Quaestio 1 [Sorb 193 Transcription]

Utrum secundum quod tactum est in collatione studium sacrae theologiae sit meritorium vitae aeternae

quod non quia finis per se et immediatus talis studii non est nisi scire vel credere non est autem credere solummodo quia sine talia studio multi plurimum pollent fide sicud innuit augustinus 14 de trinitate capitulo 1 Similiter dato quod sit ad hoc non videtur ex hoc illud studium meritorium quia non est in libera potestate natura credere vel non credere igitur etc Si detur quod eius immediatus et per se finis est scire ad hoc sequitur idem quia scientia inflat i corinthios igitur magis facit ad demeritum quam ad meritum

Contra per studium illud pervenitur ad istam sapientiam et scientiam qua pervenitur ad vitam aeternam igitur ipsum est meritorium illius vitae sicut patet ecclesiastes 6o Quid habet amplius sapiens a stulto nisi ut pergat illuc ubi est vita et capitulo 7 comparans adinvicem sapientiam et divitias ait hoc amplius habet eruditio et sapientia quod vitam tribuunt possesori suo

conclusio in ista quaestione tenenda satis videtur certa tenendum est enim quod sic et hoc illis qui ex caritate et propter finem debitum assumit illud studium licet dubium sit an studium illud sit meritum quia tunc esset conclusio facti non plene certi quia exscriptatur nemo scit utrum amore vel odio dignus sit quamvis pie estiandum sit quod sit tamen non oportet esse dubium quin sit meritorium scilicet natum esse vel natum agere ad meritum

Istam aut veritatem chategoricam certam primo volo persuadere 2o dubia movere 3o respondere

Quod studium theologiae sic meritorium arguo sic omnis operatio humana libera et perductiva ad vitam mediate vel immediate est meritoria vel nata esse meritoria vel facere ad meritum vite aeterne sed studium theologiae est huius quia per ipsum perveniri natum est ad scientiam illuc directivam ut probabo illud studium est operatio libera ut quilibet in se experitur alia pars minoris patet quia per huius studium perveniunt homines ad notitiam scientiae a deo inspirante sed nunc est ita per apostolum i thi 3 quod omnis scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum ad arguendum ad corigendum

Item ad Romanos 15 Quaecumque scripta sunt ad nostram doctrinam scripta sunt etc Constat aut quod omne illud quod reddit hominem promptum et perfectum ad omne opus bonum et quod iuvat ad speciem vitae aeternae habendam est iuva tantum ad istam etc

Item ieronimus in prologo bibliae daniel in fine sacratissime visionis ait iustos fulgere quaestione stellas et intelligentes id est doctos quam firmamentum

praeterea 1 corinthios 2 nos autem non spiritum huius mundi accepimus sed spiritum qui est ex deo ut sciamus quae a deo donata sunt nobis qua et loquimur non in doctis humanae sapientiae verbis sed in doctrina spiritus ibi dicit glossa quod sine hac scientia nemo beatus est

Item augustinus 14 de trinitate capitulo 1 super illud apostoli alii datur sermo scientiae de qua inquit in volumine 13 disputavi non utique quidquid sciri potest ab homine in rebus humanis ubi plurimum supervacue vanitatis et noxiae curiositatis est huic scientiae tribuens sed illud tantummodo quo fides saluberrima saluber via quae ad veram beatitudinem ducit gignitur nutritur defenditur et roboratur sed ad hoc studere et laborare meritorium est igitur etc

Item ad hic arguit gandavensis in summa articulo 5 in quaestione utrum homini studiendum sit ut sciat tenet enim quod sic quia omnis homo qui intendit devenire ad terminem aliquem ad quem devenire non potest nisi per viam deducentem ad ipsum terminum necesse habet se ponere in via et ambulare per eam sed trinus unus vitae humanae ad quem devenire intenditur est notitia perfecta summi veri ad quem devenire non potest nisi ambulando et cognoscendo per aliqua vera quae sunt ad ipsum tanquam via ambulare autem per notitiam ab uno in aliud non potest nisi studendo scire cum homini scientia non conveniat nisi per studium et investigationem igitur studendum erit adhuc finem ut sciat sed in aliis scientiis non sic oportet ut in theologia studere igitur etc

Et confirmat idem per augustinum 13 de civitate dei dicentem secundum eum sine scientia nec virtutes ipse quibus recte vivitur omnino possunt haberi per quas haec vita misera sic gubernatur ut ad illam quae vere beata est perveniatur aeterna haec ille Ex illo arguit in fine quaestione ipsum inquam studere ordinata intentione est opus meritorium vitae aeternae quia nec sine scientia dirigi possunt virtutum opera propter quod dicit apostolus 1a ad thi 4 attende tibi et doctrinae et ita studere in illis quae nutriunt dilectionem et dulcedinem in deo est meritorium ideo mo?it psalmus gustate et videte sed haec est studium in sacra scriptura quia sicud scribit hugo didasca libro 4 capitulo 1 divina eloquia aptissime favo comparantur quae et propter simplicitatem sermonis arida apparent et intellectus dulcedine plena sunt

Ad istud facit illud ysidorus de summo bono libro 1 capitulo 19 scriptura sacra pro uni?cuiusque doctoris variatur intelligentia sicut manna quae populo veteri pro singulorum determinatio verum varium dabat saporem

Quod vult ierominus in epistola ad paulinum totum inquit quod legimus in divinis scripturis nitet quidem et fulget in cortice sed dulcedo est in medulla qui edere vult nucleum frangat nucem haec ille sed ista fractio fit per studium

Confirmatur per beatum gregorium divinum inquit eloquium argento comparatur quia sicud inter omnia metalla nihil est quod dulcius tinit argumento ista inter omnia eloquentia sermo divinus dulcius insonat menti

Item studere ad perceptionem tibi spiritualis aniame est meritorium sed ille est effectus studii scripturae sacrae ergo etc licet per illud gregorii moralium id est super illud iob mittentes vocaverunt sorores 3es suas ut comederent et biberent cum eis bone inquit dicitur ut concederent et biberent cum eis Scriptura enim sacra aliquando nobis cibus e st rit aliquando potus cibus namque est in locis obscurioribus quia quaestione exponendo frangitur et commendo glutitur potus vero est in locis apertioribus quando ita sorbetur sicut invenitur

Ad istud in primo prologo morum sermo divinus sicut misterus praecedentes exemplificet sic plerumque superficie simplices refovet habet in impu?to unde parvulos nutriat servat in secreto unde mentes sublissimum in admiratione suspendat quaestionem quidam quippe ut ita dixerum est fluvius planus et altus in quo et agnus ambulet et elephas natet

Item in mensa sacrae scripturae sicud dicit hugo de claustro animae ponuntur tria facula caro aguina ap arietiva et vaccina abel agnum abraham ari?tem iosue vaccam In agno designatur ut dicit simplicitas cordis in ariete fortitudo operis In vacca lat praedicationis ut non sic in nobis simplicitas sine distinctione nec discretio sine lacte doctrinae

Item gregorius morum 25 super illud iob brachium excelsum conteret dicit sic verba dei quae pigmenta quaedam sunt nostri adiutorii et sicut pugmentum quantum plus ceritur tanto in poculum virtus eius augetur ita divina eloquia quo magis exponendo conterimus eo amplius cum bibentes iuvamur

praeterea crisostomus super matthaeus loquens de utilitate sacrae scripturae dicit quidquid quaeritur ad salutem invenitur in scripturis quin ignorans est inventi ibi distat qui contumax invenit ibi quid timeat qui laborat invenit ibi promissa quibus recreetur adeptis igitur talem studium natum est iuvare ad meritum

Item gregorus moralium super illud iob bibent sicientes divitias eius saepe inquit stultus habet verum liquoris fontem sed non bibit quia ingenium intelligentiae accipit et scit quod intelligere studio valeat sed ab omni doctrinae studio fastidiosus cessat et potus saepe idcirco et desidiosus ingenium accipit ut de negligentia iustius puniatur et quod sine labore assequi potuit scire contempnit et non numquam studiosus tarditate intelligentiae praemitur ut eo magis praemia retributionis inveniat quo magis in studio inventionis elaborat

Item studium quo cognoscere possumus defectus nostros et animari ad opus virtutis est meritorium sed tale est studium theologiae ergo etc minor patet per gregorium in principio 2i moralium ubi dicit scriptura sacra mentis oculis cum quodam speculum opponitur ut interna nostra faciens in ipsa videatur ibi et enim feda nostra et pulcra cognoscimus ibi sentimus quantum profectius ibi videmus quantum a profectu longe distamus narrat gesta virorum et ad mutationem corda penetrat infirmorum dum illorum facta comemorat contra vitiorum praelia debilia nostra confirmat fitque verbis illius ut eo minus mens inter certamina crepidet quo ante se positos tot virorum fortium triumphos videt ut nec solum nobis eorum virtutes asserit sed etiam casus innotescit ut et in victoria quidem fortium quid imitando arripere et rursum videamus in lapsibus quid timere dictamus

Item praeservat a viciis praecipue a carnalibus unde ierominus in epistola ad rusticum ama inquit scientiam scripturarum et carnis vitia non amabis

iTem illa nostra operatio qua laetificantur angeli boni et torquentur mali est meritoria huius est studium theologiae dicit in glossa super illud 1a corinthios 11 anglici spiritus nobis ad esse credendi sunt cum sacris lectionibus aurem commodamus ymmo quod plus est secundum originem super iosue opposita 20a simile dicit ibidem ieronimus virtutes angelicae cum scripturam ore proferimus velud quodam carmine in veritate nobis ad esse et ferre auxilium delectantur et nobis assistenter reficiuntur in sermonibus et pascuntur contrarie virtutes corpescunt et fatigantur

Item origin super librum numerorum quantis inquit daemones putas angi tormentis si quem viderint vendere omnia sua et dare pauperibus et tollere certe suam et sequi christum super omnia vero eis tormentorum sunt genera si quem viderunt verbo dei operam dare et scientiam divinae legis et misteria scripturarum intentis studiis per quirentem haec ille patet igitur conclusio principalis

Sed in contrarium pro 2o articulo movenda sunt dubia primo si sic tunc qua ratione unus actus talis studii ex caritate procedens esset meritorius pari ratione quilibet sed hic non quia si sic habeat ergo aliquis totius totiens tales actus quousque meruerit tantum praemium quanti ipsius anima est capax est enim ad tale praemium devenire cum animae capacitas sit finita Sed ad hoc potest iterum atque iterum ex caritate studere et tunc tamen illi studio nullum corresopndebit meritum quia ulteriori studio non plus praemiaretur quam si ulterius non studeret igitur non quilibet talis actus studii est meritorius et per consequens nullus

