. Liberilibertique non sunt prohibendi suarum rerum defendendarum gratia de facto parentum patronorumue queri, ueluti e si dicant, ui se a possessione ab his expulsos, scilicet non ut crimen uis eis intendant, sed ut possessionem recipiant. Nam et filius non quidem prohibitus estde facto matris queri, si dicat subpositum ab ea partum, quo magis coheredem habeat S; sed eam ream lege Cornelia facere ei permissum non est.

§. i. Ab alio delatum alius deferre non potest: sed eum, qui abolicione publicauel priuata interueniente, aut desistente accusatore dereis exemptus est, deferre non prohibetur.

§. 2. Mulierem propter publicam utilitatem ad annonam pertinentemaudiri a prefecto annonae deferentem diuus Seuerus etAntoninus rescripserunt. Famosi quoque accusantes sineulla dubitatione admittuntur. Milites quoque, ad hancaccusationem admittendi sunt. Serui quoque deferentesaudiuntur.

His omnibus auctoritatibus datur intelligi, quod nullus est condempnandus, nisi iudicio ordinabiliter habito aut conuincatur, aut reum se ipse confiteatur. Verumhec de illis intelligenda sunt , quorum crimina sunt occulta;ceterum que manifesta sunt iudiciarium ordinem non requirunt.

Unde Ambrosius.

Manifesta accusatione non indigent.

Item Nicolaus Papa Karolo Regi [in epistola, quae incipit: Syllabarum]. Que Lotharius uester nepos rex fecit accusatione non indigent. Manifesta enim sunt opera eius .

In manifestis enim calliditate accusantium reus non opprimitur, nec tergiuersatione propria S crimen celatur, cum culpa sua sponte se oculis omnium ingerat, atque ideo intalibus iudiciarius ordo non requiritur, qui ideo tantum institutus est, ut nec innocentia insidiis pateret aduersantium, necculpa delinquentis sententiam effugeret iusti examinis.

Unde Stephanus Papa [V.] Leoni Episcopo Thianensi ;

In manifesta et nota plurimis causa non sunt querendi testes, ut S. Ambrosius in epistola ad Corinthios dicit, de fornicacione exponens sententiam Apostoli: Iudicis, inquam non est sine accusatore dampnare, quia Dominus ludam, cum fuisset s fur, quia non est accusatus, minime abierit. Cognito autem opere isto pellendum illum Apostolus de cetu fraternitatis censuit. Omnes enim crimen eius sciebant, et non arguebant. Publice enim novercam suam loco uxoris habebat, in qua re neque testibus opus erat, neque tergiversatione aliqua poterat tegi crimen.

Et paulo post: Absens facie, presens autem auctoritate Spiritus, qui nusquam abest, iam iudicaui ut presens eum, qui hoc admisit, tradi satanae in interitum carnis.

Sed sciendum est, quod eorum, que manifesta sunt, alia sunt nota iudici, et incognita aliis; alia sunt occulta iudici et manifesta aliis ; quedam uero sunt nota iudici, et aliis. Que iudici tantum nota sunt, sine examinatione feriri non possunt, quia, dum accusatoris persona assumitur, iudiciariapotestas amittitur. In una enim eademque causa nullus simulpotest esse accusator et iudex .

Unde Augustinus in omelia depenitentia [que est L. c. 12.]:

Multi corriguntur ut Petrus; multi tollerantur, ut ludas; multi nesciuntur, „ donec ueniat Dominus, qui illuminabit abscondita tenebrarum.

Et infra : §. 1. Nos ueroa communione quemquam prohibere non possumus (quamvis hec prohibitio nondum sit mortalis, sed medicinalis)nisi aut sponte confessum, aut in aliquo siue seculari, siueecclesiastico iudicio nominatum atque conuictum. Quisenim sibi utrumque audet assumere, ut cuiquam ipsesit et accusator, et iudex? Huiusmodi regulam etiamPaulus apostolus in epistola ad Corinthios breuiterinsinuasse intelligitur, cum quibusdam commemoratiscriminibus ecclesiasticis formam ad omnia similia exquibusdam daret. Ait enim: Scripsi uobis in epistolane commisceamini fornicariis. Non utique huius mundifornicariis, aut auaris, aut raptoribus, aut ydolis seruientibus, alioquin debueratis de hoc mundo exire.s Non enimpossunt homines in hoc mundo manentes nisi cum talibus uiuere, nec eos possunt lucrifacere Christo, si eorumcolloquium conuictumque uitauerint. Unde et Dominuscum publicanis et peccatoribus comedens: Non est, inquit, necessarius sanis medicus, sed male habentibus.Non enim ueni uocare iustos, sed peccatores.. Etideo sequitur Apostolus, et adiungit: Nuncautem scripsi uobis non commisceri. Si quis fraternominatur aut fornicator, aut ydolis seruiens, autauarus, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum huiusmodi nec cibum sumere. Quid enim mihi de his, qui foris sunt, iudicare? Nonne de his, qui intus sunt, uosiudicatis? De his autem, qui foris sunt, iudicabit Deus.Auferte malum a uobis ipsis. Quibus uerbis satis ostendit, non temere, aut quomodolibet, sed per iudicium auferendos esse malos ab ecclesiae communione, ut, si per iudiciumauferri non possunt, tollerentur potius, ne peruerse malos euitando ab ecclesia ipse discedens, eos, quos fugere uidetur, uinciat ad gehennam. Quia et ad hoc nobis in scripturis p sunt exempla proposita, uelud in messe, ut palea sufferatur usque ad ultimum uentilabrum, uelintra illa retia, ubi pisces boni cum malis usque ad segregationem, que futura est in litore, id est in fine seculi, equoanimo tollerentur.

§. 2. Non enim est contrarium huic loco illudq, quod dicit Apostolus: „Tu, quis es, quiiudicas seruum alienum? suo domino stat aut cadit.“ Noluitenim hominem ab homine iudicari ex arbitrio suspicionis ueletiam extraordinario usurpato iudicio, sed potius ex lege Deisecundum ordinem ecclesiae, siue ultro confessum, siue accusatum atque conuictum. Alioquin illud cur dixit: „ Si quisfrater nominatur aut fornicator, aut ydolis seruiens etc.“nisi quia eam nominationem uult intelligi, que fit inquemquam, cum sententia ordine iudiciario atque integritateprofertur? Nam si nominatio sufficit, multi innocentesdampnandi sunt, quia sepe falso in quoquam criminanominantur.

§. 3. Non ergo illi, quos monemus agere penitentiam, querant sibi comites ad suplicia, nec gaudeant, quia plures iuueniunt sibi similes . Nam non propterea minus ardebunt, quia cum multis ardebunt.

Idem in eodem. Si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum. Quare? quia in te peccauit. Quid est:, , In te peccauit?“ Tu scis, quia peccauit. Quia enimsecretum fuit, quando peccauit in te, secretum quere, cumcorrigis quod peccauit. Nam si solus nosti quia peccauit in te, et eum uis coram omnibus arguere, non eriscorrector, sed proditor. Adtende, quemadmodum iu-stus Ioseph tanto flagitio, quod de uxore fuerat suspicatus, tanta benignitate pepercit, antequam sciret unde illaconceperat, quam grauidam senserat, et se ad illam nonaccessisse nouerat. Restabat igitur certa adulterii suspicio, et tamen, quia ipse non nouerat, quod dicit £ euangelium? , , Ioseph autem, cum esset iustus, et nolleteam diuulgare, uoluit occulte dimittere eam.

§. 1. Ergo ipsa corripienda sunt coram omnibus que peccanturcoram omnibus. Ipsa corripienda sunt secretius que peccantur secretius. Distribuite tempora, et concordetscriptura. Sic agamus, et sic agendum est, non solumquando in nos peccatur, sed etiam quando peccatur abaliquo, ut ab altero nesciatur».

§. 2. Nescio quemhomicidam nouerit p episcopus, et nemo alius illum nouit.Ego uoloi illum publice corripere, et tu queris inscribere? Prorsus nec prodo, nec negligo: corripio insecreto, pono ante oculos Dei iudicium, terreo cruentamconscientiam, persuadeo penitentiam. Hac karitate preditiesse debemus. Unde aliquando homines reprehendunt nos, quod quasi non reprehendamus, aut putant nos scirequod nescimus, aut putant nos tacere si scimus. F orte quod scis et ego scio: non coram te corripio, quia curareuolo, non accusare.

§. 3. Sunt homines adulteri in domibus suis, in secreto peccant, aliquando nobis ab uxoribus suis, plerumque zelantibus, aliquando maritorum salutem queren-tibus produntur. Nos non prodimus , sed in secreto arguimus. Ubi contingit malum ibi moriatur y.Non tamen illud uulnus pegligimus, ante omnia ostendentes, homini in tali peccato constituto, sauciatam que conscientiam gerenti, illud uulnus esse mortiferum.

Quando uero crimen est notum aliis , et non iudici , nec tunc sine examinatione feriendum est , quia incrimen sibi occultum iudex sententiam ferre non debet.

Unde Euaristus Papa ait [epist. II.]:

Deus omnipotens, ut nos a precipitandae sententiae prolatione conpesceret, cum omnia nuda et aperta sintoculis eius, mala tamen Sodomae noluit audita iudicareprius, quam manifeste cognosceret que dicebantur, undeipse ait: Descendam, et uidebo, utrum clamorem, qui uenit ad me, opere conpleuerint, an non est ita, utsciam. Deus omnipotens, cui nichil est absconditum, sed omnia ei manifesta sunt antequam fiant, nonideo hec et alia multa (que ob prolixitatem capitulonon inseruimus) per se inquirere dignatus est, non quod eaignoraret, sed ut nobis exemplum daret, ne precipites indiscutiendis et iudicandis negotiis essemus, et nemala proximorum s prius quisquam presumat crederequam probare. Cuius exemplo monemur, ne ad proferendam sententiam umquam precipites simus, aut temere indi-ligenterque indiscussa quoquo modo iudicemus, dicente ueritatis uoce: Nolite iudicare, ut non iudicemini:in quo enim iudicio iudicaueritis iudicabimini, et reliqua.Mala uero audita nullum moueant, nec passim dicta absque certa probatione quisquam umquam credat, sed anteaudita diligenter inquirat, nec precipitanter quidaliquis agat. Si enim Deus omnium cognitor Sodomorum mala, quorum clamor ad celum usque peruenerat, omnia sciens prius, nec credere, nec iudicare uoluit, quamipse ea cum fidelibus testibus diligenter inuestigans, que audierat, opereP conpr obaret q, nos qui sumus homines et peccatores, quibus incognita sunt occulta iu-dicia Dei, hec precauentes", nullum ante ueramiustamque probationem iudicare aut dampnare debemus, manifeste Paulo apostolo dicente; Tu, quis es, qui iudicas alienum servum? suo enim domino stat aut cadit .

Quando autem crimen notum est iudici et aliis, aliquando reus inficiatur factum, ueluti si quis negaret se 416 x interfecisse eum, quem sub oculis iudicis in conspectu multorum interfecerat y. Hic, quia se reum negat, sine examinatione feriri non potest. Aliquando ipsa euidentia operis reumtestatur , quando opere publico crimen suum confitetur, tuncpost secundam ‘et tertiam correctionem sine examinatione dampnandus est-, si incorrigibilis extiterit. In hoc itaque ultimo casu intelligenda est auctoritas illa Ambrosii et Nicolai:„ Manifesta accusatione non indigent .“ Fornicator enim ille, in quem sine examinatione sententia apostolica processerat, publice coram omnibus nouercam suam pro uxore habebat.Lotharius quoque, de quo Nicolaus scribit, similiter uxoremsuam publice dimiserat, et aliam superduxerat.

Unde idem Nicolaus scribit Archiepiscopis et Episcopis per Galliam, Italiam, Germaniam constitutis:

Scelus, quod Lotharius rex (si tamen ueraciter rex dici possit, qui nullo salubri regimine corporis appetitus refrenat, sed lubrica eneruatione magis illicitis eius motibus cedit)in duabus feminis, Teberga scilicet et Waldrada, commisit, omnibus manifestum est. Sed et dudum episcopos Teugaldum et Guntarium in tali facto eum habuisse tutores atque fautores, pene totus orbis undique ad limina seu sedem confluens apostolicam referebat. Igitur decernente nobiscum sancta Sinodo, in presentia depositi, et ab offitio sacerdotali excommunicati, atque aregimine episcopatus alienati indubitanter existunt.

Quod autem expoliatus ante iudicem stare non possit, multis auctoritatibus probatur.

Ait enim Iohannes Papa [I. ad Zachariam Archiepisc.]:

Antiquitus decretum est, ut omnes possessiones, et omnia sibi sublata, atque cunctos fructus ante litem contestatam preceptor episcopus uel primas possessori restituat.

Item Nicolaus [Papa]. Omnes leges tam ecclesiasticae, quam uulgares et publice precipiunt, ut omnia sibi ablata restituantur ei, qui suis est rebus expoliatus.

Item Stephanus Papa, [epistola II.] Nullus episcoporum, dum suis fuerit rebus expoliatus, debet accusari, priusquam omnia, que eiablata sunt quocumque ingenio, legibus redintegrentur s: ita ut omnes possessiones, atque omnes fructusante acceptam accusationem primates et sinodus episcopo, de quo agitur, funditus restituant.

Item Eusebius fratribus constitutis per Alexandriam et Egiptum, [epist. II.] In scripturis uestris reperimus, quosdam episcopos uestris in partibus a propriis ouibus accusatos, aliquos uidelicet ex suspicione, et aliquos ex certa ratione, et idcirco quosdam suis esse rebus expoliatos, quosdam uero a propria sede depulsos. Quos sciatis nec ad sinodum conprovincialem, nec ad generalem posse conuocari nec in aliquo iudicari, antequam cuncta, que eis sublata sunt, legibus potestati eorum redintegrentur.

Item Iulius Papa, [in epistola ad Orientales, c. 35. et 8.] Nullus potest uocari aut iudicari, antequam omniasibi ablata et omnia iura ei in integrum restituantur, quianon habet priuilegium, quo possit exui iam nudatus.

Item Zepherinus [Papa ad Episcopos Aegypti, ep. II.] Preceptum est ergo in antiquis statutis, eiectos atque suis rebus expoliatos ecclesias proprias recipere, et primo sua omnia eis reddi, et demum, si quis eos iuste accusareuoluerit, equo periculo facere; iudices esse decernentesepiscopos recta sapientes, et in ecclesia conuenientes, ubitestes essent singulorum, qui oppressi uidebantur, necprius eos respondere, quam omnia sua eis et ecclesiiseorum legibus integerrime restituantur.

Qua autem pena feriendi sint qui in accusatione deficiunt, canonum censura diffinit. Penam enim illati criminiscum dispendio existimationis excipient.

Unde Gaius Papa:

Si quis circa huiusmodi personas non probanda detulerit, auctoritate huius sanctionis intelligat se iacturam infamiae sustinere, ut dampno pudoris et estimationis dispendio discat, sibi alienae uerecundiae inpune insidiari saltim de cetero non licere.

Item Damasus Papa [ad Stephanum Archiepiscopum, epist. III.] Calumpniator, si in accusatione defecerit, talionem recipiat.

Item ex decreto Adriani Papae [in capitulis ab ipso collectis, c. 52. in medio] . Qui non probauerit quod obiecerit, penam, quam ipse intulerit, patiatur.

Item Si quis episcopum, aut presbiterum, aut diaconem falsis criminibus appetierit, et probare non potuerit, necin finem dandam ei communionem censemus.

Aliud est accusationem non inplere, et aliud conuicium non probare. Illud enim nulli sine abolitione, lioc omnibus licet.

Unde Fabianus Papa [ad Hilarium Episcopum, epist. III.]:

Si quis iratus crimen cuilibet temere obieceritconuicium non est pro accusatione habendum, sed permisso tractandi spatio id, quod iratus dixit, per scripturamse probaturum esse fateatur, ut, si forte resipiscensque per iracundiam dixit iterare aut scribere noluerit, non ut reus criminis teneatur.

Sed aliud est crimen illatum non posse probare, aliud est aliqua promissione accusationem deserere. Huic enim, qui promissione deceptus accusationem deserit, uenia datur ; illi uero, qui crimen illatum probare nonuoluerit, infamia irrogatur.

Unde B. Gregorius scribit I oh an ni Corintiorum Episcopo, [lib. IV. epist. 50.]:

Paulum itaque diaconum quamuis culpa sua uehemen-ter confundat, quod deceptus promissione ab accusatione sui episcopi destiterit, tamen hanc ei culpam ignoscimus.

Omnis igitur, qui crimen obicit, scribat se probaturum. Reuera ibi semper causa agitur, ubi crimen admittitur; etqui non probauerit quod obiecit, penam, quam intulerit, ipse patiatur.]

Idem. Eufemium atque Tomam, qui pro deserenda accusatione episcopi sui sacros ordines acceperunt, eisdemordinibus priuatos esse, atque ita, sicuti depositi sunt, uolumus permanere.

Hinc colligitur autem> clericorum infamiam per Romanum Pontificem aboleri posse, contra illud Gelasii :„ Quamquam animas per penitentiam saluare possimus, infamiamtamen abolere non possumus, et illud Stephani, cum causasenumerasset, ex quibus infamia inrogatur: „Hos omnes, inquit, „sub nota perpetuae infamiae ad penitentiam suscipimus. Velnon fiunt infames lege canonum omnes quos leges seculi infames pronunciant, cum Paulus diaconus, qui non inpetrata abolicioneab accusatione destitit s, hac auctoritate dignitatem sui offitii recuperauit, quem senatusconsultum Turpilianum infamem pronuntiat. Quod etiam de ea fateri cogimur, que intra tempus luctusnubit, cum matrimonia hodie regantur iure poli, non iure fori, etiure poli mortuo uiro mulier soluta est a lege uiri: nubat cui uult.

§. i. Sed idem Stephanus contra scribit, dicens: „Infames dicimus quoscumque leges seculi infames pronunciant. Sedillud Gelasii et Stephani : „ Quamquam animas , etc. et: „Subnota perpetuae infamiae , “ etc. de illis intelligitur, quibus perciuilem iudicem infamia inrogatur, quorum sicut examinatio etcastigatio, ita et in integrum restitutio non nisi ad ciuilem iudicem spectat. De ea uero, que intra tempus luctus nubit, nonest contrarium ei, quod Stephanus ait: , , Infames dicimus , etc.Cum enim leges seculi precipue in matrimoniis sacros canonessequi non dedignentur, non uidentur pronuntiare infamem, queapostolica et canonica auctoritate non illicite nubit.

§. 2. Notandum quoque est, quod aliud est, cumaliquem penituerit criminaliter accusasse et inscriptionem fecisse, si ab innocente fuerit absolutus: aliud, si pecuniam a nocenteacceperit, ut a probatione eius, quod obiecerat desistat.

Unde in Libro Capitulorum, [c. 175. legitur]:

Si quem penituerit criminaliter accussasse, et inscriptionem fecisse de eo, quod probare non potuerit, si ei? cum accusato innocente conuenerit, inuicem se absoluant. Si uero iudex eum, qui accusatus est, criminosum esse cognouerit, et inter reum et accusatorem per obreptionemconuenerit de colludio, penam excipiat legibus constitutam.

Notandum quoque est, quod, sicut in Digest l. XLVIII. legitur, tit. de ab olit, criminum [ 1 . 1 .]: , , Accusatorum temeritas tribus modis detegitur. Autenim calumpniantur, aut preuaricantur, aut tergiuersantur.Calumpniari est falsa crimina intendere ; pr euar icar i uera criminaabscondere; tergiuersari in uniuersum ab accusatione desistere.

§. 1. Sed non utique qui non probat quod intendit protinuscalumpniari uidetur. Nam eius rei inquisitio arbitrio cognoscentis committitur, qui, reo absoluto, de accusatoris incipit consilio querere, qua mente ductus ad accusationem processit , etsi quidem iustum eius errorem reperti, absoluti eum: si uero ineuidenti calumpnia eum deprehenderit , legitimam penam eiinrogat. Quorum alterutrum ipsis uerbispronuntiationis manifestatur. Nam si quidem ita pronuntiaverit : „ Non probasti , pepercit ei: sin autem pronuntiaverit'. „ Calumpniatus es, condempnari eum. Et quamuis nichil de pena subiecerit, tamen legispotestas aduersus eum exercebitur . Nam facti s quidem questioin arbitrio est iudicantis: penae uero persecutio non eius uolun-tati mandatur, sed legis auctoritati reseruaturX Si autem inter-loquendo dixerit: Titius temere accusasse uidetur, noncalumpniatorem pronunciauit. Temeritas enim facilitatis ueniamcontinet, et inconsultus calor calumpniae uicio caret, et ob hocnullam penam huic irrogari oportet. Supra lib. XL VII. tit. depr euar icat orib. [1. 1.]:

§. 2. , , Preuaricator est quasi uaricatorqui diuersam partem adiuuat prodita causa sua. Quod nomenLabeo a uaria concertatione tractum ait. Nam qui pre-uaricatur ex utraque parte consistit , quinimo ex altera. Isautem preuaricator proprie dicitur, qui publico iudicio accusauerit.Ceterum aduocatus non proprie preuaricator dicitur. Quidergo de eo fiet ? Siue priuato iudicio, siue publico pre-uaricatus sit , hoc est prodiderit causam, hic extra ordinemsolet puniri.

§. 3. Sciendum, quod hodie his°, qui pre-uaricati sunt, pena iniungitur extraordinaria Et infra:

§. 4. „ Accusator de preuaricatione conuictus, postea ex lege nonaccuset p. Et infra Q:

§. 5. „ In omnibus causis (preterquamin sanguine) qui delatorem corrumpit ex Senatusconsulto prouicto habeturX Et infra lib. XLVIII. tit. de abolitionibus criminum:

§. 6. „ Preuaricator em eum esse ostendimus, quicolludit cum reo, eo quod proprias quidem probationes dissimularet, falsas uero accusationes admitteret.

§. 7. Siquis autem ab accusatione citra abolitionem destiterit, punitur.Abolitio priuatim a presidibus postulari ac inpetrari solet; itempro tribunali, non de plano, nec preses hanc cognitionem alteridemandare potest. Si plura crimina idem eidem intulit , singulorum debet abolitionem petere, alioquin , prout quidomiserit, eius nomine senatusconsulti penam patieturEtinfra°y titulo eodem: „Destitisse eum accepimus , quitotum 122 aa animum agendi deposuit, non qui distulit accusationem, sed qui permissu inperatoris ab accusatione destitit, in-punitus est.

§. 8. Abolitio autem penam remittit, infamiamnon tollit. Unde Inppp. Valens , Valentinianus, et Gratianus IX. lib. C. eod. titulo de generali abolitione dixisse leguntur : , , Indulgentia, patres conscripti, quos liberat notat, nec infamiam criminis tollit, sed penae gratiam facit. Si autem:restituo te in integrum, princeps dixerit, infamiam tollit. Undein eodem lib. iit. de sententiam passis et restitutis, cuidam deportatoin insulam inperator Antoninus dixisse legitur: „Restituo te inintegrum prouinciae tuae, et adiecit: „Ut autem scias, quid sitin integrum restituere, honoribus et ordini tuo, et omnibus ceteris X

Deficientibus uero accusatoribus reus non uide-tur esse cogendus ad purgationem. Sicut enim possessor deficiente actore titulum suae possessionis probare non cogitur, itaqui inpetitur ad innocentiam suam purgandam cogendus essenon creditur. Auctoritate quoque Cornelii Papae, et Triburiensisconcilii sacerdotes iurare prohibentur, nisi pro recta fide.

Ait enim Cornelius, [epist. II. ad Rufum, Episcopum orientalem]:

Sacramentum hactenus a summis sacerdotibus uel reliqpiis exigi, nisi pro recta fide, minime cognouimus fieri nec sponte eos iurasse reperimus.

Item. Nos, sequentes sanctorum iura apostolorum eorumque successorum firmamus, et sacramenta incauta prohibemus.

Item. Nos sacramentum ab episcopis nescimus oblatum, nec umquam fieri debet.

Item ex Concilio Triburiensi, [c. 21.] Si quis presbiter contra laicum, uel laicus contra presbiterum aliquam habet querimoniae controuersiam, episcopo precipiente sine personarum acceptione finiatur, laicus per iuramentum (si necesse sit) se expurget; presbiteruero uice iuramenti per sanctam consecrationem interrogetur, quia sacerdotes ex leui causa iurare non debent. Manus, per quam corpus et sanguis Christi conficitur, iuramento polluetur? Absit, cum Dominus in euangelio discipulis suis (quorum uicem nos indigni in sancta gerimus ecclesia) dicat: Nolite omnino iurare; sit autem sermouester: est, est; non, non. Quod autem his habundantius est a malo est.

Verum his auctoritatibus non omnimoda iuramenta prohibentur fieri a sacerdotibus, sed tantum in - cauta et ea, que pro qualibet causa temporali iudicio offeruntur.Cum autem populari infamia sacerdotes obprimmtur, tunc adinnocentiae suae assertionem iuramenta debent offerre .

Unde Gregorius Papa ait [III. ad Bonifacium, ep. I.:

Presbiter uel quilibet sacerdos si a populo accusatus fuerit, et certi testes inuenti non fuerint, qui criminiillato ueritatem dicant, iusiurandum in medio faciat, et illum testem proferat de innocentiae suae puritate, cuinuda et aperta sunt omnia.

Item ex Registro Gregorii, [lib. II. Indict. io. epist. 23.] ad Iustinum Inperatorem capitulo VII. Habet hoc proprium antiqui hostis inuidia, ut quos inproborum actuum perpetratione (Deo sibi resistente) deicere non ualet, opiniones eorum falsas, ad presens simulando, dilaceret. Quoniam igitur quedam contra sacerdotale propositum de Leone fratre et coepiscopo nostro sinister rumor asperserat, utrum uera essent districta diutius fecimus inquisitione perquiri, et nullam in eo culpaminuenimus de his, que dicta fuerant. Sed ne quid uideretur omissum, quod nostro potuisset cordi remanere ambiuum, ad B. Petri sacratissimum corpus districta eum ex abundanti fecimus sacramenta prebere. Quibus prestitis magna fuimus exultatione gauisi, quod huiuscemodi innocentia eius euidenter enituit. Pro qua re gloria uestra predictum uirum cum omni karitate suscipiat, et reuerentiam ei, qualem sacerdotem decet exhibeat, necaliqua cordibus remaneat de his, que iam sunt purgata, dubietas. Et ita suprascripto uos episcopo deuotissime oportet in omnibus adherere, ut congrue decenterque Deum in eius persona, cuius minister est, uideamini honorare.

Item ex eodem ad Brunichildam Reginam Francorum, cap. CCXXXVII Mennam uero reuerentissimum fratrem et coepiscopum nostrum, postquam ea, que de eo dicta fuerant, requirentes, in nullo inuenimus esse culpabilem, qui insuper ad sacratissimum corpus B.Petri apostoli sub iureiurando satisfaciens, ab his, que obiecta fuerant eius opinioni, se demonstrauitalienum, reuerti illum purgatum absolutumque permisimus, quia, sicut dignum erat, ut, si in aliquo reus existeret, culpam in eo canonice puniremus, ita dignum non fuit, uteum adiuuante innocentia diutius retinere uel affligere inaliquo deberemus.

§. i. Purgationem tamen ante teduobus sacerdotibus sibi iunctis, ubi accusator cessauerit, eundem hoc ex se prebere tuo committimus arbitrio. Vulgarem denique, ac nulla canonica sanctione fultam legem, feruentis scilicet siue frigidae aquae, ignitique ferri contactum, aut cuiuslibet popularis inuentionis (quia fabricante hec sunt omnino ficta inuidia), nec ipsum exhibere, nec aliquo te modo uolumus postulare, imo apostolica auctoritate prohibemus firmissime.

Idem Castorio Notario Rauennae [lib. VII. Indict. 2. epist. 8o.] Quanto a nobis creditur, et necessarias uides causas iniungi, tanto strenuum debes te et sollicitum exhibere. Proinde, si Maximus Salonitanus prestito sacramento firmauerit se symoniaca heresi non teneri, atque de aliis ante corpus sancti Apollinaris tantummodo requisitus, innoxium se esse responderit, et de inobedienta sua (sicut de-putauimus) egerit penitenciam, uolumus, ut ad consolandum illum epistolam, quam ad eum scripsimus, qua eiets gratiam nostram, et communionem reddidisse signauimus), experientia tua dare debeat; quia sicut incontumacia persistentibus seueros esse nos conuenit, sic humiliatis et penitentibus locum ueniae negare nondebemus.

Idem Mariniano Episcopo Rauennae , [lib. VII. ep. 79.] Que de causa Maximi sint agenda, ex epistolis, quas ad uos transmisimus, agnouistis. Sed quia, qualis de hac re fraternitatis uestrae uoluntas sit magis apresentium latore Castorio cartulario nostro renunciante cognouimus, ideo, si idem Maximus coram uobis et predicto cartulario nostro de symoniaca heresi se sacraemento purgauerit, atque de aliis ante corpus sancti Apollinaris (ut scripsimus) tantummodo requisitus, liberum seesse responderit, causam ipsius fraternitatis uestrae iudicio, de eo, quod excommunicatus missarum solempnia agere presumpserit, committimus, qua debeat peni-tentia talis culpa purgari. Et ideo quicquid uobis secundum Deum placet securiters disponite, nec aliquid de nobisdubium habeatis. Nam quicquid a uobis hac de causaordinatum fuerit nos et gratis suscipimus, et libenter admittimus.

Item Sixtus Papa [III.] omnibus Episc ., [c. i.] Mandastis, ut scriberem uobis, qualiter instans iur-gium contra me suscitatum sit, uel a quo, ut uestro aminiculppelleretur, et causa mea firmaretur. Scitote me criminaria quodam Basso, et iniuste persequi. Quod audiens Valentinianus Augustus nostra auctoritate sinodum congregari iussit. Et facto concilio, cum magna examinationesatisfaciens omnibus, (licet euadere aliter satis potuissem, suspicionem tamen fugiens, ) coram omnibus me purgaui, mescilicet a suspicione et emulatione liberans; sed non aliis, qui noluerint aut sponte hoc non elegerint, faciendiformam dans.

Item Alexander II. Rumaldo Cumano Episcopo. Super causas Gillandi presbiteri tui de morte episcopi sui, predecessoris tui, infamati, in medium consuluimus . Itaque circumstantium fratrum unanimi assensutuae dilectioni referimus, prefatum Gillandum presbiterum ante te representandum, ubi, si certi accusatoresdefuerint, tunc dictante iusticia sine omni controuersia pres-»biter quecumque ob hoc iniuste amisit ac sacerdotium accipiat et integra beneficia,

Item ex Concilio Agat en si. Si legitimi accusatores crimina sacerdotis probare non potuerint, et ipse negauerit, cum septem sociis suis eius ordinis (si ualet) a crimine semetipsum expurget. Diaconus uero si eodem crimine accusatus fuerit, cum tribus semetipsum excuset.

Item ex Concilio Ylerdensi. Presbiter si a plebe sibi commissa mala opinione infamatus fuerit, et episcopus legitimis testibus adprobare non potuerit, suspendatur usque ad dignam satisfactionem, ne populus fidelium in eo scandalum patiatur. Digna uero satisfactio est (sicut a maioribus constitutum esse docetur), quando siue secundum canones, siue ad arbitrium episcopi septem sibi collegas adiungit, et iurat in sacro euangelio coram posito, quod crimen sibi illatum non perpetrauit. Et hac satisfactione purgatus securedeinceps suum exequatur offitium.

Item Siluester Papa Accusatum symoniacum necesse habuimus summopere per scripturam prohibere, ne missarum solempnia celebrare debuisset, donec quid esset uerius potuissemus cognoscere.]

Item ex Concilio Triburiensi. Nobilis homo uel ingenuus si in Sinodo accusatur et negauerit, si eum constiterit fidelem esse, cum duodecim ingenuis se expurget; si antea deprehensus fuerit in furto, aut periurio, aut falso testimonio, ad iuramentum non admittatur, sed (sicut qui ingenuus non est) feruenti aqua uel candenti ferro se expurget.]

Item Igmarus Remorum Episcopus. Si mala fama de presbitero exierit, et accusatores ac testes legales defuerint, ne, contra Apostolum, infirmorum corda de mala fama presbiteri percutiantur, etne uituperetur ministerium nostrum, neue securiores presbiteri existentes licentius in peccatum 'prolabantur, secundum decreta maiorum cum denominatis sibi uicinis presbiteris, quos scimus se nolle periurare, sacramento famam suam purget.

Item Innocentius Aquileiensi Patriarchae et Mantuano Episcopo. Quoties frater noster Tridentinus episcopus in nostrapresentia de symonia sit inpetitus, prudentiam uestram latere non credimus, cuius causa tandem in nostra presentiauentilata producti sunt aduersus eum accusatores, uiuauoce et scripto asserentes, quod ecclesiam S. Petri de Pado presbitero Paulo dedent pro quatuor modiis frumenti, quos ab eiusdem ecclesiae laicis acceperit. Verum quoniam nec accusatores, nec testes secundum formam canonum et sanctorum Patrum statuta in causa ipsa procedere potuerunt, communi fratrum nostrorum concilio iudicamus, ut tertia manu sui ordinis et quatuor abbatum et religiosorum sacerdotum de supradicta symonia in uestrapresentia se debeat expurgare. Porro purgationis tenorerit huiusmodi. Idem episcopus super sancta euangelia primum iurabit, quod pro ecclesia S. Petri de Pado, presbitero Paulo danda, neque ipse per se, neque per submissampersonam, neque alius pro eo, se sciente, pretium receperit. Deinde uero purgatores super sancta Dei euangeliaiurabunt, quod, sicut ipsi credunt, uerum iurauit. Nositaque causae huius seriem committentes prudentiae uestrae, mandamus uobis, ut congruo loco in unum conuenire curetis, et ita causam ipsam iuxta presentium tenorem prestanteDomino restauretis, quatenus et omnis de cetero huiusquestionis scrupulus auferatur, et utrique parti sua iustitiaconseruetur. Si quis uero de uobis, certa prepediente causa, interesse non poterit, uos, qui adesse poteritis, idemiudicium terminate. Quod si predictus frater noster A. predictam purgationem fecerit, uos ei auctoritate nostra predictum offitium et Tridentinam ecclesiam restituite. Hanc autem purgationem ante proximam purificationem B. Mariae uirginis adinplere iubemus.]

In premissis auctoritatibus subintelligitur , si reus se purgare uoluerit , ut sacri canones modum , non necessitatem purgandi accusato inponant , sicut aparet ex fine capituli Sixti Papae , et auctoritate Leonis , gui data purgatione ait de se ipso:

Auditum est, fratres karissimi, qualiter mali homines grauia crimina in me confinxerunt. Quamobrem egoLeo Pontifex sanctae Romanae ecclesiae purifico me inconspectu uestro coram Deo et angelis eius, quia criminosasistas et sceleratas res, quas illi mihi obiciunt, nec perpetraui, nec perpetrare iussi. Hoc autem faciens non legemprescribo ceteris, qua id facere cogantur.

Ecce uterque summus Pontifex semetipsum purgat , nec tamen ceteris purgandi necessitatem prescribit. Unde datur intelligi , quod satisfactio purgationis in uoluntate consistita ccusati\ non in arbitrio iudicis. Sed cum in Ylerdensi concilio presbiter iubeatur suspendi usque ad dignam satisfactionem , cumetiam decreto Leonis in arbitrio ponitur episcopi , quotamanu sacerdos se purgare debeat , patet , quod ad purgationem cogendus est , nec in sua uoluntate , sed in arbitrio iudicis consistit.

Item Leo Papa scribens ad Karolum Regem ait,

Omnibus uobis uisu aut auditu notum esse nondubitamus, quod sepissime suadente antiquo hoste sacerdotibus crimina diuersa obiciantur. Sed qualiter ex eisab his rationabilis examinatio et satisfactio fiat, licettempore bonae memoriae domni genitoris uestri Pipini, siue priscis temporibus a sanctis Patribus et reliquisbonae deuotionis hominibus sepissime uentilatum fuerit, nos tamen pleniter et aliquid inde finitum reperireminime quiuimus. Nostris quippe temporibus id ipsum asanctis episcopis, et reliquis sacerdotibus, ac ceterisecclesiasticae dignitatis ministris, uestris in regnis, seuin aliis Deo degentibus, nobisque una cum eis agentibus, sepissime propter multas et nimias reclamationes, que exhoc ad nos de diuersis partibus uenerunt, uentilatumest. Sed qualiter consultu domni et patris nostri LeonisApostolici, ceterorumque Romanae ecclesiae episcoporum, et reliquorum sacerdotum, siue orientalium et grecorumpatriarcharum, et multorum sanctorum episcoporum et sacerdotum, nec non etiam nostrorum episcoporum, omniumque ceterorum sacerdotum ac Leuitarum auctoritate et consensu, atque reliquorum fidelium et cunctorum consiliariorum nostrorum consultu diffinitum est, uosomnes utriusque ordinis ministros scire uolumus. Statutum est namque ratione et necessitate auctoritate s predictaconsultu omnium, ut quotiescumque cuiquam sacerdoticrimen inponitur, si ipse accusator talis fuerit, ut recipi debeat, (quia quales ad accusationem sacerdotum admittidebeant, m canonibus pleniter expressum est;) si autem (utdictum est) ille accusator, qui canonice est recipiendus, eum cum legitimo uirorum numero et bonorum testium approbare in conspectu episcoporum poterit, tunc canonicediiudicetur, et si culpabilis uictus fuerit, canonice dampnetur. Si uero eum suprascripto pretextu minime approbare ipse accusator poterit, et hoc canonice diiuaice-t242 k ipg 243 sacerdos, si suspiciosus aut incredibilissuo episcopo aut reliquis suis consacerdotibus, siue bonis etiustis de suo populo uel de sua plebe hominibus fuerit, nein crimine aut predicta suspicione remaneat, cum tribus, aut quinque, uel septem bonis ac uicinis sacerdotibus, exemplo Leonis Papae (qui duodecim episcopos insua purgatione habuit) uel eo amplius, si suo episcopo uisum fuerit, aut necesse esse propter tumultum populi perspexerit, et cum aliis bonis et iustis hominibus sesacramento coram populo super quatuor euangelia dato purgatum ecclesiae reddat. Si quis autem scire desiderat, quales testes ad accusationem sacerdotum recipi debeant, et quid de accusatore faciendum sit, pleniter in canonibus reperiri p poterit

Iuramento uero candentis ferri uel ferventis aquae purgatio non est addenda

Unde Stephanus V. Luiberto Maguntino Episc.:

Consuluisti de infantibus, qui in uno lecto cum parentibus dormientes mortui reperiuntur, utrum ferro candente, aut aqua feruente, seu alio quolibet examine parentes se purificare debeant eos non obpressisse. Monendi namque sunt et protestandi parentes, ne tam tenellossecum in uno collocent lecto, ne negligentia qualibet pro-ueniente suffocentur uel opprimantur, unde ipsi homicidii reiinueniantur. Nam ferri candentis uel aquae feruentis examinatione confessionem extorqueri a quolibet sacri noncensent canones, et quod sanctorum Patrum documentosancitum non est supersticiosa adinuentione non est presumendum. Spontanea enim confessione uel testium approbatione publicata delicta, habito pre oculis Dei timore, commissa sunt regimini iudicare. Occulta uero et incognita sunt illi relinquenda, qui solus nouit cordafiliorum hominum. Hi autem, qui probantur, uel confitentur talis reatus se noxios, tua eos castiget moderatio, quia si conceptum in utero qui per aborsum dele-uerit, homicida est, quanto magis, qui unius saltem diei puerulum peremerit, homicidam esse se excusare nequibit?

Hoc autem utrum ad omnia genera purgationis, an ad hec duo tantum, que hic prohibita f uidentur, pertineat, non inmerito dubitatur propter sacrificium zelotipiae, et illud Gregorii : „ Si uir, qui frigidae naturae esse dicitur, per uerumiudicium probare potuerit, uxorem suam numquam se cognouisse, separetur ab ea.

In libro namque Numerorum legitur, Dominus precepisse Moysi, ut loqueretur filiis Israel et diceret eis: Vir, cuius uxor errauerit, maritumque contempnens dormierit cum alterouiro, et Aoe maritus deprehendere nequiuerit, sed latet adulterium, et testibus argui non potest , quia non est inuenta instupro, si spiritus zelotipiae concitauerit uirum contra uxoremsuam , que uel polluta est, uel falsa suspicione appetitur, adduceteam ad sacerdotem, et offeret oblationem pro illa decimam partem sati farinae ordeaceae; non fundet super eam oleum, necinponet thus, quia sacrificium zelotipiae est et oblatio inuestigans adulterium. Offeret igitur eam sacerdos, et statuet coram Domino, assumetque aquam sanctam in uase fictiliet pauxillumterrae de pauimento tabernaculi mittet in eam. Cumque steteritmulier in conspectu Domini, discooperiet caput eius, et ponet super manus eius sacrificium recordationis et oblationem zelotipiae. Ipse autem tenebit aquas amarissimas, in quibus cumexeeratione maledicta congessit, adiurabitque eam, et dicet : Si non dormiuit uir alienus tecum, et si non polluta es desertomariti thoro, non tenebunt te aquae istae amarissimae, inquas maledicta congessi. Si autem declinasti a uiro tuo, atquepolluta es, et concubuisti cum altero uiro, his maledictionibus subiacebis: det te Dominus in maledictionem et exemplumcunctorum in populo suo; putrescere faciat femur tuum, et tumensuterus tuus disrumpatur; ingrediantur aquae maledictae in uen-trem tuum, et utero tumescente putrescat fremur tuum. Et respondebit mulier: Amen, Amen. Scribetque sacerdos in libelloista maledicta, et delebit ea aquis amarissimis, in quas maledictacongessit, et dabit ei bibere; quas cum exhauserit, tollet sacerdosde manu eius sacrificium zelotipiae, et eleuabil illud coram Domino, inponetque illud super altare, ita dumtaxat, utprius pugillum sacrificii tollat de eo, quod offertur ei incendatsuper altare, et sic potum det mulieri aquas amarissimas. Quascum biberit, si polluta est et contempto uiro adulterii rea, per-transibunt eam aquae maledictionis, et inflato uenire conpu-trescet femur, eritque mulier in maledictionem et in exemplumomni populo. Maritus t/ero absque culpa erit, et illa recipiet iniquitatem suam. Quod si polluta non fuerit, innoxia eritet faciet liber os.

Sed quelibet huiusmodi purgatio uidetur esse inhibita, cum in premissa auctoritate Stephani Papae dicatur: „Spontanea confessione, etc .“

Item ex decreto Nicolai Papae Monomachiam uero in lege non assumimus, quam preceptam fuisse non reperimus, quam, licet iniissequosdam legamus, sicut sanctum David et Goliam sacraprodit istoria, nusquam tamen ut pro lege teneatur alicubi diuina sanxit auctoritas, cum hoc et huiusmodisectantes Deum solummodo temptare uideantur.

Contra in Concilio Guarmaciensi, [c. I5.]:

Sepe contingit, ut in monasteriis monachorum furta perpetrentur C Idcirco statuimus, ut quando ipsi fratresde talibus expurgare se debeant, missa ab abbate celebretur uel ab aliquo ex & presentibus fratribus, et sic expleta missa omnes communicent in hec uerba: Corpus Domini sit tibi ad probationem hodie.

Item [in Salegustadiensi Concilio, c. 7.] Interrogatum est, si duo de adulterio inculpati fuerint, et unus profitetur, et alter negat, quid inde agendum sit. Decretum est a sancto concilio, ut ille, qui negauerit, probabili se iudicio expurget, et qui professusfuerit dignam penitentiam agat.

Item [in eodem, c. 14.] Statuit quoque sancta sinodus, ut, si duo de adulterio accusati fuerint, et ambo negauerint, et orant sibi concedi, ut alter illorum utrosque diuino purget iudicio, si unus inhoc ceciderit, ambo rei habeantur.

Item [in Concilio Wormaciensi, c. 10.] Si episcopo aut presbitero aliquod maleficium inputatum fuerit, in singulis missam celebraredebet, et communicare, et de singulis sibi inputatis innocentem se ostendere. Quod si non fecerit, quinquennioa liminibus ecclesiae extraneus habeatur.

Illud uero, quod Sixius et Leo in fine suae purgationis addiderunt, ex eorum exemplo intelligendum est; exemplo enim suae satisfactionis noluerunt prescribere ceteris legempurgandi.

Quod uero quarto loco querebatur: An duorum testimonio episcopus sit condempnandus? multorum auctoritate probatur. Sicut enim in euangelio Iohannis legitur , ait Christus ad Iudeos: In lege uestra scriptum est, quoniam duorum hominum testimonium uerum est. Hinc consequenter argumentatur contra eos, dicens: „Si testimonium duorum hominum uerum est, quare testimonium meum et Patris non accipitis Item Paulus in epistola ad Corintios : In ore duorum uel trium testium stabit omne uerbum. Item in epistola ad Ebreos': „Quis preuaricans legem Moisi, duobus uel tribus testibusconuictus, sine miseratione lapidabatur“

Item ex Concilio Bracarensi II. [c. 8.] Placuit, ut si quis aliquem clericorum maculatione fornicationis inpetit, secundum preceptum Pauli apostoli duo uel tria testimonia requirantur ab illo. Quod si non potuerit datis testimoniis approbare quod dixit, excommunicationem accusati accusator accipiat.

Ex premissis itaque colligitur, quodduorum uel trium testimonio episcopus potest conuinci et dampnari. Porro Siluester Papa in generali Sinodo residens dixit econtra :

Presul non dampnetur nisi cum LXXII. testibus. Presbiter autem cardinalis nisi in LXIV. testibus non deponatur; diaconus cardinalis urbis Romae nisi ins XXVII. testibus non condempnabitur. Subdiaconus, acolitus, exorcista, lector, hostiarius nisi in septem testibus non condempnabitur. Testes autem et accusatores sine aliqua sint infamia.

Item Leo IV. [in epistola Episcopis Britanniae]. Nullam dampnationem episcoporum umquam esse censemus, nisi aut ante legitimum episcoporum numerum (qui fit per duodecim episcopos), aut certe probata sententiaper LXXII. idoneos testes, qui tales sint qui et accusarepossint.

§. 1. Et prius ad sacra Christi quatuor euangelia sacramenta prestent, quod nil falsum depromant, sicut nobis B. Siluester tradidit, et Romana sancta uidetur ecclesia tenere. Et si inter eos, quos dampnandos esse dixerint homines, fuerit episcopus, qui suam causam in presentiaRomanae sedis episcopi petierit audiri, nullus super illumfinitiuam presumat dare sentenciam, sed omnino eumaudiri decernimus.

Sed hoc uel speciali priuilegio de clericis Romanae ecclesiae intelligitur, uel propter inprobitatem quorumdam, qui, cum non sint spectatae uitae et scientiae, in accusatione ministrorum Dei repente prosiliunt. Quorum uero uita adeo laudabilis est, ut omnibus imitanda apareat, de quorum assertione nulla dubitatio nasci poterit, eorum testimonio duorum uel trium testiumquilibet iure conuinci et dampnari poterit.

Sequitur sexta questio, qua queritur: Quo remedio causa uiciata subleuetur, et si remedium illud sit dandum ei, quicausa dilationis uocem appellationis exhibuerit f Causa uerouiciata remedio appellationis subleuari poterit.

Unde Fabianus Papa ait [ad Hilarium Episcopum, epist. III. c. 3.]:

Liceat appellatori uiciatam causam appellationis remedio subleuare.

Idem paulo ante. Appellantem non debet afflictio ulla, aut detentionis iniuriare custodia.]

Item Anacietus Papa, [epist. I. in fine.] Omnis obpressus libere sacerdotum (si voluerit) appellet iudicium, et a nullo prohibeatur, sed ab his fulciatur et liberetur et audiatur. Si autem difficiles causae autmaiora negotia orta fuerint, ad maiorem sedem referantur. Et si illic facile discerni non potuerint aut iuste terminari, ubi fuerit summorum congregatio congregata(que per singulos annos fieri solet et debet), iuste et Deoplacite coram patriarcha aut primate ecclesiastica, et coram patricio secularia iudicentur negotia in commune.

Item Sixtus Papa [epist. II.] omnibus rectoribus ecclesiae scribit , dicens :

Si quis uestrum pulsatus fuerit in aliqua aduersitate, licenter hanc sanctam et apostolicam sedem appellet, et adeam quasi ad caput suffugium habeat, ne innocens dampnetur, aut ecclesia sua detrimentum patiatur.

Idem Grato episcopo [epistola I.] Omnes episcopi, qui in aliquibus pulsantur uel criminantur grauioribus causis, quociens necesse fuerit libereapostolicam sedem apellent, atque ad eam quasi ad matrem confugiant.

Item Marcellus Papa, [epist. I. ad Episcopos Antiochenaeprouinciae.] Ad Romanam ecclesiam omnes episcopi, qui uoluerint uel quibus necesse fuerit, quasi ad caput suffugere, eamque appellare debent, ut inde accipiant tuitionem atqueconsecrationem. Quod omnibus minime conuenit denegari episcopis; sed absque ulla custodia, aut excommunicatione, uel aampnatione, aut expoliatione libere ireconcedatur.

Item Victor Episcopus [ad Theophilum Alexandrinum, epist. I. c. 3.] Si quis putauerit se a proprio metropolitano grauari, apud patriarcham uel primatem dioceseos, aut penes uniuersalis apostolicae ecclesiae iudicetur sedem.

Item ZepTierinus urbis Romae Archiepiscopus , [epist. I.] Ad Romanam ecclesiam ab omnibus, maxime tamen ab obpressis est appellandum, et concurrendum quasi admatrem, ut eius uberibus nutriantur, auctoritate defendantur, a suis obpressionibus releuentur, quia non potestnec debet mater obliuisci filium suum.

Item Iulius Papa [in decretis, siue in rescripto ad Orientales, c. 22.] Placuit, ut a quibuscumque ecclesiasticis iudicibus ad alios iudices ecclesiasticos (ubi est maior auctoritas) prouoca-tum fuerit, audientia non negetur.

Idem [cap. 30.] Ideo huic sanctae sedi prefata priuilegia specialiter sunt concessa tam de congregandis conciliis et iudiciis ac restitutionibus episcoporum, quam et de summis ecclesiarum negotiis, ut ab ea omnes obpressi auxilium, et iniuste dampnati restitutionem sumant, et talia ab inpiis non presumatur absque ultione, nec exerceantur absque suadampnatione.

Cum ergo Zepherinus dicat, ab omnibus esse appellandum, maxime tamen ab obpressis, et Marcellus scribat: , , Omnes episcopi, qui uoluerint uel quibus necesse fuerit, appellare debent :“ patet, quod accusato (siue grauetur, siuenon) appellationis uox non est deneganda. Quidam tamen ita distinguunt , ut u olent es ad consecrandos , necessitatem patientes ad obpr essos referant, ut sit sensus: Omnes, quiuoluerint a Romana ecclesia consecrationem accipere, et ab aliquibus in-pediuntur , eam debent appellare; quibuscumque in suis obpr es -sionibus necesse fuerit ad eam subfugere, similiter uocem appellationis exhibeant, ut isti tuitionem, et illi consecrationem abea accipiant. Similiter et illud Zepherini distinguitur: „Abomnibus est appellandum ad Romanam ecclesiam : intelligendumest, qui ab ea consecrationem uoluerint accipere, uel qui a prelatissuis aliquam iniuriam passi fuerint , maxime tamen ob obpr essis.Secundum primam interpretationem obpressi intelliguntur aliquainiuria affecti; iuxta secundam uero obpressi dicuntur a iudiceiniuste condempnati. Secundum hanc distinctionem qui in aliquibus negotiis non ad releuandum, sed ad differendum uocemappellationis exhibuerit , appellandi auctoritatem non habet.

Sed cum Gregorius scribat omnibus per diuersas prouincias:

Decreto nostro uestram rogantes karitatem mandamus, ut si aliquis (quod non optamus) suorum emulorum Aldri-cum Cenomannicae ecclesiae episcopum, accusare damp-nabiliter attemptauerit, liceat illi post auditionemprimatum dioceseos, si necesse fuerit, nos appellare, etnostra auctoritate aut ante nos, aut ante legatos nostrose latere missos iuxta Patrum decreta suas exercere atquediffinire actiones, nullusque illum ante hec iudicet autiudicare presumat. Sed si quid (quod absit) graue in-tolerandumque ei obiectum fuerit, nostra erit expectandacensura, ut nichil prius de eo, qui ad sinum sanctae Romanaeecclesiae confugerit eiusque inplorat auxilium, decernatur, quam ab eiusdem ecclesiae fuerit auctoritate preceptum, que uices suas ita aliis inpertiuit ecclesiis, ut inpartem sint uocatae sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. §. i.s Si autem (quod non arbitramur) a quoquamsecus presumptum fuerit, ab offitio cleri submotus aposto-licae auctoritatis reus ab omnibus iudicetur, ne lupi, quisub specie ouium subintrauerunt, bestiali seuicia quosque audeant lacerare, et quod sibi fieri nolunt aliis inferre presumant.

Item cwra Vigilius Papa [in epistola ad Eleutherium, c. ult.] dicat .

Qui a it aliis esse prepositum, non moleste ferat aliquem sibi esse prelatum. Ipsa namque ecclesia, queprima est, ita reliquis ecclesiis uices suas credidit largiendas, ut in partem sint uocatae sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. Unde omnium appellantium apostolicamsedem episcoporum iudicia, et cuncta maiorum negotia causarum eidem sanctae sedi reseruata esse liquet; presertim cum in his omnibus eius semper sit expectanaum consultum, cuius tramiti si quis obuiare temptauerit sacerdotum, causas se non sine honoris sui periculo apud eandemsanctam sedem nouerit redditurum.

Item cum Nicolaus Episcopus in Remensem d Archiepiscopum inuehatur, qui Rothardum episcopum appellantem apostolicam sedem dampnare ausus est, ita dicens :

Arguta tua sapientia, utinam in accepto bono fomite, iudicii materiam depositionis aduersus Rothardum assumpsit, et ab itinere apostolicae sedis remouit, etcontinuatim apostolicam sedem appellantem dampnauit etcarcerali custodiae mancipauit.

Et infra: §. i. Priuilegiatamen apostolicae sedis uos obliuioni tradere nullatenusdebuistis, quibus uenerandi canones iudicia totius ecclesiae ad hanc deferri iubent.

Et infra: §. 2. Hec quippe nosin Rothardo idcirco noueris operatos, ut priuilegiasedis apostolicae, que male a uobis uiolata esse uide-bantur, auctoritate apostolica et canonica Patrumdeliberatione [pristino tandem ingenio s et proprio decorentur honore.

Item Leo Papa [ad Anastasium Thessalonicensem Episcopum, epist. LXXXII. al. LXXXIV.] Qui scit se quibusdam prepositum, non moleste ferat aliquem sibi esse prelatum, sed obedientiam, quam exigit, etiam ipse dependat, et sicut non uult grauis oneris sarcinamferre, ita non audeat alii inportabile pondus inponere.Discipuli enim sumus humilis et mitis magistri, dicentis: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde.

Patet ergo , quod nulli appellanti induciae sunt denegandae. Ceterum, si causa frustratoriae dilationis appella-uerit, a iudice, ad quem prouocatum fuerit, condempnabitur.Tempus uero appellationis est ante datam sententiam uel postdatam . Quociens enim se pregrauari senserit, liberepotest appellare.