2m dubium qui si sic tunc sequeretur quod aliquis posset mereri invitus quod est falsum et contra augustinum 1 confessionum capitulo 12 ubi dicit quod nemo invitus bene facti etiam si bonum est quod facit consequentiam probo quia si aliquis posset esse casus licitus ex praecepto dei vel alias quo quis quia c?e vel circa mensura per actum suum studiendi in scriptura nollet mereri vel vellet non mereri sed mereri pro dicenda missa nollet interrumpere actum studii in scriptura sacra sed nolendo meereri vel volendo non mereri mereri esset invice mereri ergo etc

3m dubium quia actus studiendi inscriptatur sacra non facit in habente caritatem et ex ea operante ad augmentum meriti igitur non est meritorius probo antecedentis quia tota quantitas meriti nostri consistit in bonis volitionibus libere et secundum dictamen rectae rationis elicis nam habitis illis et stantibus ipse necessario infuerunt si assit possibilitas actus posteriores volitos ex 9 metaphysicae particula 10 ubi dicitur omne potens secundum rationem necesse cum non deficiat cuius habet potentiam et ut habet hoc facere dictato sibi per intellectum quod sic sicut habita volitione conformi necessario sequitur actus studiendi

confirmatur istud quia actus studiendi potest fieri bene et male licite et illicite sicut ire ad essentiam et dare elementa etc facta exteriora ergo sicud huius opera exteriora non addunt meritum super bonas operationes interiores quae positae necessitate naturali inferunt opus exercitus ita nec actus studiendi super volitiones quae necessario informarunt actum studiendi si ad sic possibilitas

dicetur quod non est simile quia opera exteriora bona non ordinantur per se ad actus interiores sive meritorios puta ad bonas volitiones et electiones causandas secus est de actibus studiendi qui per se adhoc ordinantur ut per studium et investigationem invento quid oporteat agere vel eligere et quid respuere sequitur bona et meritoria electio conformis talis dictamini

Contra posita causa eadem vel simili sequitur similis effectus sed causa tota quare opera exteriora non addunt distinctum meritum super bonas volitiones et operationes meritorias est quoa non sunt in libera possibilitate exterius operantis quin si stent interiores exterius operetur si possit et similis causa est in proposito probo quia non est in potestate habentis actuale et efficax velle faciendi vel eligendi quod oportet quin si stet huius velle efficax et simul cu hoc inveniatur per investigationem studii sani quod oportet ire ad ecclesiam vel dare elementam vel huius sequatur conformis electio vel volitio sic dictata scito enim secundum philosophum 7 ethicorum capitulo 5 quoniam omne dulce gustare oportet hoc autem dulce ut vinum aut ad aliud singularium necessarium potentem et non prohibitum hoc operari igitur pari ratione scito quod omne necessariam ad saltem oportet fieri et quod subvenire indigenti est unum aliquid talium et habita cum hoc voluntate efficaci faciendi oportet necessario potentem et non prohibitum simul hoc velle in illis enim qui habent voluntatem efficacem benefaciendi oportet sequi tale velle dictatum dicit enim commentator 6o ethicorum commento 11 et est super illud 6 ethicorum capitulo 3 deinde quod in mente affirmatio et negatio hoc in appetitu prosecutio vel fuga hoc autem dicimus valet in viventibus cum ratione et iudicio igitur sequitur quod in habentibus efficax desiderium vivendi secundum iudicium rationis scito per studium quod oportet velle aliquid vel diligere non est in eorum liber potestate quin si dicto modo desiderent et si dictent esse volendum quin simul ita velint sicut dictatur quod sit volendum patet igitur minor probanda et per consequens quod propter causam immediate dictam non plus est studere in scriptura sacra meritorium quam opus bonum exigimus et per consequens non plus addit meritum quam opus tale

4m dubium est quia si studere in scriptura sacra sic meritorium tunc posset cadere sub praecepto et facit communiter de facto in religiosis quibus iniungitur praeceptorie sic studere sic igitur quod aliquis pro tempore pro quo ex praecepto obligaretur studere vel velle studere scienter amoittat velle studere et sic alius ceteris omnibus paribus qui non omittat velle studere ymmo de facto velit exequi sicut tenetur hiis suppositis si velle studere sic meritorium uni illorum sicut dicit principalis conclusio igitur omissio eius erit culpa alteri consequens est falsum probatio quia si omissio ista esset malum culpae tunc esset tantum malum demeriti seu culpae quantum velle oppositum esset bonum meriti quia magnitudo culpae omissionis non est aliter mensuralis nisi ex quantitate boni omissi sicut in genere boni naturae tam mala est caecitas quam bonus est visus aliter etc ut videtur non plus peccaret qui omitteret magis bonum ad quod tenetur quam qui parvulum et per consequens proportionaliter semper tam mala est culpabilis omissio quam bona esset et meritoria positio illius quod omittitur ceteris paribus

ad quod facit illud anselmi 2 cur deus homo capitulo 14 omne bonum tam bonum est quam mala est eius corruptio sed hoc consequens est falsum scilicet quod ita demeritorium est omittere velle studere sicut est meritorium velle studere in casu prius posito quia nolle studere qui est actus contrarius ad velle studere est peior quam sola omissio talis actus et tamen nolle studere non est peius in genere culpe posito toto casu prius dicto quam velle studere sit meritorium quod patet ex simili quia odire deum quando quis tenetur eum diligere non est gravius demeritum in genere peccati quam esset bonum in genere meriti deum diligere aliter nullus posset ita bene facere sicut aliquis posset male facere quod non videtur Constat autem quod odire deum quando quis tenetur eum diligere peius est quam sola omissio diligendi eum pro tunc

5m dubium quia si vera sit conclusio principalis tunc sequitur quod si sic studere inponeretur alicui in foro poenitentiae pro satisfactione omissionis culpabilis contrarie adhuc esset meritorium sic studere quia talis in posito non facit non meritorium quod esset alias meritorium consequens est falsum probatio quia si illud studere sic invinctum esset meritorium vel igitur magis meritorium vel minus vel aeque sicut in alio non habente ita satisfacere ceteris omnibus paribus non magis quia tunc ille reportaret commodum de peccatis quia consimilis actus illi qui peccasset plus valeret quia ad beatitudinem et iterum ad pone remissionem quam illi qui non peccasset quod videtur inconveniens nec aeque propter idem quia tunc iste qui non peccasset solum meretur tantum de gloria seu de beatitudine et ille aequale mereretur et ultra hoc remitti sibi poenam et tunc sequeretur ultra quod deus non ita sufficienter retribueret pro pari bono perseveranti in bono sicut ceteris paribus illi qui in crimina cecidissent hoc videtur inconveniens et contra anselmum cur deus homo libro 1 capitulo 12 ubi dicit quod non convenit deo quod similiter sic apud deum peccanti et non peccanti non potest talis dici quod minimus quia tunc nulli expediret in vita ista satisfacere pro peccatis suis quia quantumcumque sibi parum decresceret de beatitudine ex hoc quod solum poenam redimeret temporalem in purgatorio si hic non satisfaciat per solvendam cum ista pars gloriae minuenda si esset foret aeterna et per consequens incomparabiliter melior et eligior quam carere ibi poena temporali sibi debita tam intensive quam extensive finita peior est etiam ista carentia gloriae quam poenam sibi taxatam in purgatorio plenarie sustinere et per consequens magis expediet sibi facere hic huius bona opera non satisfaciendo pro ea quam pro ea ad dampnatum sempiternum satisfacere

6m dubium quia Iohannes 17 haec est autem vita aeterna ut cognoscant te solum verum deum ergo sic studere esset meritorium divinae cognitionis seu divinae visionis sed hoc non quia non videtur divina visio esse creaturae possibilis Cum non semper si cetera sint paria a quolibet intellectu creato possit respectu obiecti perfectioris haberi perfectior visio respectu obiecti infinitae perfectionis si ipsum esset a creatura visibile posset haberi visio infinite perfecta consequens est inpossibile igitur etc

praeterea quod talis visio sic inpossibilis creaturae probatur sic quia si haberetur cognitio aliqua qua infinita viderentur sic quod quodlibet eorum distincte ita esset infinite perfectionis quia aequivaleret in essendo cognitionibus infinitis propriis si esset quarum nulla esset distinctior cognitio sui obiecti in multitudine obiectorum infinitorum correspondentium quam haec quae ponitur omnium esse cuiuslibet distincte Sed ista perfecta in eo quod cognitio esset illa qua distincte esse in esse perfecta cognitio illa distincta quam videretur deus qui est obiectum infinitum aequivalens vel excedens infinita obiecta talia si dafentur ergo visio dei distincta si daretur esset infinitae perfectionis quare repungnat creaturae ergo etc

Praeterea 3o si talis visio clara dei esset possibilis creaturae aut igitur mediante tali visione posita apparet deus bonum infinitum aut finitum Si finitum tunc aliud a deo posset apparere melius et diligibilius deo quam deus clare visus consequenti apatet quia omni bonitate finita secundum apparentiam posset a deo aliquid fieri quod appareret magis bonum si vero appareret bonum infinitum intellectui creato tunc non videtur verum quod dicunt sancti quod a nullo creato intellectu est deus comprehensibilis sed inperfecte apprehensibilis vel enim illud dictum poneretur quod non potest deus ita clare cognosci ab intellectu creato quam clare ipse est cognoscibilis et hoc non quia tunc pari ratione haberent dicere quod nulla creatura est ab intellectu creato comprehensibilis cum quaelibet creatura sit infinite clarius et limpidius cognoscibilis quam ab aliqua creatura cognoscatur puta ab ipso deo vel hoc 2o diceretur quia quamlibet creaturam quantumcumque deum clare videntem aliquid dei latet et hoc falsum quia nec deitas nec persona nec aliqua proprietas nec aliquid penitus quod sic deus cum enim dei immensitas sit summe simplex non potest cum clare videtur partim cognosci et partim latere sicut innuit philosophus et commentator 9 metaphysicae parte ultima Vel hoc 3o dicetur quod creatura potest intellectui creato apparere tanta quanta est non sic deus et hoc est intentum quod deus non apparet mediate eius visione infinite bonus quia tunc appareret aequae bonus sicut est

2us intellectus non reducibilis ad aliquem iam dictorum non videtur assignabilis

4 dubium quia si sic studere sit meritorium vitae aeternae cum ista vita aeterna vel magna aut melior eius pars sic beatificae frui deo talis dilectio futura posset esse praemium pro tali studio et hoc non quia amor talis fruitio si esset inferret gaudium infinitum si tantum gaudium non est creaturae possibile probatio quia de nullo malo pene est rationabiliter plus dolendum vel tristandum quam de deo habita eius clara visione et beatifica fruitione sic gaudendum sed de malo pene aeterne si infligeretur esset rationabiliter infinite dolendum quia inproportionaliter plus quam de simili poena per diem unum tantum infligenda vel quam praecise per duos vel praecise per instans et ita deinceps duratura si detur solum finite plus sequeretur quod aliquis rationabiliter tantum posset tristari de poena finita secundum durationem sibi infligenda vel inflicta sicud de aequali intensive sine termino duratura hoc aut falsum videtur ergo de tali scita vel firmiter credita sibi debere infligi infinite doleret et hoc si tantum doleret quantum dolere deberet ergo si fruens deo beatifice deberet de deo laetari laetitia infinita nullus autem fruitur deo qui non faciat illud quod debet ergo etc

Et illud in hac forma potest aliter argui a principio tantum delectant deus ipsum clare vidente et beatifice diligentem sicut poena potest quaecumque rationabiliter contristari sed poena aeterna scita vel credita debere infligi rationabiliter contristaret infinite ut deductum est ergo etc

Ad primum istorum dubiorum videtur prima facie concedendum quod sit dare maximum praemium essentiale in anima receptible sicut et maximam caritatem vie ad quam possit pertingere secundum illud augustinum enchiridion capitulo penultimo minuitur inquit cupiditas caritate crescente donec veniat hoc ad tantam magnitudinem qua maior esse non possit ad quod facit illud magistri libro 3 distinctione 13 capitulo 2 sane dici potest christum secundum hominem tantam a conceptione accepisse scientiae et gratiae plenitudinem ut deus ei conferre plenius non potuerit igitur cum ergo gratia et praemium sibi proportionaliter correspondeant est dare maximum praemium animae christi vel alterius cuiuscumque animae determinare possibile convenire et tunc consequenter videtur dicendum quod quando pertingeret anima talis ad gradum summum gratiae viae et ad summum praemii gradum sibi possibilem convenire quod ex tunc nullum novum praemium nec novum ge gradum meretur sed per bona opera sequentia similia prioribus multiplicius mereretur idem quod prius et hic consequenter tenet magister 3 libro distinctione 18 de christ ab ipsa inquit conceptione qua homo factus est per caritatem et iustitiam et alias virtutes in quarum plenitudine fuit secundum homines conditos sibi tantum meruit quantum post per martirii tollerantiam tanta enim plenitudo spiritualium carismatum in eo fuit quod in ens proficere non potuit et ideo ipsius anima melior fieri non potuit quam ab initio suae conceptionis extitit quia proficere in meritis non valuit haec ille et post dicit quod ex obedientia mortis non meruit ut post mortem haberet gratiam aut gloriam novam quam non prius meruit absit inquit quod melior quam ante fuerit quia nec sanctior nec gratia cumulatior nec etiam beatior fuit in dei contemplatione in quo praecise beatitudo consistit et hic probat magister per beatum gregorium super eze omelia 6 sic dicentem non habuit omnino christus iuxta animae meritum quo potuisset proficere in membris autem quae nos sumus cotidie proficit non igitur plus meruit sibi per crucis patibulum quam a conceptione meruit per gratiam virtutum Et tunc de suo addit magister responsionem quam praetetigi de multiplici merito non igitur inquit proficit animae christi meritum quantum ad virtutem meriti profecit tamen quantum ad numerum meritorum

Sed contra hanc responsionem semper remunerat iudicii rationis licet ratio de capacitate finita animae cuiuscumque pro ea det evidentiam maximam Non enim sine inquisitione admittit intellectus quod prius posset creatura secundum legem dei ordinatam mereri quam posset sibi retribui de potentia dei absoluta nec etiam quod plus posset mereri de poena quam de dei potentia posset sibi secundum proportionalem taxationem legis ordinate a deo qua citra condignum punit infligi et tam hoc evidenter sequeretur secundum hanc responsionem Capiatur enim pessimus dyabolus qui inter alios plus torquetur si tunc sua poena sic maxima sub possibilis vel etiam finite solum distans a maxima sibi possibili si esset si adhuc frequentius iterasset culpam istam sequitur quod pro ultimi omnibus peccatis non esset in dei potestate absoluta gravius eum punire quam pro prioribus de facto non puniusset et ista peccata superaddita remanerent totaliter inpunita et per consequens non ordinabilia quod non videtur dandum

Praeterea quanto in viatore ex maiori caritate procedit libere ad aliquod bonum velle caeceris paribus canto videtur acceptimus et maiori praemio dignum ergo perbento ad gradum caritatis viae qui poneretur maximus tali creare tempore possibilis ex tunc velle bona ex ea procedentia maxime esset bona et maxime meritoria sed haec frustra si plus non posset retribui

Contra hanc responsionem etc videtur esse de plano decretalis una clementina cyculo de haereticis ad nostrum dicens quod quaedam secta dampnabitur ab abhominibilis insurrexit tenens et asserens doctrina sua sacrilega quod homo in praesenti vita tantam ac talem perfectionis gratiam potest acquirere quod amplius proficere non valebit nam ut dicunt si quis posset proficere posset aliquis christo perfectior inveniri et contra begardorum illorum sententiam super illud capitulo allegat iorandae illud augustinum contra ierominum quod ponitur in decretis de poenitentia distinctione 2 caritas inquit augustinus in quibusdam perfecta in quibusdam inperfecta perfectissima autem in hac vita haberi non potest Nec sufficit hic dicere sicud respondet quidam doctor inquirens an caritas viatoris possit aequari caritati comprehensoris et tenet quod non secundum legem dei communem ordinatam quia inquit secundum legem dei ordinatam est aliquod tempus maximum quo unus homo vivere potest et si aliquis viveret per illud tempus semper merendo quantum posset secundum legem ordinatam ad hoc non pertingeret ad gradum caritatis patriae

a multo fortiori haec ille dicere quod adhuc non pertingat ad gradum maximum caritatis in ipsius anima receptibilem hic autem non sufficit tum quia ipsemet concedit et bene quod deus posset tam diu conservare hominem in vita meritoria quod ille homo tantam caritatem haberet sicud homo habet in patria quamvis ex hoc non sequatur quod posset deum hic tantum amare sicud ibi amat petrus quia de esset sibi cognitio ista clara et certe pari ratione dicam ego quod poterit hominem in vita meritoria conservare donec pertingat ad caritatem finitam quamcumque placuerit assignare receptibilem in se et ista ad aequalem gradum caritatis caritati beati petri vel animae christi si illae sint finitae sicut suppono et ultra iuxta argumentum begardorum quamvis de facto nullus unquam ad tantam fuerit deventus tamen poterit ad tantam per merita pertingere vel maiorem vel stabit principalis difficultas praetacta quod plus poterit creatura mereri quam deus retribuere quod non libenter darem si esset via alia evadendi tum quia homo potuit stetisse et numquam mortuus fuisse et tunc ista solutio locum non haberet tum quia de helya et enoch qui non dum sunt mortui nec scitur nisi a deo quando morientur non tenet ista responsio nisi deus eos interim posuerit extra statum meriti quod tamen et tunc saltem non est necessariam meritorium fieri et si non fiat de illis procedit argumentum

aliter igitur mihi videtur dicendum quod et capacitas animae est finita quia ista non est nisi ipsa substantia animae et quod ipsa de quavis forma in ea receptibili de cuius specie non est dare maximam possibilem replerit potest proportionaliter in spiritualibus secundum intensionem sicud vas corporale repleri potest secundum extensionem aqua vel alio liquore ita quod non potest simul sine speciali miraculo plus illius speciei recipi hic et ibi

2o videtur mihi simul cum isto dicendum quod homo si viveret per mille milia annorum ymmo in futuro sine fine et hoc in statu merendi et faceret semper ultimum potentae suae ad hoc numquam posset tantum noviter mereri quin deus possit sibi sufficientissime retribuere proportionaliter sicut modo solet retribuere bona facta

unus modus possibilis hoc salvandi bene gressus esset iste quod sicut non obstante quod cyphus posset repleri aqua ita quod plus de aqua non sic in eo sine miraculo receptibile per illud miraculum quo deus posset ponere plura corpora in eodem loco posset deus in eodem cypho aqua priori remanente aliam aequalem priori vel minorem simul ponere et pari ratione si sibi placeret 3am et 4am et sic sine statu ita in proposito non obstante quod aliqua anima puta a possit repleri gratia ita quod plus de tali gratia secundum speciem non possit simul sine speciali miraculo naturaliter recipi in ea tum per miraculum simile proportionaliter priori poterit deus ponere in ea si ipsa hoc meruerit aequalem prior simul cum priori et 3am et 4am et sic sine fine et proportionaliter in alia vita de praemio et sic evaditur utrumque inconveniens ante tactum

alius modus possibilis tamen tali miraculo et subtilior priori esset quod sicut vas corporale putat cyphus non posset plus naturaliter recipere una vite de alqua quam certam partem puta ciphatam tamen ipse posset de meliori liquore putat de vino tantumdem recipere aqua abiecta et ilo abiecto ad hoc tantumdem de meliori et sic non esset finis quin deus ultra liquorem possibilem posset facere liquorem in duplo meliorem vel melioris speciei tunc totus liquor una vite in eo naturaliter receptibilis numquam posset esse ita bonus quin adhuc meliori posset repleri ita est similiter in multis aliis denarius cupreus plus valet quam plumbeus et cupreo eiusdem quantitatis semper mobilior esset argenteus et argenteo aureus et si ultra omne metallum esset dare melius secundum speciem tunc non esset possibilis aliquis denarius ita bonus quin illo posset esse melior