Unde Sixtus Papa [II. epist. 1. ad Gratum Episc.] ait 138

Si quis putauerit se a proprio metropolitano grauari, apud primatem dioceseos aut penes uniuersalis aposto-licae ecclesiae Papam iudicetur.

[Item Felix II. ad Episcopos in Alexandrina Sinodo congregatos, cap. 19.] Quociens episcopi se a suis conprouincialibus uel a metropolitano putauerint pregrauari, aut eos suspectos habuerint, mox Romanam appellent sedem, atque eislibere ire liceat; et dum predictam Romanam appella-uerint sedem, aut ab ea se audiri poposcerint, nullus eos aut excommunicare, aut eorum sedes subripere, aut res eorum auferre, aut aliquam uim eis inferre presumatante, quam amborum causa Romani Pontificis auctoritatefiniatur. Quod si aliter, a quoquam presumptum fuerit, nichil erit, sed uiribus carebit.

Item Iulius Papa [in rescripto ad Episcopos orientales, cap. 30.] Ideo huic sanctae sedi prefata priuilegia specialiter sunt concessa, ut ab ea omnes obpressi auxilium, et iniuste dampnati restitutionem sumant.

Obpressi et se pregrauari putantes intelliguntur ante datam sententiam, iniuste dampnati post datam.

Unde Euticianus urbis Romae Episcopus scribit omnibus Episcopis, [epist. II. c. 1.]:

Non ita in ecclesiasticis agendum est negotiis, sicut in secularibus. Nam et in secularibus postquam legibus uocatus quisque uenerit et in foro decertareceperit, non licet ei ante peractam causam recedere. Inecclesiasticis uero dicta causa recedere licet, si necesse fueritaut si se uiderit pregrauari.

Qui uero ex contumacia iudicibusobtemperare noluerint, communione priuentur .

Unde in Mileuitano Concilio, [c. 24.]

Quisquis probatus fuerit pro contumacia nolle obtemperare iudicibus, cum hoc primae sedis episcopo fuerit probatum, det litteras, ut nullus ei communicet episcoporum, donec obtemperet.

Item quod post datam sententiam appellari possit , Fabianus Papa testatur, dicens [Hi lar io Episcopo ep. III.cap. 2.];

Liceat etiam in criminalibus causis appellare, nec uox appellandi denegetur ei, quem in supplicio sententiadestinauerit.

Quod ante idem affirmat [eod. cap.]:

Si quis iudicem aduersum sibi senserit, uocem appellationis exhibeat.

Post datam uero sententiam quiappellare uoluerit, infra quinque dies appellet et infra eosdema quo prouocauit dimissorias accipiat, et infra eosdem adquem appellauit iter arripiat.

Unde in Teodosianis legibus sic statutum inuenitur:

Propter superfluam appellatorum licentiam, ne in retractandis uel reuocandis sententiis liberum habere arbitrium uiderentur, et tempora appellationis, et penae constitutae sunt, ut quicumque apud iudicem, qui causam eiusaudiuit, appellare, et ad alium iudicem prouocareuoluerit, infra quinque dies appellet, et in his ipsisquinque diebus ad iudicem, ad quem prouocauerit, sinealiqua dissimulatione perueniat, et ipse dies, in quoaccepit litteras, in his quinque diebus conputetur specialiter. Quod si longius iter sit, exceptis quinque s diebusspatium dierum, quo iter agi possit, conputetur.

Habita dinumeratione XX. millium diurnorum per singulos dies computetur.]

Item [ibidem tit. XXXIV.]Ab eo, a quo appellatum est, ad eum, qui deappellatione cogniturus est, dimissoriae litterae dirigantur, que uulgo apostoli appellantur, quarum postulatio et acceptio intra quintum diem finienda est ex offitio.Ista iam superius sub titulo de cautionibus et penisappellationum interpretata sunt. §. i Qui intra statutatempora dimissorias non postulauerint, uel acceperint, uel reddiderint, prescriptione ab agendo submoueantur, et penam appellationis ferre cogantur.

Item [ibidem tit. XXXV. c. 2.] Quicumque non confidentia iustae causae, sed causa afferendae morae, ne contra eum sententia proferatur, appellauerit, uel si de facto suo confessus, ne abdicatur, appellare uoluerit, huiusmodi appellationes non recipiantur.

Item [ibidem, tit. XXXVI. c. i.]Quociens post auditam causam iudicem possessorappellat, fructus possessionis, de qua agitur, dum sequendae audientiae euentus dubius est, merito sequestrantur.Nam si petitor appellauerit, ab eo hoc non potest postulari, quia non potest sequestrari quod non habet. §. 1. Sipropter predia urbana uel mancipia appellatur, possessiones eorum uel mercedes, uel uectura etiam, si de nauis°s naulo agatur, deponi solent.

Item [ibidem, tit. XXXVII. c. i.] Omnimodo puniendus est, quociens iniustaappellatio pronunciatur, sumptus, quos, dum sequeretur, aduersarius inpendit, reddere cogatur non simplos, sedquadruplos.

Premissis auctoritatibus infra quinque dies post datam sententiam cuique appellare permittitur. Quod postea lustinianus in constitutionibus suis corrigens , infra decem dies appellationis remedium cuique dandum decreuit , dicens:

Inperator Iustinianus Augustus. Anteriorum legum acerbitati plurima remedia inponentes, et maxime hec circa appellationes facientes, et in presenti ad huiusmodi beneficium peruenire duximus esse necessarium. Antiquitati etenim cautum erat, ut, si quis per se litem exercuerit et fuerit condempnatus, intra duos dies tantummodo licentiam appellationis haberet;sin autem per procuratorem causa uentilata sit, et in triduumproximum eam extendi. Ex rerum autem experientiainuenimus hoc satis esse dampnosum; plures enim hominesignaros subtilitatis legum, et putantes in triduum prouoca-tiones esse porrigendas, in promptum periculum incidisse, et biduo transacto causas perdidisse. Unde necessariumduximus huiusmodi rei conpetenter mederi. Et omnes appellationes sancimus, siue per se, siue per procuratores, seuper defensores, uel curatores et tutores uentilentur, posseintra decem dierum spatium a recitatione sententiae numerandum ab his iudicibus, quorum interest, offerri, siuemagni siue minores sint (excepta uidelicet sublimissimapretoriana prefectura), ut liceat homini intra id spatium plenissime deliberare, siue appellandum ei sit, siue quiescendum; ne timore instante opus appellatorium frequentetur, sed sit omnibus inspectionis copia, que indiscussoshominum calores potest refrenare.

§. 1. Ad hec sancimus, si quando lis speratur in nostrum inferri consistorium, si forte contigerit inperatoriam maiestatem publicis occupatam causis ex mundanis prouisionibus non posse con-uocare patres, quatinus causa agitetur, non ex hoc litempericlitari. Quod enim uicium est litigantium, si culmeninperatorium occupetur? uel quis tantae est auctoritatis, utnolentem principem possit ad conuocandos patres cete-rosque proceres coarctare? Sed si quid tale euenerit, causa intacta permaneat, donec inperator motus sua sponteet conuocari proceres iusserit, et litem inferri patiatur, etomnia secundum morem procedere.

§. 2. Illud etiam intertio capitulo disponendum est, quod antiquitas bene statuit, nouitas autem neglexit. Cum enim ueneranda uetustatisauctoritas ita magistratus digessit, ut alii maiores, aliimedii, alii minores sint, et appellationes a minoribus iudicibus non solum ad maximos iudices remitterentur, sed ad spectabilium iudicum tribunal, quatinus et ipsisacro auditorio adhibito litem exercerent, nouitas autemhoc dereliquit s, euenit, ut super minimis causis maximinostri iudices inquietentur, et homines propter minimascausas magnis fatigentur dispendiis, ut forsitan totius litisestimatio ad sumptus iudiciales non sufficeret. Ideoquesancimus, si quando ex Egiptiaco tractu uel adiuncta eiutraque Libia prouocatio speratur usque ad decem librarumauri quantitatem, non in hanc regiam urbem eam uenire, sedad prefectum augustalem, qui audiat et causam dirimat uicesacri cognitoris, nulla eis post diffinitiuam sententiam appellatio est porrigenda. Similique modo quociens in Asiana diocesi uel Pontica tale aliquid emerserit, usque ad predictam quantitatem decem librarum auri appellationes ad uiros spectabiles, comites forte, uel proconsules, uel pretores, uel moderatores, quibus specialiter easdem lites peragendas deputauimus , remittantur, quatinus et hi ad similitudinem prefecti augustalis uice sacri cognitorisintercedant, et causas sine spe quidem appellationis, Deitantum et legum timore perferant decidendas. Orientales autem tractus causas appellatione suspensas, etusque ad decem librarum auri quantitatem limitatas, aduirum spectabilem comitem orientis mittere, simili modoaudientiam et finem eis inpositurum. Illo uidelicet obser-uando, uti uiri spectabiles uel alii spectabiles iudices non ad alios eadem spectabilitate decoratos iudicessuas transmittant appellationes in litibus, quantaecumquesint quantitatis (cum non oporteat ad conpares iudicesappellationes referri, sed a minore iudicio in maius tribunal ascendere), sed ad illustrissimam prefecturam illorumappellationes, cuiuscumque sint quantitatis, (ut dictumest) dirigantur, que una cum uiro excelso pro temporequestore eas dirimat, utroque offitio subministrante, id esttam ex sacris scriniis more solito quam prefecta pre-torioP. Ita tamen hec sancimus, ut nec a ducibus uelab q aliis spectabilibus iudicibus (quibus forte, et si priuatisint, inperialis maiestas causas iniunxerit) appellatio admemoratos iudices spectabiles currat, ne causa non grada-tim procedere, sed perperam uideatur; sed a presidibus quidem prouinciarum, et iudicibus a nobis datis, si non sintspectabiles iudices, intra memoratam quantitatem referetur. Si autem uel illustres sint dati a nobis iudices (quibus apices dignitatum super spectabilitatem sunt) uel duces, qui omnimodo spectabilitate sunt decorati, uel hi, qui aprincipe delegati sunt, spectabilem habeant dignitatem, eorum appellationes sub quacumque quantitate in hancregiam urbem ad conpetentes antiquo more iudices referantur 280r aliis omnibus, que in appellationibus statuta suntuel antiqua prosapia, uel ab auctoritate anteriorumconstitutionum, uel a nostra humanitate, intactis illibatisque custodiendis.

Digest. tit. Quando appellandum sit. lege i. [§. B iduum]. Biduum uel triduum appellationis ex die sententiae latae conputandum erit.

§. i. Quid ergo, si sententia fueritsub condicione dicta, utrum ex die sententiae tempusconputamus ad appellandum, an uero ex die, quo condiciosententiae extitit? Sane quidem non est sub condicionesententia dicenda; sed si fuerit dicta, quid fiet? Et est utilestatim tempora ad appellandum conputari debere.

§. 2. Quod in sententiis preceptum est, ut uel altera die, uel tertia prouocetur, hoc etiam in ceteris obseruandumest, ex quibus sententia quidem non profertur, appellaritamen oportet et potest, ut cum quis ad tutelamuel ad alia ciuilia munera nominatur, eius s excusationon admittitur.

§. 3. Si forte post sententiam statimdictam copiam sui non fecerit is, qui pronunciauit (ut fieriassolet), dicendum est nichil nocere appellationi". Namubi primum copiam eius habuerit, poterit prouocare. Ergosi statim se subtraxit, ;similiter subueniendum est.

§. 4. Quid ergo, si condicio horae efficit, ut sereciperet? Si forte dicta sit sententia iam suprema hora, utique non uidebitur se subtraxisse.

§. 5. Adeundi autemfacultatem semper accipimus, si in publico sui copiamfecerit. Ceterum, si non fecitp, an inputetur alicuiquod ad domum eius non uenerit , quodque in hortos nonaccesserit, et ulterius quod ad uillam suburbanam? Magisque est ut non debeat inputari. Quare si in publico eiusadeundi facultas non fuit, melius dicetur facultatem nonfuisse adeundi.

§. 6. Si quis ipsius quidem, a quo appel-lauit, adeundi facultatem non habuit % ut ei libellosdaret, eius autem, quem appellauit, habeat copiam, uidendum, an ei prescribi possit quod eum nonadierit. Et hoc iure utimur, ut, si alterius adeundi copia fuit, prescriptio locum habeat.

§. 7. Palam est, eam esse propriam causam, cuius emolumentum uel dampnum ad aliquem suo nomine pertinet.

§. 8. Si aduersusabsentem fuerit pronunciatum, biduum uel triduum ex quoquis scit conputandum est, non ex quo pronunciatum est.Quod autem dicitur absentem posse prouocare ex quoscit, sic accipimus, si non in causa per procuratoremdefensus est. Nam si ille non prouocauit, difficile est ut hicaudiatur.

§. 9. Si quidemy in insulam deportandum an-notauerit preses prouinciae, et inperator rescripseritut deportetur, uideamus quando sit prouocandum, utrumcum inperator rescripserit, an cum ei scribitur?Et putem, tunc appellandum esse, cum recipi eumpreses iubet+. Ceterum uerendum est, ne sero sit, uttunc prouocetur, cum inperator insulam ei assignauerit;conprobata enim sententia presidis tunc solet insulamassignare. Rursus illud uerendum est, si mendaciis apudprincipem honerauit eum, quem deportandum laborat, intercludit viam prouocandi. Quid ergoest? Recte dicetur humanitate suggerente ut et hocillo ff tempore non frustra prouocaretur, quia non aduersus principem, sed aduersus iudicis calliditatem prouocauit.

§. 10 .ss Illud uideamus, si, cum inperatori scriberetur, exemplum litterarum litigatori editum sit, neque is appellauerit, et postea contra eum rescriptum sit, an appellare a litteris pridem sibi editis possit f+? quia qui tunc non appellauerit “ uera esse quescripta sunt consensisse uidetur, nec est audiendus, sidicat euentum rescripti sacri se sustinuisse.

Non solent audiri appellantes, nisi hi, quorum interest, uel quibus mandatum est, uel qui negotiumgerunt alienum, quod mox reus ratum haberet. Sedet si mater , ex pietate prouocauerit, dicendumest et hanc audiri debere, et si litem preparandam curaremaluerit, intercedere non uidetur, licet ab initio defendere non potest.

§. i. Ante sententiam appellaripotest, si questionem in ciuili negotio habendam iudex interlocutus sit, uel in criminali, si contra leges hoc faciat.

§. 2. Eius, qui ideo causam agere frustratur, quod dicitse libellum principi dedisse, et sacrum rescriptum expectare, audiri desiderium prohibetur, si» ob eam causam prouocauerit, appellatio eius recipi sacris constitutionibus prohibetur.

[Item Marcianus 1 . 2. De appellationibus, tit. De libellis dimissoriis, 1. unica.] Post appellationem interpositam litterae dandae sunt ab eo, a quo appellatum est, ad eum, qui de appellatione cogniturus est siue principem, siue quem alium, quas litterasdimissorias siue apostolos appellant. Sensus autem litterarum est talis: appellasse (puta) Lucium Titium a sententiaillius, que inter illum et Me. dicta fuit. Sufficitautem petisse intra tempus dimissorias instanter et sepius, et si non accipiat, id ipsum contestetur. Nam instantiam petentis dimissorias constitutiones desiderant.Equum est igitur, si per eum steterit, qui debeat darelitteras, quo minus det, ne hoc accipienti noceat.

§. i. Titulo: Nichil nouari. Appellatione interposita, siue earecepta sit siue non, medio tempore nichil nouari oportet.

§. 2. Si quis ex pluribus facinoribus condempnatus propter quedam appellauerit, propter quedam non, utrumsit differenda pena eius, an non, queritur. Et si quidemgrauiora sunt crimina, ob que appellatio interpositaest, leuius autem id, propter quod non appellauit, recipiendaest omnino appellatio, et differenda pena. Si uero gra-uiorem sententiam meruit ex ea specie, ex qua non est appellatum, omnino pena inponenda est.

Forma apostolorum hec est: „Ego En .sanctae Bononiensis ecclesiae episcopus, te presbiterum Rolan-dum, capellanum S. Apollinaris, ad apostolicam sedem, quamappellasti, ab obseruatione mei iudicii his apostolis dimitto .“ Forma uero appellationis hec est: , , Ego Adelinus S . Reginae ecclesiae minister licet indignus sentiens me pregrauari adomino Gualterio S. Rauennatis ecclesiae archiepiscopo Romanam sedem appello, et apostolos peto.

§. 1. Si uero post datam sententiam appellare uoluerit, hic erit ei modus appellandi:„Ego A. sanctae Reginae ecclesiae minister licet indignus contrasententiam domini Gualterii sanctae Rau. ecclesiae archiepiscopi iniuste in me latam pridie Kal. Magi A. incarnationisDomini MCV . feria P quarta, Romanam sedem appello, et apostolos peto.

§. 2. Si autem unus, uel duo pro pluribusappellare uoluerint, sic appellabunt: „Ego G. et P. sindiciscanonicorum S. B. E. sentientes nos pregrauari, uel contrasententiam, etc. Romanam sedem appellamus, et apostolos postulamus .“ Huiuscemodi i appellationes in scriptis fieri debent.

Ad iudicium autem alterius fidei catholico appellare non licet.

Unde in Cartaginensi Concilio IV. [c. 7.]:

Catholicus, qui causam suam, siue iustam siue in-iustam, ad iudicium alterius fidei iudicis prouocat, excommunicetur.

Notandum uero est, quod quidamiudices sunt, a quibus appellari non oportet.

Unde in Concilio Mileuitano, [c. 24.] legitur :

A iudicibus, quos communis consensus elegerit, non liceat prouocari.

Quod de arbitris intelligendum est. Iudicum enim alii simZ arbitrarii, alii sunt ordinarii. Ordinarii uero sunt, qui ab apostolica, ut ecclesiastici, uel ab inperatore, utpote seculares, legitimam potestatem accipiunt. Arbitrarii sunt, quinullam potestatem habentes cum consensu litigantium in iudiceseliguntur, in quos conpromittitur, ut eorum sententiae stetur.Horum alii sunt ordinarii et arbitrarii, alii arbitrarii tantum.Ordinarii et arbitrarii sunt, qui legitimam potestatem habentes abeis eliguntur ad arbitrandum, qui non sunt suae ditioni subpositi.Ab his, etsi ut arbitrarii sedeant, et non ut ordinarii, priuilegiotamen ordinariae dignitatis, grauatus aliquis appellare ualebit.

Unde in Cartaginensi Concilio legitur III. [c. io.]:

Sane, si ex consensu partium iudices electi fuerint, etiam a pauciori numero, quam constitutum est, liceat sprouocari.

Item ex Concilio Mileuitano, [c. 22.] Placuit, ut presbiteri, diaconi, uel ceteri inferiores clerici in causis, quas habuerint, si de iudiciis episcoporum suorum questi fuerint, uicini episcopi eos audiant, et inter eosquicquid est finiant, adhibiti ab eis ex consensu episcoporum suorum. Quod si et ab eis prouocandum putaue-rint, non prouocetur, nisi ad Affricana concilia uel adprimates prouinciarum suarum. Ad transmarina autemqui putauerint appellandum, a nullo intra Affricam incommunione suscipiantur.

Nisi forte Romanam sedem appellauerint. jautem, qui appellauit, ad eum, a quo appellauit, remitti nondebet.

Unde in Sardicensi Concilio, [c. 7.]:

Si episcopus accusatus fuerit, et omnes iudica-uerint congregati episcopi regionis ipsius, et de gradu suo deiecerint eum, si appellauerit qui deiectus uide-tur, et confugerit ad beatissimum Romanae ecclesiaeepiscopum, et uoluerit se audiri, si iustum putaueritut renouetur examen, scribere episcopis digneturepiscopus Romanus his, qui in finitima et propinquaaltera s prouincia sunt, ut episcopi diligenter omniarequirant et iuxta fidem ueritatis diffiniant. Quodsi is, qui rogat causam suam iterum audiri, deprecatione sua mouerit episcopum Romanum, ut delatere suo presbiteros mittat, erit in potestate eiusquid uelit, et quid estimet. Et si decreuerit mittendos esse qui presentes cum episcopis iudicent, uthabeant etiam auctoritatem personae illius, a quodestinatf sunt, erit in eius arbitrio. Si uero crediderit sufficere episcopos f prouinciales, ut negotio terminum inponant, faciet quod sapientissimo consiliosuo iudicauerit.

Arbitrarii tantum sunt qui nullam legitimam potestatem acceperunt, a quibus appellari non licet, quia eis inpu-tandum est qui tales elegerunt. Si uero sententia eorum, a quibus appellatur, soluta /um' tt, nichil oberit eis, nisi forteuel inimicitia uel pecunia deprauati iniustam probantur tulisse sententiam.

Unde in eodem Concilio Cartaginensi III. [c. 10.] legitur :

Hoc etiam placuit, ut a quibuscumqueiudicibus ecclesiasticis ad alios iudices ecclesiasticos, ubi est maior auctoritas, fuerit prouocatum, non eis obsit, quorum fuerit soluta sententia, si conuinci non potuerint uelinimico animo iudicasse, uel aliqua cupiditate aut gratiadeprauati.

Queritur autem de eo, a quo appellatur, an sit demeandus in testimonium apud eum, ad quem appellatur, super negotio, cuius cognitionem suscepit.

De hoc ita statutum est in Concilio Cartaginensi V. [c. i.]:

Statuendum est, ut qui in ecclesia quamlibet causam iure apostolico ecclesiis inposito agere uoluerit, et forsan decisio clericorum uni parti displicuerit, non liceat clericum in iudicium ad testimonium deuocarieum, qui presens uel cognitor fuit, et nulla ad testimonium dicendum ecclesiastici cuiuslibet persona pulsetur.

Ab eis quoque, ad quos prouocatum fuerit ( sicut in Concilio Affricano [c. 63.] legitur ) ulterius prouocari non licet:

Si autem fuerit prouocatum, eligat qui prouocauerit iudices, et cum eo ille, contra quem prouocauerit, ut ab ipsis deinceps nulli liceat prouocare.

Post secundam prouocationem intelligendum est: tertio enim in una eademque causa super hisdem capitulisprouocare non licet. Unde in VII. libro Codicis , titulo nonliceat in una eademque causa tertio prouocare, [legeunica], inperator Justinianus scribit: , , Si quis in quacumque liteiterum prouocauerit, non liceat ei tertio in eadem lite superhisdem capitulis prouocatione uti, uel sententias exellentissi morum prefedorum pretorio retractare, licentia danda litigatoribus, arbitro dato, ipsius audientiam, qui eum dedit, ante litis contestationem inuocare, et huiusmodi petitione minime pro-uocationis uim obtinente. §. i. Cum autem in causa capitali uelstatus interpellatum fuerit, non per procuratores, sed per se ipsosappellantes causam suam agere oportet.

Unde Adrianus Papa ait [in capitulis a se collectis, cap. 44.] :

Si quando in causa capitali uel causa status interpellatum fuerit, non per exploratores, sed per se ipsos est agendum.

Tempus autem exequendae appellationis annus est, uel, si iusta causa intercesserit, biennium.

Unde in Autenticis constitut. 11. collat. V. legitur:

„Si quis appellat, inquiratur annus, intra quem secundum se communiter ne litem exequatur, aut, si iusta intercesserit causa, annus alius indulgetur , quo transacto litenon conpleta manetis sententia.

§. 1. Appellatore cessante, cum unus mensis superest ex biennio, licet uictori ingredi ut reusqueratur, quo siue inuento siue non , suas afferat allegationes, £ 5 i 0 h i confirmetur uel rescindatur sententia, omni casuabsente in expensasti condempnando. Neutro occu-rente post secundum fatalem per manet sententia.°Constitutione secunda , in collatione /F.:

§. 2. „Sedlis, que speratur in consistorium principis inferri, absque dampnomorae manet intacta, donec ipse faciat eam introduci, et aproceribus secundum morem dirimiP

Si uero is, qui appellauit, penitentia ductus ab appellatione desistere uoluerit, non prohibetur, sicut in 7. libr .Codicis, tit. de appellationibus et consultationibus P, [ 1 . 28.] Inpp. Arcadius et Honorius statuisse leguntur: , , Si quislibellos appellatorios ingesserit, sciat se habere licentiam arbitrium conmutandi et suos libellos recuperandi, ne iusiae peni-tudinis humanitas amputetur .“

§. 1. Est autem quando appellationem interponi necesse non est. In eodem namque libro, et eod . tit. [ 1 . 27.] idem Inpp. decreuerunt: „ Nominationes i libellis uel edictis factae , citra concilium publicum non ua-lent a quibus nec appellare necesse est.

§. 2. Diffinitiua quoque sententia, que con-dempnationem uel absolutionem non continet, pro nulla habetur.

§. 3. Item sententia citra solitum ordinem iudiciorum a preside prolata auctoritatem rei iudicatae non obtinet.

§. 4. Item si sententia lata fuerit contra res prius iudicatas, a quibus provocatum non est , sententiae auctoritatem non obtinebit, et ideo ab eaappellari non est necesse.

§. 5. Item «f sententia contraius scriptum feratur, ueluti dum defunctus et minor XIV. annisfuisse , et testamentum iure fecisse dicitur, nullas uires obtinet, neccontra eam est necessarium prouocationis auxilium.

§. 6. Si uerocontra ius litigatoris sententia dicatur, ueluti dum minor XIV. annis, annum XIV. inpleuisse, ac per hoc testamentum iurefecisse pronunciatur, ad prouocationis remedium oportet confugere.

§. 7. Item si plures iudices dati fuerint , et unustantum ex his pronunciasseproponitur, non uidetur appellandinecessitas esse, cum sententia iure non teneati y.

§. 8. Itern cum certa ratione et fine mulctare iudices possunt, sialiter contra legis statutum modum mulctam irrogauerint, quodcontra ius gestum uidetur firmitatem non tenet, et sine appellationepotest rescindi.

§. 9. Venales quoque sententias , que in mer-cede a corruptis iudicibus proferuntur, et citra interpositae prouocationis auxilium infirmas esse decretum est.

§. 10. Item 5? propter infirmitatem etatis ad honorem, ad quemnominatus es, inhabilem te esse probaueris , pretermissa appellatione iniqua nominatio remouebitur.

§. 11. Sunt etiam, quorum appellationes non recipiuntur. Non enim potest recipieius appellatio, qui per contumaciam absens, cum ad agendamcausam negotio prius summatim perscrutato uocatus esset, condempnatus est

§.12. Nullus etiam homicidarum, ueneficorum, maleficorum , adulterorum, itemque eorum, qui manifestam uiolentiam commiserunt, argumentis conuictus, testibus superatus, uoce etiam propria uicium scelusque confessus audiaturappellans.

Et hoc in notoriis. §.13. In occultis autem: «S?testibus productis, instrumentis prolatis, aliisque argumentisprestitis sententia contra eum lata sit, et ipse, qui condempnatusest, aut minime uoce sua confessus sit, aut formidine tormentorumterritus contra se aliquid dixerit, prouocandi licentia ei nondenegatur .

§. 14. Nullius quoque offitialium a sententia proprii iudicis prouocatio tribuatur, nisi in eo tantum negotio, quod ratione ciuili super patrimonio forte apud proprium iudicem inchoauerit.

§.15. Quociens etiam fiscalis calculi satisfactiopostulatur aut tributum exposcitur, aut publici, uel etiam priuatidebiti euidentis atque conuicti redibitio flagitatur, appellatione exclusa necessario in Gontumacem uigor iudiciariusexercetur.

§. 16. Ab executione sententiae appellari non potest, nisi forte executor sententiae modum iudicationis excedat.

§. 17. Si quis etiam ausus fuerit prouocare, ne uoluntas defuncti testamento scripta reseretur uel ne hii, quos scriptos patueritheredes, in possessionem mittantur, et is, cuius de ea re notio erit, appellationem receperit , et iudex, qui tam ignaue 56 Sdd conniuentiam adhibuerit , et litigator, qui tam inportune ap-pellauerit°, uiginti libris argenti mulctetur.

§. 18. De possessione etiam et eius momento si causa dicatur, que sententiainter locutoria appellatur, quamuis prouocatio interposita fuerit, tamen lata sententia sortiatur effectum.

§. 19. Quandoque unam eandemque condempnationem plures simul reportant, nec diuersitas factorum separationem accipit, quo casu, si omnes appellauerint, et uno ex his agente eorum appellatio iusta pronunciata fuerit, emolumentum uictoriae etiam ad alios pertinebit . S a autem unus tantum appellauerit eiusque appellatio iusta pronunciata est , ei quoque prodest, qui non appellauit.

§. 20. Quod si etatis auxilio unus contra sententiam restitutionem inpetrauerit , maiori, qui suo iure non appellauit, hoc rescriptum non prodest.

§. 21. Iudicibus autem non solum suscipiendae appellationis necessitas uidetur inposita, uerum etiam XXX. dierum spatia ex die sententiae diffinita sunt, intra quegesta una cum relatione litigatoribus conuenit prestari.

§. 22. Similiter arbiter appellationem suscipere et relationem dareconpellitur, si delegatus fuerit .

§.23. Litigatoribus uero copiaest etiam non conscriptis libellis illico uoce appellare, cumres iudicata poposcerit, tam in ciuilibus quam in criminalibus causis

§. 24. Ab eo autem, qui de appellatione cognoscit, nonpotest fieri recursus ad iudicem, a quo fuerit prouocatum.Quapropter remittendi litigatores ad prouincias remotam sibi occasionem atque exclusam penitus intelligant, cum super omni causa interpositam prouocationem uel iniustam tantum liceatpronunciare, uel iustam.

§. 25. Hec omnia in Fi. lib. Codicis inuenies, a tit. de appellationibus et consultationibus , usque ad tit . ne liceat in una eademquecausa .

Quod uero laici in accusatione episcoporum non sint audiendi, Euaristus Papa testatur, dicens [Episcopis perAegyptum, epist. II.]

Non est a plebe aut uulgaribus hominibus arguendus uel accusandus episcopus, licet sit inordinatus, quia pro meritis subditorum disponitur a Deo uita rectorum. Ideo istadico, quia insidiator bona sepissime solet conuertere inmalum, et in electis ponit maculam.

Item Siluester Papa [in epilogo Concilii Romani.] Nullus laicus crimen audeat clerico inferre.

Item Marcellus Papa [ad Episcopos orientales, ep. II.] Laico non liceat quemlibet clericum accusare.

Item Iulius Papa [in decretis, c. 36.] In sancta Nicena Sinodo statutum est, ut nemo anathematizatus in nostra suscipiatur accusatione, nec illi, qui nos in sua accusatione nolunt recipere, cum nos super illos sciamus a Domino constitutos, non illos super nos, etsicut maior non potest a minore iudicari, ita nec colligari, quia rarum est omne quod magnum est. Portamus oneraomnium, qui grauantur, quin imo hec portat in nobis B. Petrus apostolus, cuius uice fungimur legatione, et cuius regula informamur, quatinus eius fulti auxilio nunc et inperpetuum ab omnibus tueamur aduersis.

Item Eusebius [ad Episcopos Galliae, epist. I.] Laicos non accusasse episcopos hactenus obseruatum et constitutum est, quia non sunt eiusdem conuersationis, etoppido eis quidam existunt infesti, quippe cum uita eorum et conuersatio debeat esse secreta et a laicorum actibus remota, nec ab his inpeti debent, qui eorumcastitatem et grauitaten nolunt imitari, maxime cum eosin suis nolunt recipere accusationibus.

Item Fabianus Episcopus urbis Romae cunctis fidelibus. Sicut sacerdotes uel reliqui clerici a secularium laicorum excluduntur accusatione, ita illi ab istorum sunt excludendi et alienandi criminatione, et sicut illi ab istis, ita et isti ab illis non recipiantur, quoniam sicutDomini sacerdotum segregata debet esse conuersatio abeorum conuersatione, ita et litigatio, quia seruumDei s non oportet litigare.

Item ex Concilio Maguntino Decretum est, ut presbiteri suos plebeios et accusare et attestimoniare possint. Si autem neglexerint, sui gradus periculo subiacebunt.]

Item Clemens [ad Iacobum, epist. I.] Sacerdotes et reliqui ministri ecclesiae omnisque plebs episcopos suos diligere debent, et eorum preceptis obedire, etiamsi aliter (quod absit) agant, nisi in fide erra-uerint.

Idem. Qualis condempnatio eis inmineat, qui in patres peccant, diuina scriptura ostendit. Si enim Cham, quia non operuit pudenda patris, maledictus est, multo ampliori condem-pnatione digni sunt qui patribus legatione Dei fungentibuscontumeliam inferunt.

Personae inferiorum ordinum in superiorum accusatione recipiendae non sunt.

Unde Siluester Papa [in epilogo Concilii Romani];

Clericus aduersus exorcistam, exorcista aduersus acoli-tum, acolitus aduersus subdiaconum, subdiaconus aduersus diaconum, diaconus aduersus presbiterum, presbiter aduersus episcopum accusationem dare aut testimoniumferre non ualet,

Item Zepherinus Papa [ad Episcopos Siciliae, ep. I.] Summorum quispiam minorum accusationibus non inpetatur.

Item Anacletus Papa , [epist. III.] Sententia Cham filii Noe dampnantur qui suorum doctorum Uel prepositorum culpam produnt, ceu Cham, qui uerenda patriis non opueruit, sed ridenda mon-strauit.

Item Eusebius Papa [ad Episcopos Alexandriae, ep. II.] Oues, que suo pastori commissae sunt, eum nec reprehendere (nisi a fide exorbitauerit), nec ullatenus accusare possunt, quia facta pastorum oris gladio feriendanon sunt, quamquam reprehendenda recte uideantur.

His auctoritatibus probatur , quod subditi , siue sint laici siue clerici , prelatos suos accusare nonpossunt. Verum de criminosis et de infamibus lioc intelligendumest , qui uitam Prelatorum suorum parati sunt reprehendere , nonimitari: quod ex uerbis An aci e ti datur intelligi , qui ait.

Laici in accusatione episcoporum audiendi non sunt, quia oppido quidam eis infesti sunt, et indignum est ut abeis accusentur, qui eorum grauitatem nolunt imitari.

Item [Anacletus ad Episcopos Italiae, epist. II.] Accusatio quoque eorum, super qua nos consulereuoluistis, non nisi ab idoneis et probatissimis uiris, qui etsuspicionibus et sceleribus careant, fieri debet, quia etDominus sacri corporis sui tractatores a uilibus et reprobiset non idoneis personis infamari noluit, nec calum-pniari, sed ipse proprio flagello peccantes sacerdotes atemplo eiecit. Unde liquet, quod summi sacerdotes, idest episcopi, a Deo sunt iudicandi, non ab humanis, autprauae uitae hominibus lacerandi, sed potius ab omnibusfidelibus portandi, ipso Domino exemplum dante, quoniam per se ipsum, et non per alium uendentes etementes eiecit de templo sacerdotes.

§. i. Nullus enim(ut reor) inuenitur inter nos, qui uelit seruum suum ab alioquam a se iudicari. Quod si presumptum fuerit, aut multaindignatione ipse irascitur, aut potius uindictam queritsuper eum.

§. 2. Unde et Dominus ait per Prophetam.„Qui uos tangit, tangit pupillam oculi mei.“

Et paulo post. §. 3. Si detractores quorumcumque grauiter iudi-cantur, et in perditionis laqueum cadunt, multo magis lacera-tores et detractores atque accusatores famulorum Dei dampnantur, et in baratrum (nisi se correxerint, %t per eorum satisfactionem condignam egerint penitentiam)indubitanter uadunt, et uindicibus flammis exuruntur.

§. 4. Hec et alia periculosa considerantes apostoliconstituerunt p, ne facile conmouerentur, aut lacerarentur, ueD accusarentur columpnae sanctae ecclesiae Dei, que apostoli et successores eorum non inmerito dicuntur. Sed si quis aduersus eos uel ecclesias eorum conmotusfuerit aut causam i habuerit, prius ad eos recurrat karitatisstudio, ut familiari colloquio ea sanent conmoniti, quesananda sunt, et karitatiue emendent que iuste emendandaagnouerint. Si autem aliqui eos prius, quam hec egerint, lacerare, accusare uel infestare presumpserint, excommunicentur et minime absoluantur, antequam per satisfactionem (ut iam dictum est) condignam egerint penitentiam, quoniam iniuria eorum ad Christum pertinet, cuius legatione funguntur.

Item Alexander , [epist. I. c. 3.] Si quis erga episcopum uel auctores ecclesiae quamlibet querelam iustam se habere crediderit, non prius f mmates aut alios adeat iudices, quam ipsos, a quibus se esum existimat familiariter conueniat, non semel, sed sepissime, ut ab eis aut suam iustitiam accipiat, aut excusationem. Si autem secus egerit, ab ipsis etab aliis communione priuetur tamquam apostolorum Patrumque aliorum contemptor.

Item Eu ari s tu s Papa [Episcopis per Aegyptum, ep. II.] Si qui sunt uituperatores aut accusatores episcoporum uel reliquorum sacerdotum, non oportet eos a iudicibus ecclesiae audiri, antequam eorum discutiatur estimationissuspicio uel opinio, qua intentione, qua fide, qua temeritate, qua uita, qua conscientia, quoue merito, si pro Deo, aut prouana gloria, aut pro inimicitia, uel odio, aut cupiditateista presumpserint.

Item Calix tu s Papa [ad Episcopos Galliae, ep. II.] Querendum est in iudicio, cuius sit conuersationis et fideilis, qui accusat, et is, qui accusatur, quoniam hii, qui non sunt rectae fidei ac conuersationis, etquorum uita est accusabilis, et quorum fides et libertas nescitur, non permittuntur maiores natu accusare. Neque uiles personae in eorum recipiantur accusatione.

Item Sixtus Papa [II. ad Episcopos Hispaniae, ep. II.] Accusatio episcoporum non est facile recipienda, dicente Domino: , , Non suscipias uocem mendacii.“ Et Apostolus inquit, aduersus presbiterum inscriptionem non recipiendam absque duobus uel tribus idoneis testibus. Sihec de presbiteris uel ceteris fidelibus sunt precauenda, quanto magis de episcopis?

Item ex Concilio Aurelianensi [I. c. 8.] Si quis ab episcopo, uel de ecclesiae, uel deproprio iure crediderit aliquid repetendum, si nichil con-uicii aut criminationis obiecerit, eum pro sola conuentione a communione ecclesiae non liceat submoueri.

Item Euaristus Papa, [epist. II.] Sunt nonnulli, qui prepositos suos peruerse reprehendunt, si uel parum ipsis molesti extiterint.

Ex his omnibus datur intelligi, quod illi ab accusatione remonentur, qui non affectione karitatis, sed prauitate suae actionis uitam eorum diffamare et reprehendere querant.

§. 1. Quod uero premissis auctoritatibus criminosi prohibeantur ab accusatione Prelatorum, testatur Augustinus in lib. Soliloquiorum, ita dicens:

Presumunt prelati non debere se reprehendi uel accusari, pro eo, quod canones non eos passim constituunt accusandos.Quod tamen negatur solum criminosis, cum de reprehendendo ueritas ipsa constituat: „Si male locutussum, testimonium perhibe de malo.“

Opponitur huic distinctioni: Ipsi sacri canones distinguunt, in quo casu pastores sint accusandi a subditis, dicentes:„Ouespastores suos non accusent nec reprehendant, nisi afide exorbitauerint. Ecce in quo casu sint accusandi a subditis: in aliis autem minime.

§. 1. Huic oppositioni sic respondetur: Distinctio illa canonum de criminosis et infamibus intelligitur. Oues enim criminosae et infames pastorem suum accusare uel reprehendere non possunt , nisi a fide exorbitauerit . Ceterum si afide exorbitauerit , tanta est labes illius criminis, quod ad eius accusationem et serui aduersus dominum, et quilibet criminosiet infames aduersus quemlibet admittuntur.

Unde Dionisius Papa [ad S eu erum Episcopum, epist. II.]

Alieni erroris socium, uel a sui uoluntarie propositi tramite recedentem, aut sacris Patrum regulis et constitutionibus non obedientem suscipere non possumus nec debemus, nec inpetere recte credentes uel sanctorum Patrum sanctionibus obtemperantes permittimus, quia infames omnes esse censemus, qui suam aut Christianam legem preuaricantur, aut apostolicam uel regularem postponunt libenter auctoritatem.

Item ex Concilio Tolietano IV. [c. 63.] Non potest erga homines esse fidelis qui Deo extiterit infidus. Iudei ergo, qui dudum Christiani effecti sunt, et nunc in Christi fide preuaricati sunt, ad testimonium dicendum admitti non debent, quamuis esse seChristianos annuncient, quia, sicut in fide Christi suspecti sunt, ita in testimonio humano dubii habentur. Infirmari oportet eorum testimonium, qui in fide falsi docentur, nec eis est credendum, qui ueritatis a se fidem abiecerunt.

Item Gaius Papa [Felici Episcopo]: Pagani, uel heretici, siue Iudei non possunt Christianos accusare, aut uocem infamationis eis inferre.

In hoc capitulo decernitur, ut heretici non inpetant recte credentes. Unde econtra intelligitur, quod heretici ah hereticis inpeti possunt. Item a tramite sui propositi uoluntarie recedentes non possunt inpetereseruantes limitem suae professionis. Ex hoc datur intelligi, quod recedentes a suo proposito similiter recedentes criminari possunt. Item non obedientes sanctionibus Patrum santorum non possunt accusare obtemperantes sacris constitutionibus. In quo similiter intelligitur, quod inobedientibus inobedientes accusare licet. Unde generaliter colligitur, quod in accusatione equalitas fidei et conuersationis inter accusantem et accusatum semper consideranda est, ut is, qui accusat, uel par, uelsuperior inueniatur.

Item Nouellarum constit. nouella 45. in fine. Si hereticus contra hereticum litiget, liceat cuiuis eorum hereticum testem adducere. Sin autem orthodoxus contra hereticum litiget, pro orthodoxo quidem etiam heretici testimonium ualeat: contra orthodoxum autem solius orthodoxi testimonium ualeat.

§. i. Orthodoxis autem litigantibus ad testimonium nulli heretico pateat aditus.]

Sed queritur, si flagitiosissimus catholicus possit conuenire hereticum de alio crimine, quam de heresi? Huic questioni ita respondetur: In quo hereticus inferior est , uidelicet in regula fidei, in eo a malo catholico accusari potest. In quo autemsuperior fuerit , uidelicet in conuersatione uitae, in eo a flagitiosissimo conueniri non potest.

§. 1. Item quod dicitur, pastores prosuis actibus magis sunt tollerandi quam corrigendi , dupliciter intelligitur, uel quia a criminosis tollerandi sunt et non corrigendi, unde ibi subinfertur, quia pro meritis subditorum deprauatur sepe uita rectorum. Quorum ergo merito (Deo permittente) uita rectorum deprauatur, ab eis potius sunt tollerandi, quam corrigendi. Vel quia sunt quidam, qui sepe deseruntur publicis documentis, et crimen, quod intendunt, probare nonualent.

De quibus Augustinus ait in omelia de penitentia [c. 12.]

Plerique boni uiri propterea sufferunt aliorum peccata, et tacent, quia sepe deseruntur publicis documentis, quibus ea, que ipsi sciunt, iudicibus probarenon possunt.

De his etiam illud Anacleti intelligitur „Sententia Cliam filii Noe dampnantur, qui suorum doctorum uel prepositorum culpam produnt ceu Cham, qui patrispudenda non operuit, sed ridenda monstrauit. Hacenim auctoritate subditi non prohibentur ab accusatione, sed aproditione. Aliud enim est prodere, aliud accusare. Prodit quinon probanda defert: accusat qui reo presente crimen iudici offert, probaturus quod intendit. Cham solus uidit pudenda patris , etideo per eum intelliguntur, qui, cum sint soli conscii criminumsuorum prelatorum, atque ideo eos accusare non possunt, uitam tamen eorum infamando aliis ridendam offerunt.

§. 1. Itemobicitur, quod subditi et religiosi prelatos suos accusare nonpossunt. Legitur enim in Exodo quod Maria soror Aaron, queprima post transitum maris rubri sumpto tympano ymnum cantare meruit , postea murmurans in Moysen, eo quod Ethiopissamduxerat in uxorem, a Domino lepra percussa est.

§. 2. Item inUb . Regum legitur, quod cum Dauid fugeret a facie Saul, latuit in spelunca, in quam cum Saul diuertisset ad purgandumuentrem, Dauid precidit oram clamidis eius, quod se fecisse posteagrauiter doluit et uehementer penituit. Saul a Domino eratreprobatus, et ex inuidia Dauid persequebatur, ut eum mortitraderet. Dauid erat uir humilis et mitis, Sauli a Dominosubstitutus, per Samuelem unctus in regem, sed tamen, quia precidit oram clamidis Saulis , grauiter fleuit, cum a Saule solaamminisiratione unctionis superaretur. Unde datur intelligi, quodsubditi, quamuis religiosi sint, prelatos suos criminosos accusare non possunt. Nam per Saulem, qui uentrem purgabat, prelati intelliguntur , qui malitiam cordez conceptam in opusproducunt. Item legitur in libro Regum , quod cum archaDomini reduceretur de Gabaa in Hierusalem , bubus recalcitrantibus archa inclinata est , cui dum Oza Leuites manum adhiberet , ut eam erigeret , a Domino percussus interiit. Per archamintelliguntur prelati, per Ozam subditi, per inclinationem archaecasus Prelatorum intelligitur , per illum, qui manum adhibuit, intelliguntur reprehendentes uel accusantes uitam doctorum, qui a Domino percussi intereunt.

§. 3. His ita respondetur: Verumest , per archam significari prelatos, et per Ozam subditos.Illud uero falsum est, quod per inclinationem archae significeturcasus Prelatorum. Aliud est enim inclinari uel descendere, aliud cadere. Legitur enim quod saluator noster se inclinauerit, sicut quando digito scribebat in terra; et de montibus frequenterdescenderit, in quos ascendebat, ut uel pernoctaret in oratione , uelut discipulos in monte altiora doceret precepta, uel ut turbas fugiens ex altitudine montis eas respicere et libere posset docere , Inclinatio uel descensio humilitatem significat, qua spiritualesnonnumquam carnalibus condescendunt, et eorum infirmitaticonpatiuntur , iuxta illud Apostoli ; Quis infirmatur, et egonon infirmor Hos etiam significauerunt angeli, quos Iacobuidit in scala descendentes. De his etiam per Prophetam dicitur: „inclinauit celos , et descendit. Per archam ergo inclinatam intelliguntur i, qui subditorum culpas misericorditer portant , et eorum infirmitati humiliter conpatiuntur. Undebene dicitur, quod bubus recalcitrantibus archa inclinata est.Boues quippe recalcitrantes subditos significant suis doctoribusnon obedientes, quibus dum prelati conpatiuntur, quasi bubusrecalcitrantibus archa inclinatur . Leuita, qui manum adhibuit, significat illos, qui misericordiae conpassionem in prelatis suisreprehendunt, eosque in seueritatis amaritudinem erigere uo-lunt. Unde bene Leuita ille Oza dicitur; Oza quipperobustus interpretatur . Illi enim robusti dicuntur, quia dum de sua iustitia presumunt, misericordiam peccantibusnegandam putant, et inpendentes reprehendunt. Unde a Domino percussi intereunt, quia sine misericordia iudicium eritillis, qui nolunt fieri P misericordiam delinquentibus. Cuiper Salomonem dicitur : , , Noli esse nimis iustus, quia estiustus qui perit in iustitia sua.“ Sic et illud Moysi intelligitur. Per Moysem enim prelati intelliguntur, per Ethiopissam peccatores designantur. Moyses Ethiopissam uxoremducit, cum quilibet Predicator peccatorem sibi copulat, ut ex eo sobolem bonorum operum Deo gignere ualeat. Hanc copulam dum Maria, id est subditi, reprehendunt, lepra peccati inficiuntur.Vel per Mariam synagoga intelligitur, que in Moysem, id est in Christum, murmurauit, quia Ethiopissam, id est ecclesiam, degentibus sibi copulauit, quos lepra perfidiae et erroris sordidosfecit. Non ergo his auctoritatibus subditi prohibentur ab accusatione Prelatorum q, sed monentur, ne reprehendant misericordem conpassionem eorum.

§. 4. Item per Saulem prelati intelligantur, et per Dauid subditi. Saul purgans uentrem eos significat, qui malitiam corde conceptam foras in opus producunt. Sed in precisione clamidis non significatur reprehensiopeccati. Per clamidem enim regni potestas intelligitur. Hancprecidit, qui prelatum sententia dampnationis ferit, quod nulli subditorum licet. Facta enim pastoris oris gladio, id est sententia dampnationis, a subditis ferienda non sunt. Hinc est , quod Ieronimus ait super Marcum de pontifice, qui scidit uestimenta sua. Scissio uestis scissionem significat sacerdotii, quod in proximo erat scindendum, et auferendum Iudeis. Velper Dauid significantur, qui, nequiciam suorum Prelatorum uidentes, maiora eorum peccata contempnunt, minima uero et leuia, quasi extremam oram clamidis precidentes, reprehendere etlacerare satagunt. Vel quia Saul solus diuertit in speluncam, inqua Dauid solus latebat.

§. 5. Idem super hocpotestintelligi, quod de Cham dictum est, qui solus uidit pudendapatris, que non operuit, sed ridenda monstrauit. Hac itaqueauctoritate non inhibetur subditis accusare prelatos, si accusabiles fuerint.

§. 6. Item probatur, quod subditi prelatos suosaccusare non possunt, etiam si religiosi fuerint. Infames enimsunt eo ipso, quod suorum doctorum uitam reprehendere conantur.Infames enim sunt (ut canonum tradit auctoritas ) omnes, qui in patres armantur, et qui doctorum suorum uitam reprehendunt uel accusant. Nullus autem infamis in accusatione Prelatorum est audiendus, nisi forte a fide exorbitauerit , ut supradictum est. Cum ergo subditi eo ipso, quod in accusationem Prelatorum prosiliunt, infames efficiantur, infamibus autem copiaaccusandi denegetur, patet, quod subditi prelatos suos accusarenon possunt.

§. 7. His ita respondetur; Omnes prelati non proprelatis habentur; nomen enim non facit episcopum, sed uita.

Unde Gregorius Ianuario Episcopo scribit, [lib. VII. Indict. 2. epist. i.]:

Paulus dicit: „ Seniorem ne increpaueris.“ Sed heceius regula in eo est obseruanda, cum culpa seniorissuo exemplo non trahit ad interitum corda iuniorum. Ubiautem senior iuuenibus exemplum ad interitum prebet, ibidistricta increpatione feriendus est. Nam scriptum est:„ Laqueus iuuenum omnes uos/ et rursus „Maledictus puer centum annorum/

Item Ieronimus ad Eliodorum, [epist, I. de laude uitae solitariae.] Non omnes episcopi sunt episcopi. Attendis Petrum, ludam considera. Stephanum suscipis, Nicolaum respice.

§. i. Non facit ecclesiastica dignitas Christianum. Cornelius centurio adhuc ethnicus donosancti Spiritus mundatur, presbiteros Daniel puer iudicat.

§. 2. Non est facile stare in loco Petri, et Pauli°gtenere locum, iami cum Christo regnantium.

§. 3. Infatuatum sal ad nichilum prodest, nisi utproiciatur foras et a porcis conculcetur.

Item Augustinus in omelia VI Non omnis, qui dicit: Pax uobiscum, quasi columba audiendus est. Corui de morte pascuntur. Hoc columba non habet; immo de frugibus terrae uiuit, innocens est eius uictus.

Item Beda in II. epistola Petri. Secuti sunt uiam Balaam ex Bosor, qui mercedem iniquitatis amauit, correptionem uero habuit suaeuesaniae. Sub-iugale mutum quod hominis uoce loquens prohibuitprophetae insipientiam. Plerumque heretici tam stulta dogmata, tam execranda proferunt sacramenta, ut etiam hebetumsensus pagai>orum, et qui ratione diuinae agnitionis omnimodis carent, illorum detestentur insaniam, illorum distorta et Deo contraria itinera sanius sapiendoredarguants. Et (quod peius est) nonnumquam multicatholicorum in tantum mercedem amant iniquitatis, utetiam docti ab indoctis, clerici a laicis merito redarguantur, qui iure conparantur prophetae, qui uerbis asinaecontra naturam loquentis corripitur, nec tamen a propositopraui itineris retardatur. Quibus etiam aptissime nomencongruit ciuitatis, de qua Balaam uenisse perhibetur. Bosornamque carneus siue in tribulatione interpretatur. Nequeenim alia magis causa luxuriosis existit, uerbum ue-ritatis amore pecuniae uel desideriorum temporaliumadulterare, quam quia carnis se concupiscentiismanciparunt. Sed et nomen ipsius Balaam, quiuanus populus, siue precipitans eos, interpretatur, talibusconuenit. Qui enim agnitam uiam ueritatis sponte deserunt?, quid nisi uanus populus sunt? Quid etiam q, in precipitium suos mergunt auditores, quibus non salutaria, que corrigant, sed que illos delectent erronea predicant? De quibus apte subditur; „Hii sunt fontes sineaqua, et nebulae turbinibus exagitatae, quibus caligotenebrarum reseruatur.“

Quia ergo non omnes episcopi sunt episcopi, presbiteri a Daniele puero indicantur, sal infatuatum a porcisconculcatur, et qui dicit: Pax uobiscicm, plerumque noncolumba °, sed coruus reputatur: patet , quod non semper prooffitio uel auctoritate personae ab accusatione est cessan- dwm, imo contra prauos est agendum, cum omnis personacriminaliter peccans alteretur, et (ut ita dicam ) capite minorlegibus censeatur . Qui enim facit peccatum seruus est peccatitam in pena quam in culpa.

Unde Augustinus:

Qui nec regiminis in se rationem habuit, nec sua delicta detersit, nec filiorum crimen correxit, canis inpudicus dicendus est magis, quam episcopus.

Quibus ergo Ieronimus, Augustinus, Gregorius auferunt nomen columbae, episcopi , senioris, nonne etpriuilegium est auferendum dignitatis °, ut possint a subditis reprehendi ? Unde scriptura dissimulans priuilegium prauaesenectutis ait: , , Maledicius, non senior, sed , , puer centumannorumP Aparet ergo, quod e 7 Zi ex accusatione Prelatorum infames fiunt, qui eorum uitam reprehendere et lacerareconantur, qui locum sui regiminis non nomine tantum, sed uita etmoribus tenent. Alii autem potius laudabiles fiunt ex accusationePrelatorum suorum , quam infames. Item, quod dicitur: „ Maiorum quispiam minorum accusationibus non inpetatur, minoresnon intelligendi sunt dignitate, sed uita .

Unde Ieronimus ait de Paulo super epistolam ad Galatas ;

Paulus Petrum reprehendit, quod non auderet, nisi se non inparem sciret.

Hoc non de offitio ecclesiasticae dignitatis, sed de puritate uiiae et sanctitate conuersationis intelligitur . Solus enimPetrus inter apostolos primatum gerebat.

Hinc Augustinus ait ad Ieronimum, [epist. XIX. prope finem] :

Quamquam secundum uocabula, que usus obtinuit, episcopatus sit presbiterio maior, Augustinus tamen Ieronimo minor est.