Ultra hoc apparet mihi rationale quod sicut non est dare speciem ista bonam substantiae quando deus posset facere ista meliorem ita credo esse possibile in qualitatibus spiritualibus cuius sunt cognitiones et amores unde eandem albedinem quam videt brutum visione extenivsa unius speciei videre posset anima intellectiva separata visione inextensa alterius speciei et ita ut credo videt homo de facto quia non credo quod homo habeat nisi unitam anima intellectivam scilicet et quod in ista recipiuntur immediate omnis hominis cognitiones et actus appetendi quicumque et certe possibile esset quod angelus videret istam albedinem visione adhuc alterius speciei et constat iterum quod deus videt eam visione alterius speciei

ad propositum dico quod in omni creatura rationali respectu dei possunt recipi visiones et amores fruiti diversarum specierum non tot quin plurium quarum unus individuum ipsam replens tantum in valore et perfectione excedit individuum alterius speciei inferiori alicuius similis quantitatis in sua speciei quantum denarius aureus excedit aureum argenteum et quia in talibus speciebus visionum et fruitionum dei possibilium a deo in eadem natura rationali causari non credo aliquam esse optimam a deo factibilem et idem proportionaliter dicerem de formis causabilibus a deo in anima viatoris quarum quaelibet poterit dici et esse caritas vel gratia ideo nec est dare perfectissimam caritatem receptibilem in aliqua anima viatrice nec beatitudinem perfectissimam receptibilem in eadem

verum autem cum homo recepisset summum de specie inferiori naturaliter sine miraculo speciali simul in ipso receptabile et ex tunc secundum istum modum deberet incipere praemiari per individuum speciei superioris et nobilioris destruatur illud quod praehabuit de specie ignobiliori et recompensetur totum in indivisibile specie nobilioris vel non non est curandum quia potest ita fieri et aliter quia non est inpossibile accidentia diversarum specierum multa quorum quodlibet repleat subiectum suum quo ad illam speciem compati secum aliud tantum alterius speciei sicud est etiam in extensis secundum extensionem licet non discus plenus lacte repleatur albedine ita quod extensiorem uniformis raritatis non posset recipere simul naturaliter potest tamen et de facto recipit aeque extensam dulcedinem et iterum aequae extensam humiditatem et sic de multis aliis qualitatibus diversarum specierum nec video quare non ita proportionaliter possit esse in proposito de casibus de visionibus de dilectionibus eiusdem rei ymmo de facto respectu eiusdem habemus simul diversas cognitiones puta videndi ymaginandi prima enim ymaginatio est motus factus a sensus in actu secundum philosophum

ad magistrum autem et ad gregorium bene credo quod gratia data animae christi sic maxima et ista de aliis illius animae donis quae unquam de facto habebuntur in aliquo vel quae possunt in illa fieri de potentia dei ordinata

consequentia tunc christus moriendo vel patiendo plus meruisset quam per volitiones bonas in conceptione cuius oppositum dicit gregorius ubi supra et magister

dici potest ut videtur quibusdam quod deus in principio dedit sibi tantum praemium quantum vidit eum meriturum pro tota vita et passione et ideo tunc non novum praemium meruit sed iam collant pro hoc valet quod dicit magister in simili de angelis libro 2 distinctione 5 in fine ubi recitate duas opinionem circa meritum quod angeli meruerunt suam beatitudine et dicit secunda illarum contraria p?e sic dicit aliis videtur quod beatitudinem quam acceperunt etc in confirmatione non meruerunt tunc non plus quod autem tunc in praemium acceperint per obsequia nobis ex habita ex dei obedientia et reverentia mereri dicunt et ita praemium praecessit meritum et hic mihi magis placere fateor haec ille

contra haec responsio non concordat cum dictis beati gregorii et magistri quia dicunt quod a conceptione non profecit secundum animae meritum nec secundum vim merendi sibi sed nobis quod non videretur verum si per sequentia merita beatitudinem praecolatam meruisset secundum se vel aliquam eius partem Et ideo aliter mihi videtur dicendum quod post primum instans conceptionis fuit in statu comprehensiorum non in statu viae quo ad merendum sibi sed maioris tantum sicut modo sancti anselmi et sancti apostoli et alii beati multa nobis merentur puta gratiam primam quando de erat et gratiae augmentum mediate vel immediate et multa alia bona ut scilicet eorum adiutorio caveamus peccata etc similia nisi enim possent sic nobis mereri frustra ipsos precibus pulsareus quod est contra consuetudinem ecclesiae

ad 2m dubium potest negari communia quia libere vocando causaret actum quo meretur nunc ita est secundum anselmum de libero arbitrio capitulo 5 ligari potest homo iniutus quia nolens potest ligari torqueri potest invitus quia nolens potest occidi velle autem non potest invitus non igitur ille meretur invitus quia libere posset non mereri sicud libere posset non elicere actum istum per quem libere et volitive eliciendo meretur

verumptamen quia licet voluntarie causet actum quo meretur et ideo non simpliciter invitus meretur quia tamen simul cum hoc quod voluntarie elicit actum istum vellet quod actus iste esset non meritorius ideo secundum quid meretur invitus non simpliciter

utrum autem illud quod hic supponitur valet quod aliquis possit mereri volendo non mereri dubium potest esse et videtur quod non sic homo possibile quia non minus tenetur quilibet sibi quam alteri sed velle alium per bonum actum non mereri esset illicitum quia hoc videtur pertinere ad peccatum in spiritum sanctum quod dicitur invidia gratiae fraternae

Praeterea quilibet tentur non velle dampnum suum spirituale sed quod actus bonus summus qui natus est reddi meritorius sed gratiam non esset meriter esset dampnosum et iactatur lucis aeterni ergo quilibet sic dispositus tenetur non velle sibi illud dampnatum et per consequens quilibet habens caritatem et faciens ex ea bonum actum tenetur non velle huius actum non esse meritorium et multo fortius non potest mereri volendo non mereri vel volendo suum bonum actum non esset meritorium

Contra quilibet tenetur diligere proximum sicut se Sed deus posset ordinare quod proximus alias non salvandus si sibi medius conferretur modius de merito meo salvaretur igitur videtur quod ego si scirem hoc scilicet quod possem eum salvare vel sibi salutem mereri in participando sibi modicum de merito meo sibi totaliter illud conferendo et egomet tali parte carendo quod praecepti caritatis me ad hoc ligaret ergo potest esse casus in quo licite per bonum actum meum velim non mereri mihi

Praeterea deus potest mihi hodie praecipere ut cras in a instanti non merear et licite ymmo meritorie possum me conformare huic praecepto et velle cras non mereri in a ymmo adhuc temerer et per consequens mererer volendo non mereri pro tunc et ita merebor si similiter incipiam velle in quovis instanti citra et toto tempore medio quo ratione praecepti habuero illum talem actum volendo obedire per eum merebor quamvis non semper non merito vel pari ratione etiam rectitudo illum in a vel noviter eliciendo illum in a credens me in hoc praeceptum dei exsequi et non advertens nec advertere sufficiens quod ex hoc mererer ad hoc enim viderer tunc mereri ex quo ex amore semel obediendi deo causarem illum licet unus sciolus esset in obediens et peccaret

Ad illud dubium videtur mihi dicendum quod secundum legem dei communem vel non occurreret casus aliquis similis qualis praetactus est vel tangetur quaestione 2a sine notabili et caritativa causa erga deum et proximum nullus potest mereeri volendo non mereri ymmo velle non mereri per actum bonum et meritorium id est natum ex natura actus si assit gratia et libere causetur esse meritum esset peccatum sicud probant duo prima argumenta ad est n velle non mereri quam non velle mereri sed bene et saepe de facto meremur non volendo mereri ymmo nihil cogitando de mereri vel de non mereri sed de bonitate dei et de praeceptis et de miseria proximi cui meritoriae compatimur vel cogitando an hoc sic meritum vel non

2o videtur mihi dicendum quod homo bene posset de possibili posito casu primi argumenti in contrarium vel simili mereri volendo non mereri ex inadvertentia quadam quod non perciperet quod sic velle in tali casu esset mereri sic credo bonum paulum multum meruisse per illud desiderium quo optabat ut ipsemet testatur ad Romanos 9 capitulo anathema esse a christo pro fratribus suis ubi dicit glossa attende quod ait optabam non opto quia scit tale honestum membrum nisi praecedente vitio non posset separari a christo tamen affectum et dilectionem circa illos ostendit Eodem modo aestimo fuisse de moyse quando oravit exo 32 dimitte eis hanc noxam aut si non fatis dele me de libro tuo quem scripsisti non enim credo dubiendum esse quin isto actu fruentis dilectionis populi quo sic optavit eorum salutem valde meruerit quamvis parvipenderet q propriam salutem et sic patet ad argumenta utriusque partis quia procedunt viis suis secundum duo iam dicta

3o videtur mihi dicendum quod habens plenum iudicium de conditionibus actus sui quo ad meritum vel demeritum non potest simul mereri volendo efficienter non mereri quia eo ipso quod vellet efficienter non mereri non poneret actum quem sciret esse non meritorium vel firmiter crederet si poneretur

praeterea si sic hoc esset maxime in casu quo praeciperetur sibi a deo quod vellet non mereri vel quod non mereretur vel in casu quo salus proximi ad hoc moveret sicut in causibus prius tactis non primo modo quia sit ita quod in hoc instanti debetur cui existenti in caritate praeceptum a deo quod velis non mereri homine aut ergo exequeris illud praeceptum aut non si non illicite faciens et peccabit nec mereberis volendo non mereri quod erat probandum Si aut tu velis efficienter non mereri et per hoc exequeris praeceptum cui et mereberis per istum modum ponendo non mereri

contra nullus efficienter volens non mereri scienter vel libere causat actum quem sciet esse meritorium si tenetur sed ille per positam primam partem qconclusionis habet plenam notitiam de conditionibus actus sui quo ad meritum vel demeritum et voluit per te efficienter non mereri igitur nullum actum sa?cer ponit quem scit esset meritorium si causetur ergo non merebitur tunc volendo non mereri quia si meretur scit se mereri per conclusionem et iterum si meretur voluntarie ponit actum quo meretur quem si vellet non mereri non poneret ergo etc nec 2o modo scilicet quod in isto casu meretur volendo efficienter non mereri quo sibi praeciperetur quod non meretur nam sic ita quod tibi praecipiatur n ne ab hoc instanti usque cras merearis aut igitur interni voles non mereri usque tunc ut praeceptum tibi inpleatur vel non voles interni mereri usque tunc si non mereberis interni volendo non mereri quod erat probandum mereberis volendo non mereri usque tunc et per conclusionem tu non mereberis quin scias te mereri ergo scienter sic volendo non mereri transgrederis praeceptum tibi et per consequens sic volendo demereris potius et peccares nec 3o modo quia qui vellet omnino non mereri non scienter actum causaret quem tantum sciret esse meritorium nec propter salutem proximi nec semper suam patet igitur quod dicta conclusio vera sit cum eius opposita includat repugnantiam apud omnem causam