Idem lib. II. de unico baptismo [contra Donatistas, cap. i.] Puto, quod sine ulla sui contumelia Ciprianus episcopus Petro apostolo conparatur, quantum attinet ad martirii coronam. Ceterum magis uereri debeo, ne in Petrum contumeliosus existam. Quis enim nescit illum principatum aposto-latus cuilibet episcopatui preferendum? Sed etiamsidistat cathedrarum gratia, una est tamen martirum gloria. Item : Cum Petrus a Paulo posteriore corrigitur, etpacis atque unitatis uinculo custodito ad martirium promouetur, quanto facilius et fortius quod per uniuersaeecclesiae statuta firmatum est uel unius episcopi auctoritati, uel unius prouinciae concilio preferendum est?

Idem [tractatu XXX. in Ioannem, in fine.] Queritur pater de malo filio, queritur filius de duro patre. Seruamus honorificentiam, patri que debetur afilio . Non equamus filium patri in honore, sed preponimus c filium patri in ueritate, et sic tribuimus honorem debitum, ut non perdat equitas meritum.

Item Ambrosius [sermone LXVI. de natali Petri et Pauli.] Beati Petrus et Paulus eminent inter uniuersos apostolos, et peculiari quadam prerogatiua precellunt; uerum inter ipsos quis cui preponatur incertum est. Puto enim illosequales esse meritis, qui equales sunt passione, etsimili eos fidei deuotione uixisse, quos simul uidemus admartirii gloriam peruenisse. S. i. Non enim sine causafactum putamus, quod una die, uno loco, sub unopersecutore passi sunt. Una die, ut ad Christumpariter peruenirent; uno in loco, ne alteri Roma deesset;sub uno persecutore, ut equalis crudelitas utrumque constringeret. Dies ergo pro merito, locus pro gloria, persecutordecretus est pro uirtute. Et in quo loco martirium s tandem pertulerunt? In urbe Roma, que principatum et caputobtinet nationum, scilicet ut ubi caput superstitionis erat, illic caput quiesceret sanctitatis, et ubi gentilium principeshabitabant, illic ecclesiarum principes morerentur.

Item penitentes, bigami, sacerdotes accusare non possunt. Unde generaliter colligitur, quod quicumque sacerdotes non sunt uel essedi non possunt, in sacerdotes accusationem uel testificationem proferre non possunt.

Unde Fabianus ait [epist. II. ad Episcopos orientales]:

Ipsi apostoli, et eorum successores statuerunt, ut sacerdotes Domini non accusent, nec in eos testificentur, qui sui ordinis non sunt nec esse possunt.

Item Damasus Papa [ad Stephanum Archiepiscopum, epist. III. c. 3.] Testes absque ulla infamia aut suspicione, uel manifesta macula, et uerae fidei plenitudine instructi esse debent, et tales, quales ad sacerdotium eligere diuina iubetauctoritas. Quoniam sacerdotes (ut antiquorumtradit auctoritas) criminari non possunt, neque in eostestificari, qui ad eundem non debent, nec possunt prouehihonorem.

Sic et illud Siluestri intelligitur: Laicus non accuset clericum, eic. id est, qui in inferiori gradu constituti ad superiorem ascendere non possunt, in superioribus agentes accusare non debent.

§. 1. Ecce , ostensum est, quid respondeatur auctoritatibus et argumentis, quibus subditi ab accusationepraelatorum uidebantur repellendi . Nunc demonstrandum est, quibus rationibus probentur recipiendi, et quid contra respondeatur a prelatis. Christus, qui erat pastor pastorum, ouibus suis, de quibus ait : Non sum missus, nisi ad oues, que perierunt, domus Israel, etc. inter obprobria et uerbera, que patiebaturab eis, ait: „Si male locutus sum, testimonium perhibe demalo . Item : „Quis ex uobis arguet me de peccato tAt quicumque ad testificandum in aliquem uel ad arguendumadmittuntur, ad eundem accusandum admitti possunt. Cum ergooues, ut aduersus pastorem suum testimonium ferant, et ut ipsum(si possunt) reprehendant, admittantur, patet, quod subditi possunt accusare prelatos suos.

§. 2. His ita respondetur: Christus, quamuis esset pastor suarum ouium, quas uerbo et exemplo pascebat, tamen quantum ad offitiorum distributionem (ex qua hodie inecclesia alii presunt aliis, unde quidam prelati quidam subditiuocantur) in populo illo pastorale offitium non gerebat. Mistica enim et uisibili unctione nec in regem, nec in sacerdotemunctus erat, que solae in illo populo personae prelaturae nomen sibi uendicabant Non ergo ex hac auctoritate subditi probantur admittendi in accusatione Prelatorum, sed tantum ostenditur, quod auditores eos reprehendere possunt , et in eos testificari, qui cum ofpiia ecclesiastica non habeant, uerbo tamen et exemplo quoscumque ualent lucrari Deo satagunt.

§. 3. Respondetur et aliter. Aliud, est, quod de rigore cogimur seruaredisciplinae, aliud, quod admittitur ex perfectionis consideratione.Christus Iudeos ad se arguendum admisit perfectione humilitatis, non seueritate iuris . Si enim legis rigore essent admissi, hac auctoritate criminosi et infames in accusatione religiosorum essent, recipiendi, cum essent sceleratissimi, qui, de Christi nece tractantes, innocentem condempnare uolebant. Hoc ergo exemplo prelati non coguntur recipere subditos in accusatione sui, sed permittuntur.

§. 4. Item Paulus Petrum reprehendit, qui princeps apostolorum erat. Unde datur intelligi, quod subditi possunt reprehendere prelatos suos, si reprehensibiles fuerint. Sed hoc facile refellitur, si, unde sit reprehensus, aduertitur. Petruscogebat gentes iudaizare, et a ueritate euangelii recedere, cumIudeis gregem faciens, et a cibis gentilium latenter se subtrahens. Par autem est in se a fide exorbitare, et alios exemplo uel uerboa fide deicere. Hoc ergo exemplo non probantur prelati accusandi a subditis, nisi a fide forte exorbitauerint, uel alios exorbitare coegerint.

§. 5. Item cum Petrus intrasset ad Cornelium, conquesti sunt fratres, qui erant in Iudea, et reprehenderunt eum, quia ad gentilem diuertisset. Ecce, quod prelati iure possunt reprehendi a subditis.

Sed huic oppositioni B. Gregorius respondit, dicens [Theoctistae Patriciae, lib. IX. epist. 39-]:

Petrus potestatem regni acceperat, et tamen idem apostolorum primus querimoniae contra eum a fidelibusfactae, cur ad gentes intrasset, non ex potestate offitii, (quaosset dicere, oues pastorem suum non accusent nec repreendant, ) sed auctoritate diuinae uirtutis, qua gentiles acceperant Spiritum sanctum, respondit.

Cum ergo Petrus potuit ex offitio repellere querelas, sed noluit, non hoc exemplo coguntur prelati suscipere reprehensionem subditorum. Ex hac etiam humilitatis dispensatione intelligitur illud Leonis /F. Lodowico Augusto:

Nos, si inconpetenter aliquid egimus, et in subditis iustae legis tramitem non conseruauimus, uestro ac missorum uestrorum cuncta uolumus emendare iudicio, quoniamsi nos, qui aliena debemus corrigere peccata, peiora committimus, certe non ueritatis discipuli, sed (quod dolentesdicimus) erimus pre ceteris erroris magistri. Inde magnitudinis uestrae magnopere clementiam inploramus, ut talesad hec, que diximus, perquirenda missos in his partibusdirigatis, qui Deum per omnia timeant, et cuncta quemadmodum si uestra presens fuisset inperialis gloria) ailigenterexquirant, et non tantum hec sola, que superius diximus, querimus ut examussim exagitent, sed siue minora, siueetiam maiora illis sint de nobis indicata negotia, ita eorumcuncta legitimo terminentur examine, quatinus in posterumnichil sit, quod ex eis indiscussum uel indiffinitum remaneat.

Item, cwm Balaam ariolus iret ad maledicendum populum, angelus Domini asinae, cui insidebat, in uia se obposuit, euaginatoque gladio eam ab itinere conpescuit, quam dum ille uerberibus affligeret, in uocem prorupit, et prophetae uesaniam redarguit. Si ergo animal mutum angelica uirtute prophetae insipientiam reprehendit, multo magis subditipossunt accusare prelatos suos.

§. 1. His ita respondetur. Verumest, quod per asinam subditi significantur, et per Balaamprelati; non tamen hoc exemplo probantur prelati accusandi a subditis, sed subditis tantum forma datur humiliter renitendi prelatis, si forte eos ad malum cogere uoluerint; Balaam namque asinamurgens, ut ad maledicendum populo Dei eum ueheret, significateos, qui uerberibus et cruciatibus a subditis exigunt, ut eis in malofautores et coadiutores existant. Sed quia angelus, quilibet uidelicet Predicator, euaginato gladio, aperte scilicet predicato timoreet horrore futurae uindictae, a consensu alienae maliciae illosreuocat, licet eis in uocem conquestionis prorumpere et prelatis suis dicere: Cur nos uerberibus affligitis? cur nobis iniuste irasci-mini? numquid uobis aliquando inobedientes fuimus, nisi nunc, cum ad malum cogimur ? Videte illum, qui prohibet ab incepto.Non ergo hinc prelati probantur accusandi a subditis.

§. 2. Itemcum Dauid adulterium et homicidium commisisset, missus est aDeo Nathan propheta, ut eum redargueret. Ecce, quod prelati suntarguendi et reprehendendi a subditis.

§. 3. Sed notandum est, quodduae sunt personae, quibus mundus iste regitur, regalis uidelicet etsacerdotalis. Sicut reges presunt in causis seculi, ita sacerdotesin causis Dei. Regum est corporalem inrogare penam, sacerdotum spiritualem inferre uindictam. Dauid, ergo, etsi ex regaliunctione sacerdotibus et prophetis preerat in causis seculi, tamensuberat eis in causis Dei. Unde reges a prophetis et sacerdotibus ungebantur et eorum oblatione peccata regum expiabantur.

§. 4. Sicuti ergo Achaz a Domino lepra percussusest , qui sacerdotum offiXia usurpare uoluit, sic sacerdotibus etprophetis regum offitia usurpare non licuit. Nathan ergo propheta, cum regem redarguit, suum executus est offitium, in quoerat rege superior, non usurpauit regis offitium, in quo erat regeinferior; monuit eum, ut per penitentiam peccata sua expiaret, nontulit in eum sententiam, qua tamquam adulter et homicida mortiaddiceretur.

§. 5. Sic et B. Ambrosius inper at oremus ex-communicauit, et ab ecclesiae ingressu prohibuit.

§. 6. Sicutenim non sine causa iudex gladium portat, ita non sine causaclaues ecclesiae sacerdotes accipiunt. Ille portat gladium aduindictam malefactorum, laudem uero bonorum, isti claues habentad exclusionem excommunicandorum et reconciliationem penitentiam Hoc ergo exemplo subditi probantur reprehendendi aprelatis, non prelati a subditis.

§. 7. Item Daniels nulla legitima potestate functus iudices a populo constitutos de falso testimonio conuicit, et conuictos dampnauit. Constat ergo, quodnullam potestatem habentes possunt redarguere dignitatibus sublimatos.

§. 8. His ita respondetur. Miracula (e£ maximeueteris testamenti ) sunt admiranda, non in exemplum nostraeactionis trahenda. Multa enim tunc concedebantur, que nuncpenitus prohibentur. Tunc enim Samuel Agag pinguissimum regem Amalech in frustra conscidit; nunc nulli ecclesiasticorumiudicium sanguinis agitare licet. Tunc Finees Iudeum coeuntem cum Madianita interfecit, et reputatum est ei m iustitiam;hodie sacerdotibus in perniciem sui uerteretur offitii. Exemploergo Danielis non solum accusandi uel redarguendi, sed etiamiudicandi potestatem subditi sibi in prelatos uendicarent, si illudin argumentum nostrae actionis liceret assumi , quod nulla umquam auctoritate permittitur. Magis ergo ex hoc facto daturintelligi, quod in nonissimis temporibus suscitaret Deus spiritumpueri iunioris, illius uidelicet , de quo per Prophetam dicitur:, Puer natus est nobis , “ et iterum; , , Ecce puer meus, quiiudices iniquitatis, scribas scilicet et Phariseos, falsis criminibus Susannam, id est ecclesiam, accusantes et ream adulterii pronun-ciantes, eo quod Christum sequeretur, conuinceret et condempnaret.

§. 9. Item Ieronimus refert in libro uirorum illustrium, quod Damasus Papa a subditis de adulterio accusatus cum quadraginta duobus episcopis se purgauit.

§. 10. Item Simacus Papa, in Romana Sinodo dignitate sua expoliatus , prius statui pristino reddi decernitur, ut tunc ueniret ad causam, et si ita recte uideretur, accusantium propositionibusresponderet. Digna res uisa est maximo numero sacerdotum, atque mereretur effectum, e/ cum postmodum ordinaretur, quomodo esset accusandus, prefatus Papa, ut causam diceret, occurrebat; sed ab emulis esP inpeditus.

Item Gregorius Papa ait de se ipso:

Si quis super his nos redarguere uoluerit, uel extra auctoritatem nos facere contenderit, ueniat ad sedem apostolicam, ut ibi ante confessionem B. Petri mecum iuste decertet, quatinus ibi unus ex nobis sententiam suscipiat suam.

Ex his omnibus colligitur, quod subditi possunt reprehendere et accusare prelatos suos. Sed sicut de Christo dictum est, quando Iudeis dixit: „Si male locutus sum, etc; itade istis intelligendum est, quod suo exemplo prelatis dederunt facultatem recipiendi subditos in accusatione sui, sed noncoegerunt.

Item. Paulus Deaclinaesb ciuitatis episcopus accusatur a subditis de lapsu carnis, conuincitur, deponitur, alter loco eius substituitur. Poc an ex dispensatione accusati, an ea; rigoreiuris sit factum, ex registro Gregorii ad Iohannem Episcopum [primae Iustinianeael cap. CCZF//., potest perpendi ubi ait :

Lator Nemesion ad nos ueniens indicauit, quod Paulus Deaclinae ciuitatis episcopus, inter alia mala in corporalicrimine lapsus, a suis clericis accusatus atque conuictus, episcopali sententia depositus est; postea, cum auxilio secularium ueniens, episcopatum more predonis ingressus est, ablatisque rebus ecclesiae dilectissimum Nemesion latorempresentium sibi substitutum ab eo proiecit, et adsummam iniuriam ac necem pene perduxit. Fraternitasitaque uestra hec omnia curet addiscere, et quecumqueecclesiae abstulit omni mora uel excusatione cessante reddere conpellat. Si uero nichil ecclesiae, sed proprium sedixerit abstulisse, (quamuis graue et iniquum fuerit, ut nona uobis, uel a metropolitano eius hoc petierit, sed temerario ausu agere presumpserit, ) uerum tamen si quid proprium tulit, sub fraternitatis uestrae debet examine constaresi uerum est. Sed et illud diligenter querendum est, siquid male de rebus dilapidauit ecclesiae, ut ex eo, quod nunc abstulit, illud reformare ac satisfacere modis omnibus conpellatur.

Hoc dicto non in accusatores uel depositores ulciscitur, sed in depositum ulterius prosequitur, ut si ultra ad episcopatum aspirare temptauerit , modis omnibus repellatur, et ad agendam penitentiam perennem in monasterio detrudatur . Quem ergo Gregorius ad episcopatum aspirantem modis omnibus repellit, quem graui penitentiae subicit, patet, non sua dispensatione, sed canonum censura a subditis accusatums et conuictum. Et ut iam non exemplis, sed legibus agamus, uidendum est, quid Gregorius scribat Innocentio et reliquis Episcopis Sardiniae, [lib. VII. Indict. 2. epist. 8.] ita dicens:

Metropolitanum uestrum in aliquo postponere non presumatis, excepto si (ut non optamus) contra eundem uos habere aliquid causae contingat, ut ob hocsedis apostolicae iudicium petere debeatis.

Item uniuersis Episcopis Concilii Vizachii [lib. X. epist. 37.] Sicut (inquit laudabile discretumque est reuerentiam et honorem exhibere prioribus, ita rectitudinis et Deitimoris est, si qua in eis indigent correctione, nulla dissimulatione postponere, ne totum (quod absit) corpusmorbus inuadat, si languor non fuerit curatus in capite. Quedam enim de primate uestro Clementio ad nos perlata sunt, que quoniam ita grauia sunt, ut transire indiscussa nullo modo & debeant, fraternitatem uestram hortamur, ut cum omni sollicitudine ac uiuacitate ueritatis indagare multis modis debeatis illata, et si sunt ut audita sunt, ultione canonica resecentur.

§. 1. Ammonemus autem, ut non cuiuscumque personae gratia, non fauor, nonquodlibet blandimentum quemquam uestrum ab hisque nunciata sunt nobis molliat, uel a ueritate excutiat, sedsacerdotaliter ad inuestigandam ueritatem uos propter Deumaccingite. Nam si quis in hoc piger aut negligens esse presumpserit, dictis criminibus apud Deum se nouerit esse participem, cuius zelo ad perscrutandas subtiliter nefandi facinoris causas non mouetur.

Hec si quis specialia, et e# his generalem regulam colligi non oportere contendit, audiat, quid Gelasius c. WF//. dicat, omnibus clericis cuiuscumque ordinis itascribens:

Quapropter nec clericorum quisquam apostolica eoffensae se confidat futurum inmunem, si in his, que salubriter sequenda deprompsit auctoritas apostolica, siue episcopum, siue presbiterum, seu diaconum uiderit excedentem, et non protinus ad aures Romani Pontificis deferre curauerit, probationibus dumtaxat conpe-tenter exhibitis, ut transgressoris ultio fiat ceteris interdictio delinquendi. Sin uero, modis omnibus erit unusquisque pontificum ordinis et honoris sui elisor, si cui clericorum uel auditui totius ecclesiae hec putauerit subprimenda.

Item. Si cpiid in ecclesia dampni, aut in his, que sunt preceptionis nostrae prohibita, pontificem uestrum uideritis admittere, mox nostris auribus relatione signate, ut quid fieri debeat censeamus.

Item ex Concilio Calcedonensi, [c. 21.] Clericos aut laicos passim accusantes et sine probatione episcopos aut clericos ad accusationem non recipiendos decernimus, nisi prius discutiatur eorum estimationis opinio.

Item ex Sinodo Romana. Si quis episcopus, aut diaconus, uel quilibet clericus 569 b apud episcopos (quia alibi non oportet) a qualibet persona accusati fuerint, quicumque fuerit ille uir, siue sublimis honoris, siue alterius dignitatis, quihoc genus illaudabilis intentionis arripuerit, nouerit dicenda probationibus, monstranda documentis sedebere inferre.

Item Damasus Papa Stephano Archiepiscopo, [epist. III. cap. 3.] Sacerdotes (ut antiqua tradit auctoritas) criminari non possunt, nec in eos testificari, qui ad eundem nondebent nec possunt prouehi honorem.

Item Yginus Papa, [epist. I.] Criminationes maiorum natu per alios non fiant, nisi per ipsos, qui crimina intendunt, si tamen ipsi digni et inrepre-hensibiles aparuerint, et actis publicis docuerint omni se suspicione carere et inimicitia, et inreprehensibilemfidem habere ac conuersationem ducere.

Colligitur itaque ex his omnibus, quod subditi in accusatione Prelatorum sunt admittendi. Nunc uidendum est, anmonachi in accusatione episcoporum sint audiendi? Adrianus Papa [in capitulis c. 31.] uidetur eos ab accusatione remouere, ita dicens:

Placuit eorum accusandi sacerdotes et testificandi in eos uocem obstruere, quos non humanis uocibus, sed diuinis mortuos esse scimus, quia funestam uocempotius interdici quam audiri oportet.

Item in Concilio Calcedonensi [c. 4.] precipitur, ut ecclesiasticas actiones monachi attrectare nonpresumant.

Item Pelagius Papa [II. Episcopis Italiae.] Nullus monachus talia usquam arripiat, nec secularia aut ecclesiastica negotia perturbare presumat, quia mortua est in talibus vox eorum.

Sed aliud est, quod ex presumptione assumitur temeritatis: aliud, quod ex necessitate geritur karitatis. Monachienim ex presumptione episcopos accusare non possunt: ex karitate possunt. Unde et in canonibus precipitur, ut cubicularii episcopisint uel religiosi clerici, uel electi monachi, ut de eius uita testimonium dicere possint.

§. 1. Item illud Eleuterii Papae [in epist. ad Galliae prouincias] omnibus generaliter dicitur :

Negligere, peruersos cum possis perturbare, nichil est aliud quam fouere. Nec caret scrupulo societatisoccultae qui manifesto facinori desinit obuiare.

Item Ieronimus tam de se, quam de aliis monachis in primo prologo bibliotecae scribit, dicens :

Sancta quippe rusticitas solum sibi prodest, et quantum ex uitae merito edificat ecclesiam Christi, tantum nocet, sidestruentibus non resistat.

Item Gregorius. Ammonendi sunt subditi, ne plus quam expedit sint subiecti, ne, cum student plus quam necesse est hominibus subici, conpellantur eorum uicia uenerari.

Idem generali Sinodo presidens dixit, [c. 2.] :

Cum pastoris uita in exemplo debeat esse discipulis, plerumque clerici qualis in secreto sit uita sui pontificis nesciunt, quam tamen , seculares pueri sciunt. De qua re presenti decreto constituimus, ut quidamex clericis, uel etiam ex monachis electi, in ministerio cubiculi pontificalis obsequantur, ut is, qui in loco regiminis est, tales habeat testes, qui ueram & eius in secreto conuersationem uideant, et ex sedula uisione exemplum profectus sumant.

Item Virgilio Episcopo Arelatensi, [lib. IX. ep. 49.]:

Peruenit ad nos, fratrem et coepiscopum nostrum Serenum Masiliensem prauos homines omnino in societate sua habere, ita denique, ut presbiterum quemdam, quipost lapsum in suis adhuc dicitur iniquitatibus uolutarifamiliarem habeat. Quod a uobis subtiliter est requirendum, et si ita constiterit, curae uobis sit nostra eum sic uice corrigere, ut qui talem recipit non familiaritate fouere, sed discat potius ultione conprimere, et qui receptus est discat lacrimis peccata diluere, non iniquitatem inmundiciis cumulare.

Item Pascalis Papa. Episcopi lectioni et orationi uacent, et semper secum presbiteros et diaconos, aut alios boni testimonii clericos habeant, ut secundum apostolum et sanctorum Patrum instituta possint inreprehensibiles inueniri.

Item Iohannes Baptista, cum heremiticam uitam, duceret, scribas et Phariseos, sacerdotes et Lenitas Iudeorum ad se uenientes aspera increpatione redarguit.

§. 1. Item ex canonibus diffinitur: "Illi sacerdotes accusare possunt, qui ad eundem gradum conscendere ualent Cum ergo monachi ad sacerdotii gradum laudabiliter pertingere ualeant, patet, quod et ipsi sacerdotes libere accusare possunt.

De accusationibus uero, qualiter fieri debeat, in canonibus aperte discernitur.

Ait enim Calix tus Papa [ad Episcopos Galliae, ep. II.]:

Accusatorum personae sine scripto numquam recipiantur nec absente eo, quem accusare uoluerint, quibuslibet accusare permittatur.

Cod. lib. IV. tit. De probationibus, [ 1 . fin.] Sciant cuncti accusatores, eam rem se deferre debere in publicam notionem, que munita sit testibus idoneis, uelinstructa apertissimis documentis, uel indiciis ad probationem indubitatis et luce clarioribus expedita.

Item Euticianus Papa [Episcopis Siciliae, ep. II.] Quisquis ille est, qui crimen intendit, in iudicium ueniat, nomen rei indicet, uinculum inscriptionis arripiat, custodiae similitudinem (habita tamen dignitatis estimatione) potiatur , nec sibi nouerit licentiam mentiendi, cum calum-pniantes ad uindictam poscat similitudo suplicii.

§. i. Qui uero ad sortilegos magosque concurrunt, nullatenus ad accusationem sunt admittendi.

Item Sixtus Papa [III. in epist. ad Episcopos orientales, cap. 4] Qui crimen obicit, scribat se probaturum. Et qui non probauerit quod obiecit, penam, quam intulerit, ipse patiatur.

Sed Stephanus Papa contra uidetur scribere, dicens [ep. II. c. 4.]:

Per scripta nullius accusatio suscipiatur, sed propria uoce (si legitima et condigna accusatoris persona fuerit)presente uidelicet eo, quem accusare desiderat, quia nullumabsens accusare potest, nec ab aliquo accusari.

Sed Calixtus Papa precepit , ut accusator presente eo, quem accusat, in scriptis accusationem iudici offerat, et propria uoce litteras suae accusationis legat. Stephanus autemprohibet, ne absens aliquem per epistolam accusare audeat.

§. i. Que uero sit forma accusationis, quis%modus concipiendorum libellorum, Paulus in Digestis, libro de publicis iudiciis, titulo de accusationibus et inscriptionibus,

[lege 3.] ostendit, dicens: §. 2. , , Libellorum inscriptionis conceptio talis est: Consul et dies. Apud illum pretorem uel con-sulem& Lucius Titius professus est, se Meuiam lege lulia deadulteriis ream deferre, quod dicat eam cum Gaio Seio in ciuitate iV, domo illius, mense iV, consulibus N s, commisisse adulterium. Utique enim et locus designandus est, in quoadulterium commissum est, et persona, cum qua admissum dicitur, et mensis. Hoc enim lege lulia publicorum cauetur, et generaliter precipitur omnibus, qui aliquem reum deferunt . Nequeautem diem, neque horam inuitus conprehendanP'. Quod silibelli inscriptionum legitime ordinati non fuerint, rei nomenaboletur, et ex integro repetendi reum potestas fiet.

§. 3. Item subscribere debebit is, qui dat libellumse professum esse, uelalius pro eo, si litteras nesciat.' Sed s/ aliud crimen obiciat, ueluti quod domum suam prebuit, ut stuprum materfamiliaspateretur, quod adulterum deprehensum dimiserit, quod pretiumpro conperto stupro acceperit, et s£ quid simile, id ipsumlibello conprehendendum erit. Si accusator decesserit, aliauecausa eum inpedierit, quo minus accusare possit, et si quidsimile , nomen rei aboletur postulante reo, idque et lege luliade ui, et senatusconsulto cautum est, ita ut liceat alii ex integro repetere reum. Sed intra quod tempus, uidebimus; et utique XXX. dies utiles obseruandi sunt.

Quod restitutio quibuslibet danda sit, multis auctoritatibus probatur.

Ait enim Gaius Papa, [epist. unica ad Felicem Episcopum, cap. 3.]:

Episcopis suis rebus expoliatis uel a propriis sedibus eiectis omnia, que eis ablata sunt, legibus sunt redintegranda, quia priusquam factum fuerit hoc, nullum crimeneis obici potest.

Item Fabianus Papa, [ep. II. Episcopis orientalibus.] Episcopi, si a propriis sedibus aut ecclesiis sine auctoritate Romani Pontificis expulsi fuerint, antequam ad sinodum vocentur, proprius locus et sua omnia redintegranda sunt. Nulla enim ratio permittit, dum ad tempus eorum bona, uel ecclesiae, atque res ab emulis aut a quibuscumque detinentur, ut aliquid illis obici debeat. Nec quicquam potest eis quilibet maiorum uel minorum obicere, dum suis ecclesiis, uel rebus, uel potestatibus carent.

Sed notandum est, quod restitutionis sententia sola non sufficit, nisi presentialiter omnia iudicis offitio restituantur, ut eiectus uel expoliatus s etiam naturalem possessionem recipiat, siue animo suo et corpore alieno , ueluti per procuratorem, siue animo et corpore suo. Cuncta quoque, que sibi ablata fuerant quacumque conditione, in eodem loco, unde surrepta fuerant, sunt reuocanda.

Unde I oh annes urbis Romae Episcopus scribit Zachariae Archiepiscopo, [epist. I.]:

Redintegranda sunt omnia expoliatis uel eiectis episcopis presentialiter ordinatione pontificum, et in eo loco, unde abscesserant, funditus reuocanda, quacumque conditione temporis, aut captiuitate, aut dolo, aut uiolentiamalorum, et per quascumque iniustas causas res ecclesiae, uel proprias, id est suas substantias perdidisse noscuntur.

Item Eusebius apostolicae sedis Episcopus, omnibus episcopis Redintegranda sunt omnia expoliatis uel eiectis episcopis, etc. usque funditus reuocanda, eodem modo, ut supra.

Item Alexander Papa, [epist. II. in princip.] Nulli dubium est, quia boni a malis semper persecuntur et tribulantur. Propter quod nos oportet humiliarisub potenti manu Dei, ut liberet nos in tempore tribulationis. Nam diabolus non cessat circumire, querens quemdeuoret, et querere quos ex fidelibus perdat, et maximeillos, quos ardentiores in seruitio saluatoris eique familiaresinuenerit. Familiares dico eos, quos sacrari, et in ordineapostolatus constitui uoluit. Ipsi enim pro populo interpellant, et peccata populi comedunt, quia suis precibus etoblationibus ea delent atque consumunt. Et infra : Quiautem ex uestro fuerit collegio, et ab auxilio uestro sesubtraxerit, magis scismaticus quam sacerdos esse probabitur. , , Ecce“ (inquit Propheta) „quam bonum et quamiucundum habitare fratres in unum.“ Illi uero non habitantin unum, qui fratrum se solatio subtrahunt, aut (quoddeterius est) fratribus insidias s aut laqueos ponunt. Et m/ra: Dominum crucifigunt, qui eum in sacerdotibus suispersecuntur, quia crux a cruciatu dicitur. Magnum uerocruciatum sustinet qui uim patitur.

Item Fabianus Papa [ep. II. ad Episcopos orientales]. Deus ergo, fratres, ad hoc preordinauit uos et omnes, qui summo sacerdotio funguntur, ut iniusticias remoueatis, et presumptiones abscidatis , et in sacerdotio laborantibus succurratis, et obprobriis et calamitatibus eorum locumnon prebeatis, sed ei, qui calumpniam uel obprobriumpatitur, adiutorium feratis; illum uero, qui calumpniam uel obprobrium facit, abscidatis, et Domino in suis sacerdotibus opem feratis.

Patet ergo, quod expoliati prius sunt presentialiter restituendi, antequam ad causam sint uocandi. Sed obicitur, ubinon fuit legitima institucio , ibi non potest esse restitucio. Non enim probatur destitutus qui prius non fuit institutus, ac per Inoe nec restaurationem postulare potest. Illi ergo, quorum electiouiciosa est, uel qui a clero non sunt electi, uel a populo expetiti, uel qui per symoniam inrepserunt, non sunt habendi inter episcopos, et ideo, si a sedibus, quas tenere uidebantur, expulsifuerint, non possunt restitutionem petere ante, quam uocentur adcausam. Unde supra in tractatu ordinandorum: „Si quispecunia uel gratia humana, seu populari uel militari tumultu, etc. Sed hoc in eo tantum casu intelligitur, quo apostolica sedes per uiolentiam occupatur, quo casu iudex non inuenitur, cuius offitio ille apostaticus possit excludi. In aliis autem locumnon habet, cum uiolenta possessio, nisi per iudicis sententiam, uiolento detentori detrahi non possit. Si autem uerus dominus, bello non continuato, sed renouaio, ui illum eiecerit de possessione, iudicis auctoritate predoni possessionem restituet. Siergo episcopi a sedibus, quas quoquomodo tenere uidebantur, nonper iudicem, sed uiolenter eiecti fuerint, post eiectionem restituendisunt ante regularem ad sinodum uocationem.

De induciis autem post restitutionem prestandis, et quo spatio temporis concedendae sint, scribit I oh annes Papa [epist. I. ad Zachariam Archiepiscopum], dicens:

Quanto expoliati tempore uel expulsi esse uidebantur ante, quam ad si nodum conuocentur, sub eodem spatio temporis eis induciae indulgeantur.

Item Pelagius Papa [II. Episcopis Italiae] Cum ecclesiae alicuius episcopi, aut possessiones uel res ab emulis eius uel a quibuscumque aliis non sua spontedetinentur, aliquid illi non debet aut potest a quoquamante redintegrationem omnium suarum rerum obici. Sedprius illi legibus redintegranda sunt omnia, et postea tempore a Patribus prefinito prefinita negotia sunt ventimda.

Item Stephanus F. Gerar do Lodicensi. Oportet, ut primum uos tam de inuasis ciuitatibus, et monasteriis, et mansis, quamque et de reliquis generaliter rebus reinuestire faciatis, quia nec nudi contendere, nec inermes inimicis nos debemus ob ponere.

Item Euaristus Papa, [epist. II.]. Audiuimus quosdam a uobis infamatos et dilaceratos episcopos a ciuitatibus propriis pulsos (quia alibi constitui episcopi non possunt, nisi in ciuitatibus non minimis), et alios ipsis uiuentibus constitutos. Ideohec uobis scribimus, ut sciatis hoc fieri non licere, se proprios reuocari et integerrime restitui debere. Illos uero, qui adulterina feditate suas sponsas (quas et uxores eorum prefixo tenore esse intelligimus) tenent, eici, et adulteros atque infames fieri, eosque ab ecclesiasticis honoribus arceri iubemus. Si autem aduersus eos aliquam querelam habueritis, his peractis inquirendum erit et auctoritate huius sanctae sedis terminandum.

Item Gaius [epist. I. ad Felicem]. Eiectis uel expoliatis post integram restaurationem anniuersariae induciae uel sex mensium indulgendae sunt.

Item Eusebius [Papa epist. II.] Prius ergo oportet omnia expoliatis legibus redintegrari, et ecclesias, que sibi sublatae sunt, cum omni priuilegio sibi restitui, et postmodum non sub angusto tempore spatium® eis indulgeatur, sed quantum expoliati uel expulsi uidebantur ante, quam ad sinodum conuocentur.

Item Felix Papa [II. in rescripto ad Episcopos Egipti, cap. 8.] Tamdiu in sede propria pacifice et potestatiue cuncta acta disponens resideat, quamdiu expulsus uel expoliatus suis carere uisus est rebus.

Idem [Felix Papa I. epist. II. ad Episcopos Galliae]. Si episcopus suis fuerit aut ecclesiae sibi commissae rebus expoliatus, aut (quod absit, quod alienum ab omnibus esse debet fidelibus) a sede propria eiectus aut in detentione aliqua a suis ouibus fuerit sequestratus, tunc canonice ante in, pristino statu restituatur cum omni priuilegio sui honoris, et sua omnia, que insidiis inimicorum suorum ei ablata fuerant, legibus redintegrentur. Non enim conuocari uel preiudicari poterit, nisi ipse pro sua necessitate (minime tamen iudicandus) aduenire sponte elegerit. Nullatenus ergo a quoquam cogaturante, quam integerrime omnia, que per suggestiones suorum inimicorum amiserat, potestati eius ab honorabili concilio legali ordine redintegrentur.

§. i. Presul uerocum omni honore statui pristino reddatur, et ipse dispositis ordinatisque libere ac secure diu suis, tunc regulariter infra quatuor, uel quinque, uel sex, aut septem menses, iuxta quod possibilitas ei fuerit, et non ante conuocatus, ad tempus in legitimo concilio et canonico coueniat ad causam, et si ita iuste uidetur, accusantium propositionibus respondeat.

Quod si male uiuendo ecclesiae facultates dispersit episcopus , quousque ab eius patrimonio, de dilapidatione rerum ecclesiasticarum cognoscatur, submouendus est, exemplo tutorum et curatorum, qui, dum sunt 8 suspecti, a tutela, uel cura remouentur, donec de suspecto cognoscitur .

Unde Pelagius Papa Petro Presbitero .

Quia ea, que de fraudibus Maximiliani flebili ad aures nostras suplicum relatione uenerunt, non facile secundum ueritatem agnosci potuerunt, nisi facultas ecclesiae, quam in usus suos male conuertendo dispersit, ab eius potestate, donec causa cognoscatur, seponatur: id circouos eum a supradictae" ecclesiae patrimonio uolumus interim submouere, et in uestro discussionis ipsius tempora moderamine detineri.

Quod uero post uocationem uenienti ad iudicium induciae negandae non sint, idem Felix Papa [II. in epistola ad fratres Egipti cap. 8.] testatur, dicens :

Cum accusatus ad iudicium uenerit, si uoluerit, induciae ei petenti a Patribus constitutae absque inpedi-mento concedantur, et iudices a se electi sibi tribuantur.

Item ex epist. Felicis II. fratribus Egiptiorum, [c. 20.] De induciis uero episcoporum, super quibus consuluistis, diuersas a Patribus regulas institutas inuenimus. Quidam enim ad repellenda machinamenta inpetitorum, et suas preparandas responsiones, et testes confirmandos, et consilia episcoporum atque amicorum querenda, annumet sex menses mandauerunt concedi. Quidam autem annum, in quo plurimi concordant. Minus uero quam sex menses non reperi, quia et laicis hec indulta sunt, quanto magis Domini sacerdotibus?

Et infra: §. i. Induciae non subangusto tempore, sed sub longo spatio concedendae sunt, ut accusati se preparare, et uniuersos communicatoresin prouinciis positos conuenire, et testes preparare, atquecontra insidiatores se pleniter armare ualeant.

Item Eleuterius Papa [in epist. ad Galliae prouincias]. Induciae non modicae ad inquirendum dandae sunt, ne aliquid prepropere agi a quacumque parte uideatur, quia per subreptionem multa proueniunt.

Item Damasus Papa epist. III. ad Stephanum Archiepiscopum. Induciae accusatis in criminalibus causis sex mensium uel eo amplius, si necesse fuerit, concedendae sunt.]

Spatium uero dilationum, sicut in III. lib. Cod. tit. [ii.] de dilationibus inuenitur, hac ratione moderandum est, ut, si ex ea prouincia , ubi lis agitur, uel persona , uel instrumenta poscentur , non amplius quam tres menses indulgeantur. Si uero ex continentibus prouinciis, sex menses custodiri iustitia est. In transmarina autem dilatione nouemmenses conputari oportebit. Iudicanies autem Jiac ratione nonsibi concessum intelligant dandae dilationis arbitrium, sed eandemdilationem (si rerum urgentissima ratio flagitauerit, et necessitasdesideratae instructionis exegerit) non amplius facile quam semel, nec ulla trahendi arte sciant esse tribuendam.

§. i. Ei autem dilatio penitus est deneganda, qui rescriptum ad extraordinariumiudicem reportauerit . Illi uero , qui in iudicium uocatur, danda est ad probanda precum mendacia, uel proferenda aliquainstrumenta uel testes, quoniam instructus esse non potuit quipreter spem ad alienum iudicium trahitur.

§. 2. Cum ueroad appellationem siue consultationem a principe rescriptumfuerit, siue sit primo iudicio petita dilatio nec tributa 8 , siue nec petita quidem, eam dare cuiquam non licebit eadem ratione, qua nec 40 ' in iudiciis cognitionum inperialium dilatio tribui solet.

§. 3. A iudice procedente dilationem postulari non conuenit , etiam si utraque parte presente tribuatur, cum non alias, nm causa cognita, indulgeri queat, cognitio causae non interpellatione plenaria, sed considente magis iudice legitime colligatur, se forte dilationis peticio inprobata fuerit, suscepta questio per sententiam iudicis dirimatur.

Constitutione novell. septima, in collatione VIII. §. 4. Libellum uero nonalias actor dirigat, nisi prius et in ipsum, quem dicit obnoxium, et in negotii executorem exponat cautionem, se uel intra duosmenses litem contestaturum, uel omne dampnum ei, qui conueni-tur, contingens restituturum.

In coll. V. §.5. Offeratur ei, qui uocatur mq iudicium, libellus, et exinde prebitis sportulis, data fideiussione, XX. dierum gaudeat induciis, in quibus deliberet, an cedat , an contendat, atque alium iudici petat sociari, uel recuset eum, nisi sit ille, quem 55 v ipse faw? alio recusato petiuit . Deniquepresens interrogetur, an hoc tempus transierit? Quod nonmodo ipsius My responsione, sed etiam libelli manifestetursubscriptione, quam in initio facere debet. Litis ergo contestatiocontra hoc indultum habita pro nichilo est.

Constit. nou. VI. in Collat. VI §. 6. Qwod yfen non debet, nisi actor satisdederit, certam promittens quantitatem se daturum, si nonexequatur, aut exequens non uincat causam. Si ergo posttempus prestitutum intra decem dies reo presente nonoccurrat, dimittatur reus exacto eo, quod promissum est, et siquid plus circa litem inpendisse cum taxatione iudicis iurauerit.

§. 7. Exceptio fori dilatoria est, atque ideo in initio litisdebet opponi et probari. Peremptorias autem exceptiones, ut sunt prescriptiones longi temporis, sufficit in initio litiscontestari.

Quod uero infames et non legitime coniuncti ad accusationem admitti non debeant, et qui generaliter ab accusatione remonendisint, multorum auctoritatibus claret.

Ait enim Iginus Papa, [epist. II.]:

Alieni erroris societatem sectantem, uel a sui propositi tramite recedentem, aut apostolicae sedis iussionibus inobedientem suscipere non possumus, nec inpedire recte credentes, uel sanctorum Patrum iussionibus obtemperantes permittimus, quia inter fideles et infideles magnadebet esse discretio.

Item Anacletus in primo decretali. Beatus predecessor noster Clemens, uir apostolicus et spiritu Dei plenus, una cum reliquis sanctis collegis suisstatuit dicens: Accusandi uel testincandi licentia denegeturhis, qui Christianae religionis et nominis dignitatem, etsuae legis uel sui propositi normam aut regulariter prohibita neglexerint. Transgressores enim sponte legis suae, eiusque uiolatores, apostatae nominantur. Omnisenim apostata refutandus est ante reuersionem suam, nec in accusationem recte agentium aut testimonium® suscipiendus est.

Item Pius Papa, [epist. I.] Si quis uero a suo proposito retrorsum exorbitauerit, et iussa apostolicae sedis libenter transgressus fuerit, infamis efficitur. Reprobari ergo oportet eorum redargutiones, qui in recta fide suspecti sunt. Fides autem etconuersatio primum scrutanda est, et denuo qui inreprehensibiles aparuerint sunt recipiendi, et non prius.

Item Calixtus Papa [ad Episcopos Galliae, ep. II. c. 4.] Consanguineorum coniunctiones nec legitimae sunt, nec manere possunt, sed sunt repellendae.

§. i. Quisquis ergo non legitime coniunctus, uel absque dotali tituloac benedictione sacerdotis constat copulatus, sacerdotesuel legitime coniunctos criminari, uel in eos testificariminime potest, quoniam omnis incesti macula pollutusinfamis est et accusare supradictos non permittitur. Nonsolum ergo hii repellendi sunt et infames efficiuntur, sed etiam omnes eis consentientes.

§. 2. Similiter deraptoribus, uel eis, qui seniores inpetunt, fieri censemus.Hos enim seculi leges interficiunt, sed nos misericordia preeunte sub infamiae nota ad penitentiam recipimus.

Idem [in eadem epistola]. Conspiratores in nullius accusatione sunt recipiendi, nec eorum uel anathematizatorum uox ullum nocere aut ledere potest.

Item Stephanus Papa, [epist. II.] Nullus anathematizatorum suscipiatur, nec a quoquamcredantur que ab eis dicuntur uel conscribuntur. Eos dico anathematizatos esse, quos episcopi suis scriptis anathematizauerunt, aut eorum statuta anathematizant.

Item Fabianus Papa, [ep. I. ad ecclesiae ministros]. Omnes, quos sanctorum Patrum statuta tam preteritisquamque futuris temporibus anathematizant, submoue-mus, et ab omni fidelium accusatione alienamus.

Item Stephanus Papa, [epist. II. c. 8.]Clericus uero, qui episcopum suum accusauerit, autei insidiator extiterit, non est recipiendus, quia infamiseffectus est, et a gradu debet recedere, ac curiae tradiserui turus .

Item Alexander Papa, [epist. I. c. i.] Hii qui episcopos persecuntur et amouere nituntur iniuste contra apostolicam auctoritatem, etsi a morte prohibentur, dicente Domino: "Nolo mortem peccatoris, sed ut conuertatur et uiuat, “ perpetua tamen procul dubio notantur infamia, et exilio digni iudicantur finitimo;de quibus a temporibus apostolorum et infra tenemus, atque decreta habemus, eorum accusandi episcopos uel testificandi in eos uocem obstruimus, quos non humanis, sed diuinis actibus mortuos scimus.

Item Zepherinus Papa [ep. I. ad Episcopos Sicilienses]. Detractores, qui diuina auctoritate eradicandi sunt, et auctores inimicorum ab episcopali submouemus accusatione uel testimonio.

Item Euticianus Papa, [ep. II. ad Episc. Siciliae]. Nulli umquam infami aut sacrilego de quocumquenegotio liceat aduersus religiosum Christianum (quamuis humilis seruilisque persona sit) testimonium dicere, nec de qualibet ratione" uel inscriptione Christianum in-petere.

Notandum uero est, quod aliud sit excommunicatio , et aliud anathematizatio.

Unde Iohannes VIII. scribit cuidam Episcopo 92 a

Hengiltrudam uxorem Bosonis noueris non solum excommunicatione, que a fraterna societate separat, sed etiamanathemate, quod ab ipso corpore Christi (quod est ecclesia)recidit, crebro percussam.

Unde datur intelligi, quod anathematizati intelli-gendi sunt non simpliciter a fraterna societate omnino separati , sed a corpore Christi (quod est ecclesia).

Quod uero testes de domo accusatorum producendi non sint , et quod inimicorum uox audienda non sit, multorum auctoritatibus monstratur .

Ait enim Calixtus Papa, [ep. II. ad Episcopos Galliae]:

Consanguinei accusatores aduersus extraneos testimonium non dicant, nec familiares, uel de domo prodeuntes, sed, si uoluerint et inuicem consenserint, inter se parentes testificentur, et non in alios.

Item Anacletus Papa, [epist. III. c. 5.] Accusatores et testes esse non possunt, qui ante hesternum diem aut nudius tertius inimici fuerint, neirati nocere cupiant, ne lesi se ulcisci uelint. Inoffensus igitur accusatorum et testium affectus querendus est, et non suspectus.

Item Simacus Papa, [in V. Sinodo Romana, sub ipso habita]. Accusatoribus uero inimicis, uel de inimici domo prodeuntibus, uel qui cum inimicis morantur, aut suspectis, non credatur, ne irati nocere cupiant, ne lesi ulcisci se uelint.

§. i. Si quis hec, que hodie in hac sancta Sinodo prohibita sunt, infringere temptauerit, aut uoluntarie transgredi presumpserit, si clericus est, gradu propriopenitus careat, si uero monachus aut laicus fuerit, communione priuetur, et si non emendauerit uicium, anathemate feriatur. Secretas uero insidias uel manifestas pontificibusa quibuscumque illatas, uel ea, que huius sanctae sinodisententia conplectitur, si quis ad ecclesiasticam pertulerit noticiam, potiatur honore, et hi, qui aduersa eis moliuntur, sicut a sanctis Patribus dudum statutum est, et hodie sino-dali et apostolica auctoritate firmatum s, penitus abiciantur, et exilio suis omnibus sublatis perpetuo tradantur.

Item Pontianus sanctae e/ uniuersalis ecclesiae Episcopus, [epist. II. omnibus Christianis]. Suspectos, aut inimicos, aut facile litigantes, et eos, qui non sunt bonae conuersationis, aut quorum uita est accusabilis, et qui rectam non tenent et docent fidem, accusatores esse et testes antecessores nostri apostoli prohibuerunt et nos eorum auctoritate submoue-mus atque temporibus futuris excludimus.

Item Eusebius Episcopis Galliarum , [epist. I.] De accusationibus clericorum, super quibus mandastis, scitote, a tempore apostolorum in hac sancta Urbe seruatum esse, accusatores et accusationes, quas exterarum consuetudinum leges non asciscunt, a clericorum accusatione submotas. Et infra: Idcirco et nos sequentesPatrum uestigia pro saluatione seruorum Dei quascumquead accusationem personas leges publicae non admittunt, his inpugnandi alterum et nos licentiam submouemus, etnullae accusationes a iudicibus audiantur ecclesiasticis, quelegibus seculi prohibentur.

Item Pelagius Papa [II. Episcopis Italiae]. Canonica sanctorum Patrum statuta sequentes ac roborantes, omnes infames, cunctos que suspectos, uel inimicos, et eorum, qui non sunt eorum gentis, uel quorum fides, uita et libertas nescitur, et qui non sunt bonae conuersationis, uel quorum uita est accusabilis, ab omni accusatione episcoporum funditus submouemus. Similiter et omnes, quos diuinae leges mortuos appellant, submouendos esse ab eadem accusatione et publicae penitentiae submittendos iudicamus.

Item ex Sinodo Romana, sub Adriano Papa habita Accusationes et accusatores, atque eorum negotia, que seculares non adsciscunt leges, diuina ac sinodica funditus a clericis repellere auctoritate censemus, quia indignum est superiores pati ab inferioribus que inferioresab eis pati despiciunt.

Item Stephanus Romanae ecclesiae Episcopus omnibus Episcopis, [ep. II. de accusationibus sacerdotum, c. 3.] Accusatores et accusationes, quas leges seculi non admittunt, et antecessores nostri prohibuerunt, et nossubmouemus. Nullus alienigena aut accusator fiat eorum, aut iudex. Unde et de Loth scriptum est: „Ingressuses ut aduena, numquid ut iudices ?“ Accusator autem nostrorum nullus sit seruus aut libertus, nullaque suspectaaut infamis persona.

Item Eusebius Papa, [epist. III. ad Episcopos Thusciae]. Constituimus cum omnibus, qui nobiscum sunt, episcopis, ut homicidae, fures, malefici, sacrilegi, raptores, adulteri, incesti, uenefici, suspecti, criminosi, domestici, periuri, et qui raptum fecerunt, uel quifalsum testimonium dixerunt, seu qui ad sortilegos diuinosque concurrerint, similesque eorum, nullatenus ad accusationem uel ad testimonium sint admittendi, quia infames sunt et iuste .repellendi, quia funesta esteorum uox.

Item Iulius Papa, [in rescripto ad Orientales, c. 33.] Similiter in prefixa Sinodo est decretum, ne suspecti, aut infames, aut criminosi, aut gratiosi, aut calumpniatores, uel affines, aut scelerati, aut facile litigantes suscipiantur accusatores, sed tales, qui careant omni suspicione.

Item Felix Papa, [II. epist. I. c. 14.] Nullus seruus, nullus libertus, nullus infidus, nullus criminibus inretitus, nullus calumpniator, nullus, qui inimicitiis studet, nullus frequenter litigans, et ad accusandum uel detrahendum facilis, nulla infamis persona, uel omnes, tjuos ad accusanda publica crimina legespublicae non admittunt, permittantur episcopos accusare.

Item Calixtus Papa, [epist. II. ad Episcopos Galliae]. Accusatores uel testes suspecti non recipiantur, nec familiares uel de domo prodeuntes, nec etiam consanguinei accusatoris aduersus extraneos testimonium dicant, quia propinquitatis et familiaritatis ac dominationis affectio ueritatem inpedire solet. Amor carnalis ettimor atque auaritia plerumque sensus hebetant humanos, et peruertunt opiniones, ut questum pietatem putent, et pecuniam quasi mercedem prudentiae.

Item Gelasius [Papa II. epist. VIII. c. 4.] Omnes, qui aduersus Patres armantur, ut Patrum inuasores infames esse censemus. Horum igituruiciorum auctores uel patratores non sunt in accusatione pontificum recipiendi, sed penitus repellendi, quoniam iubent canonica decreta Patrum, ut accusatio uel testimonium eorum, qui odio quoslibet secuntur, uel qui inimici aut suspecti habentur, nullo modo recipiantur.

Item Pascalis Papa Nulli episcoporum ab accusatione sua repellere liceat, quos ante, quam ab eis inpeteretur, a sua communifamiliaritate neglexerit separare.]

Quod uero inimici ab accusatione prohibentur , inde est, quia eorum calliditate innocentia frequenter obprimi solet. Sed cum Athanasius suae cathedrae reddi precipitur, quia de inimicitia sui patriarchae conquestus est, patet, quod etsi manifesta sunt crimina alicuius, non tamen accusatione inimici condempnandus est.

Unde Nicolaus scribit Michaeli Inperatori [in epistola, quae incipit: „Proposueramus"

Quia suspecti et inimici iudices esse non debeant, et ipsa ratio dictat, et plurimis probatur exemplis.

§. 1. Nam quid gratius et amabilius dare quis inimico potest, quam si ei ad inpetendum commiserit, quem ledere forteuoluerit? Quod prouide Constantinopolitana sinodus canonum suorum sexto dinoscitur prohibere capitulo.

§. 2. Veniamus et ad S. Calcedonensem sinodum, et quid nobis de Athanasio Perenorum referat episcopoaudiamus. Is enim antistes tertio euocatus, quia nonoccurrit, a patriarcha suo canonice condempnatus extiterat, sed solum quia, cum uocaretur ad sinodum, quodinimicuss esset ipse, qui iudicabat, clamauit, a S. Calce-donensi Sinodo ad causas illatas sibi examinandas reseruatur, et nisi denuo conuinceretur, recipere ecclesiam propriamiudicatur. Si Athanasius a patriarcha suo depositus, quiade inimicitia eius conquestus est, iterato ad iudiciumrenouandum dirigitur, etsi manifesta sibi criminaofficiant, suae ecclesiae reddi precipitur: quanto magisIgnatius, qui non a patriarcha, sed ipse potius existens patriarcha, minime debuit ecclesia propria priuari et inimicis et suspectis iudicibus decernentibus expoliari?

§. 3. Veniat et facundissimus Papa noster Gelasius, hereticorumexpugnator fortissimus, et quod de Constantinopolitanis episcopis more solito tunc egrotantibus dixit, etiam nuncnobis edisserat. „Quero, inquit, „iudicium?, quodpretendunt, ubinam possit agitari? an apud ipsos, ut idem sint inimici testes et iudices? Sed tali iudicio nechumana debent committi negotia. Quod si iudicio, ubiidem sunt inimici qui iudices, nec humana debent committi iudicia , quanto minus diuina, id est ecclesiastica? Quisapiens est intelligat.

§. 4. Et reuera hinc Iustinianusinperator pius legibus suis promulgasse dinoscitur, dicens: , , Liceat ei, qui suspectum sibi iudicemputat, antequam lis inchoetur, eum recusare, ut ad alium recurratur." Nam quodammodo naturale est suspectorum iudicum insidias declinare et inimicorum iudicium uelle refugere.

§. 5. Hinc S. Iohannes, os aureum, conciliicontra se congregati renuit intrare collegium.

Patet quod, etsi manifesta sunt crimina alicuius , non tamen accusatione inimici condempnandus est

Extra prouinciam autem reus nullatenus est producendus.

Unde I abi anu s Papa scribit Y lar io Episcopo , [ep. III. cap. 4.]

Ibi semper causa agatur, ubi crimen admittitur, etqui non probauerit quod obicit, penam, quam intulerit, ipse patiatur.

Idem [eadem epist. c. 2.] Si quis episcoporum super certis accusatur criminibus, ab omnibus audiatur, qui sunt in prouincia sua, episcopis, quia non oportet accusatum alibi quam in foro suoaudiri.

Exceptio fori dilatoria est , atque ideo in inicio litis debet opponi et probari. Peremptorias autem exceptiones (ut sunt prescriptiones longi temporis) sufficit in inicio litis contestari.

Idem [Fabianus ibidem]. Pulsatus ante suum iudicem causam dicat, nonante suum iudicem pulsatus, si uoluerit, taceat. Pulsatisuero, quociens appellauerint, induciae dentur.

Hoc autem , quod de loco dictum est , tunc in-telligendum est , cum ueritas causae nonnisi in loco admissi criminis deprehendi potest , aut nisi altera pars iudicium maioris personae interpellauerit , siue declinando iudicium , siue releuandosententiam.

Unde Stephanus , sanctae et apostolicae atque uniuersalis ecclesiae Romanae Episcopus , scribit omnibus Episcopis , [epist. II. cap. 7.]:

Ultra prouinciarum terminos accusandi licentia non progrediatur, sed omnis accusatio intra prouinciam audiatur, et a conprouincialibus terminetur, nisi tantum ad apostolicam sedem fuerit appellatum.

Item Sixtus Papa [II. ep. I. ad Gratum Episcopum]. Accusatus uel iudicatus a conprouincialibus in aliqua causa episcopus licenter appellet, et adeat apostolicae sedis Pontificem, qui aut per se, aut per uicarios suos retractare eius negotium procuret. Et dum iterato iudicio Pontifex causam suam agit, alius in eius loco non ponatur aut ordinetur episcopus, quoniam, quamquam conprouincialibus episcopis accusati causam episcopiscrutari liceat, non tamen diffinire inconsulto Romano Pontifice permissum est.

Item Dama sus Papa Stephano Archiepiscopo, epist. II. c. 2. Discutere episcopos et summas ecclesiasticorum negotiorum causas metropolitano una cum omnibus suis conprouincialibus, ita ut nemo ex eis desit, et omnes insingulorum concordent negotiis, licet; sed diffinire eorum atque ecclesiasticarum summas querelas causarum, uel dampnare episcopos absque huius sanctae sedis auctoritateminime licet, quam omnes appellare, si necesse fuerit, et eius fulciri auxilio oportet.]

Item Eleuterius Papa [scribens ad Galliae prouincias, cap. 2.] Quamuis liceat apud prouinciales, et metropolitanos, atque primates episcoporum uentilare accusationes uel criminationes, tamen non licet diffinire sine huius sanctae sedis auctoritate, sicut ab apostolis eorumque successoribus multorum consensu episcoporum iam diffinitum est.Nec in eorum ecclesiis alii aut preponantur, aut ordinentur, antequam hic eorum iuste terminentur negotia. Reliquorum uero clericorum causas apud conprouinciales, et metropolitanos, et primates et uentilare, et iustefinire licet.

Item Leo Episcopus urbis Romae Anastasio Episc. Tessalonicensi, [ep. LXXXII. al. LXXXIV. c. i.] Multum stupeo, frater karrissime, sed plurimum doleo, quod in eum, de quo nichil amplius iudicaueras, quam quod euocatus adesse differret et excusationem infirmitatis obtenderet, tam atrociter et tam uehementer potueris conmoueri, presertim cum, etiam si tale aliquid mereretur, expectandum tibi fuerat quid ad tua consulta rescriberemus. Sed etiam si quid graue intolerandumque conmitteret, nostra erat expectanda censura, ut nichil prius ipse decerneres quam quid nobis placeret agnosceres. Vices enim nostras ita tuae credidimus karitati, ut in partem sis uocatus sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. Unde, sicut multum nos ea, que a te pie sunt curata, letificant, ita nimium ea, que perperam sunt gesta, contristant.

Item Iulius Papa orientalibus Episcopis, [ep. I.] Dudum a sanctis apostolis successoribusque eorum in antiquis decretum est statutis, que hactenus sancta et urriuersalis apostolica tenet ecclesia, non oportere preter sententiam Romani Pontificis concilia celebrariuel episcopum dampnari, quoniam sanctam Romanam ecclesiam primatum omnium ecclesiarum esse uoluerunt;et sicut B. Petrus apostolus primus fuit omnium apostolorum, ita et hec ecclesia suo nomine consecrata (Domino instituente) prima sit et caput ceterarum, et ad eam quasi ad matrem atque apicem omnes maiores ecclesiae causa eet iudicia episcoporum recurrant, et iuxta eius sententiam terminum sumant, nec extra Romanum quicquam ex his decerni Pontificem debere.

Aliquando inconsulto Romano Pontifice plerique episcoporum dampnati inueniuntur, et alii in eorum subrogati locum, quorum dampnationem et subrogationem probono pacis ex dispensatione tollerasse legitur ecclessia.

Vnde Nicolaus Papa Salomoni Regi Brittorum ;

Hec quippe est ordinatio Dei patris tui, et hec est lex ecclesiae matris tuae, uidelicet ut omnes episcopos regni tui ad Turonensem archiepiscopum mittere non detrectes, ipsiusque iudicium postulare non dedigneris. Ipse enim est metropolitanus , omnesque episcopi tui regni eius suffraganeis sunt, sicut conscriptiones predecessorum meorum euidenter ostendunt, qui predecessores tuos, quia illos ab ipsius cura subtraxerant, forti inuectione corripere studuerunt, quamuis nec nostra scripta super hac re missadeesse uideantur. Cumque coram designato Turonicae ecclesiae presule et integro numero collegarum, id est duo-decim episcoporum, celebrato conuentu fuerint eiecti, episcopi regulariter examinati, aparueritque quod canonice fuerint eiecti, ipsis in sua deiectione manentibus, quiin locis eorum consecrati sunt poterunts utique episcopatus honore potiri. Quod si eiecti episcopi insontes fuerint declarati, his amotis, qui illis subrogati sunt, ecclesiassuas ipsi recipiant. Nam cum antecessores mei presuleseiectiones eorum episcoporum, qui ab ecclesiis suis expulsi sunt, nec admiserunt, nec approbauerunt, necipsos, qui eis subrogati sunti, uiuentibus illis legitimos episcopos dixerunt. Sane si ad Turonensem fortearchiepiscopum mittere prefatos episcopos dedignaris, stude duos episcopos de expulsis et duos de subrogatis unacum ecclesiae tuae legato ad apostolicam B. Petri sedemtransmittere, ubi, digna examinatione premissa, qui legitimiepiscopi sunt apareat, et suas ecclesias inregulariternon amittant. Nichil enim queo aliud in presentinegotio diffinire. Quia uero magna quis sit metropolitanus apud Brittannos est contentio, licet nullius memoria teneat uos in uestra regione ullam habuisse metropolita-nam ecclesiam, tamen si libet (postquam Deus omnipotens pacem inter uos et dilectum filium nostrum, Karolum regem gloriosum, constituet) facile hoc poteritis aduertere. Quod si adeo contentiosius" agere creditis, ad nostrum apostolatum destinare contendite, quatinus nostro libramine que fuerit apud uos antiquitus archiepiscopalis ecclesia luce clarius innotescat, et deinceps omni ambiguitate recisa quem sequi episcopi uestri debeant incunctanter agnoscant. Neque enim ecclesias Domini per discordias regum diuisionis aliqua pati dampnanecesse est, cum (quantum ex se est) pacem, quam predicant, seruare studeant inuicem et in omnes.

Alias autem irrita erit episcoporum sententia et a Sinodo retractanda.

Unde Felix Papa [I. epist. I. ad Paternum]:

Inritam esse episcoporum dampnationem et iniustam censemus et idcirco a Sinodo retractandam, ita ut ob-pressis ab omnibus in cunctis subueniatur causis.

Quod autem metropolitanum suum contem-pnere, et aliorum iudicium alicui expetere non liceat, Sixtus Papa [III.] testatur [in epist. ad orientales Episcopos, c. 3.] dicens:

Peregrina iudicia, salua in omnibus apostolicaauctoritate, generali sanctione prohibemus, quia indignum est ut ab extraneis iudicentur qui conprouinciales et a se electos debent habere iudices.

Item Anacletus [Papa, epist. I. c. 3.] Leges ecclesiae apostolica auctoritate firmamus, et peregrina iudicia submouemus. Unde et Dominus, mentionem faciens Loth, per Moisen loquitur, dicens: „Ingressuses quidem ut aduena, numquid ut iudices ?“

Item Innocentius [Papa ad Victricium Rothomagensem Episcopum, epist. II. c. 3.] Non liceat cuiquam, sine preiudicio tamen Romanae ecclesiae, cui in omnibus causis reuerentia debetur, relictis his sacerdotibus, qui in eadem prouincia Deiecclesias nutu diuino gubernant, ad alias conuolare prouincias uel aliarum prouinciarum episcoporum iudiciaexpeti uel pati. Quod si quis presumpserit, ab offitio cleri submotus et iniuriae reus ab omnibusiudicetur.

Reuerentia autem, que apostolicae debetur ecclesiae, et eius auctoritas intelligenda est, cum uel ad ipsam appellatum fuerit, uel ab ea iudices electi conceduntur . Unde Sixtus Papa, cum diceret: „ Conprouinciales et a se electos debent habere iudices, statim subiungit : „nisi fuerit appellatum

Item Anacletus [Papa, epist. I. c. 3.] Unaqueque prouincia tam iuxta ecclesiasticasquam iuxta seculi leges suos debet iustos et non iniquoshabere iudices, et non extraneos, nisi apostolicae huius sedis decreuerit auctoritas.

Item ex Romana Sinodo. Neminem exhiberi de prouincia ad prouinciam uel de comitatu ad comitatum oportet, nisi ad relationem iudicis 179 ita ut actor rei forum sequatur.

Et infra : §. 1. Illa, que sunt per unamquamque prouinciam, ipsius prouinciae sinodus dispenset, sicut in Niceno constat esse decretum concilio.

§. 2. Ultra prouinciae terminos accusandi licentia non progrediatur. Omnis accusatio intra prouinciam audiatur et a conprouincialibus terminetur.

Item. Si quis clericus super quibuslibet criminibus accusatus fuerit, in prouincia, in qua consistit ille, qui pulsatur, suas exerat actiones, nec estimet eum accutor suus alibi aut longius ad iudicium pertrahendum.

Item ex decreto Adriani Papae. Qui 195 crimen obicit sciat se probaturum. Reuera ibi causa agatur ubi crimen admittitur.

Quod iudex esse non possit quem cum reo par aut maior macula inficit, multis auctoritatibus probatur.

Dicit enim sancta Romana Sinodus:

Infamis persona nec procurator potest esse, nec cognitor.

Tria sunt , quibus aliqui inpediuntur ne iudices fiant: Natura, uO surdus, mutus et perpetuo furiosus , etinpubes, quia iudicio carent . Lege, qui senatu motus est. Moribus, feminae et serui, non quia non habent iudicium, sedquia receptum est ut ciuilibus non fungantur offitiis. Verum , si seruus, dum putaretur liber, ex degatione sententiam dixit, quamuis postea in seruitutem depulsus sit, sententia ab eo dictarei iudicatae firmitatem tenet.

In Digestis tit. de postulando. Infames non possunt esse procuratores uel patroni causarum. Sunt autem tres ordines eorum, qui postulare prohibentur.

§. i. Est autem postulare desiderium suum uel amici sui in iure apud eum, qui iurisdictioni preest, exponere, uel alterius desiderio contradicere.

§. 2. Non postulantium , ut premisimus, tres ordines sunt. Quidam prohibentur omnino postulareuel propter etatem, ut minores decem et septem annis, uelpropter casum, ut surdus, qui prorsus non audit . Alii prohibentur ne pro aliis postulent uel propter sexum, ut feminae, uel propter casum, ut utroque lumine orbati, uel propternotam turpitudinis, ut hii, qui corpore suo muliebria passisunt, nisi forte ui predonum uel hostium stuprati probentur.Similiter qui capitali crimine uel calumpniae publici iudicii sunt dampnati, uel qui operas suas locauerunt ut cum bestiis depugnarent in arena, pro aliis postulare prohibentur. His personis pro se allegare permittitur, pro alio prohibetur , nisi forte tutelam inpuberum uel curam adolescentium non affectatam, sed necessariam administrent. Pro his enim, quorum curamgerunt, eis postulare conceditur. Alii enim omnes, qui ut infames notantur, nisi pro se et pro certis personis postularenon possunt, nisi in integrum restitutionem acceperint.

§. 3. Permittitur autem eis postulare pro parente, pro patrono, patrona liberis et s parentibus patroni et patronae ; proliberis etiam suis S, fratre, sorore socero , socru, genero, nuru, uitrico, nouerca, priuigno, priuigna, pupillo, pupilla, furiosa, furiosa, fatuo, fatua, surdo, prodigo, et adolescente.

§. 4. Item pro his , quibus propter infirmitatem curatores darisolent, et qui negotiis suis aliquo perpetuo morbo super esse nonpossunt.

§. 5. Omnes autem, qui non sponte, sed necessariofunguntur offitio, sine offensa postulare possunt, etiamsi hiisunt, quibus non nisi pro se° postulare permittitur.

§. 6. Affinitates uero non eas accipere debemus, que quondam fuerunt, sed presentes.

§. 7. Nurus et generi appellatione et soceri, et socrus, et ulteriores, quibus pro prepositio solet accedere, continentur.

§. 8. Arcentur etiam a professione aduocatorum(sicut in secundo libro Codicis, titulo de postulando inuenitur)qui sub nomine honorariorum ex ipsis negotiis, que tuenda susceperint, emolumentum sibi certae partis cum graui dampno litigatoris et depredatione poscentes inueniuntur.

§. 9. Item, siquis adeo procax fuerit, ut non ratione, sed probris putet essecertandum, opinionis suae inminutionem patietur p.

§. 10. Preterea non licet aduocato ullum contractum inire, ullam pactionem conferre cum eo litigatore, quem in propriam recepit fidem, nec ex industria iurgium protrahere.

§. 11. Apud urbemRomam etiam honoratis, qui hoc putauerint eligendum, eous-que liceat orare, quousque maluerint, uidelicet ut non ad turpeconpendium et 1 stipem deformem hec arripiatur occasio.Nam si lucro pecuniaque capiantur, ueluti abiecti atque degeneres inter uilissimos numerabuntur.

§. 12. Si uero in uno cCuditorio duo tantum uel plures pre ceteris fuerint, quorum famasit hilarior, in iudicantis offitio sit ut par causidicorum distributiofiat, et exequetur pro partibus auxilium singulorum.

§. 13. Si quis uero monitus a iudice ea excusatione, que nequeat conprobari, cuicumque parti patrocinium denegauerit, careat foro ;sciat etiam sibi numquam agendi copiam posse restitui.

§. 14. Si quis autem ex litigatoribus detectus fuerit separatim tractassecum pluribus, et aduersario suo subtraxisse paris defensionis copiam, ostendet proculdubio iniquam a se litem foueri, et auctoritatem iudiciariam a se elusam experietur ,

§. 15. Item, quamuis illi, qui causam fisci egissent, prohibeantur aduersusfiscum patrocinium prestare, tamen hodie etiam aduersus fiscumpatrocinium possunt exhibere priuatis, dum eam causam declinentsuscipere, quam tractauerant, dum fisci aduocati fuerunt.

§. 16. Item, si contra patrem pupilli causam egisti, tutor uelcurator datus eandem causam defendere non prohiberis.

§. 17. Cognitores uero ex offitio intelligantur, non ex arbitrio. Nichilenim refert, eum, qui arbitrium suscipit, an sit integraefamae, an ignominiosus.

§. 18. Filius etiam in re patris arbiteresse potest. Nam et iudicem eum esse posse plerisque placet.

§. 19. Si quis uero iudex sit, arbitrium recipere eiusdem rei, de qua iudex est, et in se conpromitti iubere prohibetur y, et si sententiam dixerit, non est danda penae persecutio. Seruusarbiter esse non ualet, libertinus potest.

§. 20. Porro infamiamultipliciter irrogatur. Aliquando enim contrahitur genere delicti declarati per sententiam, ueluti cum iudex pronunciat: iniuriam fecisti, hereditatem expilasti, calumpniatus es. Aliquandogenere penae, sicut illi, qui dampnantur in opus publicum, quipristinum quidem statum obtinent, sed dampno infamiae etiam postinpletum tempus subiciantur. Aliquando genere penae, et delictideclarati per sententiam, ueluti dum fustibus ceso per pre-conem dicitur: sicophantis, id est: „calumpniator. Aliquandoipso genere facti, ut exercentes inprobum fenus et illiciteexigentes usuras usurarum, et que intra tempus, quo morisest lugere maritum, matrimonium contrahit, et qui sciens eamuxorem duxit .

Idem testatur Felix Papa, et eisdem uerbis. §. 1. Item in euangelio ille qui trabem gestat in oculo probatur non posse educere festucam de oculo fratris sui.

§. 2. Item Dauidin lib. Psalmorum: Peccatori autem dixit Deus:quare tu enarras iusticias meas? etc.

§. 3. Item Gregorius: „ Cuius uita despicitur, restat, ut eius predicatio con-tempnaturP

Idem in Moralibus [lib. XIV., in Iob. cap. 15.] Qui sine peccato est uestrum, primus"in illam lapidem mittat. Ad aliena quippe peccatapunienda ibant, et sua reliquerant. Reuocentur itaqueintus ad conscientiam, ut prius propria corrigant, et tuncaliena reprehendant. Hinc est, quod cum tribus Benia-min in carnis scelere fuisset obruta, collectus omnis Israel ulcisci iniquitatem uoluit, sed tamen semel et iterum in belli certamine ipse prostratus est. Consulto enimDomino, si ad ulciscendum ire debuissent, iussum estut irent, qui iuxta diuinae uocis inperium perrexit, etsemel et secundo perdidit, et tunc demum peccatricemtribum ualde feriens pene funditus extinxit. Quid est, quod in ultione sceleris inflammatur, et tamen ipse priusprosternitur, nisi quod prius ipsi purgandi sunt, per quosaliorum culpae feriuntur, ut ipsi iam mundi per ultionem ueniant, qui aliorum uicia corrigere festinant?

Item Ambrosius super: Beati inmaculati, [sermone XX. ad uers. Miserationes tuae, Domine]. Iudicet ille de alterius errore, qui non habet quod in se ipso condempnet. Iudicet ille, qui non agat eadem, quein alio putauerit punienda, ne, cum de alio iudicat, in seferat sententiam. Iudicet ille, qui ad pronunciandumnullo odio, nulla offensione, nulla leuitate ducatur.

Et post pauca: §. i. Bonus iudex nichil ex arbitrio suo facit et domesticae proposito uoluntatis, sed iuxta leges et iura pronunciat, scitis iuris obtemperat, non indulget propriae uoluntati, nichil paratum et meditatum de domo defert, sed sicut audit, ita iudicat, et sicut se habet natura, decernit; obsequitur legibus, non aduersatur, examinat causae merita, non mutat. Discite iudices seculi, quem in iudicando tenere debeatis affectum, quam sobrietatem, quam sinceritatem.

Et paulo post : §. 2. Qui iudicat, non uoluntati suae obtemperare debet, sed tenere quodlegum est.

Et post pauca: §. 3. In iudicando cordi magis est custodia ueritatis, quam obedientia uoluntatis.

Item Gregorius [praefationis in Iob c. 3. al. 6.] In grauibus peccatis quis positus, dum suis premitur, aliena non diluit.

§. 1. Cunctis enim liquet, quia, cum is displicet, qui ad intercedendum mittitur, irati animus proculdubio ad deteriora prouocatur.

§. 2. Scriptum quippe est: , , Victimae inpiorum abhominabilessunt Deo, uota iustorum placabilia. Neque enim inomnipotentis Dei iudicio quid, sed a quo datur, inspicitur.

§. 3. Hinc est enim quod scriptum est: „Respexit Deus ad Abel et ad munera eius, ad Cain uero et admunera eius non respexit.“ Dicturus quippe, quia Dominusrespexit ad munera, premisit sollicite, quia respexit ad Abel. Ex qua re patenter ostenditur, quia non offerens a muneribus, sed munera ab offerente placuerunt.

§. 4. „Dona quippe iniquorum non probat altissimus, nec respicit inoblationibus eorum, nec in multitudine sacrificiorum seorum propitiabitur peccatis.

§. 5. Item: Longe est Dominus ab inpiis, et orationes iustorum exaudiet.

Idem. Postulatus Dominus de peccatrice iudicare non statim dat iudicium, sed prius se inclinans deorsum digito scribebat in terra, ac sic demum quod obnixe rogatur iudicat, nos uidelicet typice instituens, ut, cum quelibet proximorum errata conspicimus, non hec antea errata reprehendendo iudicemus, quam ad conscientiam nostram humiliter reuersi digito eam discretionis solerter exculpemus, etquid in ea conditori placeat, quidue displiceat, examinatione dirimemuss, iuxta illud Apostoli: „Fratres, etsi preoccupatus fuerit homo in aliquo delicto etc.

§. 1. Qui sine peccato est uestrum: id est, primouos ipsi iustitiam legis inplete, et sic innocentes manibus ad i k lapidandam ream concurrite.

Item Augustinus ad quemdam Comitem. Sacerdos ut sapiens medicus et perfectus primum sua peccata diluere sciat, et postea aliena detergere et sanare, et non publicare.

Item, in euangelio sal infatuatum ad nichilum utile esse dicitur, nisi ut proiciatur foras et ab hominibus conculcetur. Ex quibus omnibus datur intelligi, quod criminosus alterius criminis iudex esse non potest, et se ipsum condempnat, dum in alterius crimen sententiam profert.

§. 1. Sed obicitur:Saul cum a Domino esset reprobatus, populum Dei iudicabat, et eius iudicium uniuersus populus expetebat . Item, Dauid, cum esset adulter et homicida interrogatus a propheta, sententiamin diuitem dedit, qui ouem pauperis rapuit, dicens : „ Iudicium mortis est uiro huic. Item, Salomon , cum amore muliercularum deos gentium coleret, tamen uniuersa plebs Israelitica ad eius iudicium confluebat. Sic et Achab, quamuis coleretBaal, tamen decem tribus iudicabat. Multi etiam alii tam inueteri testamento quam in nouo inueniuntur, quorum uita cumesset blasphemabitis, tamen eorum sententia, quia ex offitiosuo seruata iudiciarii ordinis integritate processit, inueniturseruata. Unde et Dominus ait in euangelio . „ Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisei etc. Hinc liquido constat, quod mali pastores, dum sententia iusti examinis aliorum crimina feriunt, sibi ipsis nocent, dum sine exemplosuae emendationis aliorum uicia corrigere curant; subditis uero prosunt, si, eorum increpatione correcti uel sententia coherciti, uitarn suam in melius commutare didicerint. Ac per hoc, dum ab ecclesia tollerati fuerint, eorum iudicium subterfugere non licet.

Quod autem episcopus ab uno tantum audiri uel indicari-non debeat, Zepherinus Papa testatur, [epistola I. ad Episcopos Siciliae, ] dicens :

Accusatores episcoporum omni careant suspicione, quia columpnas suas Dominus firmiter stare uoluit, non a quibuslibet agitari.

§. i. Nullum namque eorum sententia a suo iudice non dicta constringat, quia et leges seculi id-ipsum fieri precipiunt.

§. 3. Iudices duodecim quilibet episcopus accusatus (si necesse fuerit) eligat, a quibus eius causa iuste iudicetur. Nec prius audiatur, aut excommunicetur uel iudicetur, quam ipsi per se eligantur, et regulariter uocato ad suorum primo conuentum episcoporum, per eos eius causa iuste audiatur et rationabiliter discernatur. Finis uero causae eius ad sedem apostolicam deferatur, ut ibidem terminetur.

§. 4. Absens uero nemo iudicetur, „quia et diuinae et humanae leges hoc prohibent.

Item Felix Episcopus dixit in Cone. Cartaginensi III .[cap. 10.]:

Suggero secundum statuta ueterum conciliorum, ut, si quis episcopus (quod non optamus) in reatum aliqueminciderit si fuerit ei nimia necessitas non posse plurimos congregare, ne in crimine remaneat, a duodecim audiatur episcopis.

De accusatoribus uero uel testibus , quod in absentem uocem accusationis uel testificationis exhibere non ualeant , multorum auctoritatibus liquet.

Ait enim Tei es forus Papa, [epistola unica]:

Accusatori omnino non credi decernimus, qui absente aduersario causam suggerit, ante utriusque partis iustam discussionem.

Item Eleuterius Papa [in epistola ad Episcopos Galliae]. Caueant iudices ecclesiae, ne absente eo, cuius causa uentilatur, sententiam proferant, quia irrita erit; imo et causam in Sinodo pro facto dabunt. Proditoris uero nec calumpnia, nec uox audiatur.

Item Calixtus Papa , [epist. II. ad Episcopos Galliae]. Absente eo, quem accusare uoluerit, quicquam accusatori non credatur, qui sine scripto difficile, per scriptum autem numquam recipiatur; quia per scripturam nullus accusari potest, sed propria uoce, et presente eo, quem accusare uoluerit, suam quisque agat accusationem.

Item Cornelius Papa [ad Rufum, ep. II. c. 2.] Omnia, que aduersus absentes in omni negotio aut loco aguntur aut iudicantur, omnino uacuentur, quoniamabsentem nullus addicit nec ulla lex dampnat.

Item Marcellus Papa [ad Maxentium, epist. II.] Non oportet quemquam iudicari uel dampnari prius, quam legitimos habeat presentes accusatores, locum quedefendendi accipiat ad abluenda crimina.

Item Dama sus Papa [ad Stephanum Archiepiscopum, ep. III. cap. 8.] Habetur quoque in decretis sanctorum Patrum sancitum, non fore canonicum quemquam sacerdotum iudicareuel dampnare ante, quam accusatores canonice examinatospresentes habeat locumque defendendi accipiat, id est inducias ecclesiasticas ad abluenda crimina etc.

Idem Damasus ibidem continenter Nec extra propriam fiat prouinciam primo discus sionis accusatio, sine apostolica preceptione, cui in omnibus causis debet reuerentia custodiri, quoniam et antiquadocet hoc Patrum regula, in qua et inperialiter pariterstatuta concinunt. „ Criminum, “ inquiunt, „discussioibi agenda est, ubi crimen admissum est. Nam alibicriminum reus prohibetur audiri.“ Et alibi in canonibus precipitur: „ Quecumque negotia in suis locis, ubiorta sunt, finienda sunt, “ et reliqua talia, et his similia, salua tamen in omnibus apostolica auctoritate, ut nichil inhis diffiniatur prius, quam ei placere cognoscatur, qua omnessuffultos esse oportet.]

Idem [ad Episcopos Italiae, epist. VI.] Qui accusare alium elegerit, presens per se, et non peralium accuset, inscriptione uidelicet premissa. Neque ullusumquam iudicetur ante, quam legitimos accusatores presentes habeat, locumque defendendi accipiat ad abluendacrimina.

Item ex Concilio Tollet ano$° VI. [c. n.] Dignum est, ut uita innocentis nulla maculetur pernicie accusatoris; ideo quisquis a quolibet criminatur, non ante accusatus suplicio detur, quam accusator presentetur, atque legum et canonum sententia exquiratur. Quod si indigna ad accusandum persona inuenitur, ad eius accusationem non iudicetur.

Item Bonifacius Papa ad Gallos [epist. II.] Decreuimus uestram debere intra prouinciam esseiudicium, et congregare sinodum ante kalendarum diemnouembrium, ut, si adesse uoluerit, presens, si confidit, adobiecta respondeat; si uero adesse neglexerit, dilationemsententiae de absentia non lucretur. Nam manifestum est, confiteri eum de crimine, qui induito et totiens delegatoiudicio purgandi se occasione non utitur. Nichil enim interest, utrum in presenti examine non omnia, quedicta sunt, conprobentur, cum ipsa quoque professioex procurata totiens constet absentia.

Item Felix Papa [ad Episcopos Galliae, epist. II.] Absente aduersario non audiatur accusator, nec sententia absente parte alia a iudice dicta ullam obtinebit firmitatem.

Item Nicolaus Papa G allino ni Senensi Archiepiscopo. Reuera iustus mediator non est, qui uno litigante et altero absente amborum emergentes lites decidere non formidat. His ita premissis, uolumus et auctoritate apostolicamonemus, ut, si presbiter, de quo agitur, post excommunicationem suam apostolicam sedem adire uoluerit, nullus itereius inpedire presumat.

Item Zepherinus Papa [ad Episcopos Siciliae, epist. I.] Absens nemo iudicetur, quia et diuinae et humanae leges hoc prohibent.

Nisi fuerit absens ex contumacia. Pro presenti namque contumacia eum haberi facit.

Item Nicolaus Papa Gallinoni Senensi Archiepiscopo. Indicas Hermannum episcopum super quibusdamfrequenter fuisse accusatum, pro quibus (quia ex parte ipsiuspersona deest) nos uni parti ad discrimen alterius credere proculdubio non possumus, quamuis nec usque adhuc qui fuerint illi excessus dixeris, nec utrum sanae mentis erat idem antistes, nec ne, cum ipsos excessus perpetrabat, euidenter ostenderis, satiusque arbitramur, quamlibet interim infirmitatem ad penam peccati, quam ad ipsum pertinere peccatum, cui magis consulendum et conpatiendum sit, quam puniendum uel etiam aliquo modo feriendum.

Item Calix tu s [Papa ad Episcopos Galliae, ep. II.] Testes per quamcumque scripturam testimonium non proferant, sed presentes de his, que uiderunt et nouerunt, ueraciter testimonium dicant. Nec de aliis causisuel negotiis testimonium dicant, nisi de his, que sub eorumpresentia acta esse noscuntur.

De his etiam , que audierunt , si ad hoc conuocati sunt , in ciuili causa testimonium dicere possunt , unde in coli . VII. tit. de testibus , legitur:

§. i. „Sidebitum scriptum sit , et probatio solutionis proferatur a litigantibus per testes sine scriptura , tunc susceptibilem eam apud iudicem esse uolumus , dum ad hoc ipsum testes assumantur , utperhibeant testimonium pro facienda solutione , aut pro memoriafacta alicui iam solutionis factae , et pro confessione eius , quipecunias accepit. Hec autem testimonia inania et ex transitu perhibita (aut ab eo qui propter aliud opus adueniens audiuit aliquo dicente , se accepisse ab aliquo aurum, aut deberealicui ) nulla ratione ualere censemus .

§. 2. Simul autem necesse est, uideant. Quodsi alius uno tempore et & aZms alio uiderit, diuersitas temporumeorum testimonium non admittit.

Unde Leo Papa:

Nichilominus quoque puniendi sunt testes, qui ad ca-lumpniam aliquid testificantur, nec eorum uoces tamquam plurium admittuntur, quos temporum quidem diuersitassimul interfuisse prohibuit.

Item Ambrosius in libro de Paradyso, [c. I2.] Pura et simplex testimonii series intimanda est. Plerumque testis, dum ad seriem gestorum aliquid ex suo adicit, totam testimonii fidem partis mendacio decolorat. Nichil igitur, quod bonum uidetur, addendum est.

Item Felix Papa [ad Episcopos Galliae, epist. II.] Absens per alium accusare aut accusari non potest, nec affinis testis admittatur.

Nisi in crimine iniuriarum, in quoillustris persona etiam per procuratorem intendere et exciperepotest, seruatis ceteris solempnibus , ut Cod. tit. de iniuriis, l. ult.

Item Pelagius Papa S in duae Magistro militum. Cartae, quas dedit nobis Lucidius, si illo tempore aduersarius ipsius illic presens fuisset, ualidae erant. Sedquia aduersario absente gesta, que nobis recensuit, facta leguntur, talia leges non recipiunt.

Idem Decorato Patricio. Hortamur, ut, sub timore Domini consuetam conscientiae uestrae sinceritatem in hoc quoque negotio conseruantes, omnem personis, que ueritatem causae istius scire possunt, faciatis amputari formidinem, et uestris presentati conspectibus, tactis sacrosanctis euangeliis, prebito etiam legaliter sacramento, que in rerum ueritatenorunt professione suae testificationis aperiant, ut, patefactisomnibus, que secundum leges et iustitiam censendasint cognoscatis, et conuenientem legibus et ueritati terminum detis.

Item Nicolaus Papa Igmaro Remorum Archiepiscopo. Necesse est secundum sacrarum scripturarum documenta ac secundum iustitiae trutinam, et accusatum et accusatorem simul adesse, et unam partem, quanta-cumque et qualicumque predita sit auctoritate, sic prorsus audiri, ut alteri parti nullum preiudicium inrogetur.

Quod uero deficientes in primo capitulo non sint admittendi ad sequentia, ex Concilio Cartaginensi VII . confirmatur, in quo sic [cap. 3.] statutum legitur:

Placuit, ut quotiescumque clericis ab accusatoribus multa crimina obiciuntur, et unum ex his, de quo prius egerint, probare non ualuerint, ad cetera iam non admittantur.

Probatur illud idem auctoritate Arelatensis Concilii III., in quo sic [c. 24.] diffinitum est.

Eos, qui falsa fratribus capitula obiecisse conuicti fuerint, placuit usque ad exitum non communicare (sicut magna sinodus ante constituit), nisi digna satisfactione penituerint.

Item Felix in secundo decretali, Episcopis Galliae. Si accusatorum personae in iudicio episcoporum culpabiles aparuerint, ad arguendum de cetero non admittantur, nisi proprias causas asserere (non tamen criminales uel ecclesiasticas) uoluerint.

Cum ergo qui falsa fratribus obiciunt usque ad exitum uitae a communione prohibeantur; cum illi, qui in episcoporum iudicio culpabiles inueniuntur, ad arguendum de cetero admitti prohibeantur : aparet, quod in primo capitulo deficientes tamquam falsorum obiectores ad sequentia procedere non ualent.

Ab accusato uero accusationem in accusatoremuerti, multorum auctoritate prohibetur.

Ait enim Stephanus Papa, [epist. II. c. 7.]

Neganda est accusatis licentia criminandi, priusquam se crimine, quo premuntur, exuerint, quia non est credendum contra alios eorum confessioni, qui criminibus inpli-cantur, nisi se prius probauerint innocentes, quoniampericulosa est et non debet admitti rei aduersus quemcumque professio.

Lib, IX. Cod., tit. [ 1 . 19.] Inppp, Val en tinus, Valerius et Gratianus. Neganda est accusatis nisi suas suorumque iniurias persecuntur licentia criminandi in pari uel minori crimine, priusquam se crimine, quo premuntur, exuerint: itatamen, ut et ipsi inscriptionem contra eos etiam pendenteaccusatione deponere possint.

Item ex decreto Adriani Papae, [c. 33.]

Non est credendum contra alios eorum confessioni, qui criminibus inplicantur, nisi se prius probauerint innocentes, quia periculosa est et admitti non debet rei professioaduersus quemcumque.

Hoc autem intelligendum est in pari uel minori crimine. Ceterum si de maiori crimine eum accusare uoluerit ( ueluti, si accusatus de fornicatione, de periurio, uel homicidio, uel symonia, uel alio quolibet huiusmodi crimine accusatoremsuum inpetere uoluerit), his auctoritatibus non prohibetur.

§. 1. Aliquando enim criminalis questio preiudicat ciuili, aliquandocriminali . Unde in III. lib, Cod. tit. de ordine iudiciorum, [lege, 4.], legitur: „ Ciuili questione intermissa sepe fit, utprius de crimine iudicetur, quod, utpote maius, merito minori prefertur

Item lib. IX. [Cod. tit. de his, qui accus. non possunt.] I, i.i 9 Prius est, ut tu respondeas criminibus cedis atque uulnerum que tibi ut grauiora ab aduersario tuo obiciuntur, et tunc ex euentu causae iudex estimabit, an tibi permittendum sit eundemaccusare, tamen etsi prior inscriptionem deposuisti.

Aliquando ciuilis preiudicat ciuili, aliquando criminali. Sicut enim in septimo lib. Codicis, tit.de ordine cognitionum, legitur ; „Si de hereditate et libertatecontrouersia est, prius debet agi causa libertatis .“

Item: §. 1. „Si crimen aliquod inferatur ei, qui ingenuus esse dicitur , liberalis causa suo ordine ante debet agi cognitionem suam preside prebente, quoniam si delictum probatum fuerit, ante sciri, necesse est, utrum ut in liberum et ingenuum , an ut in seruumconstitui oportet .“

Item: §.2. Qui confitetur se pati contro-uersiam status, frustra postulat dari sibi potestatem accusandi eum, qui se suum dominum esse fatetur. Causa uero liberaliterminata, si seruus pronunciatus fuerit, dominum suum accusarenon poter it.

§. 3, „Sis quis enim ex familiaribus uel seruis cuiuslibet domus cuiuscumque criminis delator atque accusator emerserit, eius existimationem, caput atque fortunaspetiturus, cuius familiaritati inheserit uel dominio, ante exhibitionem testium, ante examinationem iudicii in ipsa expositione criminum atque accusationis exordio ultore gladioferiatur . Vocem enim funestam intercidi oportet potius quamaudiri. Maiestatis autem crimen excipimus.

Similiter §. 4. Si liberti accusatores manumissorum heredumue esse presumpserint, eodem quo serui suplicio tenebuntur, luituri penas ante prohibitae delationis exordium

De prima questione sic statutum legitur in Concilio Cartaginensfi VII, cui interfuit Faustinus Romanae ecclesiae legatus:

Diffinimus, eum rite ad accusationem non admitti, qui posteaquam excommunicatus fuerit, in ipsa adhuc excommunicatione constitutus, siue sit clericus siue laicus, accusare uoluerit.

§. i. Omnes etiam infamiae maculis aspersi, id est histriones aut turpitudinibus subiectaepersonae, heretici etiam, siue pagani siue Iudei, ab accusatione prohibentur.

Item Nicolaus Papa [in epistola ad Michaelem Imperatorem, cuius initium est: „Proposueramus."] Quod autem hi, qui iam a fato fratre et conministro nostro Ignatio depositi uel excommunicati uel anathematizati fuerant, nullam aduersus eum intorquere dampnationem potuerunt, ex prolato secundae uniuersalis sinodi capitulo declaratur, cum dicitur: Si uero ecclesiasticum fuerit crimen, quod episcopo illatum fuerit, tunc probari oportet accusantium personas, ut primo quidem hereticis non liceat accusationes contra orthodoxos facere episcopos pro ecclesiasticis negotiis. Sed ne hos hereticos esse denegemus, audite sequentia:Hereticos autem (inquiunt) dicimus tam eos, qui olim ab ecclesia proiecti sunt, quam qui post hec a nobis anathematizati sunt. Porro, si adhuc nec sic creditis, audite quod subditur: Preter hos autem (aiunt) et eos, quidem simulant sanam confiteri, scismaticos esseetiam eos qui seorsum a communicantibus nobis episcopis collectas faciunt. Deinde uero, et si quidam abecclesia super causis quibusdam reprehensi sunt s, et proiecti aut excommunicati, siue ex clero siue ex laicali ordine, nec his licere accusare episcopum ante, quam crimine proprio exuantur primitus. Similiter autem et eos, qui subaccusatione priori existunt, non ante esse acceptabiles inepiscopi accusatione aut aliorum clericorum, quam innoxiossemetipsos illatorum sibi ostenderint criminum. Quid autem periculi regulae huius contemptoribus inmineat, nonignoratis.

Secunda autem et tertia questio eodem Concilio [Cartaginensi VII.], uno eodemque capitulo terminatur.Illud uero est huiusmodi ;

Testes autem ad testimonium non admittendos essecensemus, qui nec ad accusationem admitti iussi sunt, ueletiam quos ipse accusator de domo sua produxerit. Ad testimonium autem intra annos quatuordecim etatis suaeconstituti non admittantur.

Item ex Concilio Maticensi, c. 6. Placuit sancto conuentui, ut testes ad testimonium dicendum precio non conducantur, et ut quique optimi etfideliores in testimonium assumantur, ut is, contra quemtestimonium ferre debent, nullam eis possit afferrecalumpniam, et ut nullus testimonium dicat nisi ieiunus.]

Item in criminali causa: Produci testis non potest, qui ante in eum reum testimonium dixit , sicutin 22. lib. Dig. Ut. de testibus, [lege 23.] inuenitur. Item tit. eod. [ 1 . Ob. carmen. §. Si testes:]

Si testes omnes eiusdem honestatis et existimationis sint, et negotii qualitas, ac iudicis motus cum his concurrit , sequenda sunt omnia testimonia. Si uero ex his quidam eorumaliud dixerunt, licet inpari numero, credendum est, quod naturae negotii conuenit, et quod inimicitiae aut gratiaesuspicione caret, confirmabitque iudex motum animi sui ex argumentis et testimoniis, que rei aptiora esse‘ conpererit. Nonenim ad multitudinem respici oportet, sed ad sinceram testimoniorum fidem, et testimonia, quibus potius lux ueritatis assistit .

Item [lege 2., ff. eod.]: §. 1. In testibus fides, dignitas, mores, grauitas moderandas est , et ideo testes, qui aduersus fidem suaetestationis uacillant, audiendi non sunt.

Item [lege 3.]:§. 2. Testium fides diligenter examinanda est, ideoque in persona eorum exploranda erunt inprimis conditio cuiusque, utrum quis decurio , an plebeius sit, et an honestae et inculpatae uitae, an uero notatusquis et reprehensibilis, an locuples, an egenus sit, ut % lucricausa quid facile admittat, uel an ei inimicus sit, aduersus quemtestimonium fert, uel amicus ei sit , pro quo testimonium dat . Nam si careat suspicione testimonium, uel propter personam, aqua profertur, quod honesta sit, uel propter causam , quod neque lucri, neque gratiae, neque inimicitiae causa sit , admittendum est. Item [eadem lege paulo inferius:]

§.3. Lege Iulia de ui cauetur, ne hac lege in reum testimonium dicere liceret qui° se ab eo parenteue eius liber auerit, quiue impuberes erunt p, quiue iudicio publico dampnatus erit, qui eorum in integrum restitutus non erit, quiue eorum in uinculis custodiaue publica erit, quiue ad bestias, utdepugnaret , se locauerit, quiue palam questum faciet feceritue, quiue ob testimonium dicendum uel non dicendum pecuniam accepisse iudicatus uel conuictus erit.

Item [ 1 . 4.]: §. 4. Zee Iulia indiciorum publicorum cauetur, ne inuito denuncietur, ni testimonium dicat aduersus socerum, generum, uitricum, priuignum, sobrinum, sobrinam, sobrino natum, eosue, quipriore gradu sani.

§. 5. Item, ne liberto ipsius, libe-rorumue eius, parentum uiri uxoris.

§.6. Item patronipatronae Y, et ut ne patroni patronae aduersus libertos, neque liberti aduersus patronum cogantur testimonium dicere.

§. 7. Cum autem excipitur, ne ?ener ani socer inuitus testimonium dicere cogatur, generi appellatione sponsum quoque filiaecontineri placet. Item soceri sponsae patrem.

Item [lege 6.]:§. 8. Idonei non uidentur esse testes, quibus inperari potest uttestes fiant.

Item [lege 7.]: §. 9. tferm responso tunc credendumest, cnm a/?a probatio ad eruendam ueritatem non est.

Item [lege 8.]:§. 10. Inuiti testimonium dicere non cogantur senes, ualitudinarii, uel milites, uel illi , gm cnm magistratu reip. causa absunt, uel quibus uenire non licet.

Item [lege 19.]: §. 11. Publicani etiam non dicunt testimonium inuiti.

§. 12. Item is, qui non detractandi testimonii causa aberit.

§. 13. Item is, qui exercitui prebendam conduxerit. Sed nec pupillis testi monium denunciari -potest.

Item [ 1 . 20.:] §.14. In testimonium accusator citare non debet eum, qui publico iudicio reus erit, aut qui minor uiginti annis erit. [1. 21.] :

§15. 0& carmen famosum dampnatus intestabilis erit ss.

Item: §. 16.Sx res exigit, non tantum priuati, sed etiam magistratus, si inpresenti sint, testimonium dicant. Pretor quoque testimoniumdare debet in iudicio de ' adulterii causa.

§. 17. SV autem ea conditio rei sit, ubi arenarium testem uel similem personam admittere cogimur , szne tormento testimonio eius credendum non est.

Item [I.24.]:§. 18. Testes, quos accusator de domo produxerit, interrogari non placuit. [ 1 . 25«]PP:§. 19. Patroni quoque in causa, cui patrocinium prestant qq, testimonium non dicant, quod etiam in execu-toribus negotiorum obseruandum est.

Item [lege 16.]: §. 20. Que falso uel uarie dixerunt, testimonia uel utrique parti prodiderunt a iudicibus conpetenter puniuntur .

Item [ 1 . 17.]: §. 21. Pater et filius, qui in potestate eius est, item duo fratres, qui in eiusdem potestate sunt, utrique in eodem testamento, uel eodem negotio testes possunt fieri, quoniam nichil nocet ex una domo plures testes adhiberi alieno negotio.

Item [ 1 . 15.]: §. 22. Hermafroditus anad testamentum adhiberi possit, qualitas sexus incalescentis ostendit.

Item [ 1 . 9.]: §. 23. Testis idoneus pater filio, aut filius patri non est.

[ 1 . io.l: §. 24. Nullus idoneus testis in re sua intelligitur.

Item [ 1 . 11.]: §. 25. Ad fidem rei gestaefaciendam etiam non rogatus testis intelligitur.

Item [ 1 .12.]: §.26. Ubi numerus testium non adicitur, etiam duo sufficient.Pluralis enim elocutio duorum numero contenta est.

Item P 3]i § 27. In testibus considerandum est, qui simpliciter testimonium dicant, utrum unum, eundemqueYY meditatum sermonem afferant, an ad ea, que interrogantur, ex tempore uerisimilia respondeant .

Item §.28. Sepe sine publicis monumentis cuiuscumque rei ueritas deprehenditur; alias numerus testium, alias dignitas et auctoritas, aliasueluti consentiens fama confirmat rei, de qua queritur, fidem. Non ergo ad unam probationis speciem cognitionem suam iudex alligare debet, sed ex sententia animi sui estimare, quid aut credat, aut parum sibi probatum opinetur.

Item ! 24 fff §. 29. Alia est auctoritas presentium testium, alia testimoniorum, aue recitari solent.

Item Codicis lib. IV. tit. de testibus. [ 1 . 2.] sgg: §. 30. Soli testes ad probationem ingenuitatis non sufficiunt, nisi instrumentis et argumentis adiuuentur.

Item [ 1 . 3.]: §.31. Etiam iure ciuili domestici fides inprobatur.

Item [ 1 . 4.]:§. 32. Solam testatione prolatam, nec aliis legitimis amminiculis causa approbata nullius esse momenti certum est.

Item [ 1 .5.]: §.33. Eos testes ad adiuuandam ueritatem adhiberi oportet, qui omni gratiae et potentatui fidemreligioni iudiciariae debitam possunt preponere.

Item [ 1 . 6.]:§. 34. Parentes et liberi inuicem aduersus se nec uolentes ad testimonium admittendi sunt.

Item [ 1 . 7.]: §. 35. Qui intendit, suae intentioni proprias debet afferre probationes, non petere aduersarium cogi ad exhibitionem eorum, per quos sibi negotium fiat.

Item [ 1 . 8.]: §. 36. Serui neque pro domino, neque aduersus dominum, sed pro facto suo interrogari possunt.

Item [1. 9.]: §. 37. lurisiurandi religione testes prius, quam perhibeant testimonium, cohercentur , ei honestioribus potius testibus fides adhibeatur .

= §. 38. Unius uero testimonium nemo iudicum in quacumque causa facile patiatur admitti; imo unius testis responsio omnino non audiatur, etiamsi presidiali PPP curiae honore prefulgeat.

Item [ 1 . io.]: §. 39. Omnibus in re propria dicendi testimonia w facultatem iura submouerunt.

Item [ 1 . 11.]: §. 40. Liberi testes ad causas postulentur ' alienas, si socii et participes criminis non dicantur, sed fides ab hiis notitiae postuletur. Venturis autem ad iudicium peraccusatorem , aut ab his, per quos fuerant postulati, sumptus competentes ministrentur, etiamsi in pecuniaria causa ab alterutra parte testes sint producendi.

Item [I.12.]: §. 41. Liberti aduersus patronos sponte prodire non audeant, sed nec uocati quidem in iudicio ueni recogantur.

Item [ 1 . 17.] §.42. Si quis testibus usus fuerit, iidem-que testes aduersus eum in alia lite producantur, non licebit eieorum personas excipere, nisi ostenderit, inimicitias inter se et illos postea emersas fuisse yw, ex quibus testes repelli leges precipiunt , non adimenda scilicet ei licentia ex ipsis depositionibus testimonium eorum arguere.

§. 43. Sed et si liquidis probationibus datione uel promissione pecuniarum eos corruptos esse ostenderit, eam etiam allegationem integram ei seruari oportet .“

Sed obicitur illud beati Bricii , qui uoce pueri triginta dies ab ortu habentis innocens probatus est. Sed miracula diuina sunt admiranda, non in exemplum humanae actionis trahenda.

De quarta uero questione Fabianus Papa [epist. II. ad Episcopos orientales] constituit, dicens:

Nullus umquam presumat accusator simul esse et iudex uel testis, quoniam in omni iudicio quatuor personassemper esse necesse est, id est iudices electos, et idoneos accusatores, defensores congruos atque legitimostestes. Iudices autem debent uti equitate, testes ueritate, accusatores intentione ad amplificandam causam, defensores extenuatione ad minuendam causam.

Item Damasus Papa, [epist. IV. c. 7.] Nullus introducatur personaliter ad causam, sed accusatores et accusati equa audiantur ratione, iuxta quodordo exigit. Accusatores uero et iudices non iidem sint, sed per se accusatores, per se iudices, per se testes, per seaccusati, unusquisque in suo ordine.

§. 1. Inscriptio semper fiat ut talionemcalumpniator recipiat, quia ante inscriptionem nemo debetiudicari uel dampnari, cum et seculi leges hec eadem retineant.

Codices libro IX. titulo de accusationibus [ 1 . 7.] Codice S libro IX ., de adulteriis, [ 1 . 6.] titulo deabigeis, [ 1 . unica].

§. 1. Aliquando etiam sine inscriptione accusatio fieri potest. „Ea enim, que per officiales presidibusnuntiantur, et citra solempnia accusationum posse perpendiincognitum non est.

§. 2. Item [Codice de adulteriis, 1 . 6.]; Si maritus iure mariti , hoc est infra sexaginta dies utiles, adulterium uxoris suae accusare uoluerit , quam ex suspicionesola ream facere ualet, non continetur uinculo inscriptionis.

§. 3. Item [Cod. de abigeis, 1 . unica]: Abacti animalis accusatio nonsolum cum inscriptionibus, sed etiam sine ea° obseruaiioneproponitur,

§. 4. Item [Cod. de accusat, 1 . 8.]: Si quis se iniuriam ab aliquo passum putauerit, et querelam deferre uoluerit, nonad stationarios decurrat, sed presidialem adeat potestatem, aut libellos offerens, aut querelas suas apud acta deponens,

§. 5. In aliis autem criminalibus causis dignum est, ut inscriptiones preponantur, que magnitudinem uidelicet criminis tempusquedesignent, ut alterutram partem digna legum possit terrere auctoritas

De domo etiam iudicis accusator uel testis produci non debet, ne in causam suspicionis incidat iudex.

Unde Nicolaus Papa [ad Michaelem Inp., epistola, cuius initium est: , , Proposueramus.]

Contra ritum ecclesiasticum, contraque uenerandas leges producitur accusator de inperialibus edibus, et cui inperaripotest ad falsum dicendum testimonium adhibetur.Fiunt suspecti iudices , et lupi custodes .

De quinta uero questione in Concilio Cartaginensi III. [c. 7.] sic inuenitur diffinitum:

Quisquis episcoporum accusatur, ad primates prouin-ciae ipsius causam deferat accusator. Nec a communione suspendatur cui crimen intenditur, nisi ad causam suam dicendam electorum iudicum, die statuta, litteris euocatus minime occurrerit, hoc est infra spatium mensis ex ea die, qua eum litteras accepisse constiterit. Quod si aliquas ueras necessitatis causas probauerit, quibus occurrere non potuisse manifestum sit, suae causae dicendaeintra alterum mensem integram habeat facultatem. Verum tamdiu post mensem secundum non communicet, donec purgetur. Si autem ad uniuersale concilium occurrere noluerit, ut uel ibi causa eius terminetur, ipsein sedampnationiss sententiam dixisse iudicetur. Temporesane, quo non communicat, nec in sua ecclesia uelarrochia communicet. Accusator autem eius, si numquamiebus causae dicendae defuerit subtrahens se, a communione non remoueatur. Si uero aliquando defuerit subtrahens se, restituto in communione episcopo, remoueatura communione accusator, ita tamen, ut nec ipsi adimatur facultas causae peragendae, si se ad diem constitutam occurrere non uoluisse, sed non potuisse probauerit.

Sexta uera questio eodem, capitulo terminatur in quo sequitur:

Illud uero placuit, ut cum agere ceperit in episcoporum iudicio, si fuerit accusatoris persona dampnabilis, de cetero ad arguendum non admittatur, nisi propriascausas, non tamen ecclesiasticas uel criminales, asserereuoluerit.

Item ex Concilio Cartaginensi VII. [c. 2. prope finem]. Omnibus, quibus accusatio denegatur, in causis propriis accusandi licentia non est neganda.

Item Felix Episcopus omnibus Episcopis [per Galliae prouincias constitutis, epistola II.] Si accusatorum personae in episcoporum iudicio culpabiles aparuerint, ad arguendum non admittantur, nisi proprias causas asserere, non tamen criminales uel ecclesiasticas, uoluerint.

Item Adrianus Papa [in capitulis, c. 5.] Quod si accusatorum personae in iudicio episcoporum etc. ut supra eisdem uerbis.

De prima questione Adrianus Papa scribit [in capitulis, cap. 49. al. 50.J dicens :

Qui in alterius famam publice scripturam aut uerba contumeliosa confinxerit, et repertus scripta non probauerit, flagelletur, et qui eam prius inuenerit rumpat, si non uult auctoris facti causam incurrere.

Item Gregorius [ 1 . V. epist. 30.] Quidam maligni spiritus consilio repletus, contra Castorium notarium ac responsalem nostrum nocturno silentio in 14a ciuitatis loco contestationem posuit in eius crimine loquentem, mihique etiam asserebat eum de facienda pace callide contradicentem. Qui si non exierit, neque publice confessus fuerit, quisquis ille sit, qui hoc agere presumpserit, uel consensum tantae iniquitatis consilio prebuit, ex Dei et Domini nostri Iesu Christispiritu diffinimus, ut sancti eius corporis ac sanguinis participatione priuatus sit. Sin uero, quia latet, et quoniam nescitur, teneri ad disciplinam non ualet, tanti s maliconscius, et prohibitus, corpus et sanguinem Domini percipere presumit, anathematis ultione percutiatur, ut fallax ac pestifer a sanctae ecclesiae corpore sitdiuisus. Sin autem in eandem ciuitatem ingressus °publice p potuerit docere que dixit, uel certe sciensse non posse que scripsit ostendere, errorem suum fueritaperte confessus, dominici corporis et sanguinis participatione non sit priuatus, neque a sanctae ecclesiae corporealienus existat.

Item ex Concilio Eliberitano , [c. 52.] Hii qui inuenti fuerint libellos famosos in ecclesia ponere, anathematizentur.

Codice lib. IX. tit. de famosis libellis , Inpp. Valentinianus et FaZens: Si quis famosum libellum siue domi, siue in publico, siue quocumque loco ignarus repererit, aut corrumpat prius, quam alter inueniat, aut nulli confiteatur inuentum. Sin uero non statim easdem cartulas uel corruperit, uel ignis consumpserit, sed uim earum manifestauerit, sciat, se quasi auctorem huiusmodi delicti capitali sententiae subiugandum. Huiusmodi autem libellus alterius opinionem non ledat.