Iuxta hanc conclusionem pono correlarie aliam quod dum modo stet lex dei ordinata quod omnis exequens praeceptum dei in caritate meretur quod simul cum hoc nulli existenti in caritate potest deus in aliquo instanti praecipere ne ab illo instanti usque ad certum instantem mereatur quia quod non potest quis exequi non potest sibi rationabiliter praecipi sed tale praeceptum nullus existens in caritate exequi posset quia sive per potentiam alicuius actus voluntatis sive per suspensionem cuiuslibet talis actus diceretur scienter exequi quod sibi praeciperetur ex quo per casum habet gratiam et omnis per positum cum gratia exsequens dei praeceptum mereretur et per consequens ille mereretur et sic sibi praeceptum non exsequitur et ita simul exequeretur et non exequeretur quod est inpossibile ergo etc

Ad 3m dubium principale negandum est antecedens propter causas cito post tangendas et etiam consequentia sicud non continuo actus boni et etiam ipse actus bonus continatus causatus pro tempore pro quo non potest ipsum continans non continere est meritorius licet non sic pro tunc novi praemii meritorius nec sic pro tunc novum meritum sicut fuit quando primo libere causabatur ita etiam in proposito licet executio aliqua bona non adderet meritum super multis volitionis quae necessario si ista volita executio sic possibilis infert eam nec sit novum meritum id est non faciat deberi novum praemium vel additionem praemii cum hoc stat quod ista executio sic meritoria antecedens autem nego etiam dato illo quod supponitur scilicet quod totum meritum consistat in bonis volitionibus primo quia per ipsum studere potest crescere bona volitio praevia tum quia per ipsum studere pervenitur ad bonam volitionem sequentem cuius ipsum studium sic conprincipium meritum per modum quo ponitur prudentia esse virtus quia conprincipiat bonas electiones delibertas debere haberi tum quia bonum et amabile quanto perfectius cognoscitur esse tale tanto ab bene disposito rationali appetitu fruentius appetitur et amatur studium autem sacrae scripturae facit nos perfectius cognoscere quod deus est bonus et summe amabilis etc

De illo autem supposito an sic verum transeo leviter ista vice et teneo viam communem quod sit et ad praesens sufficit mihi testimonium hugonis libro de sacramenta 2 parte 14 capitulo 6 ubi inter multa circa haec praemissa et arguta ex intentione infert totum igitur meritum a voluntate est quantum vis tantum mereris Et obiciens contra se dices inquit si solum velle meritum est et si meritum hominis in sola constat voluntate quid igitur opus facit respondet si voluntatem sine opere habere non positos quando operari positos non est voluntas si non operatur quod pot Si autem non potest operari sufficit ipsa sibi et habet meritum suum propter se Sed diceres inquit iterum si totum meritum in voluntate est nihil amplius ex opere est etiam quando ipsum opus cum voluntate est quare ergo opus requitur si pro opere merito hominis nihil adicitur vel aufertur Et respondet audi inquit quia ideo plus voluntatem etiam opus requitur ut ipso opere voluntas augeatur tale est cor hominis ut opere suo amplius in ardescat sive ad bonitatem amandum si bonum rectum est sive ad malitiam si praevum ita utriusque affectus opere nutritur ut crescat et amplior sic et vix fieri potest ut voluntas opere suo non augeatur quantum igitur voluntas crescit tantum meritum crescit et tantum ipsum opus prodest voluntati in bonum aut in malum nocet quantum ipsam voluntatem ad affectum bonitatis sive malitiaea ascendendo exercet et si forte contingeret tantam esse voluntatem in eo qui non operatur quanta est in illo qui opus exercet ubi voluntas eadem est meritum dissimile esse non potest

Sed dices inquit interum si totum meritum in voluntate est ergo opus bonum non renumeratur sed secula voluntas et respondet si aliquid inquit et hoc vaciter dicitur quia sola voluntas hominis sive ad bonum sive ad malum sola remuneratur et rursum consequenter dicitur quod opous et voluntas et ipse etiam hoc volens et operans pro voluntate et opere remuneratur dicitur voluntas remunerari quia in ipsa meritum consistit dicitur a opus remunerari quia in ipso constat causa et occasio merendi opus remuneratur pro voluntate voluntas pro opere quia in isto ut placeret meruit opus remuneratur pro voluntate quia ex ipsa ut placeret accepit voluntas placet quia bona est et in ipsa est iustitia quae placet opus placet quia ex voluntate bona est et signum iustitiae et bonitatis quae in ipsa voluntate est et placet sicut igitur sola iustitia est pro qua voluntas placet et opus voluntatis sic non duae sed una retributio est qua et voluntas remuneratur et opus voluntatis una igitur retributio est qua et homo remunerari dicitur quia illi datur et voluntas remuneratur quia pro ista datur et opus remunerari dicitur in quo voluntas ipsa placere mereretur etc quando non operatur voluntas placet in hoc quod voluit operari et dei opere placet etiam quando operari non potest semper ergo placet voluntas pro opere non sit quod opus propter se placeat et voluntas propter opus cum voluntas propter se placeat et opus propter voluntatem sed dicitur propter opus placere voluntas quia ipsa voluntas operis est et de opere est quae placet velle enim semper aliquid est velle et placet homo quia vult aliquid propter voluntatem iustam quae de aliquo est et ideo iusta est quia est de quo esse debet sic igitur in voluntate totum bonum meritum est etc si respectu operis fit quod opus sive sic sive non sit nihil in voluntate minus est nisi forte in hoc quod voluntas ipsa maior fieret si ipsum opus fieret haec ille et multa alia notabilia circa hoc

Concedo igitur quod tota quantitas meriti consistit in bonis volitionibus causatis ex caritate sicud sumebatur in argumento nec aliquod distinctum praemium corresopndebit aliis operibus bonis modo isam dicto cum hoc tamen stat quod actus studiendi sit personae meritorius in habente gratiam et etc ipsum opus excerius et ipsum similiter studere est ad hoc aliter meritorium quia otio?r auget et accendit ad meritorias volitiones quae sunt personae et primo ipsum meritum

Et ulterius ad argumentum concedendum est quod illo modo et etiam alio modo proprio cognitionibus facere potest actus studiendi ad meritum quam opera exteriora sicud dicit responsio ibi posita

Et tum arguitur in contrarium per longam deductionem per philosophum et commentatorem argumentum apud me concludit oppositum quia in casu argumenti illud velle posterius studio et per studium inventum debere haberi non addit meritum super meritum debitum aliis bonis volitionibus in isto casu

Sed multae sunt aliae volitiones per investigationem studiosam sacrae scripturae scitae esse bonae et meritoriae cuius sunt sicud velle facere opera superioris sicud voluntas perpetue continentiae et voluntarie paupertis et abdicationis saeculi et proprie voluntatis et alia infinita quae cognoscuntur quam profitua essent vel eliguntur saepe voluntarie vel saltem in aliis voluntarie venerantur et acceptantur et certe ad tales volitiones non necessitatur voluntas secundum omnes quia per studium non invenitur quod hic fieri oporteat

Item etiam per studium sacrae scripturae advertit homo quam necessariam sic velle facere quod oportet et quam periculosum non sit velle et sic saepe nisi perversitas nimia obstet sicut est de illis qui fundatur in malo vel nisi vexet singularitas sicut est de inconditionibus pro tempore passionis deordinate saepe inquam ex?cli notitia periculorum ex una parte et sempiterni commodi ex alia parte allicitur et quodammodo trahitur voluntas ut velit facere quidquid oportet et etiam obvincere quidquid oportet et quidquid salus requirit et sic ex notitia per studium scripturae habita pervenit ad primam radicem bene vivendi quae est velle quidquid oportet et quidquid recta ratio necessariam ad bene vivendum et meritorie sua debit

Item etiam 3o fixo homine in tali voluntate agnoscendi et volendi quidquid iudicabtur necesarium ad salutem quae est radix totius boni moralis praesupposita caritate adhuc tamen quia praecepta affirmativa non obligant ad semper propter tamen valorem et bonitatem meritoriam quae per studium sacrae scripturae scitur pervenire ex eis si fiant quando etc ea fieri non oportet et saepe in contritione saepe cogitatur de bonitate et utilitate talium quoniam alias non caderent in ymaginationem hominis ideo saepe sic studens haberet si posset secundum deum bene dispositus optima velle et meritoria valde quando non semper tenetur habere et quando alias minime ea haberet patet igitur quod tale studium pluribus modis facit ad meritum licet totum meritum bonis volitionibus debeatur quod et facit opus exterius et in hoc solvitur argumentum

Contra opus exterius aut est meritum aut non si sic et non illud meritum ergo aliud meritum similiter de demerito fornicari aut est peccatum aut non si sic et non illud peccatum quod velle fornicari ergo aliud distinctum

Concedo nec oppositum teneo quia cum ex eadem causa est peccatum ex qua volitio interior ideo non debetur distinctum praemium pro actu exteriori nec distincta poena respectu dimitti nisi ut dictum est

de hoc loquitur magister libro 2 distinctione 42 quaerens an actus exterior et interior sint duo peccata respondet finaliter quod sunt duo peccata eadem poena punienda et pro eadem causa malitiosa

Ad 4m dubium concedendum est quod studium sacrae scripturae potest cadere sub praecepto et etiam quod omissio volendi studere in casu argumenti eset culpa moralis in omittente sine ill?ca causa contra praeceptum sibi datum et cum probatur quod non quia tunc esset tantum malum culpae sicut velle omissum esset bonum meriti

dico quod si ly tantum et quantum non?t aequalitatem ad hunc sensum aequaliter displicent deo talis omissio sicut libera positio velle oppositi placeret deo neganda est consequentia sicud bene probat argumentum in contrarium quia dei dilectio eset ita meritoria sicut eius odium esset demeritorium et tamen probatur quod aeque sit mala omissio boni debiti sicut eius positio libera foret bona dicendum quod licet magnitudo culpae omissionis sic potissimum mensurabilis per quantitatem boni omissi non tamen ex hoc sequitur quod aequetur eius malitia in genere culpae bonitati meritorie istius quod omittitur si causaretur sed sufficit quod sit sibi proportionalis ut si cetera sint paria semper maioris boni omissio quando deberet haberi peior fit quam minoris