Vocatio autem eius , qui inpetitur , non semel , sed bis et tertio per congruum spatium rationabilibus scriptis fieri debet.

Unde Dama sus Papa [Stephano Archiepiscopo epist. III.] scribit , dicens:

Vocatio ad sinodum iuxta decreta Patrum canonica eius, qui inpetitur, rationabilibus scriptis per spatium debetfieri congruum atque canonicum, quia, nii canonice uocatusfuerit suo tempore et canonica ordinatione, licet uenerit adconuentum quacumque necessitate, nisi sponte uoluerit, nullatenus suis respondebit insidiatoribus.

Item Siluester Papa. Presenti decreto censemus, ut inprimis paternaliteruocentur, et per septem dies expectentur, nullius ecclesiasticae rei interdicta licentia. Huic uero expectationi iterumaddantur dies septem, interdicta licentia ecclesiam intrandiet omnia diuina offitia audiendi. Post uero adiciantur duodies, quibus a pace et communione sanctae ecclesiae sintsuspensi. Deinde uero iterum aliis duobus diebus subeadem expectatione deportentur. Quibus uno die superaddito, omni expectatione ueluti iam desperata, reus mox anathematis gladio feriatur.

Item Damasus Papa [ad Episcopos Italiae, epist. VI.] Relatum est ad sedem apostolicam, uos accusationes fratrum per scripta suscipere absque legitimo accusatore. Quod deinceps in omni terrarum orbe fieri apostolica auctoritate prohibemus, et quod nuper factum est absque ullaretardatione corrigere curamus, nec umquam prius perscripta eorum, qui accusantur, causas discutere quam per querelantium institutionem uocati canonice ad sinodum ueniant, et presens per presentem agnoscat ueraciter et intelligat que ei obiciuntur.

§. i. Leges enim seculi accusatores presentes exigunt, et non per scripta absentes. Unde canonica Patrum constituta non semel, sed sepissime clamant, nec accusationes, nec testimonia ullum perscripta proferre posse, nec de aliis negotiis quicumque testimonium dicant, nisi de his, que sub eorum presentia actaesse noscuntur. Similiter et qui accusare alium elegerit presens per se, et non per alium accuset, inscriptione uidelicet premissa. Neque ullus umquam iudicetur ante, quam accusatores legitimos presentes habeat, locumque defendendi accipiat ad abluenda crimina. Curandum quoque est, ne ira cuiquam subripiat, faciatque citius omne quod non licet.

Item Felix Papa [II.] Athanasio, et omnibus orientalibus Episcopis , [epist. I. c. 3.]. Si primates accusatores episcoporum cum eis pacificate familiariter minime potuerint, tunc tempore legitimo eos ad sinodum canonice conuocatam non infra angusta tempora canonice conuocent, et non prius, quam eis per scripta significent quid eis opponitur, ut ad responsionem preparari adueniant. Nam si aut ui, aut timore eiecti, aut suis rebus expoliati fuerint, nec canonice uocari ad sinodum possunt, nec respondere emulis debent ante, quam canonice restituantur, et sua omnia eis legaliter reddantur.

His auctoritatibus euidentissime datur intelligi, quod nisi quis canonice uocatus fuerit, etiamsi aliqua occasionead sinodum ueniat, suis nullatenus cogitur respondere insidiatoribus. Canonica autem uocatio est, quando seruato dierum interstitio, secundum auctoritatem B. Siluestri, causae suae litteris adesse iubetur, quibus quid ei obiciatur auctoritate Felicis Papae significari oportet.

Quod autem per procuratorem causam suam agere ualeat qui inpeditus causae suae adesse non ualet, auctoritate Romanae Sinodi , que tempore Adriani Papae celebrata est, probari uidetur, in qua [c. 5.] sic statutum legitur:

Si egrotans fuerit episcopus, aut aliqua eum grauis necessitas detinuerit, pro se legatum ad sinodum mittat, nec a communione suspendatur cui crimen intenditur, nisi adcausam suam dicendam, electorum iudicum die statutalitteris euocatus, minime occurrerit, hoc est (nisi aliena pre-occupauerit necessitas) infra spatium duorum uel triummensium, uel eo amplius, prout causa dictauerit.

Codicis lib. IX. tit. de accusat, et inscript. [1 .3.] Inp. Alexander: Reos capitalium criminum absentesetiam per procuratores defendi leges publicorum iudiciorum permittunt.

§. 1. Ecce episcopus sz inpeditus et causae suae adesse non ualens, legatum pro se iubetur mittere ad sinodum. Sed legatus iste non ad causam agendam, sed ad necessitatem Sinodo exponendam mittitur, qua inpeditus episcopus Sinodo presentiam suam exhibere non ualuit. Causam autem(maxime criminalem) nulli nisi per se agere licet.

Unde Adrianus Papa [c. 38.] ait:

In criminalibus causis nec accusator, nisi per se, aliquem accusare potest, nec accusatus per aliam personam se defendere permittitur.

Item Anacletus Papa. Quia episcopus uniuersique sacerdotes ad solam laudem Dei bonorumque operum actionem constituuntur, debet unusquisque eorum tam pro ecclesiasticis, quametiam pro suis actionibus (excepto publico uidelicet crimine) habere aduocatum, non malae famae suspectumsed bonae opinionis et laudabilis artis inuentum, ne, dum humana lucra attendunt, eterna premia perdant.

Quod autem absque smodali audientia dampnari non debeat auctoritate Iulii Papaeprobatur, qui [epist. I.] ait:

Nullus episcopus, nisi in legitima Sinodo et suo tempore apostolica auctoritate conuocata, super quibusdam criminationibus pulsatus audiatur, uel iudicetur uel dam-pnetur. Sin aliter presumptum a quibusdam fuerit, inuanum deducatur quod egerint, nec inter ecclesiastica statuta ullo modo reputetur.

Item Zepherinus Urbis Romae Episcopus , [epist. I.] omnibus Episcopis. Duodecim iudices quilibet episcopus accusatus, si necesse fuerit, eligat, a quibus eius causa iudicetur, nec prius audiatur, aut excommunicetur uel iudicetur, quam ipsiper se eligantur, et regulariter uocatus ad suorum conuen-tum primo episcoporum, per eos eius causa iuste audiatur, et rationabiliter discernatur. Finis uero eius causae adsedem apostolicam deferatur, ut ibidem terminetur, necante finiatur, quam eius auctoritate fulciatur.

Quod uero absque sinodali audientia episcopus dampnari prohibetur, sine preiudicio Romanae sedis intelligi oportet, que sua auctoritate quosque ualet dampnare uel dampnatos absoluere. Unde Gelasius: „Ipsi sunt canones etc.“infra causa S: „Sententia excommunicationis notatus.“

§. 1. Item Adrianus [c. 8.]: „Salvo Romanae ecclesiae in omnibusprimatu, manifestum est, quod illa, que sunt per unamquamqueprouinciam ipsius prouinciae sinodus dispenset, sicut Nicenoconstat esse decretum concilio . Cum uero accusatus ad concilium uenerit, quicquid considentium consultationibus agitur, autab accusantium parte proponitur, non contentiosis uocibus, sedmitissima uerborum relatione proferatur.

Unde in Tollet ano Concilio XI. [c. 1.] legitur :

In loco benedictionis considentes Domini sacerdotes nullus debet aut indiscretis uocibus perstrepere, aut quibuslibet tumultibus perturbare , nullus etiam uanis fabulis uel risibus agi, et (quod est deterius) obstinatis disceptationibus tumultuosas uoces effundere. Si quisenim (ut Apostolus ait) putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, huius uanaest religio. Cultum enim suum iustitia perdit, quandosilentia iudicii obstrepentium turbo confundit, dicente Propheta: „Erit cultus iustitiae silentium.“ Debet ergo quicquid aut considentium consultationibus agitur, autab accusantium parte proponitur, sic mitissima uerborum relatione proferri, ut nec contentiosis uocibus sensus audientium turbent, nec iudicii uigorem de tumultu eneruent. Quicumque ergo in conuentu concilii hec, que premissa sunt, uiolanda crediderit, et contra hec interdictaaut tumultu, aut contumeliis uel risibus concilium pertur-bauerit, iuxta diuinae legis edictum, que precipit: Eice derisorem, et exibit cum eo iurgium, cum omni dedecore de consessione abstractus a communi cetusecedat, et trium dierum excommunicationis sententiam ferat.

Nunc autem queritur , an sit aliquis iudicandus maliuolus, quia crimen alterius indicat. De hoc ita scribit Augustinus fserm. III. de communi uita clericorum, seu regula 3., dicens]:

Non uos iudicetis maliuolos, quoniam crimen alterius indicatis. Magis quippe nocentes estis, quam si fratres uestros, quos indicando corrigere potestis, tacendo perire permittitis. Si enim frater tuus uulnus habet incorpore, quod uelit occultari, cum timet secari, nonne crudeliter a te siletur et misericorditer indicatur? quanto ergo potius debes manifestares, ne deterius putrescat in corde?

Idem ad Vincentium Donatistam et Rogatistam , [epist. XLVIII.] Non omnis, qui parcit, amicus est, nec omnis, qui uer-berat, inimicus. „ Meliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Melius est cum seueritate diligere quam cum lenitate decipere.

§. 1. Utilius esurienti panis tollitur, si de cibo securus iustitiam negligebat, quam esurienti panis frangitur, ut iniustitiae seductus acquiescat.

§. 2. Et qui freneticum ligat, et qui lethargicum excitat, ambobus molestus ambos amat.

§. 3. Quis nos potest amplius amare quam Deus? Et tamen nos non solum doceresuauiter, uerum etiam salubriter terrere non cessat. Fomentis lenibus, quibus consolatur, sepe etiam mordacissimummedicamentum tribulationis adiungit, exercet fame patriarchas, etiam pios et religiosos; populum contumacempenis grauioribus agitat; non aufert ab Apostolo stimulumcarnis tertio rogatus, ut uirtutem in infirmitate perficiat.

Et infra : §. 4. Noueris aliquando furem auertendis pecoribus pabulum spargere, et pastorem aliquando flagello ad gregem pecora errantia reuocare.

Item ex sermone [LXXXIV.] Ambrosii, Amarior fortasse Non osculatur pater filium semper, sed aliquando castigat. Ergo quando castigatur qui diligitur, tunc circaeum pietas exercetur. Habet enim et amor plagas suas, que dulciores sunt, cum amarius inferuntur. Dulcior est enim castigatio religiosa quam blanda remissio. Unde ait Propheta: Dulciora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici.

Ex his uerbis datur intelligi, quod magis contulerit utilitati fraternae, qui crimen accusando uel indicando persequitur , quam qui celando fouere nititur. Eusebius au-tem contra statuere uidetur, dum aliorum crimina sponte confitentes in episcoporum accusatione recipi prohibet dicens [epist. I.ad Episcopos Galliae];

Illi, qui aut in fide catholica, aut inimicitia suspecti sunt, ad pulsationem episcoporum non admittantur. Nec illi, qui aliorum sponte crimina confitentur. Et ideoreplicanda sollicite est ueritas, quam sponte prolata inillis habere uox non potest. Hanc diuersis cruciatibus elatebris suis religiosus tortor exigere debet, ut dum penis corpora subiciuntur, que gesta sunt fideliter et ueraciter exquirantur.

Item in Prouerbiis , [c. 11.] Qui ambulat fraudulenter, reuelat archana; qui autem fidelis est, celat animi commissum.

Et infra [ c.25.]: §. 1. Que uiderunt oculi tui ne proferas in iurgio cito, ne postea emendare non possis, cum dehonestaueris amicum tuum.

Sed aliud est ex lcaritate aliorum crimina deferre , ut quos secreta ammonitione corrigere non possumus conuictosiudicis sententia corripiat, atque aliud insidiando falsa obicere , uel insultando uera facile exprobrare. Illud autem karitatis, hoc uero inpietatis est offitium.

§. 1 Unde in eisdem Prouerbiis [cap. 12.] dicitur : „ Verba inpiorum insidiantur sanguini: osiustorum liberabit eos. Et infra: Qui quod nouit loquitur , iudex iusiitiae est: qui autem mentitur , testis est fraudulentus Item : Labium ueritatis firmum erit in perpetuum: qui autemtestis est repentinus , concinnat linguam mendacii Item [c. 13.]: Qui custodit os suum , custodit animam suam: qui autem inconsideratus est ad loquendum , sentiet mala. Verbum mendaxiustus detestabitur: inpius autem confundit et confundetur .“

§. 2. Item Augustinus in Psal. 34.: „Si aliquando humana infirmitate pedes nostri in aliquod peccatum monentur, insurguntlinguae iniquissimae s inimicorum ; cum fuisset miserendum , irrident inpii , unde dolent pii.

Qui autem quod intulit probare non ualet, puniendus est.

Unde Adrianus Papa ait [in capitulis, c. 41.]:

Omnis, qui aliis falsa intulerit, puniatur, et pro falsitate ferat infamiam.

Item Gregorius Qui calumpniam illatam non probat, penam debet incurrere, quam, si probasset, reus utique sustineret.

Idem in Registro. Quia iuxta canonicas Patrum sententias qui calumpniam illatam non probat penam debet incurrere, ac per hoc, quia subdiaconus crimen diacono probare non potuit, quoniam inpositionem manus (qua carere potuisset)non habuit, non solum sacerdotio, sed offitio caruit, et tamquam reuera infamis meruit uerberibus castigari. Nam cui cum tribus testibus ueluti laico crimen quodlibet approbatur, non est mirum, quod obierit dum probare non sufficit, si corporali infamiae quemadmodum laicus ex iuris similitudine subiugatur. Quod enim esset diacono gradum amittere, hoc fuit subdiacono famae plenitudine caruisse.

Codice libro I., titulo de episcopis et clericis, [ 1 , 8.] Inperator Theodosius: §. 1. Presbiteri citra iniuriam questionumstestimonium dicant, ita tamen, ut falsa non simulent. Ceteri uero clerici, qui eorundem gradum uel ordinemsecuntur, si ad testimonium dicendum petiti fuerint, prout leges precipiunt, audiantur. Salua tamen sit litigatoribus falsi actio, si forte presbiteri, qui suo 'nomine superioris loci testimonium dicere citra aliquam corporaleminiuriam sunt precepti, hoc ipso, quod nichil metuunt, uera suppresserint. Multo magis etenim pena suntdigni, quibus cum plurimum honoris per nostram iussionem delatum est occulto p inueniuntur in crimine. Eadem IX. in coli. iX;

§. 2. Presbiteri, diaconi, si falsum testimonium dixerint, si quidem in re pecuniariadiuino ministerio duntaxat per XII. annos separati monasterio tradantur: si in criminali, clericatus honore nudat ilegitimis penis subiciantur. Ceteri clerici sinedelectu causae legitime coherceantur.

Idem Ianuario Episcopo , [lib. III. ep. 24.]. Epiphanium presbiterum quorumdam sacerdotum litteris criminaliter accusatum, cuius nos, ut ualuimus, causam discutientes, nichilque in eo obiectorum reperientes, ut ad locum suum reuerteretur absoluimus. Criminis ergo eius auctores uolumus te perscrutari, et nisi qui eandem transmisit epistolam paratus fuerit hoc, quod obierit, canonicis atque districtissimis probationibus edocere, nullatenus ad sanctae communionis ministerium accedat.

Item ex decreto Adriani Papae , [cap. 49-] Delatori autem lingua capuletur, aut conuicto caput amputetur.

§. 1. Delatores autem sunt qui inuidia produnt alios.

Item ex Concilio Eliberitano. Delator si quis extiterit fidelis, et per delationem eius aliquis fuerit proscriptus uel interfectus, placuit, non nisi in fine accipere communionem. Si leuior causa fuerit, infra quinquennium accipere poterit communionem. Si catecuminus fuerit, post quinquennii tempora admittatur ad baptismum.]

Item ex VIII. Sinodo Si quis falsum dixerit, uel personam innocentis falso crimine maculauerit, iuxta sacerdotis arbitrium diuturna penitentia expurgetur.

Item ex Concilio Agatensi, [c. 32.] Si quis uero secularium per calumpniam ecclesiam aut clericum fatigare presumpserit, et conuictus fuerit, ab ecclesiae liminibus et catholicorum communione, nisi digne penituerit, coherceatur.

Quod autem crimine irretiti alios accusare non possunt, Anacletus Papa testatur, [epistola II., Episcopis Italiae] dicens :

Si sacerdos sine crimine eligi precipitur, nullatenus a criminosis accusari aut calumpniari permittitur, nec ab aliis, quam ab his, qui sine crimine sunt, et iusta electione sacerdotes ordinari possunt, et tales per omnia inueniuntur, quales eligi sacerdotes iubentur.

Item Adrianus Papa [in capitulis, cap. 21.] Omnes uero infames esse dicimus, quos leges seculi infames appellant, et omnes, qui culpis exigentibus ad sacerdotium non possunt prouehi. Indignum enim est, ut illi eos accusent, qui esse non possunt quod ipsi sunt, quoniam sicut maiores a minoribus non iudicantur, ita nec criminari possunt.

Item Fabianus Papa, [epist II. Episcopis orientalibus]. Illi, qui illa peccata perpetrant, de quibus Apostolus ait: Quoniam qui talia agunt regnum Dei non consecuntur , ualde cauendi sunt, et ad emendationem, si uoluntarie noluerint, conpellendi, quia infamiae maculis sunt aspersi, et in barathrum dilabuntur, nisi eis sacerdotali auctoritate subuentum fuerit.

§. Similiter et illi, de quibus ipse ait: Cum huiusmodi nec cibum sumere, quia infamia sunt notati, antequam sacerdotali auctoritate sanentur, et gremio sanctae matris ecclesiae redintegrentur, quia qui extra nos sunt nobiscum communicare non possunt.

Item Fabianus Papa , [epist. II.]. Omnes illi sunt ab accusatione repellendi, quos Apostolus conmemorat, dicens: Cum his nec cibum sumere , et ante satisfactionem ecclesiae non sunt suscipiendi.

Item Clemens Iacobo , Ierosolimorum Episcopo , [epist. I.]. Beatus Petrus homicidas et adulteros, ac cunctos criminalibus nexibus obligatos, et qui eis coequales non erant, ab episcoporum uexatione et accusatione, docente Domino, prohibebat, et non nisi a coequalibus aliquid sibi inferre s debere docebat.

§. i. Infames etiam omnes, et quos primates et leges seculi non suscipiunt, sed et laicos ab eorum accusatione et uexatione semperrepellere debere rogabat, et cunctos sibi subditos esse precipiebat, cunctorum sacerdotum uitam superiorem sanctioremque, ac discretam a secularibus et laicis hominibus esse, et spirituales atque sacerdotes super carnales ac laicos semper constituere et fore debere docebat, quoniam pro minimo nobis esse debet, ut a talibus arguamur et iudicemur uel ab humano die. Maiores uero a minoribus nec accusari, uel iudicari nullatenus posse dicebat, quoniam non solum hoc diuinas, sed et leges seculi inhibere docebat.

Item Adrianus Papa [in capitulis, c. 68 .] . Qui crimen intendit, agnoscendum est, si ipse ante non fuit criminosus, quia periculosum est et admitti non debet rei aduersus quemcumque professio,

[c. 72.]: §. 1. Testes autem sine aliqua sint infamia, uxores habentes et filios, omnino Christum predicantes.

Non solum autem criminosi, sed etiam quilibet alii ab accusatione episcoporum repelluntur.

Unde Anacletus Papa, [epist. I.] ait: Si omnia in hoc seculo uindicata essent, locum diuina iudicia non haberent. Superuacuis laborat inpendiis, qui solem certat facibus adiuuare. Ideo si aliquis putat se Deo in hoc placere, quod seruos suos accusat, et utmeliores fiant dicit se hoc agere, in uanum laborat, et plus inuidiae stimulis agitatur quam karitatis, quoniam gratiae plenitudo adiectione non indiget, nec ulla requirit conmendationis augmenta.

Item Telesphorus Papa [epistola unica, c. 3»]. Sacerdotes, qui proprio ore corpus Domini conficiunt, ab omnibus sunt obediendi et timendi, non dilacerandi aut detrahendi, quia a quibus se Domini populus benedici, saluari et instrui cupit, nullatenus eos debet arguere, nec uulgus in eorum accusatione suscipi. Populus enimab eis docendus est et corripiendus, non ipsi ab eo, quia non est discipulus super magistrum.

§. i. Dei ergo ordinationem accusat, qui eos, qui ab eo constituuntur sacerdotes, accusat uel dampnare cupit.

Idem: §. 2. Hi, qui non sunt idonei, non suscipiantur ad accusationem; et omnes, qui aduersus Patres i. e. sacerdotess armantur, infames esse censemus. Patres enim omnes i. e. sacerdotes uenerandi sunt, non respuendi aut accusandi uel insidiandi.

Item Pius Papa, [epist. I.]. Oues pastorem suum non reprehendant; plebs episcopum non accuset, nec uulgus eum arguat, quia non est discipulus super magistrum. Episcopi enim a Deo sunt iudicandi, qui eos sibi oculos elegit. Nam a subditis aut prauae uitae hominibus non sunt accusandi aut arguendi aut lacerandi.

Et infra : §. 1. Nemo bonum faciens alteri uerbo aut facto nocere uult; quanto minus in suspicionem debet uenire fidelis homo, ut dicat aut faciat ea, que pati non uult? quia omnis suspicio potius est repellenda quam approbanda uel recipienda.

Ipsa autem detractio, licet ex uicio detrahentium, tamen iusto Dei iudicio nonnumquam aduersus bonos excitatur, ut quos uel domestica presumptio, uel aliorum fauor in altum extulerat, detractio humiliet.

Unde Ambrosius [ad c. 22. Lucae]: Imitare Petrum tertio dicentem: Domine, tu scis, quia amo te. Etenim, quia tertio negauerat, tertio contetur; sed negauit in nocte, confitetur in die. Hec autem ideo dicta sunt, ut sciamus, neminem iactare sedebere. Nam et si Petrus lapsus est, quia dixit: Etsi alii scandalizati fuerint, sed non ego , quis alius iure de se presumat? Denique et Dauid, quia dixerat: Ego dixi in habundantia mea, non mouebor in eternum , eam sibi iactantiam obfuisse confitetur, dicens: Auertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus .

Item Gregorius [lib. IX. epist. 39. ad Theoctistam Patriciam]. Sunt plurimi, qui uitam bonorum fortasse amplius quam debent laudant, et ne qua elatio de laude subripiat permittit omnipotens Deus malos in obtrectationem et obiurgationem prorumpere, ut si qua culpa ab ore laudantium in corde nascitur, ab ore uituperantium suffocetur. Hinc est, quod doctor gentium se in predicatione curreretestatur inter infamiam et bonam famam, qui etiam dicit: Ut seductores et ueraces

Verum hac auctoritate prohibentur spirituales a carnalibus accusari, non carnales a spiritualibus. Quod ex uerbis eiusdem datur intelligi, quibus in eodem capitulo subiunxit, dicens : Capite languescente facilius reliqua corporis membra inficiuntur, sicut scriptum est : Omne caput languidum, et omne cor merens; a planta pedis usque ad uerticem non est in eo sanitas . Quapropter manifestum est, diabolum (qui sicut leo rugiens circuit, querens quem deuoret ) cordibus plebium suadere, ut doctoribus atque pastoribus suis detractiones irrogent, uel accusent, ut plebes languescentes (non tenentibus pastoribus frena eorum) lasciuiant, atque in ima ruant, ut saltim sic periclitari possint. Multum uero distant dampna morum a dampnis rerum temporalium , cum ista extra nos sint , illa uero in nobis. Et infra: Peius malum fore non existimo, quam Christianos suis inuidere sacer dotibus .

Hinc etiam Felix II. ait [Episcopis in Alexandrina Sinodo congregatis]: Quiescite, inquit sancta sinodus Nicena, et nolite persequi eos, qui recte Deo famulantur, et sincera uoluntate superna Dei mandata custodiunt, et nostris legibus subiugantur; quia non decet, ut carnales spirituale sper sequantur.

Item Anterius Papa , [epistola unica]. Ex merito plebis nonnumquam episcopi deprauantur, quatinus procliuius cadant qui secuntur. Capite languescente cetera corporis membra inficiuntur. Deterioressunt, qui uitam moresque bonorum corrumpunt, his, qui substantias aliorum prediaque diripiunt. Caueat unusquisque, ne aut linguam, aut aures habeat prurientes, id est, ne aut ipse aliis detrahat, aut alios detrahentes audiat. „ Sedens, inquit, „ aduersus fratrem tuum loquebaris detrahendo, , , et aduersus filium matris tuae ponebas scandalum/ etc. Parcant singuli detractioni linguae, custodiantque sermones suos, et sciant, quia cuncta, que de aliis loquuntur, sua sententia iudicabuntur. Nemo inuito auditori libenter refert. Offitium singulorum sit, dilectissimi, non solum oculos castos seruare, sed et linguam, nec quid in cuiusquam domo agatur alia domus umquamper eos nouerit. Habeant omnes simplicitatem columbae, ne cuiquam machinentur dolos et serpentis astutiam, ne aliorum subplantentur insidiis.

Item Lucius Papa [epist. unica, Episcopis Galliae et Hispaniae scribens]: Sapiens non est omnis qui nocet.

Item An a cie tu s Papa , [epist. III.]. Deteriores sunt, qui doctorum uitam moresque corrumpunt, his, qui substantias aliorum prediaque diripiunt. Ipsi enim ea, que extra nos, licet nostra sint, auferunt; nostri quoque detractores, et morum corruptores nostrorum, siue qui aduersus nos armantur, proprie nos ipsos decipiunt, et ideo iuste infamessunt, et merito ab ecclesia extorres fiunt. Pro meritis ergo plebis sepe pastores deprauantur ecclesiae, ut procliuiuscorruant qui secuntur,

Item Alexander , [epist. III.]. Summa iniquitas est fratres detrahere et accusare. Unde scriptum est; Omnis, qui detrahit fratri suo, homicida est, et omnis homicida non habet partem in regno Dei .

Patet ergo , ut premissum est , quod carnales prohibentur ab accusatione spiritualium , non spirituales ab accusatione carnalium.

§. i. Cum itaque criminosi et infames ab accusationibus prohibeantur , uidendum est , quos canonum sacra auctoritas infames appellet .

De his Stephanus Romanae Ecclesiae Episcopus scribit Ylario , [ep. I. c. i.] dicens: Infames esse eas personas dicimus, que pro aliqua culpa notantur infamia, id est omnes, qui Christianae legis normam abiciunt, et statuta ecclesiastica contempnunt; similiter fures, sacrilegos et omnibus capitalibus criminibus irretitos; sepulcrorum quoque uiolatores, et omnes, qui aduersus Patres armantur, qui in omni mundo infamia notantur; similiter et incestuosos, homicidas, periuros, raptores, maleficos, ueneficos, adulteros, de bellis publicis fugientes, et qui indigna sibi petunt loca tenere, aut facultates ecclesiae auferunt iniuste, et qui fratres calumpniantur, aut accusant et non probant, et qui contra innocentes principum animum ad iracundiam prouocant, et omnes anathematizatos uel pro suis sceleribus ab ecclesia repulsos, et omnes, quos ecclesiasticae uel seculi leges infames pronuntiant. Hii nimirum omnes, nec serui ante legitimam libertatem, nec penitentes, nec bigami, nec illi, qui curiae deseruiunt, uel non sunt integri corpore, aut sanam non habent mentem uel intellectum, aut inobedientes sanctorum decretis existunt, aut furiosi manifestantur, hi omnes, inquam, nec ad sacros gradus debent prouehi, nec isti, nec liberti nequesuspecti, neque rectam fidem uel dignam conuersationem non habentes, summos sacerdotes possunt accusare, nec ad accusationem seu ad testimonium ullatenus iuste recipi possunt.

Item Fabianus Papa. Quicumque sciens se periurauerit, quadraginta dies in pane et aqua, et septem sequentes annos peniteat, et numquam sit sine penitentia, et numquam in testimonium recipiatur; communionem tamen post hec percipiat.

Item Eusebius Papa, [epist. I. ad Episcopos Galliae]. Nos sequentes Patrum uestigia pro saluatione seruorum Dei, quascumque ad accusationem personas leges publicae non admittunt, his inpugnandi alterum nos licentiam submouemus, et nullae accusationes a iudicibus audiantur ecclesiasticis, que legibus seculi prohibentur.

Sed licet infames ab accusatione episcoporum prohibeantur , non tamen isti ab huius accusatione prohibendi sunt , Hereticos namque accusare infamibus non prohibetur, ut supra patuit in ea causa, ubi de accusatione minorum aduersus maiores disputatum est,

Item. Cum maiores scientia et moribus a minoribus accusari prohibeantur, non equales ab equalibus, uel minores a maioribus, ab huius 235 a accusationibus non sunt hii prohibendi, cum hereticus catholico minor sit.

Sed hoc an generaliter accipiendum sit, Augustinus non diffinit , [lib. IV. de Baptismo contra Donatistas, c. 5.] dicens : Quero ergo, quis peccet grauius, qui nesciens here-sim incurrerit, an qui sciens ab auaritia, id est ab ydolatria non recesserit? Secundum illam regulam, qua peccata scientium peccatis ignorantiae preponuntur, auarum conscientias uincit in scelere. Sed si, forte hoc faciat in heresi ipsius sceleris magnitudo, quod facit in auaritia scientis admissio, hereticus nesciens auaro scienti coequatur.

Item [c. 20. eiusdem libri]: §. 1. Utrum catholicum pessimis moribus alicui heretico, in cuius uita, preter id, quod hereticus est, non inueniunt homines quod reprehendant, preponere debeamus, non audeo precipitare sententiam.

Verum hoc Augustini, et illud de infamium accusatione, de his intelligendum est, , quos constat esse hereticos, non de his, qui se negant in heresim lapsos. Hic autem in omnibus religiosus aparens, dum se negat hereticae communionis aliquando macula infectum, infames atque alios huiusmodi a sua accusatione ipse repellit. §. t Hec licet ratione niti uideantur, exemplo tamen lesae maiestatis uana intelligantur , ad cuius accusationem dum socius initae factionis admittitur, non queritur, an cogitare contra animam principis sit maiestatem ledere, sed an aliquis de nece eius tractauerit.

Unde Inpp. Honorius et Arcadius in nono libro Codicis, titul, ad, legem Iuliam maiestatis, [leg. 5., ] scripsisse leguntur . Si quis cum militibus uel priuatis, barbaris etiam, scelestam inierit factionem, aut factionis ipsius susceperit sacramentum uel dederit, de nece etiam uirorum illustrium, quiconsiliis et consistorio nostro intersunt, senatorum etiam (nam et ipsi pars nostri corporis sunt) uel cuiuslibet postremo, qui nobis militat, cogitauerit, (eadem enim seueritate uoluntatem sceleris, qua effectum , puniri iura uoluerunt ), ipse quidem, utpote maiestatis reus, gladio feriatur , bonis eius omnibus fisco nostro addictis. Filii uero eius, quibus uitam inperatoria specialiter lenitate concedimus, (paterno enim deberent periresuplicio, in quibus paterni, hoc est hereditarii, criminis exemplametuuntur ), a successione omnium proximorum habeant uralieni, testamentis extraneorum nichil capiant, sint perpetuo egentes et pauperes, infamia eos semper paterna comitetur, ad$ nullos umquam honores, nulla prorsus sacramenta perueniant, sint postremo tales, ut his perpetua egestate sordentibus et sit mors solatium et uita suplicium. Denique iubemus etiam notabiles esse infamiaS sine uenia, qui pro talibus umquam apud nos interuenire temptauerint.

§. 1. Sane, si quis exhis in exordio initae factionis, studio uerae laudis accensus, ipse prodiderit factionem, et premio a nobis et honore donabitur . Is uero, qui usus fuerit factione, si sero , tamen incognita adhuc consiliorum archana patefecerit, absolutione tantum ac uenia dignus habebitur “.

Porro symoniae accusatio ad instar lesae maiestatis procedere debet, sicut Leo inperator in 1. lib. Codicis decreuisse legitur, tit. de episcopis et clericis, l. Si quenquam procedere debet °. Quod de accusatione, non de pena intelligi oportet.

Unde Inppp. Valentinianus, Valens et Gratianus lib. IX. Cod. tit. ad l. Iui. maiest. [ 1 . Nullus] ; Nullus omnino, cui inconsultis ac nescientibus nobis fidicularum tormenta offeruntur, militiae, uel generis, aut dignitatis defensione uti prohibeatur, excepta tantum maiestatis causa, in qua sola equa omnibus conditio est.

Sed cum omnes illi assumuntur in accusatione symoniae, qui possunt accussare de crimine maiestatis, constat, quod sicut ibi non dubitatur de crimine maiestatis, sed an reus commiserit illud, sic et hic non negatur heresis, sed inpetitur accusatus, an conmiserit heresim.

Unde in IV. Cartaginensi Concilio [c. 29.] legitur : Episcopus, si clerico uel laico crimen inposuerit, deducatur ad probationem in sinodum.

Sed obicitur : Si se solum alieni sceleris conscium nouerit, probare illud testibus non ualet; quid ergo tunc sibi faciendum sit, ex Concilio Vasensi\l . c. 8.] sic diffinitur:

Si tantum episcopus alieni sceleris se conscium nouit, quamdiu probare non potest, nichil proferat, sed cum ipso ad conpunctionem eius secretis correctionibus elaboret. Quod si forte correptus pertinacior fuerit, et se communioni publicae ingesserit, etiam si episcopus in redarguendo illum, quem reum iudicat, probatione deficiat, indempnatus (licet his, qui nichil sciunt, secedere ad tempus pro personae maioris auctoritate iubeatur) ille tamen, quamdiu nichil probare potest, in communione omnium, preterquam eius, qui eum reum iudicat, permanebit.

Placuit, ut si quando episcopus dicit aliquem sibi soli proprium crimen fuisse confessum, atque ille neget, non putet ad iniuriam suam episcopus pertinere, quod illi soli non creditur. Et si scrupulo propriae conscientiae se dicit neganti nolle communicare, quamdiu excommunicato non communicauerit suus episcopus, eidem episcopo ab aliis non communicetur episcopis, ut magis caueat episcopus, ne dicat in quemquam quod aliis documentis conuincere non potest.

Iudicium uero archiepiscopi alterius prouinciae alicui expetere non licet .

Unde Gregorius ait [responS. IX. ad Augustinum Anglorum Episcopum]: Scriptum est in lege: „Per alienam messem transiens falcem mittere non debes, sed manu spicas conterere et manducare Falcem enim iudicii mittere non debes in ea segete, que alteri uidetur esse conmissa, sed per affectum boni operis frumenta dominica uiciorum suorum paleisexpolia, et in ecclesiae corpus admonendo et persuadendo, quasi mandendo, conuertere.

Item Pelagius Papa [II. ep. VIII.] omnibus Episcopis . Scitote certam esse prouinciam, que habet X. aut XI» ciuitates, et unum regem, et totidem minores potestates sub se, et unum metropolitanum, aliosque suffraganeos X. uel XI. episcopos iudices, ad quorum iudicium omnescausae episcoporum, et reliquorum sacerdotum, ac ciuitatum referantur, ut ab his omnibus iuste consona uoce discernatur, nisi ad maiorem auctoritatem fuerit ab his, qui iudicandi sunt, appellatum. Unde non oportet, ut degradetur uel dehonoretur unaqueque prouincia; sed apud semet ipsam habeat iudices, sacerdotes et episcopos, singulos uidelicet secundum ordines suos, et quicumque causam habuerit a suis iudicibus iudicetur, et non ab alienis, id est a suae iustis iudicibus prouinciae, et nonab extraneis, nisi (ut iam est prelibatum) a iudicandis fuerit appellatum.

Item Nicolaus Pap Denique si Suffredus, tale in se crimen nouerat, quo recte posset episcopatu priuari, uel infirmitate se sentiebatforsitan pregrauari, qua inpeditus nullis posset proximis sua prelatione prodesse, primatis sui debuerat etnonaliorum dioceseon antistitum prestolari iudicium.Quod si quelibet ambiguitas, uel aliqua fortasse super eiusexaminatione, uel episcopatus abrenunciatione obortafuisset contentio, ex more ad apostolicam sedem referriconuenerat, et nostra in his omnibus debuerant cunctidecreta penitus expectare. Quod quia omissum hactenus dolemus, dilectissimam mihi gloriam uestram uehementer efflagito, ut iam dictus Suffredus episcopus proprio restituatur episcopio, et si quid reprehensione dignumgessit, postea uel correctione, uel digna animaduersione diffinietur.

Est tamen casus, in quo episcopus alterius parrochianum excommunicare ualet.

Unde in Concilio apud Conpendium, [c. 5.]: Placuit pro communi utilitate , ut nullus episcoporum grauiter ferat, si eius parrochianum pro depredationiscausaalter episcopus excommunicauerit.

Item ex Concilio Mei den si, c. 2. De illis autem, qui intra parrochiam beneficium authereditatem habent, et alterius episcopi parrochiani sunt, et de loco ad locum iter faciunt, et rapinam et depredationes peragunt, placuit, ut excommunicentur, necante ex parecia exeant, quam que perpetrarunt digneemendent. Quorum excommunicatio seniori eorum et proprio episcopo significanda est, ne eos recipiat ante, quam illuc redeant, ubi rapinam fecerunt, et ibi omnia pleniter emendent].

Porro cuius iudicium sibi expetendum sit, si iudices electi inter se discordare ceperint, in Laudicensi Concilio [c. 14.], sic inuenitur diffinitum :

Si quis episcopus criminaliter in iudicio episcoporum fuerit accusatus, contingat autem episcopos prouinciae, qui conuenerint, diuersas habere sententias, et alios quidem innocentem eum pronunciare, alios reum, propter huiusmodi controuersiam amputandam placuit sanctae Sinodo metropolitanum episcopum alterius uicinae prouinciae aduocari, et aliquantos cum eo episcopos alios, qui pariter residentes quecumque fuerit > dirimant questionem, propter hoc, ut sit firmum iudicium, quod ab unius prouinciae episcopis fuerit promulgatum.

Item ex Concilio Martini Papae. Si quis episcopus in aliquibus iudicatur, et uiderit ipsos episcopos, qui in prouincia sua sunt, inter se iudicio discrepare, ut alii uideantur eum, qui iudicatur, iustificare, alii condempnare, pro diffinitione huius dissensionis hoc placuit sanctae smodo , ut de prouincia uicina alter metropolitanus conuocetur episcopus, ut per eum confirmetur quod secundum rectum placuerit canonem.

Nisi eadem prouincia primatem habuerit, ad quem negotia, que per metropolitanum terminari non ualent, referendasunt.

Unde Bonifatius Papa, Episcopis Galliae:

Si inter episcopos eiusdem concilii dubitatio emerserit de ecclesiastico iure uel de aliis negotiis, primum metropolitanus eorum cum aliis quibusdam in concilio considerans rem diiudicet, et si non adquiescat utraque pars iudicatis, tunc primas regionis inter ipsos audiat, et quod ecclesiasticis canonibus et legibus nostris consentaneum sit, hoc diffiniat, et nulla pars calculo eius ualeat contradicere.

Item Alexander Papa. Si metropolitanus a quocumque conprouinciali episcopo in causa propria appellatus eum audire distulerit, in proxima Sinodo negotii sui habeat licentiam exercendi, et quicquid per iustitiam a conprouincialibus suisfuerit statutum debet custodiri].

Sed si omnium conprouincialium concordi sententia fuerit dampnatus, manebit erga eum inmobilis censura. Unde in Laudicensi Concilio, [cap. 15.] legitur:

Si quis episcopus criminaliter accusatus ab omnibus, qui sunt intra prouinciam, episcopis exceperit unam consonamque sententiam, ab aliis ulterius iudicari non poterit, sed manere circa eum oportet tamquam conuenientem, que ab omnibus prolata est, firmam ratamque sententiam.

Subintelligendum uero est, nisi ad iudicem maioris auctoritatis fuerit prouocatum . Tunc enim per appellationemsoluta sententia firmitatem non obtinet.

Unde Nicolaus Papa ait [in epist. ad Carolum Regem, cuius initium: „Numquam dolorem generat."]:

Quod bene semel diffinitum est et interpositis iura-mentis deliberatum, nulla debet iteratione, nisi fortassis ubi fuerit maior auctoritas, retractari.

Item ex Concilio Sardicensi, [c. 4.]. Osius episcopus dixit: „Quod si aliquis episcopus adiudicatus fuerit in aliqua causa, et putat se bonam causam habere, alterum iudicium renouetur, si uobis lacet, S. Petri apostoli memoriam honoremus, ut scriatur uel ab his, qui examinauerunt, uel etiam ab aliis episcopis, qui in prouincia proxima morantur, Romano episcopo. Et si iudicauerit renouandum esse iudicium, renouetur et det iudices. Si autem probauerit talem causam, ut ea non refricentur, que acta sunt, que decreueritRomanus episcopus confirmata erunt. Si hoc ergo omnibus placet, statuatur." Sinodus respondit: Placet.

Codicis lib. IV. tit. de probationibus : Actor , quod as-seuerat profitendo se probare non posse, reum necessitate monstrandi contrarium non astringit, cum per rerum naturam factum negantis probatio nulla sit.

Quod autem deficiente accusatore reus non sit cogendus ad probationem, auctoritate Gregorii probatur, qui [lib. V.epist. 25.] scribens Maximo ait:

Quod autem postulas, ut illuc personam dirigere debeamus, qua de his, que dicuntur, possit esse probatio, esset utcumque excusabile, si umquam ratio ei, qui accusatur, necessitatem probationis inponeret. At postquam non tibi, sed accusantibus hoc onus incumbit, ad nos, sicut prefatisumus, dilatione cessante uenire non desinas.

Accusatus non negationem, sed exceptionem probare debet:

Hoc autem seruandum est, quando reum publica fama non uexat. Tunc enim auctoritate eiusdem Gregorii propter scandalum remouendum, famam suam reum purgare oportet.

Quod auiuente episcopo alius superponi aut superordinari non possit, ex concilio apud Aluerniam celebrato diffinitum est, in quo legitur: , , ut nullus uiuente episcopo alius superponatur aut superordinetur episcopus, nisi forsitan in eius locum, quem capitalis culpa deiecerit.

Item ex Registro Gregorii Papae, [lib. IX. epist. 41.] ad Anatolium Constantinopolitanum Diaconem. Scripsit mihi dilectio tua, me reuerentissimo fratri meo Iohanni primae Iustinianae episcopo pro egritudinecapitis, quam patitur, episcopum precipere succedi, ne fortasse, dum episcopi iura eadem ciuitas non habeat, (quod absit) ab hoste depereat s. Et quod nusquamcanones precipiunt, ut pro egritudine episcopi episcopussuccedat, et ideo iniustum est, ut, si molestia corporisirruit, honore suo priuetur egrotus. Sed suggeren dumest, ut si quis, in regimine, egrotat, dispensator illitalis requiratur, qui possit eius curam omnem agere, etlocum illius in regimine ecclesiae (ipso non deposito)conseruare, ut neque p Deus omnipotens offendatur, neque ciuitas neglecta esse inueniatur.

Idem [lib. II.] m epist. [5.] ad Candidum. Cum percussio corporalis inminet, utrum pro purgatione, an pro uindicta contingat, Dei in hoc iudicium ignoratur, et ideo non debet a nobis flagellatis addi afflictio, ne nos culpae (quod absit) offensa respiciat,

Item Gregorius Clementio Episcopo Primati Vizanzeno, Presentium latoris Adeodati querelam, qui se sui presbiteratus loco incongrue dicit expulsum, licet subditaetibi textus explanet petitionis, tamen paulo iudicauimusapertius retexendam. Asserit namque a Quinciano fratreet coepiscopo nostro in loco suo quibusdam s se suis ordinandis negotiis relaxatum, egritudinisque causa per duorummensium spatium suae se ecclesiae defuisse; cuius rei occasionem captantem predictum fratrem nostrum alium locoeius presbiterum illic ordinasse. Hortamur itaque fraternitatem tuam, ut causam eius sollicite districteque perquiras, et, si manifestae egritudinis causa, sicut dicitur, ecclesiaesuae eum defuisse repereris, nullum ei ex ordinatione alteriuspresbiteri permittas preiudicium generari, sed in loco suo eum fac sine aliqua dubietate restitui.

Et infra: §. i. Illudautem karitatem tuam specialiter ammonemus, ut, si uerafuerit huius suggestio, atque in suo ordine fuerit restitutus, de presbitero, qui in loco eius ordinatus est, subtiliter districteque esse sollicitus debeas. Et si quidem sine dationealiqua ad eundem ordinem uenit, ut in symoniacam heresim non potuisset incidere, in aliam quamcumque ecclesiamuacantem eum uolumus ordinari. Sin autem in eumquippiam (quod auertat Dominus) tale fuerit repertum, ipsoetiam presbiteratus priuetur ordine, quem non causareplendae necessitatis ecclesiae, sed sola conprobatur ambitione suscepisse.

Item Nicolaus Aluino Iouauiensi Archiepiscopo. Pontifices, qui aliqua occupantur infirmitate uel egritudine, abiciendi non sunt, nec alios in eorum loco consecari oportet, nisi ex hac fuerint luce subtracti. Quod si deministerio sibi concesso conqueruntur, que licita sunt sacerdotes expleant. In his uero, que his presumere non licet, uicinorum usque ad recipiendam sanitatem episcoporumauxilia subrogentur, et hoc cum cautelae studio peragant, ne per necessitatis occasionem presumptionis pullulet ambicio. Episcopos uero, qui dominici gregis suscipiuntcuram atque sollicitudinem, ab amministratione eorum discedere non oportet, ut accepti talenti pulcritudo non deleatur, sed certamine eorum salubriter augeatur et triplicetur.

Item ex epist. Cipriani Episcopi et Martiris. Factus est Cornelius episcopus de Dei et Christi eius iudicio, de clericorum pene omnium testimonio, de plebis, que tunc affuit, suffragio, de sacerdotum antiquorum etbonorum uirorum consensu, cum nemo ante se factusesset, cum Fabiani locus, id est cum locus Petri et graduscathedrae sacerdotalis uacaret, quo occupato et deDei uoluntate, atque omnium nostrum consensione firmato, quisquis iam episcopus fieri uoluerit, foris fiat necesse est, nec habeat ecclesiasticam ordinationem, quiecclesiae non tenet unitatem. Quisquis ille fuerit, licetde se multum iactans et plurimum sibi uendicans, profanusest, alienus est, foris est. Et cum post primum essenon possit, quisquis post unum, qui solus esse debet, factus est, iam non secundus ille, sed nullus est.

Item eiusdem. Nouatianus episcopus non est, qui Cornelio episcopo in ecclesia a sedecim coepiscopis facto, adulter atque extraneus episcopus fieri a desertoribus per ambitum nititur, et cum sit a Christo una ecclesia per totum mundum inmulta membra diuisa, item episcopatus unus, multorum episcoporum concordi numerositate diffusus, ille post Deitraditionem, post connexam et ubique coniunctam catholicae ecclesiae unitatem, humanam conatur ecclesiamfacere, et per plurimas ciuitates nouos suos apostolos mittit, ut quedam recentia institutionis suae fundamenta constituat; cumque iampridem per omnes prouincias et per urbessingulas ordinati sint episcopi in etate antiqui, in fide integriin pressura probati, in persecutione proscripti, ille supereos creare alios pseudoepiscopos audet, quasi possit auttotum orbem noui conatus obstinatione peragrare, aut ecclesiastici ordinis conpaginem discordiae suaeseminatione rescindere, nesciens scismaticos semper interinitia feruere, incrementa uero habere non posse, necaugere quod illicite ceperint, sed statim cum praua suaemulatione deficere.

Et infra: §. i. Qui ergo nec unitatem Spiritus, nec coniunctionem pacis obseruat, et se ab ecclesiaeuinculo atque a sacerdotum collegio separat, episcopi necpotestatem potest habere, nec honorem, qui episcopatus necunitatem uoluit habere, nec pacem.

Idem ad Pappianum, [eodem lib. IV. epist. 6.] Scire debes episcopum in ecclesia esse, et ecclesiam in episcopo, et si quis cum episcopo non sit, in ecclesia non esse, et frustra sibi blandiri eos, qui pacem sacerdotibus 9 Dei non habentes obrepunt, et latenter apud quosdam communicare se credunt, quando ecclesia, que catholica una est, scissa non sit neque diuisa.

Idem [ad Iubaianum]. Quam periculosum sit in diuinis rebus ut quis cedat iure suo et potestate, scriptura sancta declarat, cum Esau- primatus suos inde perdidit, nec recipere postmodum potuit , quod semel cessit.

Idem [lib. I. epist. 6 . ad Magnum]. Denique quam sit inseparabile unitatis sacramentum, et quam sine spe sint, et perditionem sibi maximam de indignatione Dei adquirant qui scisma faciunt et relicto episcopoalium sibi foris pseudoepiscopum constituunt, declarat scriptura diuina in libris Regnorum, ubi a tribu Iuda et Beniamin decem tribus scissae sunt, et relicto rege suo alterum sibi foris constituerunt. Et indignatus est, inquit, Dominus semini omni Israel, et demoliuiteos, et dedit eos in direptionem, donec abiceret eos afacie sua, quia dissipatus est Israel a domo Dauid, et constituerunt sibi regem Ieroboam, filium Nabath. Indignatum esse Deum dixit, et eos in perditionem dedisse, quia ab unitate dissipati alterum sibi regem constituissent. Et tanta indignatio Domini extitit aduersus illos, quiscisma fecerunt, ut etiam cum homo Dei ad Ieroboammissus essets, qui ei peccata sua exprobraret atqueultionem futuram prediceret, panem apud illos edere etaquam bibere uetaretur. Quod cum non custodisset et contrapreceptum Domini prandisset, statim diuina censura percussus est, ut inde regrediens inpetu ac morsuleonis in itinere necaretur.

§. i. Sed adhuc in euangelio suo Dominus, maiorem suae intelligentiaelucem manifestat, quod idemp, qui tunc se a tribu Iuda et Beniamin sciderant, et Ierosolimis relictis Samariamsecesserant, inter pseudoprophetas et gentiles conpu-tarentur. Nam cum primum discipulos in ministeriumsalutis mitteret, mandauit et dixit: In uiam gentiumne abieritis, et in ciuitates Samaritanorum ne intraueritis. Ad Iudeos prius mittens gentiles adhucpreteriri iubet. Addendo autem et ciuitatem Samaritanorum debere omitti, ubi erant scismatici, ostendit scismaticos gentibus adequari.

Et post pauca : §. 2. Quoduero eundem, quem y nos Deum Patrem, eundem Filium, eundem Spiritum sanctum nosse dicuntur, nechoc adiuuare tales potest. Nam et Chore, et Dathan, etAbiron cum sacerdote Aaron et Moyse eundem Deumnouerant, pari lege et religione uiuentes unum et uerumDeum, qui colendus atque inuocandus fuerat, inuocabant:tamen quia loci sui ministerium transgressi et contraAaron sacerdotem, qui sacerdotium legitimum dignationeDei atque ordinatione perceperat, sacrificandi sibi licentiam uendicauerunt, diuinitus percussi penas statim proillicitis conatibus penderunt, nec potuerunt rata esse etproficere sacrificia irreligiose et illicite contra ius diuinae dispositionis oblata. Thuribula quoque ipsa, in quibusincensum illicite fuerat oblatum, ne in usu de cetero essent sacerdotibus, sed potius indignationis et ultionis diuinae memoriam corrigendi posteris exhiberent, iussuDomini conflata atque igne purgata, in laminas ductilesproducuntur, et affiguntur altari, secundum quod loquitur diuina scriptura: „Memoriale,“ inquit, „filiis Israel, ut non accedat quisquam alienigena, qui non est ex semine Aaron, inponere incensum ante Dominum, ut non sitsicut Chore.“ Et tamen illi scisma non fecerant, necforas egressi contra Domini sacerdotes inpudenter atque hostiliter rebellauerant, quod nunc hi ecclesiam scindentes, et contra pacem atque unitatem Christi rebelles, cathedram sibi constituere, et primatum assumere, et baptizandi atque offerendi licentiam uendicare conanturetc.

Item Leo IV. Nomenio , Duci Britanniae. Non furem, et latronem, qualem Gislardum esse sentimus in Nannetica sede, qui uiuentis (quod non licuit)non timuit locum usurpare, pro cuiuscumque muneris donis ultra debes defensare.

Item Eu aris tu s Papa , [epist. II.] omnibus Episcopis . Sicut uir non debet adulterare uxorem suam, ita nec episcopus ecclesiam suam, id est ut illam dimittat, ad quamconsecratus est. Et sicut uxori non licet dimittereuirum suum, ut alteri se uiuente eo matrimonio societ uteum adulteret, licet fornicatus sit eius uir, sed iuxta Apostolum aut uiro suo debet reconciliari, aut manere innupta, ita ecclesiae non licet dimittere episcopum suum, aut se abeo segregare, ut alterum uiuente eo accipiat; sed autipsum habeat, aut innupta maneat, id est alterum episcopumsuo uiuente non accipiat, ne aut fornicationis autadulterii crimen incurrat. Si uero adulterata fuerit, id est si se alteri iunxerit, aut super se alterum episcopum adduxerit, aut esse fecerit uel desiderauerit, per acerrimam penitentiam aut suo reconcilietur episcopo, aut innuptapermaneat.

§. i. Episcopum uero oportet oportune et mportune, atque sine intermissione ecclesiam suam docere, eamque prudenter regere et amare, ut a uiciis se abstineatet salutem consequi possit eternam. Et illa cum tanta reuerentia eius doctrinam debet suscipere, eumque amare etdiligere ut legatum Dei et preconem ueritatis.

Ecce his auctoritatibus patenter ostenditur, quod episcopo uiuente alius superordinari non potest, nec etiam proeius egritudine. Sed illud Gregorii intelligendum est, quando ille, qui egrotat, alium sibi substitui non rogat. Ceterum, quando aliquis uel senectute, uel infirmitate grauatus susceptum offitium amministrare non ualet, si cilium sibi substitui petierit, rationabiliter fieri potest. Unde in eodem capitulo sequitur: „Si uero idem Iohannes fortasse pro molestia sua petierit, ut ab episcopi honore debeat uacare, eo petitionem dante scripto , concedendum est; aliter id facere s non ualemus . Hinc etiam B. Augustinus episcopo suo nondum defuncto , sed senectute grauato, cathedram episcopalem suscepit.

Unde in ep. Paul in i [unica] ad Romanum legitur :

Non autem hoc tantum scripsimus gratulandum, quod episcopatum Augustinus acceperit, sed quod hanccuram Dei gratia meruerit AfFricanae ecclesiae, utuerba celestia Augustini ore perciperet, qui ad maioremdominici muneris gratiam nouo more prouectus ita consecratus est, ut non succederet in cathedra episcopo, sedaccederet. Nam incolumi Valerio Ipponensis ecclesiae episcopo coepiscopus Augustinus est.

Hoc idem probatur auctoritate B. Gregorii, qui Ariminensi episcopo, dolore capitis laboranti, alterum subrogauit, ita scribens in [VII. libr.] Registro suo , [Indict. 2., ep. 49.] capitulo 238.:

Qualiter ordinati a nobis sacerdotis, corporis, quianotum est, inpediente molestia, Ariminensis ecclesiapastorali hactenus ac sacerdotali sit regimine destituta, dudum fraternitas uestra cognouit. Quem dudum habitatorum illius loci precibus permoti sepius hortati sumus, Ut si de eadem capitis, qua detinebatur, molestia, melioratum esse se sentiret, ad suam auxiliante Deo s reuertereturecclesiam. Qui datis induciis in hoc quadriennio expectato Quem, dum cleri, uel ciuium hucuenientium, nosque precibus arguentium instantiushortaremur, ut, si ualeret, cum eis auxiliante Dominoremearet, datis scriptis suplicatione nos petitp, utquia ad eiusdem ecclesiae regimen uel susceptum offitiumpro eadem, qua detinetur , molestia assurgere nullatenusposset, ecclesiae Christi 1 episcopum ordinare deberemus. Unde, quia cunctarum ecclesiarum iniuncta cura sollicitudinis nos constringit, ne diutius gregi fidelium desitpastoralis custodia, illorum precibus, huius ex suiinpossibilitate renunciatione conpulsi, uisum est nobiseidem Ariminensi ecclesiae debere episcopum ordinari, et datis ex more preceptis, clerum plebemque eiusdemecclesiae non destitimus ammonere, quatinus ad eligendum sibi antistitem concordi prouisione concurrant. Hortamur ergo, ut fraternitas uestra eum, quem uno consensu omnes elegerint, sicut et ipsi a nobis poposcissenoscuntur, ad se faciat euocari, quem cauta ex omnibus examinatione discutite, et si , in eo, que in textu Eptaticicontinentur, minime Domino opitulante fuerint reperta, atque fidelium personarum relatione eius quoque uitauobis placuerit, ad nos eum cum decreti uestri pagina, addita quoque testificationis epistola destinate, quatinuseiusdem a nobis ecclesiae Domino disponente consecreturantistes.

Item ex eodem capitulo 233. ad Eleutherium Episcopum. Quamuis triste nobis sit ualde quod loquimur, atque fraterna nos conpassione potius arguat, quam aliquid de auditis diffinire permittat, suscepti tamen sollicitudo regiminis cor nostrum instanti pulsat aculeo, magna nosecclesiis cura prospicere, ne qua earum possit utilitasdeperire. Peruenit igitur ad nos quibusdam referentibus, quemdam episcopum ita passionem capitis incurrisse, ut quod mente alienata agere soleat gemitus et fletusaudire sit. Ne ergo languente pastore grex (quod absit)insidiatoris laniandus dentibus exponatur, uel ecclesiae ipsius utilitates depereant, cauta nos necesse est prouisionetractare. Et ideo, quia uiuentem episcopum ab offitiosuo necessitas infirmitatis, non crimen abducit, alium locoeius (nisi recusante eo) nulla sinit ratio ordinari; sed siinterualla egritudinis habere est solitus, ipse data petitionenon se ulterius ad hoc ministerium s subuertente infirmitateposse fateatur assurgere, et alium loco suo expetat ordinandum. Quo facto omnium solempniter electione alter, quidignus fuerit, episcopus ordinetur, sic tamen, ut quousque eundem episcopum in hoc seculo uita tenuerit, sumptus ei debiti de eadem ecclesia ministrentur. Enimuero sinullo tempore ad sanae mentis redit offitium, persona fidelisac uitae probabilis est eligenda, que ad regimen ecclesiaeidonea possit existere, atque de animarum utilitate cogitare, inquietqs sub disciplinae uinculo constringere, ecclesiasticarum rerum curam gerere, et maturum atque efficacem in omnibus Se exhibere, qui etiam episcopo, qui nunc egrotat, superstes, loco eius debeat consecrari.

Ne autem huiuscemodipassionibus sacerdotibus subito occupatis cepium offitium inexpletum remaneat, institutum est, ut sacerdos, siue psallens siue sacrificans, aliossecum habeat, qui, si huiusmodi casus interuenerit , inchoatamisteria perficere ualeant.

Uride in Tollet ano Concilio XI. [c. 14.] :

Illud diuini oraculi mente singuli precauentes, quo scribitur: „Vae soli, quia, cum ceciderit, non habetsubleuantem, “ summopere nobis uerendum est et cauen-dum, ne horis illis atque temporibus, quibus Dominopsallitur uel sacrificatur, unicuique diuinis offitiis singulariterinsistenti perniciosa passio uel quelibet corporis ualitudooccurrat, que aut corpus subito obrui faciat, aut mentemalienatione uel terrore confundat. Huiusmodi ergo casibus precauentes necessarium duximus instituere, ut ubi temporis, uel loci, siue clerici copia suffragatur, habeat quisquis ille canens Deo atque sacrificanspost se uicini solaminis adiutorem, ut si aliquo casu ille, quioffitia inpleturus accedit, turbatus fuerit uel ad terram elisus, a tergo semper habeat qui eius uicem exequatur intrepidus 308 g

Item ex Concilio Tollet ano VIII. [c. 2.]. Nichil contra ordinis statutum temeritatis ausu presumatur, neque illa, que summa ueneratione censentur, ulla presumptione soluantur, cum ad hoc tantum fieri iussa sunt, ne interrupta noscantur, 319 c languoris prouentu robore salutis natura priuetur. Nonergo solum fragilitati consulitur humanae, sed sacris etiam ministeriorum Dei prouidetur sollicitudine.Censuimus ergo conuenire, ut cum a sacerdotibusmissarum tempore sancta misteria consecrantur, si egritu-dinis accidat g cuiuslibet euentus, quo ceptum nequeatconsecrationis explere ministerium, sit liberum episcopo uel presbitero alteri consecrationem exequi ceptioffitii. Non enim aliud ad supplementum initiatis miste-riisr conpetit, quam aut incipientis aut subsequentisbenedictione conpleta sint sacerdotis, quia nec perfecta uideri possunt, nisi perfectionis ordine conpleantur.Cum enim simus omnes in Christo unum, nichil contrariumdiuersitas format, ubi efficaciam prosperitatis unitasfidei representat. Quod etiam consultum cuncti ordinisclerici indiuiduum++ sibi esse non ambigant, sed, utpremissum est, precedentibus alii libenter pro con-plemento succedant. Nec tamen quod naturae Iamguoris causa consulitur in presumptionis perniciem conuer-tatur, nullus post cibum potumquequemlibet? minimumsumptum missas facere, nullus absque patentiq prouentu molestiae minister uel sacerdos, cum ceperit, inperfecta offitia presumat relinquere omnino. Si quishoc temerarie presumpserit, excommunicationis sententiam sustinebit.

Ecce, quod episcopo petente, precibus etiam populi, infirmitate grauato alius possit subrogari, patentermonstratur. Senectute autem grauato non successor, sedcoadiutor dari debet, qui ei decedenti in locum regiminis succedat. Sic Augustinus dicitur accessisse, non successisse Ypponensiumepiscopo.

Hinc etiam Zacharias Papa scribit B o ni f at io, Maguniino Archiepiscopo ;

Petisti, ut cum nostro consultu pro superueniente tibi senectute atque corporis inbecillitate, si inuenirepoteris alium in eandem sedem, in qua prees, protua persona debeas collocare. Nos uero adiutore Deoconsilium prebemus tuae sanctitati, ut pro salute animarum rationabilium fautore Christo sedem, quam obtines, Maguntinae ecclesiae nequaquam relinquas. Sin ueroDominus dederit iuxta tuam petitionem hominem perfectum, qui possit sollicitudinem habere, et curam pro salute animarum pro tui persona ordinabis illum episcopum, eritque in euangelio tibi credito et ministerio Christi portando inomni loco requirens et confortans ecclesiam Dei.

Item :§. i. Si eundem uoluerit diuina clementia post diem tuitransitus superesse, si eum aptum cognoueris, et in tuauoluntate fuerit diffinitum, ea hora, qua te de presenti seculomigraturum cognoueris, presentibus cunctis tibi successoremdesigna, ut huc ueniat ordinandus. Hoc nulli alii con-cedi patimur, quod tibi karitate cogente largiri censuimus.

Item: §. 2. De eo autem, quem s tibi successorem constituere dixisti, ut te iubentein tuo loco eligatur episcopus, hoc nulla ratione concedi patimur, quia contra omnemecclesiasticam regulam uel instituta Patrum esse monstratur; sed uolumus, ut tibi ministret, et sit in euangelio Christi adiutor.

§. 3. Nimis enim reprehensibileesse manifestum est, ut te uiuente alium tibi substituamus;sed hoc conmonemus, ut orare non cesses, ut tibi Deusillum successorem concedat, qui ei possit esse placabilis, et populum irreprehensibiliter regere ualeat.

Item Pelagius Papa Clero Narniensi. Quia frater et coepiscopus noster Iohannes, ecclesiasticae utilitatis studio suadente, et naturae suae simplicitate laudabili consideratione tractata, ob hoc, quod se in gerenda patrimonii gubernandi cura uel in disciplina ecclesiasticaconseruanda minime fatetur idoneum, Constituti presbiteri ad hec explenda sibi poposcit adhiberi personam, ut ea, que sunt necessaria, conpetenti disponente sollicitudine, nichil indecens uel inutile fieri permittatur. Ideoque presenti uobis iussione precipimus, ut seruata primo in loco memorato episcopo reuerentia, quam nosconuenit inculpabiliter exhibere, in omnibus, que ad diuinicultus obsequium pertinent, uel ecclesiasticae utilitatis cura peragere suaserit, prebeatis obedientiam conpeten-tem, ut in nullo dispositionibus eius spiritu contumaciresultantes, imo conpetenti uigilantiae uestrae studio, que pro ecclesiastica utilitate gerenda monuerit s, adinplentes, ut his ita dispositis et consueta uobis stipendia ministrentur, et quecumque in prefato ecclesiae patrimonio uel de rebus ad eam pertinentibus repetendis suntnecessaria, conpleantur.

Illud uero Cipriani de hereticis intelligendum est, qui catholicorum ecclesias sibi usurpare contendunt.

§. 1. Illud uero Euaristi Papae tunc intelligendum est, quando nec ineuitabilis necessitas (persecutorum uidelicet) nec apostolica autregularis mutatio, sed sola ambicio episcopum de ecclesia ad ecclesiam transire cogit.

§. 2. Unde cum in principio sui capituli diceret:Episcopus non debet dimittere ecclesiam suam, subsequenter adiunxit: , , Absque ineuitabili necessitate, aut apostolica uel regulari mutatione, et alteri se ambitus causa coniungere

§. 3. Ambitionis enim causa quicumque ecclesiae suae mediocritate despecta ad maiorem ecclesiam transireuoluerit, debet reuocari ad propriam. Quod si redire contempserit, careat aliena et propria.

Unde in Niceno Concilio [cap. 15.] legitur .

Non oportet episcopum uel reliquos ordines de ciuitate ad ciuitatem migrare; non episcopus, non presbiter, non diaconus transeat. Si quis autem post diffinitionem sancti et magni concilii tale quid agere temptauerit, et se huiusmodi negotio mancipauerit, hoc factum prorsus in irritum ducatur, et restituatur ecclesiae, cuius fuit episcopus, aut presbiter, aut diaconus ordinatus.

Item Gregorius Anthemio Subdiacono [lib. V. epist. 23.]. Peruenit ad nos, Pimenium Amalfitanae ciuitatis episcopum in ecclesia residere non esse contentum, sed foris per diuersa loca uagari. Idcirco hac tibi auctoritateprecipimus , quatinus hoc de cetero facere non presumat, sed in ecclesia sua sacerdotali more resideat. Quem si forte non emendare post tuam interminationem cognoueris, in monasterium eum s deputare, et nobis curabis modis omnibus indicare, ut quid facere debeas itostra iterum preceptione cognoscas.

Item ex Concilio Cartaginensi V. [c. c.]. Placuit, ut nemini sit facultas, relicta principali cathedra ad aliquam ecclesiam in diocesi constitutam se conferre, uel in re propria diucius, quam oportet, constitutum curam uel frequentationem propriae cathedraenegligere.

Item ex eodem [Cartaginensi V. c. 8.] Constitutum est, ut nulli intercessori sit licitum, cathedram, cui intercessor datus est, quibuslibet populorum studiis uel seditionibus retinere, sed dare operam, ut intra annum eisdem episcopum prouideat. Quod si neglexerit, anno exempto interuentor alius tribuatur.

Item ex eodem. Si qui uero sine respectu Dei agentes, et timorem Dei ante oculos non habentes, neque ecclesiastica statuta custodientes, recesserint ab ecclesia sua, siue presbiter, siue diaconus, uel in quocumque ecclesiastico ordine positi fuerint, non debent suscipi in ecclesia, sed omni necessitate cogantur, ut redeant ad ecclesiam suam. Quod si permanserint, excommunicare eos oportet.

Item ex Concilio Antio ceno, [c. 3.] Si quis presbiter, uel diaconus, uel quilibet clericus, deserta sua ecclesia, ad aliam transeundum esse crediderit, et ibi paullatim temptet, quo migrauit, perpetuo permanere ulterius ministrare non debet, presertim si ab episcopo suo ad reuertendum fuerit exhortatus. Quod si post euocationem sui episcopi non obedierit, sed inobediens perseuerauerit, omnimodis ab offitio suo deponi debere, nec aliquando spem restitutionis habere. Si uero propter hanc culpam depositum alius episcopus susceperit, et ipse a communi Sinodo penam merebitur increpationis tamquam ecclesiastica iura dissoluens.

Item ex eodem [Antioceno, c. 21.] Episcopum de diocesi ad diocesim non deberet ansire, neque si se ipsum ingesserit, neque si a populisfuerit uiolenter attractus, neque si etiam hoc ei ab episcopis suadeatur; manere autem 6um debere in ecclesia Dei, quam ab initio sortitus est, et non ab ea alibi demigrare, secundum regulam super hoc olim a Patribus constitutam.

Item ex Concilio Calcedonensi, [c. 5.] Propter eos episcopos siue clericos, qui de ciuitate adciuitatem transeunt, placuit diffinitiones datas a sanctis Patribus habere propriam firmitatem.

Item ex Concilio Cartaginensi III. [c. 20.] Placuit, ut a nullo episcopo usurpentur plebes alienae, nec aliquis episcoporum supergrediatur in diocesim collegam suum.

Item Anacletus. Episcopus in diocesi aliena ad alienos clericos ordinandos uel altaria consecranda inruere non debet. Quod si fecerit, amotis his, quos ordinauit, altaris tantum consecratione manente, transgressor canonum anno' amissarum celebritate cessabit.

Item ex Concilio Agat ensi, [c. 64.] Si quis in clero constitutus ab ecclesia sua diebus solempnibus defuerit, id est Natiuitate Domini, Epiphania, Pasca, uel Pentecoste, dum potius secularibus lucris studet quam seruitio Dei parere, conuenit, ut triennioa communione suspendatur.

§. 1. Similiter diaconus uel Presbiter, si per tres ebdomadas ab ecclesia sua defuerit, uic dampnationi succumbant.

Item Ylarius Papa [Episcopis Tarracon. c. 3.] Remoto ab ecclesia Barchinonensi atque ad suam remisso Yreneo episcopo, sedatis per sacerdotalem modestiam uoluntatibus, que per ecclesiasticarum legum ignorantiam desiderant quod non licet obtinere, talis protinus de clero proprio Barchinonensibus ordinetur episcopus, qualem te precipue, 'frater Ascani, oporteat eligere et deceat consecrare, ne si aliter forte factum sit, non sine obiurgatione maxime tui nominis retundat nostra preceptio, quod in iniuriam Dei (a quo specialiter sacerdotalium est gratia dignitatum) didicerimus admissum.

Item Leo Episcopus urbis Romae Anastasio, Thessalonicensi Episcopo, [ep. LXXXII. al. LXXXIV. c. 8.] Si quis episcopus suae ciuitatis mediocritate despecta amministrationem celebrioris loci ambierit, et admaiorem se plebem quacumque ratione transtulerit, a cathedra quidem pellatur aliena, carebit etiam propria, ut nec illis presideat, quos per auariciam concupiuit, nec illis, quos per superbiam spreuit. Suis igitur terminis quisque contentus sit, nec supra mensuras iuris sui affectet augeri.

Item ex Concilio Mei den si, [c. 30.] Si quis de ordine sacerdotali contemptu minoris ecclesiae ambitiose et inprobe ad potiorem aspiraverit, canonica ergaeum diffinitio conseruetur, hoc est ut utraque careat.

Qui uero precio ecclesiam uacantem ingressus fuerit, ab offitio suo deponendus est, sicuti in Rotomagensi Concilio legitur :

Sancitum est atque omnibus modis prohibitum, ut si quis presbiter inuentus fuerit alicui clerico uel laico munera dare uel dedisse, aut aliam pecuniam tribuere, ut alterius presbiteri ecclesiam uacantem precioredimat, pro hac cupiditate, seu rapina, seu presumptione turpis lucri gratia, deiciatur a clero et alienus existat a regula.

Quod uero communi consilio atque aliorum utilitate mutaciones episcoporum fieri possint, et in ecclesiis , a quibus recesserint , eis umentibus alii substituiualeant, Anterius Papa demonstrat , [epistola VII.], scribens omnibus Episcopis:

Mutaciones episcoporum scitote communi utilitate atque necessitate fieri licere, sed non propria cuiusquam uoluntate aut dominacione. Petrus sanctus magister noster et princeps apostolorum de Antiochia ciuitate utilitatis causa est translatus Romam, ut ibidem proficere potius posset. Eusebius quoque de quadamciuitate parua apostolica auctoritate mutatus est in Alexandriam. Similiter Felix de ciuitate, in qua ordinatus erat, electione ciuium propter doctrinam et bonamuitam, quam habebat, auctoritate huius sanctae sediset 548 communi episcoporum et reliquorum sacerdotum ac populorum consilio translatus est Ephesum. Non enimtransit de ciuitate ad ciuitatem, nec transfertur deminori ad maiorem, qui hoc non ambitu, nec propriauoluntate facit, sed aut ui a propria sede pulsus, aut necessitate coactus, aut utilitate loci uel populi, non superbe, sed humiliter ab aliis translatus s est.

§. i. Nam sicut episcopi habent potestatem ordinare regulariter episcopos et reliquos sacerdotes, sic quociens utilitas aut necessitas exegerit supradicto modo et mutare et intronizare potestatem habent, non tamen sine sacrosanctae Romanae sedis auctoritate et licentia.

§. 2. Alia etenim causa est utilitatis, alia auariciae et presumptionis atque propriae uoluntatis.

Item Pelagius Papa [II.] Benigno Archiepiscopo, [epist. II.]

Scias, frater dilectissime, aliud esse causam necessitatis et utilitatis, aliud presumptionis ac propriae uoluntatis. Non ergo mutat sedem qui non mutat mentem, id est qui non auariciae causa, aut dominacionis, aut propriae uoluntatis uel dilectionis suae migrat de ciuitate ad ciuitatem, sed causa necessitatis et utilitatis mutatur. Nam et plurimorum utilitas unius utilitati uel uoluntati preferenda est. Aliud est enim mutare, et aliud mutari.

§. i. Nam aliud est sponte transire, et aliud s coacte aut necessitate uenire. Unde non isti mutant ciuitatem, sed mutantur, quia non sponte, sedcoacte hoc agunt.

§. 2. Non ergo bene intelligunt ecclesiasticas regulas, qui hoc negant causa utilitatis uel necessitatis fieri posse, quociens communis necessitas aut utilitas persuaserit.

Idem ad eundem. Omnis, qui gemebat et qui uexabatur a Saul, fugiebat et ueniebat ad Dauid. Si rex piissimus at queiustissimus Dauid sciret peccatum esse, p rsecutionem fugientes et transeuntes de loco ad locum et de ciuitatead ciuitatem recipere, tales nequaquam reciperet, nec secum teneret, neque in aliis ciuitatibus eos collocaret. Qui enim persecuntur Domini episcopos, eos que de ciuitatibus ad ciuitates transire conpellunt, non eos tantum persecuntur, quantum Dominum nostrum Iesum Christum, cuius legatione funguntur. Nec ipsi in hoc peccant episcopi, quoniam non sponte, sed coacte hoc agunt, sed ipsi, qui persecuntur, nec ipsis episcopis hoc inputari potest, sed illis, qui hoc agere eos cogunt.

§. i. Qj autem negant misericordiam faciendam fugientibus etnecessitatem patientibus, ipsum Christum negant, qui estmisericordia et ueritas.

§. 2. Negant misericordiam necessitatem patientibus, qui populis indigentibus ditiinisministeriis, et non habentibus proprium episcopum, quieos instruat, causa utilitatis atque necessitatis ut ex aliaciuitate, licet minor sit, in ea, que non habet episcopumdoctiorem uel utiliorem, meliori consilio, non spontetranseuntem, sed maiorum exhortacione mutare, aut episcopum eiectum et persecutionem patientem causa utilitatisaut necessitatis intronizare nolunt.

Item ex Concilio Cartaginensi IV. [c. 27.] Episcopus de loco ignobili ad nobilem per ambicionem non transeat, nec quisquam inferioris ordinis clericus. Sane si utilitas ecclesiae poposcerit, decreto pro 621 clericorum et laicorum episcopis porrecto, in presentiam sinodi transferatur, nichilominus alio in loco eius episcopo subrogato. Inferioris uero gradus sacerdotes uel alii clerici concessione suorum episcoporum possunt ad alias ecclesias transmigrare.

Item ex eodem [Cartaginensi IV. c. 33.] Episcopi uel presbiteri si causa uisitandi ad ecclesiam alterius episcopi uenerint, in gradu suo suscipiantur, et tam ad uerbum faciendum quam ad oblationem consecrandam inuitentur.

Item Calix tus Papa omnibus Episcopis, [epist. II. c. 3.] Sicut alterius uxor nec adulterari ab aliquo, uel iudicari, aut disponi, nisi a proprio uiro eo uiuente permittitur, sic nec uxor episcopi, que eius ecclesia uel parrochia indubitanter intelligitur, eo uiuente absque consilio eiuset uoluntate alteri iudicare, uel disponere, aut eiusconcubitu, id est ordinatione, frui, non conceditur. Unde ait Apostolus: „Alligata est uxor legi uiri, quamdiu uir eius uiuit, eo uero defuncto soluta est a legeuiri. Similiter sponsa episcopi (quia sponsa uxorque eius dicitur ecclesia) illo uiuente ei s alligata, eo defuncto soluta est. „Et cui uoluerit nubat, tantumin Domino/ id est regulariter. Si enim eo uiuente alteri nupserit, adultera iudicabitur. Similiter et ille, si aliam sponte duxerit, adulter estimabitur, et communione priuabitur. Si autem persecutus in sua fuerit ecclesia, fugiendum est illi ad alteram, eique sociandum, dicente Domino : "Si persecuti uos fuerint in una ciuitate, fugitein aliam. Si autem utilitatis causa fuerit mutandus, nonper se hoc agat, sed fratribus inuitantibus, cum auctoritate huius sanctae sedis faciat, non tamen ambitus causa, sed aut p utilitate aut necessitate q, ut dictum est.

Hoc non solum de episcopis uerum etiam de quibuslibet ecclesiae ministris intelligitur, ne uidelicet in locum uiuentis alter obrepat.

Unde B. Gregorius scribit Salonitano Episcopo, de eo, qui in archidiaconatum alterius se promoueri consenserat, [lib. II. Indict. 10. epist. XIV. et XVI.]:

Eum, qui contra iustitiae regulam in archidiaconatum alterius se prouehi consensit, ab eiusdem archidiaconatus honore deponimus. Qui si ulterius in loco eodem ministrare presumpserit, se participatione sacrae communionis nouerit esse priuatum.

Idem ad Rusticum Monachum, [ep. IV.] In apibus princeps unus est; grues unam secuntur ordine litterato; inperator unus, iudex unus prouinciae. Roma condita duos fratres simul habere reges non potuit et parricidio dedicatur. In Rebeccae utero Esau et Iacob bella gesserunt; singuli ecclesiarum episcopi, singuli archiepiscopi, singuli archidiaconi, et omnis ordo ecclesiasticus suis rectoribus nititur.

Ecce in quibus casibus episcopo uiuente alius potest ei substitui, quamquam secundum rei ueritatem non uiuente episcopo talis probetur succedere. Translatus enim ab una ciuitate ad aliam desinit esse episcopus illius ciuitatis, a qua transfertur, atque ideo qui huic succedit non uiuenti, sed defuncto quodammodo episcopo probatur substitui. Sed inter eum, qui hostilitatis necessitate, et eum, qui utilitatis causa transfertur, hoc interest, quod ille, qui metu hostilitatis ad aliam transit, si priorem contigerit aliquando ab hostibus liberam fieri, ad eandem illum redire oportet.

Unde Gregorius Papa scribit Iacobo Episcopo Squillatino, cap. 25.:

Pastoralis offitii cura nos ammonet, destitutis ecclesiis proprios constituere sacerdotes, qui gregem dominicum postorali sollicitudine gubernare debeant. Propterea te Iohannem ab hostibus captiuatum Lesimanae ciuitatis episcopum in Squillitana ecclesia cardinalem necesse duximus statuere s sacerdotem, ut et susceptam semel animarum curam intuitu futurae retributionis inpleas. Et licet tua sis hoste inminente depulsus, aliam, quea pastore uacat, debes ecclesiam gubernare, ita tamen, utsi ciuitatem illam hostibus liberam effici et Domino protegente ad priorem statum contigerit reuocari, ineam, in qua prius ordinatus es, ecclesiam reuertaris;sin autem predicta ciuitas continua captiuitatis calamitate premitur, in hac, in qua es incardinatus a nobis, debeas ecclesia permanere.

Qui uero causa utilitatis transfertur nequaquam ad priorem redire cogitur. Est etiam alius casus, in quo episcopus uiuente episcopo substituitur. Cum enim aliquis relicta priori cathedra sua auctoritate ad aliam transierit, si alius ei substitutus fuerit, licet ille prioris ecclesiae episcopus esse non desierit, substitutus tamen episcopatum habebit.

Unde Dama sus, urbis Romae Episcopus, scribit omnibus episcopis :

Eos sacerdotes, qui de ecclesiis ad ecclesias migrauerunt, tamdiu a communione habuimus alienos, quamdiu ad eas redierint ciuitates, in quibus® sunt constituti. Quod si alius alio transmigrante in locum uiuentis est ordinatus, tamdiu uacet a s sacerdotii dignitate qui suam deseruit ciuitatem, quamdiu successor eius quiescat in Domino.

Episcopalium etiam sedium mutaciones metu hostilitatis interueniente nonnumquam fieri solent.

Unde Gregorius scribit Iohanni, Episcopo Belitrano , [lib. II. epist. ii.]:

Temporis qualitas nos ammonet episcoporum sedes, constitutas antiquitus certis duitatibus, ad alia, que securiora putamus, eiusdem diocesis loca transponere, quo et habitatores securi ualeant degere, et barbaricum possit periculum facilius declinari. Propterea te Iohannem fratrem et coepiscopum nostrum Belitrensis ciuitatis, sedemque tuam in loco quondam Arenata ad S. Andream apostolum precipimus transmigrare, quatinus ab hostilitatis incursu liberior existere ualeas, et illic consuetudinem solempnium festiue disponas.

Item cum aliquis causa humilitatis apostolica concessione de episcopali sede ad monachalem descenderit subiedionem, alius loco eius subrogari poterit; ille uero adpontificatum resurgere nequaquam ualebitK Unde in quinta actione Constantinopolitanae Sinodi, CCCLXXXIII. Patrum, sub VIII. Iohanne Papa, cui prefuit Petrus presbitercardinalis, et Paulus Anchonitanus episcopus, et Eugenius Hostiensis episcopus, apocrisarii Papae dixerunt ;

Hoc nequaquam apud nos habetur, ut quicumque de pontificali ordine ad monachorum descenderit uitam, ulterius possit ad pontificatum reuerti. Item : i. Precepit sancta sinodus, ut quicumque de pontificali dignitatead monachorum uitam et penitentiae descenderit locum, nequaquam ad pontificatum resurgat. Monachorum enim uita subiectionis uerbum habet et discipulatus, non docendi, uel presidendi, uel pascendi alios.

Hoc ad penitentiam agendam, non ad quietem seruandam quibusdam conceditur.

Unde Liberius Papa scribit omnibus Episcopis, [ep. II.]:

Suggestum nobis est, quod pro preteritis laboribus et infestationibus nonnulli uestrum assignatas sibi metet a Deo conmissas relinquant plebes et in futurum plures relinquere uelint ecclesias eas, quas tueri debent, etpro ouibus sibi conmissis laborare negligant, et monasteriorum se quieti tradere festinent, et uacationem ab episcopatus laboribus eligere, et silentio atque otio uitam ducere magis appetant, quam in his, que sibi conmissasunt, permanere, dicente Domino: „Beatus qui perseuerauerit usque in finem.“ Unde namque est beata perseuerantia, nisi de uirtute patientiae? quoniam secundum apostolicam predicationem, "omnes, qui uolunt pie in Christo uiuere, persecutionem patiuntur.“ Ideo, fratres karissimi, non uos afflictionum amaritudo a pio mentis uestrae proposito coartet recedere. Considerantes, quanta pro absolutione nostri et liberatione creator noster dominus ac redemptor pertulerit, quibusuese contumeliis afficiendum tradiderit, ut nos a uinculis potestatis dyabolicae liberaret. Attendite itaque uobis et omni gregi, in quo uos Spiritus sanctus constituit episcopos regere ecclesiam Dei, quam acquisiuit proprio sanguine, ut non sit qui uos decipiat aut seducat in subtilitate sermonis, ut plebes uobis conmissas relinquatis, et alicui propter obprobrium malorum hominum quieti uostra datis, ut uos solummodo saluetis, et filios orphanos relinquatis.

Item Nicolaus Unifredo Moriensis ecclesiae Episcopo. Sciscitaris itaque per Galdagarium presbiterum, utrum, cum a Normannis episcopio depelleris , debeasde cetero in monasterio conuersari. In quo scias, fraterkarissime, quia s, si perniciosum est proretam in tranquillitate nauim deserere, quanto magis in fluctibus? Ubi non dicimus, quod persecutorum non fugiamus (maximeque paganorum) insidias, cum ad tempus seuiunt, et ob multitudinem delictorum nostrorum nocendi facultatem diuinitus assecuntur, presertim cum eis prodire ultro non debeamus, et multos prophetas, et apostolos, ipsum quoque Dominum huiusmodi fugisse insecutores luce clarius constet, sed quod precipue nos, qui tamquam arietes ducatum gregibus prebemus, imo qui et horum pastores sumus, Deo auctore cum eis in periculis pro uiribus persistere pro certo conueniat, et cum tranquillitas reddita diuina fuerit pietate, sopitaque furentium infestatio, mox gregem requirere, in unum colligere, et eius animos celestis patriae paceac potissimum securitate predicata sursum erigere debemus. Et tamdiu super eorum cautela oportet nos esse sollicitos, ut, si Dei iudicio presentis temporibus commoda fortassis amittunt, futurae uitae sperent se gaudia absque ambiguitate percipere sempiterna.

Item Gregorius [lib. VII. epist. 126. ad Recaredum Regem.] Aduersitas, que bonis uotis obicitur, probatio uirtutis est, non iudicium reprobationis. Quis enim nesciat, quam prosperum fuit quod B. Paulus apostolus predicaturus ad Italiam ueniebat, et tamen ueniens naufragium pertulit?Sed tamen nauis cordis in maris fluctibus integra stetit.

Hoc imc seruandum intelligitur, quando inter subditos aliqui inueniuntur, quibus Prelatorum uita proficiat , quando nec specialiter prelatus queritur, nec per alios tuta potest esse ecclesiae salus, ne, si deserere incipiat quibus prodesse potest, dicatur de eo: Mercenarius autem, et qui non est pastor, cuius non sunt oues propriae, uidet lupumuenientem, et dimittit oues et fugit . Cum uero specialiter queritur, fugiat exemplo Christi, qui a facie Herodis fugit inEgiptum; fugiat exemplo Pauli, qui a fratribus per murum submissus est in sporta. Unde Augustinus ait: „Fugiat minister Christi , sicut Christus in Egiptum fugit; fugiat qui specialiter queritur, dum per alios firmatur ecclesiaesalus . Hinc etiam ait discipulis S: „Si uos persecutifuerint in unam ciuitatem , fugite in aliam. Hinc etiam idem abscondit se, et exiuit de templo, quando Iudei tulerunt lapides, ut iacerent in eum. Hinc etiam Augustinus ait de eodem in Psal '. 54.: , , Ecce elongaui fugiens illud tangit, quod uitabat persequentes, ut occasionem irae demeret, et manebat in desertis orans, in quo docebat nos in secreto conscientiae quiescere , cum a malis premimur. Cum uero nonPrelatorum tantum, sed totius ecclesiae salus queritur, fides inpugnatur, necesse est, ut ex aduerso ascendant, et in die belli se ipsos murum ob ponant pro domo Domini, animas suas ponant pro ouibus suis, ut exemplo suae passionis accendant quos sermone doctrinae diutius confirmare non ualent. Et hoc quidem de manifestis persecutionibus.

§. i Est et aliud genus persecutionis, quo Apostolus laborabat, dicens : Quis infirmatur, et ego non infirmor ? quis scandalizatur , et ego non uror ? etc . Hinc etiam Augustj in Psal. ioi.: , , Ossa, id est fortes, quorum frixorium sunt qui scandalizantur; tantum frigitur bonus quantum amat. Hinc idem in Psal. 30.:„ Irascitur iustus peccatis P palearum, non tamen odit, in quo exstingueretur oculus; et q uenter pro interioribus, que turbantur, quando nec corripi possunt inpii, quibus non clamat, quia defecit in dolore uita, uidens non proficere quod predicat. “

§. 2. Hinc idem in Psal. 69. utrumque genus persecutionis distinguens : „ Vox contribulatorum t Christo, id est martirum, inter passiones periclitantium, sed de capite presumentium. Cum Hiis uox omnis iusti, cui ex caritate hdbundans iniquitas Christianorum est passio, ut Loth corporalem persecutionem a nullo in Sodomis sustinuit, sed a malis eorum , cum quibus habitabat. Est ergo persecutio iusti, uela leone in inpetu, uel a dracone in insidiis, unde omnes clament : Deus in adiutorium meum intende.

§. 3. Cum autem auiciis subditorum prelatus affligitur, aliquando omnium est una et insanabilis obstinatio, aliquando inueniuntur mali bonis admixti. Quando boni simul cum malis habitant, non sunt deserendi boni propter malos, ne peruerse malos euitando uincamus quos fugimus ad gehennam, sed potius mali tollerentur propter bonos. Unde Gregorius: „Abel esse rennuit quemCain malicia non exercet ; ferrum quippe nostrae mentis ad acumen non potest peruenire ueritatis, nisi hoc alterius eraseritlima prauitatis. Hinc etiam Augustinus : , , Tu bonus tolleramalum etc. infra, de tollerandis malis, in prima causa hereticorum. Hinc idem ait: „Maius malum in separatione bonorum conmittimus, quam in coniunctione malorum fugimus.

§. 4. Tali non inputat Deus peccata sua, quia non fecit; aliena, quia non approbauit; negligentiam, quia non tacuit; superbiam, quia in unitate permansit. Hinc idem in Psal. 54.: „Quis dabit michi pennas sicut columbae? nm sicut coruo. Columba a molestiis querit auolare, sednon dilectionem amittit, et semper gemit. Sic bonus uultse separare corpore, non amore, ab his, quibus non potest prodesse.

§. 5 . 879 ee Sed aliquando ligatur non uisco cupiditatis, sed cura et offitio, ut deserere non possit. Tunc dicat:„ „ Cupio dissolui, et esse cum Christo: Sed manere ss necesse est propter uos: et sic est meritum ex desiderio.

§. 6. Ecce elongaui fugiens, non loco, ne rumpatur karitas bonorum, ne perdat exercitium malorum, quos Deus admiscet, ut ludam apostolis, quem quamuis sciret furem esse, tamen ad predicandum misit, et ei eucharistiam dedit, docens, in ecclesia tollerari malos, nec obesse bonis consortiamalorum. Quando uero omnium subditorum est obstinata malicia, nec prodest eis Prelatorum presentia, tunc etiam corpore licet ab eis recedere, ne et illorum nequicia semper in deterius proficiat, et isti quidem fructum amittant, quem de aliorum profectu possent inuenire. Sic B. Benedictus deseruisse legitur quos in necem suam unanimiter uiderat conspirasse.

Hinc etiam B. Gregorius Petro Diacono interroganti, an liceat prelato gregem semel susceptum deserere? in 891 l. II. Dial. c. 3. respondit, dicens:

Ibi adunati equanimiter portandi sunt mali, ubi inueniuntur aliqui, qui adiuuentur boni. Nam ubi omnimodo fructus de bonis deest, fit aliquando de malis labor super-uacuus, maxime si e uicino causae suppetant, que fructum Deo ualeant ferre meliorem.

§. i. Sepe agitur in animo perfectorum quod silentio pretereundum non est, quia, cum laborem suum sine fructu esse considerant, in loco alio cum fructu ad laborem migrant. Unde ille quoque egregius Predicator, qui dissolui cupit et esse cumChristo, cui Christus est uiuere et mori lucrum, qui certamina passionum non solum ipse appetiit, sed ad tolleranda hec etiam alios accendit, Damasci persecutionem passus, ut potuisset euadere, murum, funemsportamque quesiuit, seque latenter deponi uoluit. Numquidnam s Paulum mortem timuisse dicimus, quam seipse pro Iesu amore testatur appetere? Sed cum in eodem loco minorem sibi fructum adesse conspiceret, grauem adlaborem se alibi cum fructu seruauit; fortis enim Dei preliator teneri intra claustra noluit, certaminis campum quesiuit.

Multorum auctoritatibus apparet, quando umentibus episcopis alii possint substitui, et quando non.

Quod autem iste ualetudine recepta suam repetit cathedram, nulla auctoritate ratum habetur. Celebrationem uero sacrificiorum, si causa infirmitatis dimiserit, ualitudine recuperataexequi non prohibetur.

Unde Alexander II. scribit Gebonardo Iuuauiensi Archiepiscopo:

In litteris tuis continebatur sic: Hic clericus ordinem habet presbiteri; sed quia caduco morbo laborat, et ipsihoc in presentiarum agnouimus, non ausi fuimus sibi concedere ut offerret uel missam celebraret. Quia uero languornon in culpa est, super hac re auctoritatis nostrae decreto consulendum deliberauimus. Consulimus itaque, ut, si frequenter hoc morbo tangitur, ab oblatione et missarumcelebratione omnimodis prohibeatur. Indecens enim estet periculosum, ut in consecratione eucharistiae morbouictus epilentico cadat. Si uero Dei misericordia con-ualuerit, quandoquidem non culpa, sed infirmitas est incausa, eum sacrificare iam non interdicimus.

Item Gelasius Papa Rustico et Fortunato Episc, Nuper Foro populensis ecclesiae clerici una cum Sabino et Pelagio laicis, propria suggestione reserarunt, presulem suum graui quadam necessitate uexari, cuius eumdicerent incursione frequenter elisum. Quod ne scandalumfidelibus uideretur ingerere, et ecclesiam Dei ubique positam hac offensione turbare, precipue cum eodem ipsouolente huc se perrexisse firmarent, ad dilectionem uestramscripta direximus, ut ecclesiae, cuius rector tali casu teneturastrictus, uisitationem congruam redderetis. Verum, quia nunc idem ipse uenit huc pontifex, falsaque omniaae se iactata disseminat, sub diuini contemplatione iudicii, uestraeque conscientiae estimationisque respectu, rerumfide sollertissime perquisita, scilicet si aliquando, uel indomo, uel in processione, uel in alio quocumque loco probatur repente collapsus, uocesque dedisse confusas, et spumas ore iactasse, quanta fieri potest examinatione queratur.Quod tamen siue non possit aliquorum factum testificatione firmari siue numquam contigisse dicatur, non putandum est posse sufficere, sed certum manifestumque documentum, quia de tanta re non segnius agendum est. Faciat rem tua dilectio, frater Rustice, sui moris, et aptam magnopontifici, ut eum uel triginta diebus tecum esse constituas, eumque carnibus indifferenter uti necessaria probatione conpellas.

Quod autem episcopo successorem sibi instituere liceat, ex uerbis Zachariae Papae conicitur, quibus Maguntino archiepiscopo permisit adiutorem sibi statuere, qui ei defuncto in plenitudinem succederet potestatis.

§. i. Item ex uerbis Symachi Papae dicentis: „Si transitus Papae inopinatus euenerit, ut desui electione successoris non possit ante decernere apparet, quod episcopi successores sibi instituere possunt.

§. 2. Item exemplo B. Petri illud idem probatur, qui B. Clementem sibi successorem instituit.

Unde Iohannes III. scribit Episcopis Germaniae et Galliae, [epistola unica, c. 2.]:

Si Petrus princeps apostolorum adiutores sibi asciuit Linum et Cletum, non tamen potestatem pontificii, autligandi aut soluendi normam eis tradidit, sed successori suo Clementi, qui sedem apostolicam post eum et potestatempontificalem tradente sibi B. Petro tenere promeruit. Linusuero et Cletus ministrabant exteriora; princeps autem apostolorum Petrus uerbo et orationi instabat.

Unde ipse Clemens in epistola ad Iacobum Ierosolomitanum missa inter cetera scribit, quod Petrus adhuc uiuens Clementem in episcopum elegit: Simon Petrus in ipsis diebus, quibus uitae finem sibi presensit, apprehensa manu mea repente consurgens, inauribus totius ecclesiae hec protulit uerba: Clementem huncepiscopum uobis ordino, cui soli meae predicationis et doctrinae cathedram trado, quem pre ceteris expertus sumDeum colentem, homines diligentem, castum, discendistudiis deditum, sobrium, benignum, iustum, patientem, etscientem ferre nonnullorum etiam ex his, qui in uerbo Deiinstituuntur, iniurias.]

Sed in Antioceno Concilio hoc omnino fieri prohibetur , in quo [c. 23.] sic statutum legitur :

Episcopo non licere decernimus pro se alterumsibi successorem constituere, licet ad exitum uitae per-ueniat. Quod si tale aliquid factum fuerit, irritum sithuiusmodi constitutum. Seruetur autem ius ecclesiasticum, id continens, non aliter oportere fieri, nisi cum Sinodo etiudicio episcoporum et electione clericorum, qui postobitum quiescentis potestatem habent eum, qui dignus extiterit, eligere et promouere.

Item ex Concilio Martini Papae, [c. 8.] Episcopo non liceat ante finem uitae alium in loco suo constituere successorem. Si quis autem hoc usurpare temptauerit, talis constitutio irrita erit. Non ergo aliter fieri oportet, nisi cum consilio et iudicatu episcoporum, qui post exitum predecessoris potestatem habent dignum eligere.

Item Ylarius Papa [in Synodo Romana, c. 5.] Pleri que sacerdotes in mortis confinio constituti in locum suum feruntur alios designatis nominibus subrogare, scilicet ut non legitima expectetur electio, sed defuncti gratificatio pro populi habeatur assensu. Quod quam graue sit estimate. Ab uniuersis acclamatum est: Hec presumptio numquam fiat. Que Dei sunt ab homine dari non possunt.

Item Ieronimus [ad Titum, c. i.] Moises amicus Dei, cui facie ad faciem locutus est Deus, potuit utique successores principatus filios suos facere, et posteris propriam relinquere dignitatem; sed extraneus de alia tribu eligitur Iesus, ut sciremus, principatum in populos non sanguini deferendum esse, sed uitae. Ac nunc cernimus plurimos hanc rem beneficium facere, ut non querant eos in ecclesia columpnas erigere , quos plus cognoscant ecclesiae prodesse, sed quos uel ipsi amant, uel quorum sunt obsequiis deliniti, uel pro quibus maiorum quispiam rogauerit, et (ut deteriora taceam) quiut clerici fierent muneribus inpetrarunt.

Item Innocentius Papa II. [in Concilio Romano, c. 16. Apostolica auctoritate prohibemus, ne quis ecclesias et prebendas, preposituras, capellanias, aut aliqua ecclesiastica offitia hereditario iure ualeat uendicare aut expostulare presumat. Quod si quis inprobusaut ambitionis reusattemptare presumpserit, debita pena mulctabitur et postulatis carebit.

His omnibus auctoritatibus prohibentur episcopi successores sibi instituere. Sed aliud est de sui successoris electione cum fratribus deliberare , et- aliud est ex testamentotam quam suae dignitatis heredem sibi querere. Illud fieri permittitur: hoc autem penitus prohibetur. Illud autem B. Petri ab illis ualet in argumentum assumi , qui tales sibi substituunt , qualem sibi successorem B. Petrus quesiuit. Verum , quia offitiumnon uitae , sed sanguini cepit deferri , atque ad episcopatum talesquisque successores sibi querere cepit , qui uel odiosi populis , uel a plebe docendi inuenirentur, sacris canonibus constitutum est, ne quisquam sibi sui offitii querat successorem , sedpopuli electione queratur qui eorum utilitati digne deseruiat, quiillorum utilitatem , non sua lucra querat , qui Christo semen uelit suscitare , non sibi diuitias congregare. Quod qui facere contempserit iure ab ecclesia repudiatur .

Unde Augustinus in libro contra Manicheos, [lib. XXXII. c. io.]:

Olim iussus est frater premortui fratris uxorem ducere, ut non sibi, sed illi suscitaret sobolem, eiusque nomine uocaret quod inde nasceretur. Quod si recusaret, discalciatus uno pede conspui solebat in facie. Nunceuangelii quisque Predicator ita debet in ecclesia laborare, ut defuncto fratri, id est Christo, suscitet semen, qui pro nobis mortuus est, et quod suscitatum fuerit eius nomen accipiat. At uero qui electus ab ecclesia ministerium euangelizandi rennuerit, ab ipsa ecclesia digne meritoquecontempnitur. Qui enim et sibi prodest, et ecclesiae, beneintelligitur utroque pede calciatus. ‘Unde illud: „Quamspeciosi pedes euangelizantium bona.“ Qui autemlucrandorum curam refugit aliorum, discalciati illius nonfiguratum significauit, sed in se inpletum portauit obprobrium.

Item Gregorius in Registro , [lib. VI. epist. 5. Cyriaco Episcopo. In scriptis uestris uos magnopere requiem quesisse narratis, sed per hoc ad pastoralem sollicitudinem uos congrue uenisse ostenditis, quia, sicut locus regiminis desiderantibus negandus est, ita fugientibus offerendus. Et sicut scriptum est: Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui uocatur a Domino tamquam Aaron, et rursus idem egregius Predicator dicit: Si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt: et pro omnibus Christus mortuus est, superest ut qui uiuunt non iamsibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit , '“ et pastori sanctae dicitur ecclesiae: „Simon Iohannisamas me? Pasce oues meas.“ Ex quibus uerbis colligitur, quia si is, qui ualet, omnipotentis Dei oues pascererennuit, ostendit se pastorem summum minime amare. Si enim unigenitus Patris pro explenda utilitate omnium de secreto Patris ad publicum nostrum egressus est, nosquid dicturi sumus, si secretum nostrum preponimus utilitati proximorum?

§. 1. Quies itaque nobis et ex corde appetenda est, et tamen pro multorum lucro aliquando postponenda. Nam, sicut toto desiderio debemus occupationemfugere, ita si desit qui predicet, occupationis onus libentinecesse est humero subire. Quod ex duorum prophetarum opere docemur, quorum unus predicationis offitium uitare conatus est, et alter appetiit. Nam mittenti se Domino Ieremias respondit, dicens: A, a, a, Domine Deus, nescio loqui, quia puer ego sum. Et cum omnipotensDeus personam ad predicandum quereret, dicens:, , Quem mittam, et quis ibit nobis?“ ultro se Ysaias obtulit, dicens: „Ecce ego, mitte me.“ En ab utrisque exteriusdiuersa uox prodiit, sed non a diuerso fonte dilectionisemanauit. Duo quippe sunt precepta karitatis, amorDei et proximi. Per actiuam igitur uitam prodesse proximis cupiens Ysaias offitium predicationis appetit. Percontemplatiuam uero Ieremias amori conditoris sed uleinherere desiderans, ne mitti ad predicandum debeat, contradicit. Quod laudabiliter ergo unus appetiit, hoc laudabiliter alter expauit; iste, ne tacitae contemplationis lucra loquendo perderet, ille, ne dampna studiosi operis tacendo sentiret. Sed hoc in utrisque est subtiliter intuendum, quia et is, qui recusauit, plene non restitit, et is, qui mitti uoluit, ante se per altaris calculum purgatum uidit, ne aut non purgatus adire quisque sacra misteria audeat, autquem superna gratia eligit sub humilitatis specie superbe contradicat.

Idem in Moralibus [lib. XXXV. c. 13. ad c. 42. Iob.] Sciendum est summopere, quod obedientia aliquando, si de suo aliquid habuerit, nulla est ; aliquando, side suo aliquid non habuerit, minima. Nam cum huius mundi successus precipitur, cum locus superior inperatur, is, qui ad percipienda hec obedit, obedientiae sibi uirtutem euacuat, si ad hec ex proprio anhelat. Neque enim se sub obedientia dirigit qui ad percipienda huiusuitae prospera libidini propriae ambicionis seruit. Rursum, cum mundi despectus precipitur, cum probra adipisci et contumeliae iubentur, nisi ex semet ipso animusappetats, obedientia sibi meritum minuit, qui ad ea, que in hac uita sunt despecta, inuitus nolensque descendit.

Et paulo superius : §. 1. Obedientia uictimis iure preponitur, quia per uictimas aliena caro, per obedientiam uerouoluntas propria mactatur Quo contra ariolandi peccatum inobedientia esse monstratur. Ex aduersoergo melius ostenditur quid de eius laude sentiatur. Si enim „ quasi peccatum ariolandi est repugnare, et quasiscelus ydolatriae, nolle adquiescere, “ sola est, que fideimeritum possidet obedientia sine qua quisque infidelisesse conuincitur, etiamsi fidelis esse uideatur.

Item Augustinus Qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Exponere uoluit quid sit episcopatus, quia nomen est operis, non honoris. Grecum est enim, atque inde ductum uocabulum, quod ille, qui preficitur, illis, quibus preficitur, superintendit, curam eorum scilicet gerens; skopos quippe intentio est. Ergo episcopos, si uelimus, latine superintendentes possumus dicere, ut intelligat non se esse episcopum qui preesse dilexerit, non prodesse. Itaque a studio cognoscendae ueritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium. Locus uero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur atque administretur, ut decet, tamen indecenter appetitur. Quamobrem otium sanctum querit karitas ueritatis, negotium iustum suscipit necessitas karitatis, quam sarcinam si nullus inponit, percipiendae atque intuendae uacandum est ueritati; si autem inponitur, suscipienda estpropter necessitatem karitatis. Sed nec sic omnimodoueritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suauitas, et obprimatur iusta necessitas.

Item Petrus. Oportet eum, qui docet et instruit animas rudes, esse talem, ut pro ingenio discentium semet ipsumpossit aptare, et uerbi ordinem pro audientis capacitate dirigere. Debet ergo adprime esse eruditus et doctus, inreprehensibilis, maturus, pauidus, sicut ipsi probastisfore Clementem hunc post me.

Item eiusdem. Clemens tamquam omnibus preesse uolueris singulos, prout potueris, iuua, et singulos releua, qui et singulorum onus ac sollicitudinem portas.

Item Ieronimus [ad Titum, c. i.] Qui uos spernit me spernit. Ex quo manifestum est, quod, qui Apostoli lege contempta ecclesiasticum gradum non meritis uoluerint alicuius deferre, sed gratiae, contra Christum facere, qui qualis in ecclesia presbiter constituendus sit per Apostolum suum in sequentibus executus est.

Item Ieronimus in libro Leuitici. Licet ergo Dominus de constituendo principe precepisset, et Dominus elegisset, tamen conuocatur et sinagoga. Requiritur enim in ordinando sacerdote et populi presentia, ut sciant omnes et certi sint, quia qui prestantior est ex omni populo, qui doctior, qui sanctior, qui in omni uirtute eminentior, ille eligitur ad sacerdotium, et hoc astante populo, ne qua postmodum retractatio cui-quam, ne quis scrupulus resideret. Hoc autem est, quod et Apostolus precipit in ordinatione sacerdotis, dicens: Oportet autem illum et testimonium habere bonum ab his, qui foris sunt. Ego tamen et amplius aliquid uideo in eo, quod dicit: , , quia conuocauit Moyses omnem sinagogam, " hoc sit, colligere omnes animi uires et inunum congregare uirtutes, ut cum sermo de sacerdotalibus habetur sacramentis, uigilent omnes animi uirtutes, et intentae sint, nichil & in eis sapientiae, nichil scientiae, nichil desit industriae, sed adsit omnis multitudo sensuum, adsit omnis congregatio sanctarum cogitationum, ut quid sit pontifex, quid unctio, quid indumenta eius, conferens intra sacrarium cordis sui possit aduertere.

Item ex libro Numerorum. Si ergo tantus ille ac talis Moyses non permittit iudicio suo de eligendo populi principe, de constituendo successore, quis erit qui audeat, uel ex plebe, que sepe clamoribus ad gratiam aut ad precium fortasse excitatamoueri solet, uel ex ipsis etiam sacerdotibus quis erit, quise ydoneum ad hoc iudicet, nisi si cui oranti et petenti aDomino reueletur? Sicut et Deus dicit ad Moysen:, , Assume ad temetipsum Iesum filium Naue, hominemqui habet Spiritum Dei in semetipso, et inpones manustuas super eum, et statues eum coram Eleazaro sacerdote et precepta dato ei in conspectu totius sinagogae, etprecipe de ipso coram eis, et dabis claritatem tuam superillum, ut audiant illum filii Israel." Audis euidenter ordinationem principis populi tam manifeste descriptam, utpene expositione non egeat. Nulla hic populi adclamatio, nulla consanguinitatis ratio, nulla propinquitatis habita contemplatio est. Propinquis agrorum et prediorum relinquatur hereditas. Gubernatio populi illi tradatur, quemDeus elegerit, homini scilicet tali, qui habet (sicut scriptum audistis) in semetipso spiritum Dei, et precepta Dei inconspectu eius sunt, et qui Moysi ualde notus et familiarissit, id est in quo sit claritas legis et scientia, ut possinteum audire filii Israel.

Item Gregorius ciuibus Neapolim , [lib. VIII. ep. 40.] Nec nouum, nec reprehensibile est in eligendo episcopo populi se uota in duas partes diuidere, sed graue est quandom huiusmodi causis non ex iudicio, sed ex solo fauore uenit electio.

Oum autem gubernatio populi ei tradi iubetur, quem Deus eligit, datur intelligi, quod aliquando quibusdam traditur, quos Deus non elegit®.

Unde Ieronimus :

Audacter fortasse aliquid dicimus, tamen quod scriptum est dicimus. Non semper princeps populi etiudex ecclesiae per Dei arbitrium datur, sed prout meritanostra deposcunt. Si mali sunt actus nostri et operamurmaligna in conspectu Dei, dantur nobis principessecundum cor nostrum. Et hoc tibi de scripturisprobabo. Audi namque quid dicat Dominus: „Fe-cerunt sibi regem, et non per me; principem, et non perconsilium meum." Et hoc dictum uidetur de Saule illo, quem utique ipse Dominus elegerat, et regem fieri ius-serat. Sed quoniam non secundum Dei uoluntatem, sedsecundum peccatoris populi meritum fuerat electus, negateum cum sua uoluntate uel consilio constitutum. Taleergo aliquid intelligamus etiam in ecclesiis fieri, quodpro meritiss, aut in uerbo aut in opere potens a Deotribuitur rector ecclesiae, aut si malignum faciat populus inconspectu Domini, talis ecclesiae iudex datur, sub quofamem et sitim populus patiatur, non famem panis, nequesitim aquae, sed famem audiendi uerbum Dei.