Exemplum quia quanto substantialiter melior fuerit intellectus tanto poterit si cetera sint paria perfectiorem circa idem causare intellectionem et q communiter ex quantitate effectuum secundum ultimum potentiae ex suis causis procedentium mensuramus quantitatem virtutum in causis vel econverso et tamen non oportet quod intellectio aequetur intellectu secundum perfectionem nec effectus suae causae

Praeterea 4o saepe esset creatio bonae volitionis vel operis exterioris bona in genere meriti quando ipsius omissio in nullo esset mala in genere culpae utpote pluries quando homo non tenetur velle aut facere unum bonum factum ad quod non tunc sed alias teneretur sicud illud de velle pro amore dei mundum relinquere in tali casu sic volendo homo plurium meretur et tamen si non vult in nullo demeretur ergo multo fortius posset omissio esse modicum culpabiliter licet positio omissi esset valde meritoria

ad exemplum de visu et caecitate non est concedendum quod assumitur ymmo si visus haberet contrarium illud esset peius quam caecitas et tamen non esset peius quam visus sit bonus verbi gratia si alicuius tibi vel alterius rei sit bona naturalis conditio suaviter odorare tunc privari tali odoroe non est tantum malum negatur sicut suavis odor esset bonus sed ipsius contrarium puta fecere esset aeque malum ceteris paribus

dices omissio boni debiti haberi non est nisi privatio et tanta privatio ut ita loquar non est nisi tanti boni carentia igitur similiter tanta omissio non est nisi tanti boni debiti vel nati haberi carentia igitur videtur tanta omissio in suo genere quantum est illud cuius est omissio in genere suo igitur causa gravis culpa est culpabilis omissio quam magnum meritum foret boni omissi meritoria causatio

dicendum quod licet privatio et similiter omissio ad unum modum loquendi sanctorum de ipsis penitus nihil fit et ideo omissio ad vim vocis nec sic tanta vel tanta tamen conceptum modo loquendi nec ab illo vero intellectu recedendo potest bene concedi quod scienter non facere quod fieri deberet est tanta omissio quanti boni est omissio quia unversaliter non est aliud ad bonum intellectum dicere omissionem esse tantam nisi dicere quod tantum bonum debet fieri et nihil eius fit Sed tunc neganda est ulterior consequentia tanta est omissio quantum bonum omittitur ergo est ita gravius culpa quantum bonum quod omittitur foret meritorium unde non est idem omissionem aliquam non esse tantam vel tantam omissionem et esse causa grave vel tam offensivam culpam

ad aliam probationem cum assumitur quod nisi omissio sic ita gravius culpa sicut bonum omissum est meritorium aequaliter peccaret qui minus bonum debitum omitteret et qui magis sacer patet quod non sequitur sufficit enim ad hoc vitandum quod si cetera sint paria omissio sic ita mala sicud positio omissi bona prout ly tantum et quantum novant proportionalem non aequalitatem

ad anselmum videtur prima facie posset dici quod tam bona semper vel melior iuxta modum loquendi anselmi est res quam mala eius eius corruptio sed argumentum non sunt hanc sed quasi conversam huius nam hoc nihil faceret ad propositum

Sed haec responsio non est ad intellectionem anselmi quia sicud in 14 capitulo dicit illam ita 15 approbat conversam ubi bozo in principio c arguit sic si causa malum est christum occidere quam bona est vita est eius etc Ecce quam plane fiunt discipulus ex prior magistri conversam eius et ex hoc potest evidenter argui contra iam dicta quia ly tam et quam ad mentem anselmi non tantum notant proportionem sed aequalitatem alioquin priori habita et supposita nullo modo haberet supponi ex eius veritate veritas converse

aliter igitur est dicendum quod ista auctoritas optime facit ad iam dicta quia anselmus non loquitur ibi de bono aliquo et eius privatione sed de bono aliquo et eius corruptione genero autem et corruptio sunt contraria et non solum privatiae opposita et de contrariis istam concessi si cetera sint paria sicu quod ita malum est odire deum ceteris paribus sicut bonum est diligere deum sic etiam de velle studere et nolle studere et ista etc in casu anselmi et bozanis causa demeritorium velle christum occidere quam meritum est velle eius vitam vel ipsam diligere

Tria alia dubia sequentia solventur in proxima quaestione

ad argumentum principale bene concedo quod finis immediatus et proximus studii est scire quaedam et quaedam credere et illam raitonem quae arguit quod non est solum credere concedo tamen dato quod sic adhuc concederem quod studium tale esset meritorium quia et mala credita imminere tinieus meritorie et voluntarie cavemus et bona credita debere retribui bene agentibus alliciunt ad meritorie agendum et tamen summitur quod non est in libera potestate nostra credere illud assumptum tenent aliqui sed alias ipsum discutiam et negabo Sed ad propositum etiam ipso dato neganda est consequentia licet enim tunc in casu credere non esset novum et distinctum meritum id est distincti praemiii meritum a praemio debito bonis volitionibus tunc habitis tamen adhuc esset meritorium id est natum esse meritum unde quantumcumque non possem non credere deum esse summe amabilem habitis quibusdam evidentis ad illud credderem ad hoc possem eum diligere libere super omnia vel omittere et sic de similibus si aliud non obstaret

Et per idem patet ad aliam partem argumenti quod si scire sit finis proximus huius studii hoc non obstat quin sic meritorium studeus cum quia esset ad finem bonum tum quia esset contemplativa occu?o et saepe faceret occurrere amabilia et meritorie appetibilia et similiter meritorie cavenda et fugienda tum quia si esset multum praeservatum a vagatione mentis circa inutilia et cum probatur quod non quia tunc eius finis esset malus quia scientia inflat

dicendum quod scientia ad quam inquirendam incitat caritas et quam adeptam regit caritas non inflat sed aedificat unde glossa super illum primi ad corinthios scientia si sola est inflat id est in superioribus extollit et addit habente non inflantem scientiam addite scientiae caritatem et utilis erit personae enim in utilis est scientia cum caritate utilis est hic ibi breviter dici potest quod sicut de virtutibus quocumque potest quis superbie et tamen personae natae sunt facere ad virtuose uniendum ista de scientia sua tamquam de obiecto potest quis superbie sed ad hanc superbiam non inclinat per se per modum quo habitus vel forma inclinat ad actum ad quem ordinatur sed solum per modum obiecti et occasionaliter si non sic caritas reprimens

Item licet scientia haec nata sic aliquantulum inflare quatenus occurrit per modum oppobiecti nobilitatis subiectum tamen multo amplius directe agit ad humanitatem quatenus ostendit quam necessaria est humilitas et periculosa superbia et quatenus facit quod homo seipsam et propriam miseriam cognoscit secus est de aliis sanctis humanis quae et modo quo hoc natae sunt in superbiam extollere et etiam ex vanitate istorum quae sciuntur ideo dicit glossa cum comparando hanc scientiam ad alias et incyciclatur augustinus mellius est scire infirmitatem nostram quam nullas rerum laudabilior est enim mens cui nota est infirmitas sua quam quae ea non respecta syderum viam scu?atur et terrarum fundamenta et colorum fastitia sed meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse seipsos quam scientiam qui apponit apponit dolorem peregrinationis ex desiderio patriae et conditioris hic ibi

Quaestio 2 [Sorbonne Transcription]

Secundo pro complemento distinctiori materiae tactae in dubiis nondum solutis quaero utrum studium sacrae scripturae impositum alicui in foro poenitentiae pro omissione contraria sit meritorium

videtur quod non quia non magis meritorium nec aeque nec minus quam in alio ex caritate aequali studente in omnibus aliis paribus non habente satisfacere pro peccato secundum argumenta 5 dubii primae quaestionis

contra nisi studium sic impositum sit meritorium non expedit poenitenti quod aliquod bonum opus sibi in foro poenitentiae iniungatur cuius oppositum de facto docet ecclesia et facit consequentia probatur quia nulli expedit sibi inponi imponi unde opera sua bona quae essent alias meritoria fierent non meritoria

In ista quaestione primo discutienda est veritas quaestionis 2o solvere 6 dubium primae quaestionis quod inprobat improbat veritatem hic tenendam 3o solvetur 7 dubium ibidem positum quod similiter inpungnat impugnat eandem veritatem

Ad quaestionem inconcusse tenendum est quod si vere poenitenti inponatur in foro poenitentiali pro satisfactione peccati sui quod studeat et ille inpositum impositum sibi ex caritate exequatur quod talis in ista executione meretur praemium vitae aeternae

tum quia omnis actus bonus viatoris ex caritate procedens est sic meritorius sive iste actus sit amor dei super omnia propter se vel sui aut proximi propter deum vel actus exterior posterior ex tali amore illatus igitur cum ex supposito talis ex caritate ex sequitur sibi iniunctum igitur etc

tum quia inplens illud ad quod tenetur sicut debet in hoc meretur praemium vitae aeternae sed studens sic facit illud aliquid quod tenetur et sicud sicut debet ergo etc

tamen 3o quia si non haec non esset nisi quia ipse sufficienter praemiaretur ita relaxatione penae poenae quae tali restat hic per tales actus satisfactorios redimenda vel in purgatorio solvenda sed hoc non est verum quia non esset expediens compensatio nec etiam conveniens summae dei misericordiae erga vere penitentem poenitentem quod pro redimenda pena poena intensive vel extensive finita amitteret primum vitae aeternae quantumlibet parvum intensive immo talem poenam per solvere plenarie esset incomparabiliter minus malum quam amittere tantum bonum ergo etc

tum 4o quia vere penitens poenitens de peccatis suis et faciens bonum opus ex caritate ex capite suo proprio et sponte sine tali impositione meretur praemium sed obedientia penalis poenalis et gratia sacramenti adveniens tali operi vel ipsum praeveniens ipsius bonitatem meritoriam si cetera sint paria non videtur minuere sed augere ergo vere penitens poenitens studium sibi inpositum impositum exequens non solum merebitur sed plus merebitur etiam quam si alias ex proprio capite in caritate faceret opus tale

concedo ergo quo inplens implens ex caritate opus satisfactorium sibi inpositum impositum in foro penitentiae poenitentiae meretur praemium aeternum

Sed contra hoc potest argui sic opus tale bonum sufficientissime compensatur in remissione penae poenae debitae pro mortali ergo ulterius non debetur ei praemium consequentia patet quia iustitia non plus requirit ad proportionem nisi quod opus bonum sufficientissime praemietur antecedens probo sic quia pena poena aeterna debita pro mortali habet ad gradum aliquem praemii vitae aeternae finitam proportionem sic scilicet quod ipsa non est in infinitum minus mala quam illud sic bonum sed finite tantum dupletur igitur talis pena poena vel quadrupletur et ita deinceps secundum intensionem secundum quod potuerint exigere mortalia graviora vel similia frequentata et ex parte alia subdupletur praemium dandum et subquadrupletur et sic deinceps donec sibi correspondeant pena poena ad quam deveneretur et gradus habitudinis ad quem stabitur quod ita mala vel peior sic pena poena ista et aeque odibilis vel odibilior sicud sicut gradus illae beatitudinis est bonus et amabilis totum hic possibile est ut videtur satis esse notum suppositum primo assumpto de proportione finita inter primo sumpta quod suppositum satis videtur evidens hoc toto facto ita bonum erit illi vel melius qui peccando mortaliter meruit penam poenam ad quam perventum est quae vocetur a ab illa liberari sicud sicut esset sibi bonum si nulla pena poena esset sibi debita in gradu illius beatitudinis quae vocetur b ad quem stabitur praemiari igitur illi bono operi satisfactorio cui alias praecise secundum divinam iustitiam debetur gradus b beatitudinis sufficientissime compensatur et retribuitur si remissio penae poenae a debite pro mortali vel mortalibus sibi fiat quia sicud sicut tactum est aeque bene aut melius secus agitur liberando eum a pena poena a si sibi deberetur sicud fieret dando sibi praemium b si sibi nulla pena poena huius deberetur

praeterea faciant sortes et plato actiones meritorias similes et sic ita quod sortes prius fecerit peccatum cui tanta pena poena et causa gravis debetur sicud sicut praemium platoni pro suo actu vel sicud sicut sibi ipsi deberetur si non peccasset et sic pena poena sortes a tunc sic tam utile esset sorti non habere a sicud sicut platoni habere b sic b praemium sibi debitum igitur sicud sicut plato sufficienter praemiatur si detur sibi b ita sortes si absolvatur ab a assumptum probatur ut prius quia tam malum est sorti habere a quam bonum est platoni habere b et tam bonum est sortes absolvi ab a quam malum est sibi habere a ergo tam bonum est sorti absolvi ab a quam bonum est platoni habere b igitur absolutio ab a est compensatio suffi ciens pro suo merito cum suum meritum ex posito si aequale merito platonis quo meretur b

Si conceditur conclusio quod bene potest esse quod aliquis existens in caritate habeat operationem meritoriam quae sit solum satisfaciens et ei non debetur propter hoc praemium aliquod in vita aeterna secundum intensionem sed bene vivabit quod citius pertingat ad gradum beatitudinis alias sibi debitum quam sine illo merito pertingeret

Istud non potest stare quia ex hoc sequeretur quod aliquis tot bona opera et meritoria existens in caritate operans posset facere sicud sicut unquam fecit petrus vel paulus et tamen secundum legem ordinatam non plus haberet de praemio in caelo quam infans noviter baptizatus et statim decedens quod non videtur dandum consequentia patet posito quod a principio quo incepit habere usum rationis et liberum arbitrium incepisset mortaliter peccare et continue in mortali permansisset et totiens et tam graviter talia i?creasset quod omnia merita sua a tempore quo incepit penitere poenitere usque ad instans mortis suae vix aequarentur in bono malitiae et gravitati suorum peccatorum et pene poene sibi debite tunc enim omnia bona ita opera possent secundum illam responsionem esse satisfactoria et nullius gradus beatitudinis lucrativa

Sed forte concedetur conclusio quia aliter vilissimus peccator et peccatus penitens poenitens in ultimo instanti quo in vita sua haberet usum liberi arbitrii ita remisse quo posset sufficere ad salutem foret in caelo gloriosior quam aliquis beatus innocens qui numquam deum in minimo offendisset quo quibusdam forte non videtur conveniens divinae iustitiae ordinatae consequentiam probo quia iste remissus gradus penitentiae poenitentiae sufficientis ad salutem ex quo foret in habente caritatem quia aliter non esset sufficiens ad salutem esset meritorius alicuius gradus beatitudinis nisi obstaret quod praecise est satisfactorius et qua ratione unus bonus actus et alius meritorius praemii in patria posset secundum legem ordinatam esse praecise satisfactorius sicud sicut minima ista contritio pari ratione et quibus alius donec esset plenariae satisfactum

Sed nec hoc stare potest primo quia secundum legem dei ordinatam statim cum habetur minima contritio post peccata quantumcumque multa et gravia ex quo nullus actus est contritio vel penitentia poenitentia etiam minima ad salutem sufficiens si esset dare minimam nisi habeatur caritas et gratia iustificans non debetur sic sibi contritio vel penitenti poenitenti pena poena nisi temporalis et finita in vita hac solvenda vel in purgatorio nulla autem pena poena finita intensive et extensive est ita mala et ita secundum rectam rationem odibilis sicud sicut gradus beatitudinis aeternae esset bonus vel bonum commodi et desiderabile igitur pro nullo actu meritorio proveniente ex gratia est suf ficiens compensatio sue praemium absolvi a pena quantumcumque gravi absque collatione alicuius gradus beatitudinis pro eodem

praeterea omnis actus penitendi poenitendi qui est vera contritio est dignus aliquo gradu beatitudinis quia omnis sufficienter penitens poenitens est dignus praemio aeterno et posset poni casus in quo vere penitens poenitens nihil differret secundum statum meriti vel demeriti per aliquid quod in eius potestate naturali et libera sic ab existente in culpa mortali nisi per talem actum verae contritionis et penitentiae poenitentiae igitur ille qui fuisset sceleratissimus peccator secundum casum praecedentem argumenti in responsione cum ponitur habere gradum aliquem vere contritionis iste esset meritorius beatitudinis Sed in omni vere penitente poenitente sicud sicut patet ex 4o in materia de penitentia poenitentia in per auctoritatem sanctorum reminiscit omnia merita quae unquam fuerunt viva igitur in tali reminiscit plenarie meritum gratiae baptismalis quale et quantum sibi debebatur quando erat parvulus noviter baptizatus et simul cum hoc ut est probatum habet nunc meritum proprium ex usu liberi arbitrii penitendo poenitendo igitur tali debetur maior gloria quam infanti noviter baptizato

Et si hoc sequitur quod non est inconveniens ymmo immo veritas firmiter tenenda quod unus talis moriens foret in caelo gloriosior quam si docessisset parvulus innocens noviter baptizatus Quod concedo non nego tamen quin paganus posset sic conteri de peccatis sufficienter ad salutem et tamen ita remissae quod si moriatur haberet minus praemium quam deberetur puero noviter baptizato

praeterea non minus misericorditer agit deus cum electis qui peccaverunt mortaliter si postea penitentes poenitentes in bono finaliter perseverent quam cum reprobis et dampnatis qui aliquando meruerunt sed post peccantes mortaliter in illis peccatis sine pena poena finaliter decesserunt sed dampnatos pro peccatis suis de quibus numquam penitent poenitent puniunt aeternaliter et pro meritis praecedentibus dignos vita aeterna vel non praemiat vel solum temporaliter igitur econtra electos pro meritis a quibus peccatus non cadunt peccando mortaliter praemiat aeternaliter et solum temporaliter punit pro peccatis praecedentibus ista merita igitur nulla actio meritoria a qua non cadit per culpam mortalem sufficienter re compensatur a pena poena restante et hic est concedendum sicut prius

Sed hoc supposito est dubium ulterius utrum opus satisfactionum sic ita praemiandum in caelo si simul cum hoc quod esset meritorium non esset satisfactionem pro peccato aliquo et hoc ceteris omnibus paribus sicud sicut tangit argumenta dubii principalis

Et hic primo videtur mihi tenendum quod nulla actio meritoria est minus meritoria praemii aeterni ex hoc praecise quod est satisfactio vel redemptio pena poena peccato debite

pro hac conclusione et contra tenentes oppositum arguo primo quod sicut ultimo praeargutum est deus tunc plus puniret electos pro peccatis quam praemiaret malos pro bonis actibus cum meritum in illis praecedens illa peccata pro quibus postea aeternaliter dampnabuntur non minuat eis aeternaliter pena poena aliquam sicut ista via contraria conclusioni positae ponit propter quod praehabita peccata moralia merita sequentia inpediuntur impediuntur aeternaliter ab alico aliquo gradu ??lis alias consequendo si crimina praecedentia pro alius satisfactio restat non obstarent

2o sequeretur quod non solum electos puniret plus pro peccatis quam reprobos praemiaret pro meritis aliquando habitis ymmo immo quod in infinitum plus puniret electos quia subtractio partis praemii aeterni extendit in infinitum quamcumque pena poena temporalem

praeterea si sic tunc indistincte et male fatent confessiones in ponentes penientibus poenientibus in satisfactionem opera devotionis et meritoria vitae aeternae quia hoc tolleret partem praemii debiti illi merito ymmo immo potius esset talibus confessis consulendum quod talia opera facerent praecise ad placendum deo et ad merendum beatitudinem et quod pro peccatis praeteritis satis ferre usque ad purgatorium exspectarent sed illud consequens est falsum et contra consuetudinem confessorum qui solent aliquam certam inponere imponere penam poenam et cum hoc addere quod omnia bona quae facient sint eis in remissionem peccatorum et hoc est confessoribus consultum per hostensium tractantem materiam de penitentia poenitentia

praeterea sicud sicut supra deus semper misericordius agit nobiscum quam mereamur si vere simus penitentes poenitentes ymmo immo ita benigne et misericorditer sicud sicut communius iustitia punitiva permittit sed benignius et mitius et tamen iustissime ageret nobiscum si totam penam poenam temporalem nobis debitam in purgatorio solveremus ita quod nichil nihil nobis decresceret de praemio vitae aeternae quam quod aliquid nobis ibi decresceret pro recompensatione penae poenae alicuius temporalis debi te remittendae ergo sua minima non permittit diminui de praemio vitae aeternae pro relaxatione facienda talis penae poenae

Sed hiis his omnibus forte respondebitur quod nulla iustitia exigit pro actu minus laudabili deberi praemium aequale Sed dato quod cetera omnia sint paria reatus penae poenae et obligatio ad tantam penam poenam solvendam et ad tam diu carendum beatitudine et circumstantia quae reddit actum alias aeque bonum minus meritorium simpliciter et simpliciter minus laudabilem unde non videntur eius facta ita acceptabilia regi qui ad huc dignus est excludi a palatio et detineri in duro carcere sicut eius qui actu est dignus regi assistere ideo non mirum si non solvetur pro tali actu meritorio cui ad huc debetur carcere purgatorii et exclusio a conspectu dei aequale praemium sicut illi qui esset dignus statim deo assistere et non taliter cruciari