Item Augustinus [tractatu XLVI. ad c. 10. loannis]. Sunt quidam in ecclesia prepositi, de quibus apostolus Paulus dicit: „Sua querentes, non que Iesu Christi."Quid est: „sua querentes?" non Christum gratis diligentes, non Deum propter Deum querentes, temporalia commoda consequentes, lucris inhiantes, honores abhominibus appetentes. Hec quando amantur a preposito, et propter hoc seruitur Deo, quisque talis est, mercena-narius est, inter filios se non conputet.

Non ergo qui preficiuntur semper ceteris meliores intelligantur.

Unde leronimus [ad Titum, c. 1.]:

Illud inferendum est aduersus eos, qui de episcopatu intumescunt, et putant, se non dispensationem Christi, sed inperium consecutos, quia non statim omnibus his meliores sint, quicumque episcopi non fuerint ordinati, et exeo, quod ipsi electi sunt, se magis existiment conprobatos; si autem peccata filiorum ab episcopatu iustum prohibent quanto magis se unusquisque considerans, et sciens, quia potentes potenter tormenta patientur, retrahet se ab hoc, non tam honore quam onere, et aliorum locum, qui magis digni sunt, non ambiget occupare.

Item eiusdem [ad Titum, c. 2.] Qualis enim edificatio erit discipuli, si intelligat se esse maiorem magistro? Unde non solum episcopi, presbiteri et diacones magnopere debent prouidere, ut cunctum populum, cui president, conuersatione et sermon epreeant, uerum etiam inferior gradus, exorcistae, lectores, editui, acoliti, et omnes omnino, qui domuiDei deseruiunt, quia uehementer ecclesiam Christi destruit meliores laicos esse quam clericos.

Idem [ad Titum, c. i.] Vereor, quomodo regina austri, ueniens a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, iudicatura est homines sui temporis, et uiri Niniuitae acta penitentia ad predicationem Ionae condempnabunt eos, qui maiorem etiamIona salvatorem contempserunt, sic plurimi in populis episcopos iudicent subtrahentes se ab ecclesiastico gradu, et ea, que episcopo conueniunt, non exercentes.

Item Ambrosius in increpatione ad populum, [serm. 83.] Quid autem ego uos arguo, cum possitis uno sermone me conuincere? conuincor enim, cum in hac parte clericos uobis magis uideo negligentes. Quomodo enim possum corrigere filios, cum fratres emendare non possim? aut qua fiducia succenseam laicis, cum a consortibus pudoris uerecundia conticescam? Ego autem, fratres, non de omnibus loquor, sunt certe qui deuoti sunt, sunt et alii negligentes. Ego autem neminem nomino: conscientia sua unumquemque conueniat.

Item Beda super Mattheum. Nec sufficere ad salutem nobis arbitremur, si turbisnegligentium uel quorumlibet indoctorum fide uel actibusadequemur, quibus sacris litteris unica est credendipariter et uiuendi regula prescripta.

Ne ergo, ut supra dictum est, tales sui offitii successores sibi aliquis quereret, prohibentur episcopi alterum prose successorem sibi statuere, ac designatis nominibus in locumsuum alium subrogare'.

Quod autem amicorum patrocinia in aliquorum electione conualescere non debeant, auctoritate B. Gregorii Papae probatur, qui in tertio libro Registris, [Indict. 11. ep. 22.] scribit Antonio Subdiacono, dicens :

Illud quidem pre omnibus curae tibi sit, ut in hac electione nec datio quibuscumque modis interueniat premiorum, nec quarumlibet personarum patrocinia conualescant. Nam si quorumdam patrocinio quisquam fuerit electus, uoluntatibus eorum, cum fuerit ordinatus, reuerentia exigente obedire conpellitur, sicque fit, ut res illius minuantur ecclesiae, et ordo ecclesiasticus non seruetur. Talem ergote admonente debent personam eligere que nullius incongruae uoluntati deseruiat, sed uita et moribus decorata tanto ordine ualeat digna inueniri.

Idem ad Clerum Mediolanensem, [lib. II. Indict. 11. ep. 29.] Dilectissimi filii, offitii nostri censura conmoniti suademus, ut in suscipiendi antistitis causa nullus uestrum neglecta utilitate conmuni suo lucro prospiciat, ne, siquisquam propria commoda appetit, friuola est imatione fallatur, quia nec libero iudicio preferendam sibi personam examinat mens, quam cupiditas ligat. Pensantes ergoque cunctis expediunt, ei, quem uobis diuina gratia pretulerit, integerrimam semper in omnibus obedientiam prebete. Iudicari namque a uobis ultra non debet semel prelatus, sed tanto nunc subtiliter iudicandus est, quanto postmodum iudicandus non est.

Quod autem symoniacus habendus non sit qui post electionem pro indempnitate ecclesiae iuramentum prestitit, facile probatur. Aliud est enim ante electionem iuramentum facere, uel se facturum pacisci ad hoc, ut eligatur: aliud est nulla precedenti conuentione post electionem huiuscemodi iuramentum offerre. Illud ab offitio tamquam munus inpensum deicit: hoc autem consecrando nullum inpedimentum generat. De priori casu scribit Pelagius Clero Catinensi:

Talia quidem iamdudum ad fratrem et coepiscopum nostrum Eucarpum de uisitatione Catinensis ecclesiae scripta direximus, ut in eis iudicium nostrum potuissetis agnoscere. Verumtamen, quia quosdam ibi non sana intentione, sedprauis studiis dissensiones suscitare uestra etiam relatione cognouimus, qui scientes se ad episcopatum nec etate, nec scientia, nec uitae meritis posse perduci, ad hoc tantummodo inquietare ecclesiam uolunt, ut sibi de his, que exipsa presumpta sunt, inpunitatem futurus promittat episcopus, et fiat rapinae securitas, episcopatus ambicio: hecetiam uos duximus conmonendos, ut decretum in Elpidium diaconum factum, et subscriptum ab omnibus, quos uestra relatio designauit, ad nos cum predicti uisitatoris epistola, et cum eodem diacono maturetis Deo propitiante perducere. Et post pauca: Cum hic filius noster, uir magnificus, Leo pretor uenisset, retulit nobis de singulis, que illic mota sunt, et quomodo prope uota totius ciuitatisin Elpidio diacone concordarent. Unde, quia de memoratiuiri testimonio dubitare omnino non possumus, idcirco, Elpidium sicut dictum est, diaconem ad nos facite properare, nec expectetis ulterius, ut ammonitio ad eum debeat nostra destinari. Quem tamen per uestram dilectionempresenti iussione specialiter ammonemus, ne cui sealiquid dare uel daturum esse promittat, sed neque de ecclesiasticis preteritis causis aliquam securitatem cuiquamfacere audeat siue promittere, aut quasi factus episcopusea, aue direpta sunt &, permanere libere patiatur, sciens, quod si tale aliquid fecerit uel fecit, nec a nobis omninopermittitur ipsa ualere promissio, et cum iudicii nostri, quod de ipso habuimus, aampno pastoralis consecrationisordinem promereri non poterit.

De secundo Uero casu in gestis Urbani II. legitur :

Artaldus Arelatensis episcopus, Narbonensis ecclesiae suffraganeus, Romam consecrandus ad dominum Papam Urbanum uenit; suus quippe archiepiscopus eum consecrarenolebat, quoniam post electionem suam propter bona ecclesiae conseruanda canonicis iurauit. Consecratus itaque est a domino Papa Urbano, ante purgatus huiusmodi iuramento: "De iuramento, quod canonicis feci nostrae ecclesiae post electionem, nullam conuentionem ante ut eligererfeci. Narbonensis uero archiepiscopus nullius preter idcriminis causa consecrationem nostram omisit, mesciente, neque michi criminis conscius sum, propter quod asacerdotio me repellat.“

Quod autem ante clericis tempus sententiae ab episcopo suo discedere non liceat, probatur auctoritate Simae i Papae, dicentis:

Nonne directa sunt uerba canonum: „Qui clericorum ab episcopo suo ante tempus sententiae pro dubia suspicione discesserit, manifestam in eum manere censuram?“

§. i. Lex enim ecclesiastica pontificem ab aliis accusatum prius, quam sub luce obiecta constiterint exigit non relinqui.

Sine litteris apostolici episcopus accusatus, et a sancta sede uocatus ad suam non reuertatur ecclesiam.

Unde Sixtus Papa [I.] ait [epist. II. c. 2.]:

Quilibet fratrum pulsatus, atque ab hac sancta sede uocatus, cum se nobis representauerit non prius reuertatur, quam hinc litteris apostolicis uel formatis plenitet instructus atque purgatus sit, si fuerit unde, et, postquamdomum reuersus fuerit, cognoscant uicini sui qualiter suam aliorumque causam hic finierit, quatinus illama bsque ulla ambiguitate nunciare et predicare omnibus possit. Ab hac enim sancta sede a sanctis apostolis tueri, defendi et liberari episcopi iussi sunt, sicut eorumdispositione ordinante Domino primitus constituti sunt, sic huius sanctae sedis (cuius dispositioni eorum causas et iudicia seruauerunt) protectione futuris temporibus sint ab omnibus peruersitatibus semper liberi. Unde culpantur hii, qui circa fratres aliter egerint, quam huius sedis rectoribus placere cognouerint.

Quod ordinatio, que ab excommunicatis celebratur, nullas omnino uires obtineat, nec etiam consecratio appellanda sit, testatur Gregorius [lib. III. epist. 20.] dicens :

Nos consecrationem nullo modo dicere possumus, queab excommunicatis hominibus est celebrata.

Excommunicati illicite manus inponunt, quia potestatem ordinandi non habent. Ubi autem illicita est manus inpositio, uulnus infigitur. Unde reiterari necesse est quodminime probatur esse collatum.]

Unde Damasus Papa epist. IV. ait: Per illicitam manus inpositionem uulneratum caput illi, qui uidebantur aliquid accepisse, habebant, et ubi uulnus infixum est, necesse est medicinam adhibere, qua infixasanetur macula, id est, reiterari necesse est quod legitimeactum aut collatum minime probatur, si perfectum essedebebit. Nam quomodo honorem possit retinere qui abillo acceperit, qui potestatem dare legitime non habuit, inuenire non possum.]

Sed excommunicati hic intelligendi sunt, qui in ipsa sua ordinatione penam excommunicationis contraxerunt, quinumquam in numero catholicorum fuerunt. Ceterum, qui inter catholicos prius deputati sunt, si postea excommunicationis sententia notati fuerint, ordinationes tamen eorum ab ecclesia misericorditer tollerantur.

Unde Urbanus II. scribit, dicens :

Ab excommunicatis quondam tamen catholicis episcopis ordinatos, si quidem non symoniace ordines ipsos acceperunt, et si ipsos episcopos symoniacos non fuisse constiterit, ad hoc, si eorum religiosior uita et doctrinae prerogatiua uisa fuerit promereri, penitentia indicta, quam congruam duxeris, in ipsis, quos acceperunt, ordinibus permanere permittas. Ad superiores autem conscenderenon concedimus, nisi necessitas et utilitas maxima flagitauerit, et ipsorum sancta conuersatio promeruerit.

Sed et illud Gregorii de nominatim excommunicatis intelligitur, quorum ordinationes sunt irritae, si eorum dampnatio non erat ordinandis incognita.

Unde idem Urbanus ait [in Sinodo Placentina, cap. 9. et sequentibus]:

Ordinationes, que ab heresiarchis factae sunt nominatim excommunicatis, et ab eis, qui catholicorum adhuc uiuentium episcoporum sedes inuaserunt, irritas esse iudicamus, nisi probare ualuerint, se, cum ordinarentur, eosnescisse dampnatos.

§. 1. Qui uero ab episcopis quondam quidem catholice ordinatis, sed in scismate a Romana ecclesia separatis consecrati sunt, eos, nimirum cumad ecclesiae unitatem redierint, seruatis propriis ordinibus misericorditer suscipi iubemus, si uita et scientia eosconmendat.

§. 2. Amodo uero quicumque a predictiss cismaticis sanctae Romanae ecclesiae aduersariis seordinari permiserit, nullatenus hac uenia dignus habeatur.

§. 3. Quamuis autem misericordiae intuitu magnaque necessitate cogente hanc in sacris ordinibus dispensationem constituerimus, nullum tamen preiudicium sacris canonibus fieri uolumus, sed obtineant proprium robur, et cessante necessitate illud quoque cesset, quod factum est pro necessitate. Ubi enim multorum strages iacet, subtrahendum est aliquid seueritati

Electio quoque, nisi a catholicis facta fuerit , irrita esse probatur.

Unde Gregorius scribit Mediolanensibus, [lib. VIII. epist. 65.]:

Nos in hominem, qui non a catholicis eligitur, nulla prebemus ratione consensum, nec, si alicuius usurpatione factum fuerit, in locum uel ordinem illum sacerdotis suscipimus.

Quod autem episcopus uel quilibet superiorum clericos alterius sine propriis litteris ordinare non debeat, Calix-tus Papa scribit, [ep. II. ad Episcopos Galliae, ] dicens:

Nullus alterius terminos usurpet, nec alterius parrochianum iudicare, uel ordinare aut excommunicare presumat, quia talis iudicatio, uel ordinatio, aut excommunicatio uel dampnatio nec rata erit, nec uires ullas habebit, quoniam nullus alterius iudicis, nisi sui, sententia tenebitur aut dampnabitur. Unde et Dominus in Euangelio, loquitur dicens: Ne transgrediaris terminos antiquos, quos posuerunt patres tui.

Unde Urbanus Papa: Placuit, ut deinceps nulli sacerdotum liceat quemlibet conmissum alteri sacerdoti recipere ad penitentiam sine eius consensu, cui prius se conmisit, nisi per ignorantiam illius, cui penitens prius confessus est. Qui uero contrahec statuta facere presumpserit, gradus sui periculo sub-iacebit.]

Idem [Calixtus epist. II.] Nullus primas, nullus metropolitanus, nullusque reliquorum episcoporum alterius adeat ciuitatem, aut adpossessionem accedat, que ad eum non pertinet, et alteriusepiscopi parrochiam , super eius dispositionem, nisi uocatus ab eo, cuius iuris esse cognoscitur s, utquicquam ibi disponat, uel ordinet, aut iudicet, si sui gradus honore potiri uoluerit. Sin aliter presumpserit, dampna-bitur, et non solum ille, sed cooperantes et consentientes ei, quia sicut ordinatio, ita eis et iudicatio etaliarum rerum dispositio prohibetur. Nam qui ordinarenon poterit quo modo iudicabit? nullatenus proculdubioiudicabit aut iudicare poterit.

Item ex Concilio Nannetensi, c. i. In dominicis uel festis diebus presbiteri ante, quam missas celebrent, plebem interrogent, si alterius parrochianusin ecclesia sit, qui proprio contempto presbitero ibi missamuelit audire. Quem si inuenerint, statim ab ecclesia abi-ciant, et ad suam parrochiam redire conpellant.]

Item ex eodem Concilio Nannetensi, c. 2. Nullus presbiter aut diaconus alterius plebanum (nisi in itinere fuerit, uel placitum ibi habuerit) ad missamrecipere audeat.]

Item ex Concilio Antio ceno, [c. 13.] Nullum episcopum audere debere ex alia prouincia ad aliam transitum facere, et ordinare aliquos in ecclesiis aut proferre ad sacrum ministerium. Nec ab aliis illuc tranatur episcopus, nisi forte per litteras rogatus abierit non solum a metropolitano, sed ab his, qui cum eo sunt, omnibus ipsius prouinciae episcopis. Quod si nullo inuitante inordinate superueniat, et aliquos uel ordinare presumpserit, uel quoslibet illi ecclesiae conpetentes, qui ad se minime pertinent, usurpare temptauerit, uacua quidem et inania erunt omnia, que gesserit, ipse uero huius indisciplinati ausus et irrationabilis cepti dignas causas exendat, tamquam depositus a sancta Sinodo et propter uiuscemodi presumptionem iam dampnatus .

Item ex eodem , [c. 22.] Episcopum non debere irruere in alienam 'ciuitatem, que illi probatur non esse subiecta, neque in regionem, que ad eius curam minime noscitur pertinere, ad aliquid ordinandum, neque presbiteros aut diaconos constituere adalios episcopos pertinentes, nisi forte cum uoluntate ettestimonio propriae regionis episcopi. Quod si quis-iam horum tale facere uoluerit, irrita quidem erituiusmodi ordinatio, et que malef usurpauerit a Sinodo arguantur. Nam siff ordinare non potuerit, nullatenus adalios pertinentem iudicare presumat.

Item ex Sinodo Constantinopolitana [I., c. 2.] Episcopi, qui extra diocesim sunt, ad ecclesias, que extra terminos eorum sunt, non accedant, neque confundant et permisceant ecclesias. Secundum regulas constitutas Alexandriae quidem episcopi ea, que sunt in Egipto, tantum gubernent; orientis autem episcopi solius orientis curam gerant, seruatis honoribus primatus ecclesiae Antiocenae, qui in regulis Nicenae sinodi continentur. Sed et Asianae diocesis episcopi ea, que sunt in Asiaet que ad Asianam tantummodo diocesim pertinent, gubernent. Ponti autem episcopi Pontiae tantum diocesis habeant curam. Traciae uero ipsius tantummodo Traciae.

Item. Non inuitati episcopi ultra diocesim accedere non debent super ordinandis aliquibus, uel quibuscumque disponendis ecclesiasticis causis, seruata regula, que supra scripta de unaquaque diocesi est. Manifestum est namque, quod per singulas quasque prouincias prouincialis sinodusamministrare et gubernare omnia debeat, secundum ea, quesunt in Nicena Sinodo diffinita.

His auctoritatibus prohibentur quilibet episcopi clericos alterius ordinare. Sed queritur, si contingateos aliquibus sacros ordines distribuere, an ordinati ab episcopis suis in propriis ordinibus recipi possint.

De his ita scribit Urbanus Papa Hugoni, Lugdunensi Archiepiscopo :

Lugdunensis parrochiae clericos, quos contra statuta canonum ab alterius parrochiae episcopis ordinatos litterarum tuarum significatione monstrasti, cum graduum suorumhonore recipere prudentia religionis tuae poterit, si eos aliascanonice et sine prauitate aliqua ordinatos constiterit, sitamen eorum uitam probabilem id indulgentiae perspexeris promereri. Legimus quippe, S. Epiphanium episcopum ex diocesi S. Iohannis Crisostomi quosdam clericos ordinasse, quod sanctus uir omnino non fecisset, si eis detrimentum fore perpenderet. Quos igitur recipiendos moderatio tua arbitrata fuerit, iniuncta satisfactionis gratia propter ecclesiam, quam offenderunt, cognita penitentia, miserationis intuitu in suo quoque honore recipies, salua in omnibus sanctorum canonum disciplina.

Quod archiepiscopus clericos sui suffraganei illo inconsulto dampnare ualeat uel absoluere, sic uidetur posse probari. Sicut totius episcopatus ecclesiae in potestate sunt episcopi, sic etecclesiae totius arcliiepiscopatus ad diocesim pertinent archiepiscopi. Vocantur enim episcopi a metropolitano in partem sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. Sic quippe uices suas eis inpertit, ut potestatem suam sibi non adimat. Unde et sineeius consilio nichil eis agere licet, sicut in Concilio MartiniPapae legitur [c. 4.] :

Per singulas prouincias oportet episcopos cognoscere metropolitanum suum, et ipsum primatus curam suscipere, nichil autem agere reliquos episcopos pretereum, secundum quod antiquitus a patribus nostris constitutum continetur in canone. Propter quod et metropo-politanus nichil presumptiue assumat absque consilioceterorum.

Item ex Concilio Antio ceno, [c. 9.] Per singulas prouincias episcopos singulos scire oportet, episcopum metropolitanum, qui preest, curam et sollicitudinem totius prouinciae suscepisse. Propter quod admetropolitanam ciuitatem ab his, qui causas habent, concurratur. Quapropter placuit eum et honore precellere, et nichil ultra sine ipso reliquos episcopos agere secundumantiquum Patrum nostrorum canonem, nisi hoc tantum, quod uniuscuiusque ecclesiae per suam diocesim conpetit.Unumquemque enim episcopum oportet habere suae diocesis potestatem, ut regat et gubernet secundum con-petentem singulis reuerentiam, et prouidentiam gerat omnisregionis, que sub ipsius est ciuitate, ita ut etiam ordinare ei presbiteros et diaconos probabili iudicio liceat, etde singulis ipsius regionis causis cum moderatione etpondere disceptare. Ultra autem nichil agere permittitur citra metropolitani episcopi conscientiam, nec metropo-litanus sine ceterorum aliquid gerat consilio sacerdotum.

Nisi forte episcopi yconomos in ecclesia sua ordinare contempserint.

Unde in VII. Sinodo [c. ii.J legitur :

Cum simus debitores omnes sacras regulas custodire, et eam, que dicit in unaquaque ecclesia yconomos essedebere, modis omnibus inuiolabilem conseruare debemus. Et si quidem unusquisque metropolitanus in suaecclesia constituerit yconomum, bene utique. Sinautem, exauctoritate propria Constantinopoleos episcopislicentia est preponendi yconomos in eius ecclesia. Similiter et metropolitanis, si episcopi, qui sub eis sunt, nonsategerint yconomos statuere m suis ecclesiis Id ipsumautem seruandum est etiam in monasteriis.

Probatur illud idem exemplo Apostoli, qui fornicat orem Corinthium satanae inpenitentem tradidit, postea penitentem ecclesiae reconciliauit , hoc tantum scribens Corinthiis in prima et secunda epistola, ut excommunicato non communicarent, et reconciliato socia karitate copularentur. Sed contra probatur auctoritate multorum.

Ait enim Iginus Papa, [epist. I. c. 2.J:

Saluo in omnibus Romanae ecclesiae priuilegio nullus metropolitanus absque ceterorum omnium conprouincialiumepiscoporum instantia aliquorum audiat causas eorum, quia irritae erunt aliter actae, quam in conspectu omniumeorum uentilatae, et ipse, si fecerit, coherceatur a fratribus.

Item Anicius Papa [Episcopis Galliae, c. i.] Archiepiscopus nichil de episcoporum causis autaliis communibus causis iuxta statuta apostolorum absquecunctorum illorum agat consilio, nec illi assumant, nisiquantum ad suas pertinet parrochias, sine suo consensu, quoniam tali gaudet concordia Altissimus, et gloriatur inmembris suis.

Idem [in eadem epist. c. 3.] Si autem aliquis metropolitanorum inflatus fuerit, etsine omnium conprouincialium presentia uel consilioepiscoporum aut causas eorum, aut alias causas (nisieas tantum, que ad propriam suam pertinent parrochiam) agere, aut eos grauare uoluerit, ab omnibus districte corrigatur, ne talia deinceps presumere audeat. Si uero incorrigibilis eisque inobediens apparuerit, ad hanc apostolicam sedem, cui omnia episcoporum iuditia referri precepta sunt, eius contumacia referatur, ut uindicta de eo fiat, et ceteri timorem habeant.

Item Calix tus Papa [Episcopis Galliae, epist. II. c. 3.] Nullus primas, nullus metropolitanus diocesiani ecclesiam uel parrochiam, aut aliquem deeius parrochia presumat excommunicare uel iudicare, aliquidue agere absque eius consilio uel iudicio;sed hoc obseruet, quod ab apostolis, ac patribus etdecessoribus nostris est statutum, et a nobis confirmatum; id est: si quis metropolitanus episcopus (nisi quod adsuam solummodo propriam pertinet parrochiam) sine consilio et uoluntate omnium conprouincialium episcoporumextra aliquid agere temptauerit, gradus sui periculosubiacebit, et quod egerit irritum erit et uacuum. Sedquicquid de conprouincialium episcoporum s causis, eorumque ecclesiarum, et clericorum, atque seculariumnecessitatibus agere aut disponere necesse fuerit, hoc cumomnium i consensu conprouincialium agatur pontificum, non aliquo dominationis fastu, sed humillima etconcordi administratione, sicut Dominus ait: „Non ueniministrari, sed ministrare, “ et alibi: „Qui maior estuestrum erit minister uester.“ Similiter et ipsi conpro-uinciales episcopi cuncta cum eius consilio (nisi quantum ad proprias pertinet parrochias) agant iuxta sanctorumconstituta Patrum, ut uno animo, uno ore concorditersancta glorificetur Trinitas in secula.

Item Nicolaus Rodulfo, Bituricensi Archiepiscopo. Conquestus est apostolatui nostro frater noster Sige-bodus archiepiscopus Narbonensis, quod clericos suos eo inuito ad iudicium tuum uenire conpellas, et de rebus adecclesiam suam pertinentibus eo inconsulto quasi iure patri-archatus tui disponas, cum hoc nec antiquitas (cui Patressanxere reuerentiam) habeat, et auctoritas sacrorumcanonum penitus interdicat, nisi forte pro causis, queapud se terminari non possunt, ad te quasi ad patriarcham suum prouocauerint per appellationes, uel si episcopus suus decesserit, res ecclesiae suae tuo iudicio dispensare uoluerint. Primates enim uel patriarchasnichil priuilegii habere pre ceteris episcopis, nisi quantumsacri canones concedunt et prisca consuetudo illis antiquitus contulit, diffinimus, ita ut secundum Nicenas regulassua priuilegia seruentur ecclesiis , preterquam si apostolica sedes aliquam ecclesiam uel rectorem ipsius quolibetspeciali priuilegio decreuerit honorare.

Item Beda super Apocalips in: „Et angelo ecclesiae Ephesi scrjibe. Episcopo scribit, de cuius manu peccata requirit subditorum, nec sine eius consilio subditos iudicare debeat.

Sola enim Romana ecclesia sua auctoritate ualet de omnibus iudicare; de ea uero nulli iudicare permittitur.

Unde Nicolaus Papa [ad Michaelem Inperatorem in epistola, cuius initium: "Proposueramus“

Patet profecto sedis apostolicae (cuius auctoritate maius non est) iudicium a nemine fore retractandum, neque cuiquam de eius liceat iudicare iudicio, iuxtaquod Innocentius Papa Rufo et ceteris episcopis perThessaliam constitutis scribens ait: „Nemo umquam apostolice culmini (de cuius iudicio non licet retractari manusobuias audacter intulit, nemo in hoc rebellis extitit, nisi quide se uoluit iudicari , “ et B. Papa Gelasius: „Necde eius (id est Romanae ecclesiae) canones umquampreceperunt iudicari iudicio, sententiam que illius constituerunt non oportere dissolui, cuius potius sequendadecreta mandauerunt.“

Item Anastasius Patriarcha Felici Papae [II.]. Fuit semper uestrae apostolicae sedis licentia iniuste dampnatos uel excommunicatos potestatiue suaauctoritate restituere, et sua eis omnia reddere, et illos, quieos condempnauerunt aut excommunicauerunt, apostolico punire priuilegio, sicut etiam nostris et anterioribus nouimus factum temporibus.

Item [ibidem paulo inferius]. Antiquis regulis censitum est, ut quicquid (quamuis in remotis aut in longinquo positis prouinciis) supereorum querelis aut accusationibus ageretur, non priustractandum uel accipiendum esset, quam ad notitiam almaesedis uestrae esset deductum, ut huius auctoritate, iuxta quod fuisset pronunciatio infirmaretur autfirmaretur.

Item Innocentius Papa Nemo iudicabit primam sedem, iustitiam temperare desiderantem. Neque enim ab augusto, neque ab omni clero, neque a regibus, neque a populo iudex iudicabitur.

Item Symacus Aliorum hominum causas Deus uoluit terminare per homines, sedis istius presulem suo sine questione reseruauit arbitrio. Voluit B. Petri apostolisuccessores celo tantum debere innocentiam, et subtilissimi discussoris indagini inuiolatam habere conscientiam. Nolite existimare eas animas inquisitoris s non habere formidinem, quas Deus pre ceteris suo reseruauit examini. Non habet apud illum reus de allegationis nitore subsidium, quando ipsorum factorum utiturteste quo iudice. Dicas forsitan, talis erit conditioanimarum omnium in illa disceptatione; replicabo, uni dictum: Tu es Petrus, et super hanc petram edifi-cabo ecclesiam meam, et quecumque solueris superterram erunt soluta et in celis. Et rursus sanctorumuoce, pontificum dignitatem sedis eius factam toto orbeuenerabilem, dum illi quicquid fidelium est ubique submittitur, dum totius corporis caput esse designatur. De hacmihi per Prophetam dictum uidetur: , , Si hec humiliatur, ad cuius fugietis auxilium? et ubi relinquetis gloriam uestram?

Item Anteros Papa [ad Episcopos prouinciarum Beticae et Toletanae] Facta subditorum iudicantur a nobis: nostra uero a Domino iudicantur.

§. i. Deteriores sunt qui uitam moresque bonorum corrumpunt his, qui substantias aliorum prediaque diripiunt.

Item Gelasius [ad Faustum legatum ]. Ipsi sunt canones, qui appellationes totius ecclesiae ad huius sedis examen uoluerunt deferre. Abipsa uero numquam prorsus appellare debere sanxerunt, ac per hoc illam de tota ecclesia iudicare, ipsam adnullius conmeare iudicium, nec de eius umquam prece-perunt iudicari iudicio, sententiamque eius constitueruntnon oportere dissolui, cuius potius 'sequenda decretamandauerunt &.

Idem omnibus Episcopis. Cuncta per mundum nouit ecclesia, quod sacrosancta Romana ecclesia fas de omnibus habet iudicandi, neque cuiquam de eius liceat iudicare iudicio. Siquidem adillam de qualibet mundi parte appellandum est: ab illaautem nemo est appellare permissus.

§. i. Sed necilla preterimus, quod apostolica sedes sine ulla precedente Sinodo et soluendi quos sinodus iniquadampnauerat, et dampnandi, nulla existente Sinodo, quosoportuit habuerit facultatem, et hoc nimirum pro suo principatu, quem B. Petrus apostolus Domini uoceet tenuit semper et tenebit.

Idem Episcopis per Dardaniam constitutis. Cuncta per mundum nouit ecclesia, quoniam quorumlibet sententiis ligata pontificum sedes B. Petri apostoli ius habeat resoluendi, utpote que de omni ecclesia fashabeat iudicandi etc .

Item Sixtus Papa [II.] Ispaniorum Episcopis, [epist. II. cap. 4.] Fratres, quos timore terreno iniuste dampnastis, scitote a nobis iuste esse restitutos, quibus ex auctoritate omnia, que eis ablata sunt, integerrime reddi precipimus, si non uultis et uos et principes uestri a collegio nostro etmembris ecclesiae separari.

Item Stephanus Episcopus Walberto Patriarchae. Nunc uero iterato scribimus tibi, nolentes alicuius ecclesiae priuilegium infringere, licet apostolica prerogatiuapossimus de qualibet ecclesia clericum ordinare: desine iam cuiuspiam zelo Cumensis ecclesiae antistitem protelare, quia, si protelaueris et eum consecrare iam tociensmonitus non maturaueris, proculdubio consecratus abibit.

Item Nicolaus Papa Michaeli Inperatori [in epistola, cuius initium: "Proposueramus “]. Per principalem igitur beatorum Petri et Pauli, de qua supra exposuimus, potestatem et iushabemus non solum in monachos, uerum etiam inquoslibet clericos de quacumque diocesi, cum necesse fuerit, ad nos conuocare, atque ecclesiasticis exigentibus oportuni-tatibus inuitare.

Sed aliud est quod ex temeritate assumitur presumptionis, aliud quod ex necessitate geritur Jcaritatis. Cum suffraganei archiepiscoporum subditis suis ad malum fauere ceperint, atque circa eorum correctionem s negligentes extiterint, tunc licet metropolitanis preter illorum uoluntatem et ligandosdampnare, et reconciliandos absoluere. Cum uero episcopi zelodiuinae Jcaritatis accensi bonos uerbo et exemplo edificant , malorum- uicia aspera increpatione redarguunt, absquetalium consilio non licet metropolitanis in eorum parrochia aliquid agere uel disponere. Unde in fine capituli Martini Papae non simpliciter dictum est: „nichil agat, sed cum determinatione , , nichil presumptiue assumat absque eorum consilio, ut uicium presumptionis uideatur inprobatum , non offitium Jcaritatis. Sic et Apostolus , quia Corinthios uidit negligentes circa correctionem fornicatoris , sua auctoritateillum dampnanit. Iohannes uero, quia episcopum Ephesiorum uidit paratum ad corrigenda uicia subditorum, sine eius auctoritate illos corrigere noluit, sed illum tantum de eorum correctione admonuit.

De prima questione sic diffinitur in Concilio Ylerdensi , [cap. 3.]:

Si ex laicis quisquam a se factam basilicam consecrari desiderat, nequaquam eam sub monasterii specie, ubi congregatio non colligitur, a diocesiana lege audeat segregare.

Item ex Concilio Tolletano III. [c. 19.] Sic quidam contra omnem auctoritatem ecclesias, quas edificauerint, postulant consecrari, ut dotem, quam eidem ecclesiae contulerint, censeant ad episcopiordinationem non pertinere. Quod factum taliter in preterito corrigatur, ut et in futuro ne fiat prohibeatur, et omnia secundum constitutionem antiquam ad episcopi ordinationem et potestatem pertineant.

Item ex Concilio II. Cabillonensi. Decretum est ut omnes ecclesiae cum dotibus suis, et decimis, et omnibus suis, in episcopi potestate consistant, atque ad ordinationem suam semper pertineant.

Item Leo IV. [in epistola ad Episc. Britanniae, c. 2.] Regenda est unaqueque parrochia sub provisione ac tuitione episcopi per sacerdotes uel ceteros clericos, quosipse cum Dei timore preuiderit cui iure pertinere uidetur, et circuire, ut sibi necessarium uisum fuerit ecclesiasticautilitate cogente.

Item ex Concilio Antioceno , [c. 24.] Quecumque res ecclesiasticae sunt conuenit cum omni diligentia et bona fide, que Deo debetur, qui omniapreuidet et cuncta iudicat, gubernari et dispensaricum iudicio et potestate episcopi, cui totius plebis animaeuidentur esse conmissae.

Item ex Concilio Tolletano IV. [c. 32.] Nouerint conditores basilicarum, in rebus, quas eisdemecclesiis conferunt, nullam se potestatem habere, sediuxta canonum instituta sicut ecclesiam, ita et dotemeius ad ordinationem episcopi pertinere.

Item ex Concilio Aurelianensi [I. c. 17.] De his, que parrochiis in terris, uineis, mancipiis atque peculiis quicumque fideles obtulerint, antiquorum canonum statuta seruentur, ut in episcoporum potestate consistant. De his tamen, que altario accesserint, tertia pars fideliter episcopis deferatur.

Item ex eodem , [c. 16.] Antiquos canones relegentes priora statuta credimus renouanda, ut de his, que in altario oblationes fideliumconferuntur, medietatem sibi episcopus uendicet, et medietatem sibi dispensandam secundi gradus clerus accipiat tam de propriis prediis, quam de omni commoditate in episcoporum potestate durantibus.

Item ex Concilio Tolletano Relata est coram sancta Sinodo querimonia plebium, quod sint quidam episcopi nolentes ad predicandum uelad confirmandum suas per annum parrochias circuire, qui tamen exigunt, ut mansiones, quibus in profectione utidebuerant, alio precio redimant qui parare debent.Que duplex infamia, negligentiae et auaritiae sanctaeSinodo magno fuit horrori. Statuerunt itaque, ne quisultra exerceat id cupiditatis ingenium, et ut sollicitioressint episcopi de suis gregibus uisitandis.

Item ex Concilio Terraconensis [c. 8.] Decreuimus, ut antiquae consuetudinis ordo seruetur, et annuis uicibus ab episcopo dioceses uisitentur, et si quaforte basilica fuerit reperta destituta, ordinatori eiusreparari precipiatur, ab episcopis autem tertia pars ex omnibus" accipiatur sicuti antiqua traditione nouimus esse statutum.

Si autem episcopus inualitudine in-peditus dioceses suas per semetipsum uisitare non poterit , uisita-tionis offitium aliis conmittat.

Unde in Tollet ano Concilio IV. [c. 35.] legitur :

Episcopum per cunctas dioceses parrochiasque suas per singulos annos ire oportet, ut exquirat, quo unaquequebasilica in reparatione sui indigeat. Quod si ipse autlanguore detentus aut aliis occupationibus inplicatusadinplere nequiuerit, presbiteros probabiles autdiacones mittat, qui et redditus basilicarum, et reparationes, et uitam ministrantium inquirant.

Visitantes autem episcopi quid aclericis suis exquirere debeant, et quid eos docere, in Concilio Bracarensi /J. [cap. 1.] sic statutum legitur:

Placuit omnibus episcopis, ut per singulas ecclesias episcopi et per dioceses ambulantes primum discutiant clericos, quomodo ordinem baptismi teneant uel missarum, et qualiter quecumque offitia in ecclesiaperagant. Et si recte quidem inuenerint, Deo gratias; sin autem minime, docere debent ignaros, et hoc modis omnibus precipere, sicut antiqui canonesiubent, ut ante dies uiginti baptismi ad purgationemexorcismi cathecumini currant, in quibus uiginti diebusomnino cathecumini symbolum, quod est, , Credo in DeumPatrem omnipotentem/ specialiter doceantur. Postquam ergo hoc suos clericos discusserint uel docuerintepiscopi, alia die, conuocata plebe ipsius ecclesiae, doceantillos, ut errores fugiant ydolorum, uel diuersa crimina, idest homicidium, adulterium, periurium, falsum testimonium et reliqua peccata mortifera, et quod nolunt sibi fierialteri ne faciant, et ut credant resurrectionem omnium et diem iudicii, in quo unusquisque secundumopera sua recepturus sit. Et sic postea episcopus deecclesia illa proficiscatur ad aliam.

Item Ieronimus ad Damasum Papam [de oblationibus altaris]:

Quia sacerdotes pro omnibus orare solent, quorum elemosinas et oblationes accipiunt, qua fronte presumunt laici oblationes, quas Christiani pro peccatis suisofferunt, uel ipsi comedere, uel aliis concedere, cum ipsinon debeant ex offitio pro populo orare? Ob hoc, Papagloriose, mittere oportet illos presumptores in excommunicationem perpetuam, uts ceteri metum habeant, et amplius hec in ecclesia non fiant.

Item Calix tu s Papa [II.] Sanctorum Patrum canonibus consona sancientes, oblationes de sacratissimo et reuerentissimo altari B.Petri, et Saluatoris, et S. Mariae rotundae, aut de Dauliis ecclesiarum altaribus siue crucibus, a laicis auferri penitus interdicimus et sub districtione anathematis prohibemus, et ecclesias a laicis incastellari aut in seruitutem redigi auctoritate apostolica prohibemus.

Item Dama sus Papa Hanc consuetudinem, que contra sanctam ecclesiam catholicam augeri uidetur, omnino interdicimus, ut nullo modo umquam ullo tempore oblationes, que intra sanctam ecclesiam offeruntur, sub dominio laicorum detineantur. Sed tantummodo sacerdotibus, qui cottidie Domino seruire uidentur, illis solis licet comedereet bibere, quia in ueteri testamento prohibuit Dominuspanes sanctos comedere filiis Israel, nisi tantummodo Aaron et filiis eius, qui longe erant ab istis panibus, qui nunc in sancta ecclesia offeruntur, quia illi sub umbra legiserant, qui uero modo sub gratia Spiritus sancti toto mundo euangelio coruscante lucidiores esse uidentur. Qua fronte aut qua consciencia oblationes uultis accipere, qui uix ualetis pro uobis, nedum pro aliis Deo preces offerre? quia prauum est et contra preceptum dominicum detrimentum suae animae infert qui illud agere conatur, quod ei nulla ratione conceditur. Quia omnibus sanctis Patribus nostrisque prioribus placuit hanc sanctionem fieri, et nos similiter in eisdem persistere uolumus, ut nullus audeat irritum facere hoc, quod constitutum est, si inperpetua dampnatione noluerit persistere. Si quis uero contra hanc regulam nostram et contra regulam sanctorum Patrum CCC., qui in Niceno concilio hoc constituerunt, temerarius presumptor fuerit, et ulterius s oblationes de sacris ecclesiis molitus auferre fuerit, sub anathematis uinculo sit colligatus et condempnatus. Responderunt omnes: Fiat, fiat.

Premissis auctoritatibus ecclesiae cum omnibus rebus suis ad episcopi ordinationem pertinere monstrantur , et tamecclesiae quam oblationes et facultates earum a laicorum dispositione probantur esse inmunes.

Sed cum in episcoporum potestate facultates ecclesiae constitutae esse dicantur , potestas dispensandi intelli-genda est , non distrahendi uel dilapidandi

Unde in Agat en si Concilio [c. 7.] legitur :

Casellas uel mancipiola ecclesiae episcopi, sicut priscacanonum precepit auctoritas, uel uasa monasterii quasiconmendata fideli preposito, integro ecclesiae iure possideant, id est ut neque uendere, neque per quoscumquecontractus res, unde pauperes uiuunt, alienare presumant.Quod si necessitas conpulerit, ut pro ecclesiae necessitateaut utilitate uel in usufructu, uel indirecta uenditionealiquid distrahatur, apud duos uel tres conprouinciales autuicinos episcopos causa, que necesse sit uendendi, primitus conprobetur, ut, habita discussione sacerdotali, eorum subscriptione que facta fuerit uenditio uel transactio roboretur. Aliter facta uenditio uel transactio nonualebit. Minus s uero utiles possessiones peregrinis uelclericis saluo iure ecclesiae in usum prestare permittimus.

Codicis lib. A de sacrosanctis ecclesiis , Inp. Iustinianus: excepta uidelicet causa captiuitatis.

Inp. Leo Ea enim, que ad beatissimae ecclesiae iura pertinent, tamquam ipsam sacrosanctam et religiosam ecclesiam intacta uenerabili ter conuenit custodiri.

Constitutio noua.

Hoc ius porrectum est ad omnem locum uenerabilem, omneque collegium, quod actio pia constituit, ut nec ignorentur, et perpetuo seruentur" in hiss inmo-bilibus, que ab inperiali domo predictis locis applicantur. In ceteris eatenus excipitur, si debitum urget.

§. 1. Et habet superflua uasa, nec aliunde soluere ualet, nequid inmobile alienetur uel distrahatur, ea, gestis habitiscoram eo, cuius est loci ordinatio, aliis scilicet locisuenerabilibus, uel conflata cuilibet uendantur. Quiautem hec accipitP citra q hanc obseruationem, his-dem penis subiaceat, que in rebus inmobilibus proditaesunt. Si autem debitum ex mobilibus solui non ualet, primo res inmobiles speciali dentur pignori, cuius fructus creditor sibi reputet tam in sortem quam in usurasusque ad quartam centesimae. Quod si nolit b tunc ordinator domus apud eum, a quo ordinatur, habitis absquedispendio gestis iuret, maiore parte ibidem seruientiumconsentiente, et debitum urgere, nec ex mobilibus soluiposse. Quo subsecuto, per uiginti dies rem ecclesiaeesse uenalem sit publice notum, ut plus offerenti detur, precio modis omnibus pro debito dando. Aliter enim resemptori non conceditur, et hoc inscribatur nil esse factumin ea re ad dampnum diuinae domus. Emptore noninuento, res estimata districte creditori detur in solutum, addita in precio decima parte uniuersae estimationis etaccedente consensu ordinatoris et maioris partis ibidemseruientium. Sit tamen ea res mediocris inter ceteras, inspecta ipsius qualitate, et quantitate, et onere. Et is creditor hic intelligatur, qui quod credidit probat in utilitates religiosae domus processisse.

§. 2. Sicut autem alienatio rerum ecclesiae interdicitur, ita prohibetur, ne quasterilis ei detur possessio aut alias onerosa, ueluti nominefiscaliumy.

§. 3. Item predium propter onus fiscalium inutile alienatur gestis ut supra conficiendis, eteodem iuramento prestito, id est quod alia de causa nonalienatur, nisi ut inmunitas eiusdem uenerandae domusseruetur.

§. 4. Sed et permutare principi possuntpro re maiori, uel equali, si respublica hoc exposcit, pragmatica forma super hoc precedente.

§. 5. Itemsibi inuicem recte permutant cum utriusque indempnitate, eorum scilicet consensu, qui et supra referuntur.

§. 6. Perpetua quoque emphiteosis in hisrebus permittitur, si res in eorum geritur presentia, quibus hoc assignatur lege, iurantibus his, quorum interest, exeo contractu nichil ad lesionem diuinae domus effici, solitoredditu ipsius rei, qui fuit, cum diuino iuri dedicaretur, non inminuendo nisi in sextam partem, aut si ob clademdiminuta fuerit, tunc constante “ nunc pensione in emphi-teosim detur. Quod si res preciosa quidem est, parumtamen aut nichil prestet pensionis, res subtiliter esti-manda est, ut ex hoc iusta pensio constituatur. Eatamen sola dantur in emphiteosim, que ad hoc congruauidentur yconomo et aliis gubernatoribus.

§. 7. Qui remhuiusmodi conductam uel in emphiteosim acceptam feceritdeteriorem, aut canonem per biennium non soluerit, repelli pp potest, ut tamen , soluat totius temporis pensionem, et id, in quo rem lesit, resarciat , non repetiturus siquid inpendit nomine meliorationis.

§. 8. Si quas ueroruinas habent memoratae domus, quas reedincare nonualent in emphiteosim dentur perpetuam, emphiteotausuro materia depositae habitationis domus, ut pensiominuatur in tertiam partem ab ea, que stantibus adhuchabitationibus colligebatur, aut, prius eo edificante, ex additis illic per estimationem pensionibus medietas detur religiosae domui.

§. 9. Quiuero res iam dictas non gratuito alienationis titulo citraformam legis accipit, rem quidem cum omni incrementomedii temporis restituat: eius autem, quod dedit, nullamaduersusyy uenerabilem locum, sed aduersus eum, quialienauit, actionem habeat. Donatarius autem et remcum omni causa restituat, et aliud tantum. Creditor quoque, restituta re pignorata, crediti actionemnon habet. Emphiteosis acceptor ab ea cadat, nec quod dedit repetat, imo statim soluat quod soluturusesset, si iure contraxisset.

§. 10. Sed melius dicituromnino denegandas esse actiones huiusmodi acceptori. Cod. lib. I. de sacros. eccl. sgg Inp. Leo:

§. 11. Si ycono-mus ecclesiae prospexerit expedire, ut cuiquam desideranti certarum possessionum atque prediorum (urbanorum uel rusticorum) ad ius ecclesiasticum pertinentium temporalis ususfructus possessio prestetur, eius tempus, quod inter utrosque conuenerit, siue in diem 'uitae suae ab eo, qui desiderat, postuletur, pacta cum eo, qui hoc elegerit, ineat yconomus, atque conscribat, per que et tempus, intra quod hoc prestari placuerit, statuatur, et manifestum sit quod quisque acceperit adinuicem.

Huiusmodi beneficii gratia prestando quidem ecclesiastici predii pro tempore usumfructum, post statutum autem tempus et placitum ipsorum redditum proprietatead dominium et ius ecclesiasticum recurrente firmiter.]

Conpleto uero spatio, quod inter eos fuerit constitutum, seu mortis suae tempore (si hoc quoque conuenerit) is, qui possessionem ecclesiasticam et ceterorumreddituum usumfructum habendi gratia pacto interuenientesusceperit, non minus quam alterius tantae quantitatis, quantae acceperat, redditus, cum ipsorum prediorumdominio, et rebus inmobilibus, eorumque colonis et mancipiis ecclesiae derelinquat. Nisi enim hac conditione pactainita fuerint, ea quoque non decernimus ualere.

§. 1. N. C. Hec usus prestatio locum habet in omni domoreligiosa. Quo finito res utraque pleno iure perueniat indomum iam dictam, nec tributis quidem sit grauatamaioribus ea res, que datur inuicem.

§. 2. Quibuscumque modis s aliis permittitur, interdicitur certispersonis rem huiusmodi accipere, ut yconomo eiusquecognatis.

Item ex Concilio Mediomatricis. Precariae a nemine de rebus ecclesiasticis fieri presumantur, nisi quantum de qualitate conuenienti datur ex proprio, duplum accipiant ex rebus ecclesiae, insuo tantum, qui dederunt, nomine, si res proprias et ecclesiasticas fructuario usu tenere uoluerint. Si autem res proprias ad presens dimiserint, ex rebus ecclesiasticis triplum fructuario usu in suo tantum quis nomine sumat, quia sic eas quemque tractare, ut alienarum dispensatorem conuenit s, non propriarum largitorem.

§. i. Decreuit etiam sancta sinodus, et inperialis auctoritas denunciat, ut a nulla potestate quis cogatur facere precariam de rebus Deo et Sanctis eius dicatis, cum ratio et usus obtineat neminem cui nonuult contra utilitatem et rationem cogi de proprio facere beneficium.

§. 2. Nec conmutationes rerum uel mancipiorum ecclesiasticorum quelibet persona sine licentia etregio consensu facere presumat.

Item ex Concilio Belluacensi. Precariae de quinquennio in quinquennium secundum antiquam consuetudinem et auctoritatem renouentur.]

Item ex Concilio Cartaginensi. De precariis, que a rectoribus ecclesiarum inrationabiliter fiebant, et se suosque successores pena graui obligabant, ut facta ipsorum nequiuissent dissoluere, precipimus, ut nemo successor in antecessoris sui pena sitobligatus, sed suae prouidentiae sit concessum, ut, si antecessor eius res ecclesiae inrationabiliter distribuit, ab eo adius ecclesiae eiusdem reuocentur.]

Item ex Concilio Martini Papae , [c. 16.] Episcopus habeat potestatem in rebus ecclesiae, ut dispenset necessitatem habentibus cum omni reuerentia et timore Dei. Participare etiam eum oportetque necessaria sunt. Si tamen ipse aut qui cum eo suntfratres indiguerint aliquo, ut necessitatem nullo modopatiantur, secundum Apostolum sanctum dicentem:, , Victu et tegumento, his contenti sumus." Si autemres ecclesiasticas episcopus in suas uoluntates usurpareuoluerit, aut fratribus uel filiis, uel quibuscumque propinquis suis dederit potestatem, ut per eos latenter resledantur ecclesiae, hunc oportet obnoxium esse concilio;sin aliter , episcopus uel qui cum eo sunt presbiteri autdiaconi accusentur, quia ea, que ex redditu, uel ex quolibet actu ecclesiae ueniunt, in suos usus colligunt, et pauperes fraudant et fame conficiunt, hos corripioport et secundum quod ordinatum fuerit a sancto concilio.

Si uero contra hanc prohibitionem aliquam de rebus ecclesiae episcopum uendere contigerit, et res ipsa ecclesiae restauranda , et ipse a gradu suo eicienduss decernitur.

Unde in eodem Concilio Martini Papae , [c. 14.], legitur :

Si quis episcopus nulla ecclesiasticae rationis necessitate conpulsus in suo clero, aut ubi forte presbiter non est, de rebus ecclesiasticis presumpserit aliquid uendere, res ipsas ecclesiae propriae restaurare cogatur, et in iudicio episcoporum deiciatur auditus et conuictus, et tamquam furti aut latrocinii reus suo priuetur honore.

Quid uero nomine cathedrotici episcopus exigere debeat , in secundo Concilio Bracarensi [c, 2.] legitur:

Placuit, ut nullus episcoporum, per suas dioceses ambulans, preter honorem cathedrae suae, id est duos solidos, aliud aliquid per ecclesias tollat, neque tertiam partem exquacumque oblatione populi in ecclesiis parrochialibus factasibi usurpet; sed ecclesiae reparationi seruetur, etsingulis annis episcopo ratio fiat. Nam si tertiam partemillam episcopus tollit, lumen et sacra tecta ecclesiaeabstulit. Similiter etiam s parrochiales clerici seruili morein aliquibus operibus episcopo seruire non cogantur, quia scriptum est: „Neque ut dominantes in clero.“

Item ex Concilio apud Marech. Priscis quidem canonibus erat decretum, ut episcopus de parrochianis ecclesiis tertiam sequeretur, cui sua plenissime sufficere possunt. Placuit huic sancto concilio, ut nullus prouinciae Lusitaniae episcopus a qualibet parrochiana ecclesia tertiam auferre presumat, sedque exinde consequi potuerat reparationi s basilicarum proficiant.

Item ex Concilio Tolletano [XVI., c. 5.] Unio nostrae congregationis decernit atque instituit, ut tertias, quas antiqui canones de parrochiis suis habereepiscopos censuerunt, si eas exigendas crediderint, abipsis episcopis dirutae ecclesiae reparentur. Si uero easmaluerint cedere, ab earundem ecclesiarum cultoribus sub cura et sollicitudine sui pontificis reparatio eisdem est adhibenda basilicis. Quod si omnes ecclesiae aut incolumes fuerint, aut que dirutae erant reparatae extiterint, secundumantiquorum canonum instituta, si tertias sibi debitas unusquisque episcopus assequi uoluerit, facultas illi omnimoda erit, ita uidelicet, ut citra ipsas tertias nullus episcoporumquippiam pro regiis inquisitionibus a parrochianis ecclesiis exigat, nichilque de prediis ipsarum ecclesiarumcuiquam causa stipendii dare presumat.

§. i. Sed et hoc necessarium instituere duximus, ut plures ecclesiaeuni nequaquam conmittantur presbitero, quia solus per totasecclesias nec offitium ualet persoluere, nec rebus earum necessariam curam inpendere, ea scilicet ratione precipimus, ut ecclesia, que usque ad decem habuerit mancipia, super se habeat sacerdotem, que uero minus aliis coniungatur ecclesiis. Si quis sane episcoporum hanc nostram institutionem paruipenderit, duorum mensium spatio se nouerit excommunicatione mulctari.

Item Pelagius Cresconio Illustri. Illud te modis omnibus uolumus custodire, ne quisepiscoporum Siciliae de parrochiis ad se pertinentibus nomine cathedratici amplius quam duos solidos presumataccipere, neque conpellere presbiteros aut clerum parrochiarum suarum supra uires suas eis conuiuia preparare.

Item Gelasius Papa Fabiano Episcopo. Nec numerus baptizandis iuste creditur inponendus, cum quanti petierint uel ad regenerationem festinauerint non sint pro alterius uoluntate repellendi. Et ideo, frater, huiusmodi superfluam constitutionem modis omnibus re-mouebis, ut unusquisque aut in uicina sibi ecclesia, aut inelecta pro suae mentis baptizetur arbitrio. Cathedraticum etiam non amplius, quam uetusti moris esse constiterit, ab eius loci presbitero noueris exigendum, et de his, quedie dedicationis fuerint offerentium deuotione collata, consuetudinem, que generaliter omnibus ecclesiis est pre-scripta, seruabis.

Cathedraticum, quod his auctoritatibus episcopis permittitur exigere, preter medietatem uel tertia partem oblationum, que pro uaria ecclesiarum consuetudine ex premissis auctoritatibus episcopo debetur, intelligendum est, nec illa pars oblationum omnium generaliter intelligenda est, sed uel anniuersariae dedicationis, uel quorumdam etiam solempnium dierum, prout inter episcopum et sacerdotem tempore dedicationis conuenerit. De his uero episcopis, qui per parrochias suas crudeliter deseuiunt, sic statutum est in tertio Concilio Tolletano, [c. 20.]:

Quia cognouimus episcopos per parrochias suas non sacerdotaliter, sed crudeliter deseuire, et dum scriptumsit: „Forma estote gregi, non ut dominantes inclerum“ qui exactiones diocesi suae uel dampna infligunt ideo censemus, (excepto, quod ueterum constitutiones a parrochiis habere iubent episcopos), ut aliaillis, que hucusque presumpta sunt, denegentur, hoc est, neque in angariis presbiteri aut diacones, neque aliquibus fatigentur indictionibus, ne uideamur in ecclesiaDei exactores potius quam Dei pontifices nominari. Hiiuero clerici, tam locales quam diocesiani, qui se ab epiScopograuari cognouerint, querelas suas ad metropolitanumnon differant deferre, et metropolitanus non moretur eius-modi presumptiones auertere.

Item ex Concilio Cabillonensi [II. c. 14.] Cauendum sane est, ne, cum episcopi per parrochias suas peragrant, quandam non solum erga subditos sed erga socios tyrannidem exerceant, ne (quod absit) cum karitate, sed cum quadam e iactantiae temeritate, nec cum gratiarum actione, sed cum quadam iudiciaria in-uentione stipendia ab eis exigant. Ob seruandum modisomnibus est s, ut, si quando eis peragrandae parrochiaenecessitas incumbit, in confirmandis hominibus, in inquirendis rebus emendatione dignis, in predicatione uerbi Dei, in lucris animarum potius quam in depredandis et spoliandishominibus et scandalizandis fratribus operam dent. Etsi quando eis ad peragendum ministerium suum a subditisaut a fratribus aliquid accipiendum est, hoc summ opere obseruare debent, ne quem scandalizent aut grauent. Tantaergo discretio in hac re tenenda est, ut uerbi Dei Predicator, ubi proprii sumptus desunt, a fratribus accipiat, et idem fratres illius potentia non grauentur, exemplo apostoli Pauli, qui, ne quem grauaret, arte et manibus uictum querebat.

Item ex Concilio Tollet ano VIII. [c. 4»] Inter cetera denique, que communi consensu nos conferre conpetenter oportuit, querimonias etiam parrochialiumpresbiterorum Gallitiae prouinciae sollertissime discernere decuit, quas contra pontificum suorum rapacitatesnecessitas, ut conperimus, tandem conpulit in publicumexamen deferri. Hii enim pontifices, ut euidens inquisitio patefecit, indiscreto moderamine parrochitanas ecclesias pregrauantes, dum in exactionibus superfluisfrequenter existunt, pene usque ad exinanitionem extremae uirtutis quasdam basilicas perduxisse probantur.Ne ergo fiat de cetero quod constat hactenus inordinatepresumptum, non amplius quam duos solidos unusquisqueepiscoporum prefatae prouinciae per singulas diocesesuel basilicas iuxta sinodum Bracarensem annua illatione sibi expetet inferri, monasteriorum tamen basilicisab hac solutionis expensione s seiunctis.

§. i. Cumuero episcopus diocesim uisitat, nulli pre multitudineonerosus existat, nec umquam quinquagenarium numerumeuectionis excedat, aut amplius quam una die per unamquamque basilicam remorandi licentiam habeat.

§. 2. Quicumque uero pontificum eorundem aliter quam decreui-mus agendum presumpserit, correctioni procul dubiocanonum subiacebit tamquam constitutionum sinoda-lium transgressor et priscorum Patrum edictorum corruptor.

Item Gregorius Episcopis Siciliae , [lib. XI. ep. 20.] Relatum est nobis, sanctae memoriae decessoris mei temporibus per Seruum dei diaconem, qui tunc ecclesiastici patrimonii curam gessit, fuisse dispositum, ut sacerdotes per uniuersas uestras dioceses constituti, quociens ad consignandos infantes egredimini, ultra modum grauariminime debuissent. Summa enim prefixa fuerat, uobis, ut audio, consentientibus, que ab eis sacerdotibus prolabore clericorum dari debuisset. Atque hoc, quod tuncplacuit, sicut nunc dicitur, minime custoditur. Unde fraternitatem uestram admoneo, ut subiectis uestris graues nonstudeatis existere.

Item Pelagius Papa Cresconio Illustri Illud magnitudinem tuam minime uolumus ignorare, quod Siracusanae ciuitatis episcopus inter alia, que in cautionum suarum pagina spopondit, hoc etiam specialiter subinterpositione penae legitime promisisse legitur, numquamse a quolibet diocesis suae presbitero ultra duos solidos cathedratici nomine petiturum, nec per quamlibet aliam occasionem quicquam in eius dispendio se esse gesturum.Quod magnitudo tua non solum a predicto episcopo, sed deomnium episcoporum Siciliae personis conpetenti sollicitudine custodire non desinat, nec ipsa quoque prandia enormiafieri, sed secundum mediocritatem loci uniuscuiusque episcopo ad consignationem uenienti susceptionis parareconuiuium, quia nec eo pretextu pauperibus incuti dampnauolumus aut qualibet ratione permittimus.

Quod clericus apud seculares iudices accusandus non sit , Gaius Papa , [epistola ad Felicem Episcopumcap. 2.], scribit , dicens :

Nemo umquam episcopum aut reliquos clericos apud iudicem secularem accusare presumat.

Nullus iudicum neque presbiterum, neque diaconum, aut clericum ullum, aut iuniores ecclesiae sine licentiapontificis per se distringat aut condempnare presumat.Quod si fecerit, ab ecclesia, cui iniuriam inrogare dinoscitur, tamdiu sit sequestratus, quousque reatum suum agnoscatet emendet.]

Item Marcellinus Papa , [epist. II.] Clericum cuiuslibet ordinis absque pontificis sui permissu nullus presumat ad seculare iudicium attrahere, nec laico quemlibet clericum liceat accusare.

Item ex Concilio Niceno. Iudices alii non debent esse, nisi quos ipse, qui inpetitur, elegerit, aut quos suo consensu hec sanctasedes aut eius primates auctoritate huius sanctae sedis delegauerint.

Item Valentinianus , Theodosius et Archadius. Continua lege sancimus, ut nullus episcoporum uel eorum, qui ecclesiae necessitatibus seruiunt, ad iudiciasiue ordinariorum siue extraordinariorum iudicum per-trahantur. Habent illi suos iudices, nec quicquam his publicis est commune cum legibus.

Item : §. i. Constantinus presidens in sancta Sinodo, que apud Nice-nam congregata est, cum querelam quorumdamconspiceret coram se deferendam, ait: Vos a neminediiudicari potestis, quia ad Dei iudicium solius reseruamini.

Item ex Concilio Matisconensi I., c. 8. Nullus clericus alium clericum ad iudicem secularem accusare, aut ad causam dicendam trahere quocumquemodo presumat, sed omne negotium clericorum aut in episcopi sui, aut presbiterorum cum archidiaconi presentiafiniatur. Quod si quis clericus hoc adinplere distulerit, si minor fuerit, uno minus de quadraginta ictus accipiat, si uero honoratior, triginta dierum inclusione mulctetur.]

Item Marcellinus ep. II. ad Episc. orientales. Quecumque contentiones inter Christianos ortae fuerint, ad ecclesiam deferantur, et ab ecclesiasticis uiris terminentur. Et si obedire noluerint, quousque obediant a liminibus ecclesiae excludantur.]

Item Bonifatius ad Episcopos Galliae

Nullus episcopus neque pro ciuili, neque pro criminali causa apud quemuis iudicem siue ciuilem siue militaremproducatur uel exhibeatur. Magistratus enim, qui hociubere ausus fuerit, amissione cinguli condempnationeplectetur.

Item Siluester Papa [in Sinodo Romana, c. 14.] Testimonium clerici aduersus laicum nemo recipiat, nemo clericum quemlibet in publico examinare presumat nisi in ecclesia.

Codicis libro I. titulo de episcopis et clericis Inperator Theodosius : Nec honore, nec legibus episcopus ad testimonium flagitetur.

§. i. Item: Episcopum ad testimonium dicendum admitti non decet, nam et personahonoratur, et dignitas sacerdotis excepta confunditur .

Nouella Constitutio .

Nons flagitetur ad testimonium iureiurando sed euangeliis tantum coram positis.

§. i. Item: Sed iudexmittat ad eum ex suis ministris, ut propositis sacrosanctis euangeliis, secundum quod decet sacerdotes, dicantque nouerunt.

Idem. Si quis clericus accusans clericum in curiam introierit, anathema sit.

Subaudiendum est, si publicorum iudiciorum cognitionem petierit; episcopale namque iudicium nichil obest ab inperatore postulare.

Unde in Cartaginensi Concilio VIII. legitur

Placuit, ut quicumque ab inperatore cognitionem publicorum iudiciorum petierit, honore proprio priuetur. Si autem episcopale iudicium ab inperatore postulauerit, nichil ei obsit.

Sic et sequentes auctoritates intelligendae sunt, quibus clericorum causas non nisi clerici cognoscere iubentur.

Unde Gelasius Papa scribit Z ei a e Comiti :

Christianis gratum semper debet esse, quod ab eorum poscitur dignitate prestandum, quia Deo seruientibus beneficium negare non conuenit. Siluester atque Faustinia-nus, qui se a cunabulis clericos confitentur, a Theodorase obprimi conqueruntur per uiolentiam, quod dicantse ingenuos atque auctore Deo pristinae conditionisnexibus absolutos, in sortem deterrimae iterum seruitutisaddici, ac per auctoritatem regiam contra leges publicas, cum clericali cingulo olim tenerentur astricti, perarchidiaconem urbis Grumentinae esse conuentos, cum constet eum, qui celestem militem pulsat, non nisi eius forumdebere sectari. Et ideo, dilectes, depensae salutationis affatu, supradictos clericos tibi conmendo, ut, si ad delegatorum iudicium eorum aduersarii uenire contempserint, sublimitatis tuae tuitione uallentur, ne quid illisaut subreptio, aut inimica legibus uiolentia necessitatis in-ponat, quia qui iudicium refugit apparet eum de iustitiadiffisum.

Idem Crispo et Sabino Episcopis. Siluester et Faustinianus ecclesiae Grumentinae clerici lacrimosa nobis insinuatione conquesti sunt, libertatem sibi domini sui benignitate concessam heredum eius obpres-sione pulsari, sibique in clericatus offitio pene a cunabulis seruientibus, etiam manumissore uiuente, in eodemactu nichilominus constitutis, diuinis ministeriis inpendereseruitium non licere, cum, si petitionem ueritas subsequatur, contra patris et auctoris sui factum uenientibus utindignis hereditas legibus auferatur, nec eis liceat hereditatem capientibus contra auctoris sui prosilire iudicium.Et ideo, fratres karissimi, quoniam se etiam ab archidiaconopredictae ecclesiae queruntur obpressos, qui pereorum absentiam moderatoris iudicium promisit eos essesecuturos, calcatis omnibus, et que contra leges diuinas et publicas pulsatis forum suum putauit auferri, in uestro iudicio, quisquis ille est, qui clericum laces-serit, adueniat, ut ecclesiae iura, que uetusti principesassidua sanctione firmauerunt, inpetitis clericis non negentur.

Item Alexander omnibus orthodoxis , per diuersas prouin-cias Christo Domino famulantibus, [ep. I. c. i.] Relatum est ad huius sanctae et apostolicaesedis apicem, cui summarum dispositiones causarum etomnium negotia ecclesiarum ab ipso Domino tradita sunt, quasi ad caput, ipso dicente: , , Tu es Petrus, et superhanc petram edificabo ecclesiam meam, “ quod quidam emuliChristi, eiusque sanctae ecclesiae insidiatores, sacerdotes Dei ad iudices publicos accusare presumant, cummagis apostolus Christianorum causas ad ecclesias deferriet ibidem terminari precipiat. Taliter preuaricantes pre-uaricauerunt in Deum suum, et non obediunt preceptis eius.

Item Pelagius Benegesto Defensori Experientiae tuae presenti auctoritate mandamus, ut in causis, in quibus quelibet ecclesiastici offitii persona locopetitoris existit quemquam laicum pulsatura, apud suae prouinciae iudicem suas proponere non deserat actiones. In his uero negotiis, in quibus ecclesiastici offitiipersona pulsatur, totius submoto pulsationis obstaculo adepiscopi uel presbiterorum, in loco, ubi questio uertitur, constitutorum, occurrat indifferentur examen.

Idem Sergio Cancellario. Si quisquam clericus, siue inferioris siue potioris gradus, petitor existat, et contra laicam personam suas dirigat actiones, iste modis omnibus non alibi quam apud prouinciaeiudicem negotium suum dicturus occurrat. Si quis autemlaicus clericum cuiuscumque gradus duxerit esse pulsandum, ad episcoporum iudicium in eadem ciuitate uel territorio constitutorum proponat eas, quas se existimat habere, actiones. Quem ordinem legibus per omnia conuenientem atque consentaneum demonstrari illa regula manifestat, que precipit actorem forum semper sequi pulsati. Clericisuero pulsatis in episcopali iudicio forum conpetere, principalium quoque sanctionum designat auctoritas.

Item in Concilio Agat en si [c. 32.] legitur.

Clericum nullus presumat apud secularem iudicem episcopo non permittente pulsare; sed, si pulsatus fuerit, non respondeat uel proponat, nec audeat criminalen egotium in iudicio seculari proponere.

Item Pius Papa , [epist. II.] Si quis sacerdotum uel reliquorum clericorum suo episcopo inobediens fuerit, aut ei insidias parauerit, aut contumeliam, aut calumpniam, uel conuicia intulerit, et conuinci potuerit, mox depositus curiae tradatur, et recipiat quod inique gessit.

Item ex Concilio Cartaginensi III. [c. 38.] Petimus, ut dignemini dare fiduciam, qua necessitate ipsa cogente liberum nobis sit rectorem prouinciae secundum statuta gloriosissimorum principum aduersusillum adire, qui plebem, quam inuaserat, usque hodieconmonitus, secundum quod statutum fuerat, relinquerecontempnit, ut qui miti admonitioni sanctitatis uestraeacquiescere noluerit et emendare illicitum, auctoritateiudiciaria protinus excludatur. Aurelius episcopus dixit:Seruata forma disciplinae non existimabitur inpetitus, si 189 e uestra karitate modeste conuentus recedere detrecta-uerit, cum fuerit suo contemptu et contumacia facienteiudiciaria auctoritate conuentus. Honoratus et Urbanusepiscopi dixerunt: Hoc ergo s omnibus placet.

Item Gregorius. Istud est, quod a uobis poposcimus et nunc iterum postulamus, ut Paulinum Aquileiensem pseudoepiscopum, et illum Mediolanensem episcopum ad clementissimum principem sub digna custodia dirigatis, ut et iste, qui episcopus esse nullatenus potest, quia contra omnem canonicam consuetudinem factus est, alios ultra non perdat, et ille, qui contra morem antiquum eum ordinare presumpsit, canonum uindictae subiaceat.

Item in Concilio Calcedonensi , [c. 18.] Coniurationum et conspirationum crimen, quod apud Grecos dicitur fratria, publicis etiam legibus certumest penitus inhiberi. Hoc multo magis in sancta Deiecclesia ne fiat conuenit abdicari. Si qui uero clerici seu monachi inuenti fuerint coniurantes aut conspirantes, autfratrias uel factiones conponentes aliquas suis episcopisaut aliis, omnimodo cadant de proprio gradu.

Item Calix tus Papa [Episcopis Galliae, epist. II.] Conspirationum crimina uestris in partibus' uigereaudiuimus, et, plebes contra episcopos suos conspirarenobis mandatum est; cuius criminis astutia non soluminter Christianos abhominabilis est, sed etiam inter ethnicos, et ab exteris legibus prohibita. Et idcirco huius criminis reos non solum ecclesiasticae, sed etiam seculi dam-pnant leges, et non solum conspirantes, sed etiam consentientes eis. Antecessores uero nostri cumlurima turba episcoporum, quicumque eorum in sacerdotalionore sunt positi aut existunt clerici, honore, quoutuntur, carere preceperunt; ceteros uero communionepriuari et ab ecclesia extorres fieri iusserunt, omnesquesimul utriusque ordinis uiros infames esse censuerunt, etnon solum facientes, sed et eis consentientes.

Item ex Concilio Calcedonensi, [c. 18.] Si qui clerici uel monachi reperti fuerint coniurantes aut conspirantes, aut insidias ponentes episcopis autclericis, gradu proprio penitus abiciantur.

Item ex Concilio Tolletano Si clerici aut monachi inuenti fuerint conspirantes, aut per coniurationem calumpniam machinantes episcopis uel clericis, proprium amittant gradum.

Item ex Concilio Aurelianensi [III. c. 2i.] Si qui clericorum (ut nuper in multis locis per superbiam diabolo instigante actum fuisse perpatuit)rebelli auctoritate se in unum coniuratione intercedentecollegerint, aut sacramenta inter se data, aut cartulamconscriptam fuisse patuerit, nullis excusationibus presumptio labetur; sed res detecta, cum in sinodumuentum fuerit, in presumptores iuxta personam et ordinum qualitatem a pontificibus, qui tunc in unum collectifuerint, uindicetur, quia sicut karitas ex preceptis diuiniscorde, non cartulae conscriptione uel coniuratione s estexhibenda, ita que supra sacras admittuntur scripturasauctoritate et districtione pontificali sunt reprimenda.

Item Innocentius Papa [ad Victricium Rothomagensem, epist. II. cap. 3.] Si que causae uel contentiones inter clericos et laicos tam superioris ordinis quam etiam inferiorisfuerint exortae, placuit, ut secundum sinodum Nicenamcongregatis omnibus eiusdem provinciae episcopis iudicium terminetur.

Cum ergo his omnibus auctoritatibus clerici ante ciuilem iudicem denegentur producendi, cum (nisi prius depositi, uel nudati fuerint) curiae non sunt representandi , patet, quod ad secularia iudicia clerici non sunt pertrahendi.

§. i. His ita respondetur: Clerici ex offitio sunt subpositi episcopo, ex possessionibus prediorum inperatori suntobnoxii. Ab episcopo unctionem, decimationes et primitias accipiunt; ab inperatore uero prediorum possessiones nanciscuntur. Unde Augustinus ait super Iohannem : „ Quo iure uillasdefendis ? diuino, an humano etc.? Require in principio, ubi differentia designatur inter ius naturae et ius constitutionis. Quia ergo ut predia possideantur inperiali legefactum est, patet, quod clerici ex prediorum possessionibus inperatori sunt obnoxii.

Item Ambrosius contra Auxentium , [in oratione de tradendis basilicis.]

Si tributum petit inperator, non negamus: agri ecclesiae soluant tributum. Si agros desiderat inperator, potestatem habet uendicandorum. Tollat eos, silibitum est: inperatori non dono, sed non nego.

Idem [in commentariis ad c. 5. Lucae lib. IV. c. penult.] Magnum quidem est et spiritale documentum, quo Christiani uiri sublimioribus potestatibus docentur debere esse subiecti, ne quis constitutionem terreni regisputet esse soluendam. Si enim censum Filius Dei soluit, quis tu tantus es, qui non putas esse soluendum?

Item Apostolus: "Omnis anima sublimioribus potestatibus subdita sit.“ Item Petrus Apostolus generaliter fidelibus omnibus scribit: "Estote subditi dominis uestris siue regi, quasi precellenti, siue ducibus, tanquamab eo missis ad uindictam malefactorum, laudem uerohonorum.“

Item ex epist. [I.] Clementis [ad Iacobum fratrem Domini]. Te quidem oportet inreprehensibiliter uiuere, et summo studio niti, ut omnes uitae huius occupationes abicias:ne fideiussor existas, ne aduocatus litium fias, neue inulla aliqua occupatione prorsus inueniaris mundialis negotii occasione perplexus. Neque enim iudicem nequecognitorem secularium negotiorum hodie te ordinare uult Christus, ne prefocatus presentibus hominum ctlris non possis uerbo Dei uacare Hec ergo opera, que minustibi congruere diximus, exhibeant sibi inuicem uacantes laici, et te nemo occupet ab his studiis, per que salus hominibus datur.

Item ex eodem. Sicut enim inpietatis crimen est tibi, o Clemens, neglectis uerbi Dei studiis sollicitudines seculares suscipere, ita unicuique laicorum peccatum est, nisi inuicem sibi etiam in his, que ad communis usum uitae pertinent, operam fideliter dederint. Te uero securum facere ex his, quibus non debes instare, omnes communiterelaborent. Quod si forte a semetipsis hoc laici non intelli-gunt, per diacones edocendi sunt, ut tibi solius ecclesiaesollicitudines relinquant.

Ex his omnibus datur intelligi, quod in ciuili causa clericus ante ciuilem iudicem est conueniendus. Sicut enimecclesiasticarum legum ecclesiasticus iudex est administrator, itaet ciuilium non nisi ciuilis debet esse executor. Sicut enim illesolus habet ius interpretandi canones, qui habet potestatem condendi eos, ita ille solus legum ciuilium debet esse interpres, quieis ius et auctoritatem inpertit. In criminali uero causa nonnisi ante episcopum clericus examinandus est. Et hoc est illud, quod legibus et canonibus supra diffinitum est, ut in criminaliuidelicet causa ante ciuilem iudicem nullus clericus producatur, nisi forte cum consensu episcopi sui ; ueluti, quando incorrigibilesinueniuntur , tunc detracto eis offitio curiae tradendi sunt.

Unde Fabianus Papa ait [ep. II. Episc. orientalibus]:

Statuimus, ut, si quis clericorum suis episcopis infestus aut insidiator extiterit, mox ante examinatum iudicium submotus a clero curiae tradatur, cui diebus uitaesuae deseruiat, et infamis absque ulla spe restitutionis permaneat.

Quia ergo iste non in criminali, sed in ciuili causa clericum ante ciuilem iudicem produxit, non est iudicandus transgressor canonum, nec est dicendus pertraxisse reum adiudicem non suum, quia de ciuili causa non nisi ciuilis iudex cognoscere debet.

§. i. Econtra ea, que in actoris defensione dicta sunt, uerisimilia quidem uidentur, sed pondere carent.Sacris enim canonibus et forensibus legibus tam in ciuili quamin criminali causa clericus ad ciuilem iudicem pertrahendusnegatur.

Unde in epist [I.] Clementis [ad Iacobum] legitur :

Si qui ex fratribus negotia habeant inter se, apud cognitores seculi non iudicentur, sed apud presbiteros ecclesiae quicquid illud est dirimatur.

Item Siluester Papa [in epilogo Concilii Romani] Nullus clericus, uel presbiter uel diaconus, propter quamlibet causam intret in curiam, nec ante ciuilemiudicem causam dicere suam presumat.

Item Leo Papa [ad Rusticum, epist. XC. al. XCII. c. 9.] Aliud quidem est debita iusta reposcere, aliud propria perfectionis amore contempnere. Sea illicitorumueniam postulantem oportet etiam a multis licitis abstinere, dicente Apostolo : „Omnia michi licent, sed nonomnia expediunt/ Unde si quis penitens habetcausam, quam negligere forte non debeat, melius expetet ecclesiasticum quam forense iudicium.

Non ait propter criminalem tantum, sed generaliter propter quamlibet, tam ciuilem quam criminalem intelligens.

Item Theodosius Inperator:

Quicumque litem habens, siue petitor fuerit, uel in initio litis uel decursis temporum curriculis, siue cumnegotium peroratur, siue cum iam ceperit promi sententia, si iudicium elegerit sacrosanctae legis antistitis, illico sine aliqua dubitatione, etiamsi alia pars refragatur, ad episcoporum iudicium cum sermone litigantium dirigatur.

Idem. Omnes itaque causae, que pretorio uel ciuili iure tractantur, episcoporum sententiis terminatae perpetuostabilitatis iure firmentur, nec ulterius liceat retractari negocium, quod episcoporum sententia deciderit.Testimonium etiam, ab uno licet episcopo perhibitum, omnes iudices indubitanter accipiant, nec alius audiatur, cum testimonium ‘episcopi a qualibet parte fuerit repromissum. Illud enim ueritatis auctoritate firmatum, illudincorruptum habeatur, quod a sacrosancto homine conscientia mentis illibatae fuerit prolatum. Hoc nos edictosalubri firmamus, et perpetua lege tenendum esse censemus s.

Hec si quis antiquata contendat, quia in Iustiniani codice non inueniuntur inserta , per Karolumrenouata cognoscat, qui in suis Capitularibus, [ 1 . VI. c. 281., ] aitinter cetera :

„Volumus atque precipimus, ut omnes nostrae ditioni subiecti tam Romani quam Franci, Alemanni, Bawari, Saxo-nes, Toringi, Fresones, Galli, Burgundiones, Britones, Longobardi, Guascones, Beneuentani, Gothi, Hispani, ceterique omnes nobis subiectis quocumque uideantur legis uinculo stricti uel consuetudinario conexi more , hanc sententiam , quam exsexto decimo Theodosii inperatoris libro , capitulo uidelicetundecimo , ac? interrogata Ablauii ducis , awam Hiiset omnibus per scripturam misimus, et 38 nostra capitula pro lege tenenda consultu omnium fidelium nostrorum s, posuimus , cuncti perpetua teneant , zd es; Quicumque litem habens , siue ' petitor fuerit , ec. w supra.

Item Gregorius [lib. XI. epist. 54.] I oh anni defensori eunti in Yspaniam ammonendo efcV:

De persona presbiteri hoc attendendum est, siquam causam habuerit, non ab alio teneri, sed episcopusipsius adiri debuit, sicut nouellarum constitutiomanifestat, que ita loquitur de sanctissimis et Deo amabilibus, ac reuerentissimis episcopis et clericis acmonachis: „Inp. Augustus IustinianusPetro gloriosissimoprefecto pretorio cap. LIII. s. Si quis contraaliquem clericum aut monachum, aut diaconissam, autmonastriam, aut assistriam habet aliquam actionem, doceat prius sanctissimum episcopum, cui horum unusquisque subiaceat. Ille uero causam inter eos diiudicet.Et si quidem utraque pars his, que iudicata sunt, nonadquieuerit, iubemus per loci iudicem executioniperfecte contradi.“

§. 1. Ne uero obiciatur, quiahoc de clerico loquitur, non de presbitero, sciendum est, quia superius in eadem constitutione lib. L. cap. i.legitur appellatione clericorum etiam presbiteros etdiacones contineri. Verba autem legis ista sunt: „Presbiteros autem et diaconos, et p lectores et cantores, quos omnes clericos appellamus, “ et reliqua.

Item Gregorius [lib. IX. epist. 32.] Romano , Defensori Siciliae . Peruenit ad nos, quod si quis contra quoslibet clericos causam habeat, despectis eorum episcopis eosdem clericos tuo facias iudicio exhiberi. Quod si ita est, ualdeesse constat incongruum. Sed hac tibi auctoritate precipimus, ut hoc denuo facere non presumas; sed si quiscontra quemlibet clericum causam habuerit, episcopumipsius adeat, ut aut ipse cognoscat, aut certe ab ipsoiudices deputentur, aut si fortasse ad arbitros eundumest, partes ad eligendum1 iudices ab ipso executio deputata conpellat. Si quis uero clericus uel laicus contra episcopum causam habuerit, tunc te interponere debes, ut intereos aut ipse cognoscas, aut certe te admonente sibi iudiceseligant. Nam si sua unicuique episcopo iurisdictio nonseruatur, quid aliud agitur, nisi ut per nos, per quos ecclesiasticus illes ordo custodiri debuit, confundatur? et cetera .

Fratris et coepiscopi nostri Felicis, et Quiriaci abbatis relatione cognouimus eo quod in insula Sardinia sacerdotes a laicis iudicibus obprimantur, et fraternitatem tuam ministri tui despiciant, dumque solum simplicitatia uobis studetur, quantum uidemus disciplina negligitur.

Item Gregorius Mauricio [Imperatori, lib. IV. ep. 31.] Sacerdotibus autem non ex terrena potestate dominus noster citius indignetur, sed excellenti consideratione propter eum, cuius serui sunt, ita eis dominetur, ut etiamdebitam reuerentiam inpendat. Nam in diuinis eloquiissacerdotes aliquando Dii, aliquando angeli uocantur. Namet ad Moysen de eo, qui ad iuramentum deducendusest, dicitur: „Applica illum ad Deos, “ uidelicet ad sacerdotes. Et rursum scriptum est: „Diis non detrahes, “scilicet sacerdotibus. Et propheta ait: „Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt exore eius, quia angelus Domini exercituum est.“ Quid igi-t445d mirum, si illos uestra pietas dignetur honorare, quibus in suo eloquio honorem tribuens, eos aut angelos, aut Deos ipse etiam appellat Deus?

§. 1. Ecclesiasticaquoque testatur ystoria, quia cum piae memoriae Constantino principi scripto oblatae accusationes contraepiscopos fuissent, libellos quidem accusationis accepit, et eosdem, qui accusati fuerant, episcopos conuocans, in eorum conspectu libellos, quos acceperat, incendit, dicens: Ite, et inter uos causas uestras disponite, quia dignum non est ut noss iudicemus Deos. Inqua sententia sibi magis ex humilitate, quam illisaliquid prestitit ex reuerentia inpensa. Ante eumquippe pagani in republica principes fuerunt, qui uerumDeum nescientes deos ligneos et lapideos colebant, et tameneorum sacerdotibus honorem maximum tribuebant. Quid igitur mirum, si Christianus inperator ueri Dei sacerdotes honoret dum pagani, ut prediximus, principes honorem inpendere eorum sacerdotibus nouerunt, qui ligneis Diis et lapideis seruiebant?

§. 2. Hoc ergo nontantum specialiter, quantum generaliter pro omnibus asserimus sacerdotibus, quoniam adhuc nescimus quis in terribiliDei iudicio qualis futurus sit. Etenim Paulus egregius Predicator dicit? „ Nolite ante tempus iudicare, quoadus- q472 n ueniat Dominus, “ et reliqua. Nam sunt multa, que de iudicio illius ignorant homines, quia fortasse queuos laudatis ille reprehendit, et que uos reprehenditisille laudabit.

Item ex Concilio Mileuitano Inolita presumptio usque adeo illicitis ausibus aditumpatefecit, ut clerici clericos, relicto suo pontifice, adiudicia publica pertrahant. Proinde statuimus ut hocde cetero non presumatur. Si quis hoc presumpseritfacere, conuentus et causam perdat, et a communione efficiatur extraneus.

Item ex Concilio Cartaginensi III. [c. 9.] Placuit, ut quisquis episcoporum, presbiterorum etdiaconorum, seu clericorum, cum in ecclesia ei crimen fueritintentum, uel ciuilis causa fuerit conmota, si derelictoecclesiastico iudicio publicis iudiciis purgari uoluerit, etiamsiro ipso fuerit lata sententia, locum suum amittat. Etoc in criminali actione. In ciuili uero perdat quod euicit, si locum suum obtinere maluerit, siquidem ad eligendos iudices inique de ecclesiae consortio iudicat qui deuniuersa ecclesia male sentiendo de iudicio seculari poscitauxilium, cum priuatorum etiam causas Apostolus adecclesiam deferri atque ibi determinari precipiat.

Item ex eodem De diuersis ordinibus ecclesiae seruientibus si quis in causam criminis incurrerit, et abnuerit iudicium ecclesiasticum, debet periclitari.

Item constitutio LXXIV. c. i. Si quis cum clerico litigium habuerit, si quidem de causa pecuniaria, adeat prius episcopum, cuius iudicio clericus subpositus est. Ille autem sine dampno et sinedilatione conpetentem finem liti inpositurus est. Sin autemnoluerit episcopus litem dirimere, tunc ad ciuiles iudices disceptatio causae perueniat. Ubi autem dirimere episcopus uult, sine scriptura omnia procedant, et diffinitiua sententia ab eo sine scripturisferatur

§. 1. Quod si de criminali+ causa litigiumemerserit, tunc conpetentes interpellati, consentaneumlegibus terminum causae inponant, ita tamen, ut disceptatio litis duorum mensium spatium non excedat, a litiscontestatione numerandumff.

[§. 2.] In criminalibus uero causis numquam sine scriptura procedere debet.]

Non autem aliter puniatur clericus, nisi obnoxius repertus sacerdotio nudatus fuerit ab episcopo suo uel clericatus honore. Sin autem crimen ecclesiasticum est, tunc secundum canones ab episcopo suo causae examinatio et pena procedat, nullam communionem aliis iudicibus in huiusmodi causis habentibus.

Item ex Concilio Calcedonensi , [c. 9.] Si clericus aduersus clericum habet negotium, non relinquat suum episcopum et ad secularia iudicia concurrat, sed prius negocium agitetur apud episcopum proprium; uel certe si fuerit negocium ipsius episcopi, apud arbitros ex utraque parte electos audiatur negocium. Si quis uero contra hoc fecerit, canonum subiaceat correctionibus.

§. 1. Et si clericus aduersus suum seu534« alium episcopum habeat causam, apud audientiam sinodi prouinciae conqueratur.

§. 2. Si uero contraipsius prouinciae metropolitanum episcopum episcopussiue clericus habeat controuersiam, pergat ad ipsiusdiocesis primates, aut certe ad Constantinopolitanae ciuitatis regiae sedem, ut eorum ibi negotium terminetur.

Item ex Concilio Agatensi, c. 32. Clericum nullus presumat apud secularem iudicem episcopo non permittente pulsare. Sed si pulsatus fuerit, non respondeat, nec proponat, nec audeat criminalenegotium in iudicio seculari proponere.]

Ex his omnibus datur intelligi, quod clericus ad publica iudicia nec in ciuili, nec in criminali causa est producendus, nisi forte ciuilem causam episcopus decidere noluerit, uel incriminali sui honoris cingulo eum nudauerit.

§. 1. Illud autemquod in epistola Clementis dictum est: , , Non cognitorem secularium negotiorum te uult Deus esse, ex episcopali unctioneintelligendum est. Non enim in episcopum ungitur, ut cognitorsecularium negotiorum resideat, sed ut procurator animarum etdistributor spiritualium existat. Prohibetur ergo secularibus negotiis occupari, non ad tempus sequester fieri. Vel seculariaiudicia non de rebus secularibus sed secularium uirorum intelli-genda sunt. Iudicia de rebus secularibus secularia appellantur iuxta illud Apostoli ; , , Secularia igitur iudicia si habueritiscontemptibiles qui sunt in ecclesia constituiteIudicia uero secularium secularia appellantur in epistola Clementis, quod exsubsequentibus datur intelligi, cum dicitur : „Hec opera, que tibiminus congruere diximus, exhibeant sibi inuicem uacantes laici. “ Prohibentur ergo Clerici a cognitione negotiorum seculariumuirorum, non secularium causarum. Negotia quippe clericorum, siue criminalia siue ciuilia fuerint, non nisi apud ecclesiasticum iudicem uentilanda sunt.

Unde Adrianus Papa m 7 [c. 35.]

Clericus siue laicus, si crimine aut lite pulsatus fuerit, non alibi quam in foro suo prouocatus audiatur.

Idem [ibidem c. 40.] In clericorum causa huiusmodi forma seruetur, utnequaquam eorum sententia non a suo iudice dictaconstringat.

Pes uero in litigio posita ante legitimum cognitionis euentum in nullam omnino debet transferri personam.

Unde Gelasius Papa Quingesio Episcopo:

Quia res in litigio posita in nullam transferri potestomnino personam, donec legitimae cognitionis euentu, cuipotius debeatur, iudiciaria disceptatione possit agnosci, exeadem re quispiam non sinatur exigere pensiones, sed ineodem statu re eadem posita, in quo uidetur (sicut dictumest) ante constituta, quisquis sibi putat quippiam posse con-petere, iuridico pulset examine, preiudiciis omnibus indesubmotis.

Quod uero culpa illa suspensione digna sit, ex capitulo illo Mileuitani concilii liquido constat. Si enim communione priuandus est qui clericum ad ciuilem iudicem crediderit protrahendum, multo magis suspensione dignus est qui sui episcopi iudicium interpellantem ad iudicium seculare protrahere non dubitauitK

Sed ponatur, quod hec culpa suspensione dignanon fuerit ;, queritur, utrum sit deponendus qui offitium contra prohibitionem episcopi celebrare ausus est? Sed quod sententia episcopi, siue iusta siue iniusta fuerit, timenda sit, Gregorius [homil. XXVI. in euangelia] testatur, dicens:

Sententia pastoris, siue iusta siue iniusta fuerit, timenda est.

Item ex Concilio Antioceno, [c. 6.] Si quis a proprio episcopo excommunicatus est, non eum prius ab aliis debere suscipi, nisi aut a suo fuerit receptus episcopo, aut concilio facto episcopis occurrat et respondeat, et si Sinodo satisfecerit et statuerit, sub alia eum sententia recipi. Quod etiam circa laicos, et presbiteros, et diacones, et omnes, qui in clero sunt conuenit obseruari.

Item Nicolaus ad Lotharium Regem [in epistola, cuius initium: „Audito“]. Precipue Waldradae pellicis tuae et dudum a te repudiatae communionem declina; excommunicata est enim et usque ad presentiam nostram ab omni contubernio Christianorum sequestrata. Quamobrem cauendum est, ne cum ea pari mucrone percellaris sententiae, ac pro unius mulierculae passione uinctus et obligatus ad perhenne traharis exitium. Deterius quippe in populis prelati delinquunt, ac per hoc ipsi crudelius quam ceteri puniuntur, ut ait B. Gregorius: „Scire prelati debent, quia, si per-uersa umquam perpetrant, tot mortibus digni sunt, quotad subditos suos perditionis exempla transmittunt. Unde necesse est, ut tanto se cautius custodiant a culpa, quanto per praua, que faciunt, non soli moriuntur/

Et infra. §. i. Ceterum precaue, ne quando nobis secundum Domini preceptum duos aut tres testes adhibeamus, imo uero hoc sanctae ecclesiae dicamus, et (quod non optamus) de cetero fias cunctis sicut ethnicus et publicanus.

Item ex Concilio Sardicensi , c.. 17. Si episcopus forte iracundus (quod non debet esse) cito et aspere conmouetur aduersus presbiterum siue diaconum, et eum de ecclesia exterminare uoluerit, pro-uidendum est, ne innocens dampnetur aut perdat communionem. Et ideo habeat potestatem is, qui abiectus est, ut episcopos finitimos interpellet, et causa eius audiatur acdiligentius tractetur. Ille uero episcopus, qui iusteuel s iniuste eum abierit, patienter accipiat, ut negotium discutiatur, uel probetur eius sententia a pluribus, uel emendetur. Tamen prius, quam omnia diligenter acfideliter examinentur, eum, qui fuerat communione priuatus, ante cognitionem nullus p debet presumere ut communioni societ.

Item ex Concilio Cartaginensi , [II. c. 8.] Si quis presbiter ab episcopo suo correptus fuerit, debet utique apud uicinos episcopos conqueri, ut ab ipsis eius causa possit audiri, ac per ipsos suo episcopo reconciliari. Quod nisi fecerit, sed superbia (quod absit) inflatus secernendum se ab episcopi sui communione duxerit, ac separatim cum aliquibus scisma faciens sacrificium Deo obtulerit, anathema habeatur et nichilo minus locum amittat. At si querimoniam iustam aduersus episcopum habuerit, inquirendum est.

Item ex Concilio Antio ceno, [c. 4.] Si quis episcopus dampnatur a Sinodo, uel si presbiter aut diaconus a suo episcopo, et ausi fuerint aliquid de ministerio sacro contingere, ”siue episcopus iuxta precedentem consuetudinem, siue presbiter aut diaconus, nullo modo liceat ei, nec in alia Sinodo, spem restitutionis aut locum satisfactionis habere, sed et communicantesei omnes abiri de ecclesia oportet, et maxime si postquam didicerint aduersus memoratos prolatam fuisse sententiam, eisdem communicare temptauerint.

Item ex Concilio Martini Papae , [c. 37.] Si quis episcopus in concilio excommunicatus fuerit, siue presbiter aut diaconus a suo episcopo, et post excommunicationem presumpserit siue episcopus ille, aut presbiter uel diaconus facere oblationem, uel matutinum uel uespertinum sacrificium quasi in offitio suo agere sicut prius, non liceat ei nec in alio concilio spem reconciliationis habere, nec ultra reconciliari, sed etiam eos, quiei communicauerint, omnes ab ecclesia respui, maxime eos, qui sciebant eum esse deiectum. Si autem permanserit turbans et concitans ecclesiam per forasticam potestatem, oportet eum sicut seditionarium ab omni plebe expelli.

Item ex Concilio Agatensi, [c. 3.] Episcopi, si sacerdotali moderatione postposita innocentes aut minimis causis culpabiles excommunicare presumpserint, aut ad gratiam baptismi festinantes fortasse recipere noluerint, a uicims episcopis eiusdem prouinciae litteris moneantur, et si parere noluerint, communio illis usque ad tempus sinodi a reliquis episcopis denegetur, ne forte per excommunicationis peccatum excommunicati longo tempore morte preueniantur.

Item ex Concilio Affricano Placuit uniuerso concilio, ut qui excommunicatus fuerit pro suo neglectu, siue episcopus quilibet siue clericus, et tempore suae excommunicationis ante audientiam communicare presumpserit, ipse in se dampnationis iudiceturprotulisse sententiam.

Item Nicolaus Papa Teugaldum Treuerensem et primatem Belgicae prouinciae, et Guntarium Agrippinae Coloniae archiepiscopos, nunc coram uobis et sancta Sinodo, sub gestorum insinuatione, qualiter causam Lotharii regis, etduarum mulierum eius, Thebergae scilicet et Gualdra-dae, recognouerint et iudicauerint, scriptum super hocpropriis manibus roboratum offerentes, nichilque seplus uel minus aut aliter egisse ore proprio multis corampositis affirmantes, et sententiam, quam a sede apostolicam Engiltrudam uxoremBosonis sanctissimus frater nosterMediolanensis archiepiscopus Thado et ceteri coepi-scopi nostri petiuerant emittendam, et nos diuino succensi zelo sub anathematis attestatione canonice protuleramus, publice uiua uoce se uiolasse confitentes, in quibus omnibus inuenimus eos apostolicas atque canonicas sanctiones in pluribus excessisse, et equitatis normam nequiter temerasse, ab s omni iudicamus sacerdotii offitio manere penitus alienos, sancti Spiritus iudicio et B. Petri per nos auctoritate episcopatus exutos regimine consistere diffinientes. Predictis autem depositis licentiam concedimus ecclesiam ingrediendi, et communicandi sicut laici, et loquendi suas utilitates, non autem turbasconcitandi uel scandalum sollicitandi illis tribuimus facultatem. Quantum autem ad episcopale ministerium specialiterpertinet, nulla eis sit licentia contingendi, sicut nos cumsancta Sinodo decreuisse iam constat.

Item Clemens [epist. III. omnibus Coepiscopis]. Si autem uobis episcopis non obedierint omnes presbiteri , et reliqui clerici, omnesque principes tam maioris ordinis quam inferioris, atque reliqui populi, non soluminfames, sed etiam extorres a regno Dei et a consortio fidelium, et a liminibus sanctae Dei ecclesiaealieni erunt.

Item Petrus in ordinatione Clementis. Quicumque contristauerit doctorem ueritatis peccat in Christum, et patrem omnium exacerbat Deum, propter quod et uita carebit.

Ambrosius in lib. [II.] de offitiis , [c. 24.] Si quis non obediat episcopo, sese extollere atque exaltare desiderans, querens etiam obumbrare merita episcopi simulata affectatione doctrinae, aut humilitatis, aut misericordiae, is a uero deuius superbit, quoniam ueritatis ea regula est, ut nichil faciat conmendandi sui causa, quo minor alius fiat, neque si quid boni operis habeas, id ad deformationem alterius et uituperationem exerceas.

§. i. Non defendas inprobum, et sancta indigno conmittenda non arbitreris.

§. 2. Neque iterum arguas et inpugnes cuius crimen non deprehenderis.

Item Anterus Papa [Episcopis Hispaniae]. Absit, ut quicquam sinistrum de his arbitremur, qui apostolico gradui succedentes Christi corpus sacro ore conficiunt, per quos nos Christiani sumus, qui claues regni celorum habentes ante iudicii diem iudicant. Inueteri quidem lege [habetur: quicumque sacerdotibus non obtemperasset, aut extra castra positus lapidabatur a populo, aut gladio ceruice subiecta contemptum expiabat cruore. Nunc uero inobediens spirituali animaduersione truncatur, aut eiectus de ecclesia rapido ore demonum decerpitur.

Item Petrus in ordinatione Clementis. Si inimicus est iste Clemens alicui pro actibus suis, uos nolite expectare, ut ipse uobis dicat etc. ut supra in tractatu ordinandorum , ubi agitur de obedientia minorum erga maiores.

Item Fabianus Episcopus [epist. I.] Sicut apostoli statuerunt dicentes: "Cum excommunicatis non est communicandum, et si quis cum excommunicato auertendo regulas scienter saltim in domo simul locutus fuerit uel orauerit, ille communione priuetur.“

Item Calix tus Papa [epist. II. c. 2.] Excommunicatos quosque a sacerdotibus nullus recipiat ante utriusque partis examinationem iustam, neccum eis in oratione, aut cibo, uel potu, aut osculo communicet, nec Aue eis dicat, quia quicumque in his uel aliis prohibitis scienter excommunicatis communicauerit, iuxta apostolorum institutionem et ipse simili excommunicationi subiaceat.

Item Ysidorus [in regula monachorum, c. 18.] Cum excommunicato neque orare, neque loqui (nisique ad eandem excommunicationem pertinent) nequeuesci licet. Si quis enim cum eo aut palam, aut absconse fuerit locutus, communem statim cum eo excommunicationis contrahet penam.

Item ex Concilio Cartaginensi [IV. c. 73.] Qui communicauerit cum excommunicato, si laicus est, excommunicetur, si clericus, deponatur.

Item ex decreto Honorii Papae Curae sit omnibus episcopis, excommunicatorum omnino nomina tam uicinis episcopis, quam suis parrochianis pariterindicare, eaque in celebri loco posita pre foribus ecclesiaecunctis conuenientibus inculcare, quatinus in utraquediligentia excommunicatis ubique ecclesiasticus aditusexcludatur, et excusationis causa omnibus auferatur.

Verum hoc de nominatim excommuni -catas. Excommunicationis enim penam duppliciter subimus , et dum reatum incurrimus , et dum sententia notamur.

Unde Ieronimus in lib. lud. [homil. II.]:

Audi denique apostolum dicentem de eo, qui pecca-uerat: „ Tradidi , “ inquit, , , huiusmodi hominem sathanae in interitum carnis, ut saluus fiat spiritus.“ Vides ergo, quia et modo non solum per apostolos suos Deus tradiditdelinquentes in manus inimicorum, sed et per eos, quiecclesiae president, et potestatem habent non solum soluendi, sed et ligandi, traduntur peccatores in interitum carnis, cum pro delictis suis a Christi corpore separantur. Et (ut michi uidetur) duppliciter etiam nunc tradunturhomines de ecclesia in potestatem Zabuli. Hoc modo, quo superius diximus, cum delictum eius manifestum fitecclesiae, et per sacerdotes de ecclesia pellitur, ut notatusab omnibus erubescat, et conuerso eueniat ei illud, quod sequitur: „ut spiritus saluus fiat in die Domininostri Iesu Christi. Alio autem modo quis traditus est «Zabulo, cum peccatum eius non est manifestum hominibus, Deus autem, qui uidet in abscondito », perspicienseius mentem et animos, uiciis ac passionibus seruien-tes, et in corde eius non se diligi, sed aut auaritiam, aut libidinem, aut iactantiam, uel alia huiusmodi: istumtalem ipse Dominus tradit sathanae. Quomodo eumtradit sathanae? Discedit a mente eius, et auertit se, et refugit a cogitationibus eius malis et desideriis indignis, et relinquit domum cordis eius uacuam.

Cum ergo per sententiam quis nominatus fuerit , cum eo communicare non debemus. Cum autem solo reatuocculte excommunicationis contraxerit penam , non est ab eiuscommunione cessandum. Unde Dominus in euangelio tuncdemum peccatorem dixit habendum sicut ethnicum et publicanum , cum ecclesiam audire contempserit. Apostolus quoque nonait: „ Si quis frater est for nicator , sed: „si quis frater nominatur fornicator etc., sententiae nominationem intelligens. Hincetiam Urbanus Vilimundo ° episcopo: „Sane quod superRichardo et cetera P. Require infrai causam : „ Quidam episcopus in heresim lapsus. Hinc etiam Christus in euangelio zizania dixit esse tolleranda usque ad messem.

Hinc etiam Ieronimus in eodem libro iudicum :

Nolite recedere a Domino usque in hodiernum diem hoc est donec seculum stat; ostendat ergo michi, quomodo Iebuseus, donec seculum stat, habitetcum filiis Iuda in Ierusalem, quippe cum nec ipsi quidem filii Iuda habitent in Ierusalem. Ideo ergo nec istuduerum esse poterit, quod Iebusei cum Iudeis habitent in Ierusalem, quando nec ipsi quidem habitents in ea. Sed nos intelligamus hoc spiritualiter, assumentes euangelii parabolam, que dicit de zizaniis: „Sinite utraque crescere, ne forte, uolentes zizania eradicare, eradicetiscum ipsis et triticum/

Et infra: §. i. Audi ergoscripturam dicentem, quia non potuerunt filii Iuda disperdere Iebuseos, sed habitauerunt cum ipsis in Ierusalemusque in hodiernum diem. Unde deprecor uos, qui fidelesestis, ut ita uitam uestram et conuersationem seruetis, nein aliquo uel ipsi scandalum patiamini, uel aliis scandalumfaciatis: sed sit uobis summi studii summaeque cautelae, ne quis in hanc sanctorum congregationem pollutusintroeat, ne quis Iebuseus habitet in uobis°. VidesenimP, quia dicit scriptura, quod non potuerunt eicere filiiIuda Iebuseos de Ierusalem. Iebuseus autem interpretaturconculcatio. Esto i ergo quia non possumus eicere istos, qui nos conculcant, eos saltim, quos possumus, quorum peccata manifesta sunt, eiciamus. Ubi enim peccatum euiaensnon est, eicere de ecclesia neminem possumus, ne forteeradicantes zizania eradicemus simul cum illis ettriticum. Mouet me tamen, quod dixit, quia non potuerunteicere Iebuseos, id est eos, qui interpretantur conculcatio.Et ideo uideamus qui sint in ecclesia conculcantes. Illisine dubio, de quibus Dominus in euangeliis dicebat: Nolite mittere sanctum canibus, neque margaritas ue-stras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, etconuersi disrumpant uos. Iste est ergo Iebuseusconculcatio, qui indigni audiunt uerbum Dei, et, cum audierint, neque ut infideles discedunt, neque permanent utfideles, sed percepta misteriorum notitia, et fidei nostrae secretioribus perscrutatis, conuersi postmoduminpugnant nos, et contradictionibus suis corda nostra dis-rumpunt, conculcantes uerbi dominici margaritas, et ornamenta fidei maculantes. De istis ergo dicitur, quia nonpotuerunt filii Iuda eicere Iebuseum de Ierusalem usque inhodierum diem.

Idem super duodecim Prophetas. Quando ergo ecclesiasticus uir, et prudens, atque intelligens, multas inpietates in ea, que uocatur domus Dei, esse cognouerit, et non solum multas, sed et fortes, et que obprimere iustitiam possint, et in tantum rabiem doctorum processisse, ut accipiant pretium in iudicio, et omnia pro muneribus faciant, pauperes deuitent in portis, et audire contempnant, taceat in illo tempore, ne det sanctum canibus, et mittat margaritas ante porcos, qui conuersi conculcent eas; et imitetur Ieremiam dicentem:„Solus sedebam, quia amaritudine repletus sum.

Item Ioh annes Crisostomus, in epist. ad Ebreos. Ad mensam quippe paganorum si uolueris ire, sine ulla prohibitione permittimus.

§. i. „Si enim quis frater, inquit, „nominatur inter uos. Fratrem in hoc locoomnem fidelem simpliciter intellige, non monachum tantum.Quid autem est quod fraternitatem uocat, nisi lauacrumregenerationis, quod facit posse uocari Deum patrem?

§. 2. , , Si quis, inquit, , , nominatus fuerit frater fornicator, aut auarus, aut ebriosus, cum huiusmodi nequecibum sumere.“ Cum autem de paganis ageret, non ita, sed: „Si quis uos uocauerit ex infidelibus, '“ (paganos significans), „et uultis ire, omne, quod adponitur uobis, comedite. Si quis frater nominatur ebriosus etc.“ O quantaintegritas! Nos non solum non fugimus ebriosos, sedetiam imus ad eos, participantes cum eis.

Euidenter itaque ex premissis apparet, quod eorum communionem uitare non cogimur, qui sententia notati non sunt.Sed eZ ipsius sententiae notatio multipliciter intelligitur.

§. i. Aliquando enim arcetur quis a liminibus ecclesiae et a communione corporis et sanguinis Christi, uel teste conscientia, iuxtaillud Apostolici Probet se homo, et sic de pane illo edat et decalice bibat, quia qui indigne manducat et bibit, iudicium sibimanducat et bibit ; item illud Prosperi: „ Facilius sibi Deumplacabunt etc., require infra causa [XXXIII.] „ Maleficiisinpeditus, quest. i. de penitentia ; uel sententia ecclesiastica, sicutpenitentes, quibus tempore prefinito beneficium reconciliationisinpenditur. Hec sententia excommunicatio uocatur, quia a communione corporis et sanguinis Christi notatum prohibet, sicut etAdam ab esu ligni uitae excommunicatus est, Domino dicente : „Videte, ne forte sumat z de ligno uitae. Qua sententia nonseparatur quis a consortio fidelium. Est et alia sententia, queanathema uocatur, qua quisque separatur a consortio fidelium , de qua supra: „Cum excommunicatis nolite communicare.

§. 2. Hanc distinctionem cuique licet aduertere ex auctoritateIohannis Papae: „Engiltrudam uxorem Bosonis etc. Require supra in causa: „ Quidam episcopus a propria sede deiectus. Item ex auctoritate eiusdem : „Si quis domum Deiuiolauerit etc. Require infra causa [XVII.] „ Quidam presbiter infirmitate grauatus. Item ex auctoritate SiluestriPapae: „ Presenti decreto censemus etc. Require supra incausa: , , In infamia cuiusdam episcopii

§. 3. Iuxta hanc ergo distinctionem intelligenda est illa auctoritas Innocentii: Si quis suadente diabolo, etc. ut infra causa : „ Quidam presbiter , ut iuxta ethimologiam uocabuli anathemati, id est separationi, subiaceat qui in edictum illud inciderit, quia a corpore etsanguine Christi et ab ingressu ecclesiae se alienum facit, quiinpias manus in clericum micer e ausus fuerit; qui etiam a nulloepiscoporum absolui, id est more penitentium reconciliari, poterit, nisi primum apostolico conspectui se representare curauerit.

§. 4. Illud autem Petri de Clemente : „Si inimicus est isteClemens etc. de sententia notatis intelligendum est, sicut et illud Urbani : , , Quibus episcopi non communicant etc. ut infra in eadem causa. Ceterum falsum esset illud Varensisn .cilii 7 /.: , , Si tantum episcopus alieni sceleris se consciumnouit. Item et illudi: „Placuit, ut si quando episcopus etc.require supra in causa : , , Duo fornicator es etl infamianotati.“