Sed contra sicud sicut supra acceptatum est et notum theologis in prima contritione et culpae mortalis remissione reducitur penitens poenitens ad gradum perfectum gratiae ponatur igitur quod gradus pristinus nunc penitentis poenitentis et cui restat solvenda pena poena magna in purgatorio sic ista magus sicud sicut gradus caritatis illius qui nihil habet solvere de pena poena purgatorii nec redimere tunc probo quod opera bona et bona velle utriusque sint aeque bona et aeque laudabilia apud deum quia meritum proportionatur gratiae merentis sic scilicet quod quanto quis habet maiorem gratiam tanto sunt opera eius si ex aequali conatu procedant et sic de aliis conditionibus magis meritoria sed per positum iste habens penam poenam solvere et redimere habet tantam gratiam sicut alius qui non indiget redimere penam poenam talem igitur bona opera eius aequalia per omnia sunt aeque meritoria a patet quia quanto aliquis est alio melior tanto sunt opera eius aequalia gratiosiora et acceptabiliora et per consequens magis meritoria et aeque bonorum operum aequalia et aeque meritoria sed quanto aliquis habet maiorem gratiam tanto est melior et si habeat aequalem est aeque bonus unde augustinus in capitulo 83 et de parvis 96 caritas in quocumque maior est tanto melior est in quo est Similiter super illud 13 si tradidero corpus meum ita ut ardeam glossa bona inquit opera non ex quantitate sui sed ex caritate plus vel minus prosunt

ad hoc etiam est ratio quia gratia ideo dicitur gratia quia ex hoc quod aliquis habet eam est deo gratiosus nec est aliquis secundum legem communem alio magis vel minus gratiosus vel gratus nisi proportionaliter ad quantitatem gratiae sibi datae igitur quicumque aequalem habent gratiam gratitudinem sue caritatem quae apud me non differunt eo sunt deo cari et gratiosi sed aeque gratiosus aequaliter operans aequaliter placet et meretur apud eum apud quem est aeque carus et gratiosus Isti autem de quibus est sermo per positum habent gratias aequales igitur etc

Nec valet exemplum ductum in contrarium quia si rex non quia ofensus ad hoc sed solum ut iustitiam expleret pro offensa praeterita plenarie remissa quo ad offensam faceret sibi carissimum ad tempus in carcere detineri non sequitur nec oportet quin bona facta et laudabilia illius quem ad hoc vult in carcere detineri sicut si sic aeque carus sicud sicut unus sibi assistens vel ca?or aeque grata sint et aeque placeant sicud sicut illius qui astat ei ymmo immo aliter sequeretur quod aliquod opus bonum et meritorium factum ab habente centuplam gratiam respectu alterius omnibus aliis paribus praeter obligationem istam esset minus meritorium quam aequale opus meritorium factum ab habente gratiam praecise sub centuplam quod non videtur concedendum consequentia patet quia si obligari ad pena poena temporalem praedictam ceteris omnibus paribus reddat actum bonum minus laudabilem obligatio ad penam poenam maiorem redderet ad hoc eum minus laudabilem alias obligatio ad partem excessus penae poenae non redderet actum minus laudabilem et per consequens nec pars aliquam penae poenae et tunc inevitabiliter ad penam poenam tantam finitam posset obligari quod sequitur conclusio proposita vel quod aliquis obligatus ad maiorem penam poenam talem ceteris paribus habebit actum aeque laudabilem sicud sicut alius obligatus ad minorem vel sicut ipsemet habebit quando alia pars penae poenae suae in qua ipsa est maior persolvetur et hoc fuit iam proximo inprobatum improbatum

Ex praecedenti negativa scilicet quod nulla actio meritoria est minus meritoria ex hoc quod simul est satisfactio et ex affirmativa data ad principale dubium quod actio satisfactoria ex caritate procedens est meritoria praemi aeterni sequitur haec affirmativa quod cuilibet actioni satisfactioriae meritoriae debetur tantum praemium vel maius quantum simili actioni in ipsomet vel in alio ubi non esset talis satisfactio et penae poenae redemptio quae tamen sic aeque bona per omnia hoc ex praecepto quod ipsa non est satisfactio et satis iam est haec probata

Sed contra hoc argui potest sicut supra argutum est contra unam responsionem inprobatam improbatam quod si sortes et plato habentes aequales gratias faciant actiones similes in omnibus excepto haec quod actio sortis simul sic satisfactoria tunc si nihilominus aequales sibi debetur de praemio in caelo et simul remissio penae poenae debitae pro peccato sequitur quod deus pro merito aequali plus praemiat peccantes si peniteant poeniteant quam non peccantes ceteris paribus quod videtur inconveniens

praeterea sequitur ut videtur quod peccatum sortis remanet inpunitum impunitum quia sortes non plus punitur quam plato plato autem omninonon punitur sicut non demeruit igitur et sortes omnino non punitur pro peccato suo

ad Istud forte diceretur quod virtute sacramenti quod subiit penitens poenitens et virtute obedientiae est quo ad redemptionem penae poenae actus bonus penitentis poenitentis melior quam illius qui ex proprio motu faceret talem actum vel alio quovis modo

Sed illud non videtur posse stare primo quia haec responsio recedit a casu posito quod omnia alia sint paria nisi quod unus habeat satisfacere et alter non hoc autem non potest contigere nisi sicut unus facit ex obedientia et alter et uni apponatur gratia sacramentalis et alteri et si unus credat se culpabilem et intendit satisfacere et penam poenam suam redimere et alter oportet igitur ad salvandum omnia paria quod omnia concurrentia in oppositis et circumstantiis essentialibus sint similia et aequalia praeter hoc solum quod uni est totum dimissum alteri non saepe confitentur homines et subiciunt se sacramentis penitentiae poenitentiae postquam alias confessi sunt et postquam totum est dimissum tini?tes ne alias ita rite confessi sint ut deberent et ut recipiant maiorem gratiam in exercitio sacramenti circa se obediat igitur et recipiat sacramentalem gratiam qui nihil debet de pena poena sicut alter qui debet et tunc nihil dicitur ad argumentum

prima virtute sacramenti non fit iste melior quam prius nisi quatenus virtute sacramenti infunditur sibi nova gratia vel augetur praecedens vel quatenus attritio sua fit actio et actus bonus meritorius et per consequens non virtute sacramenti tantum sed etiam virtute meriti crescit sua gratia

Ex omnibus istis simul iunctis non est iste melior qua prius si prius erat in gratia nisi pro quanto et in tanto quanto habet ma iorem gratiam sicut supra per augustinus probavi capiatur igitur alius qui numquam peccavit cuius gratia tanta sic per omnia sicut gratia alterius ex omnibus illis casis coll?cam ergo si ille 2us habeat obedientiam aut praeceptum dei vel praelati sive aequivalens ad meliorandum actum bonum et meritorium simile sicud sicut est praecepit confo?rum in foro pme non videtur rationale quin plenissime sicut sinis actus aeque meritorius sicut actus similis vel aequalis huius penitentis poenitentis igitur non videtur quod iam d?at evasio satis faciat quin deus plus praemiet peccatorem ceteris paribus simpliciter et minus praemi ac innocentem si actioni suae meritoriae per omnia simili ad propositum et aequali tantum retribuet praemium in caelo et simul cum hoc peccatum illi qui peccaverat relaxabit

praeterea si actus sic penitentis poenitentis melioratur ex illis circumstantiis quas ponit responsio sic ita quod ex aequali gratia vel obedientia aliunde reddatur actus similis et aequalis in illo qui numquam peccat mortaliter ita meritorius sicut est ille tunc sequitur primo quod cum actui meliori debeatur plus de praemio si iste sit subdens se sacramento et obediens secundum veritatem non haberet satisfacere quia iam totum esset dimissum licet de hoc timeret et hoc non sciret sequitur quod plus sibi daretur de praemio quam prius quando habuit satisfacere et per consequens quam actui aequali innocentis quia prius dum iste habuit satisfacere ponebatur mereri praemium in caelo aequale et tunc sequitur 2o quod cum omnia bona opera quae homo est futurus in vita sua possint sibi iniungi in satisfactionem ut praetactum est contra unam responsionem inprobatam improbatam sequitur quod per omnia bona opera sua ex illa hora qua secundum veritatem satisfecisset pro pena poena et crederet tamen quod non sunt magis meritoria beatitudinis vel alterius boni dandi sibi quam innocentis operantis aequaliter quod valde videtur absurdum quia tunc expediret fuisse peccatorem ex quo innocens non potest tali per actus bonos alias aequales aequipari

praeterea ut sit communius penitentes poenitentes ex privata affectione commodi proprii seu potius vitandi incommodum proprium penam poenam scilicet sensus vel dampni quam meruerunt faciunt illa quae ipsis inponuntur et nollent ista facere si istam possent aliter evadere ymmo immo multum de involuntario ostendunt in admittendo talem vel talem actionem satisfactoriam igitur non videntur moti ad talia facienda tamen ex amore dei et zelo iustitiae exequendae sicut illi in quibus amore dei et desiderium patriae vel zelus iustitiae ut vitare valeant peccata et offensam divinam sponte faciunt talia vel gaudent talia imponi sibi ab illis quibus habent obedire ut per hoc plus deo place ant igitur ut communiter non plus merentur ex sequentes opera satisfactoria ex iniuncto foro penitentiae quam alii similia sponte operantes

praeterea casus potest ponit in quo stat tota difficultas et tamen in illo dicta evasio non habet locum utpote dato quod aliquis vere peniteret poeniteret de moralibus extra omnem habitationem fidelium ubi nulla esset opertunitas conformis et tamen ut deum placaret de offensa et ut redimeret penam poenam consequentiam meruit voluntarie se affligeret per ieiuna et alia opera satisfactoria et alter innocens similiter se affligeret ad placendum deum deo et ut melius posset cavere dei offensam et peccata et sic habuit inde aequiperantur actus boni in istis quod si primus non haberet satisfacere actus eorum essent totaliter aequalis beatitudinis meritorii modo aut est actus unius satisfactio et alterius non quaerendum est an actus satsifacientis de pena poena sic simul cum hoc aequalis beatitudinis meritorius et tunc dupliciter praemiabitur et plus quam innocens pro bono opere aequali vel minus et hoc contra conclusiones probatas

Aliter forte respondebitur ad rationem contra ultimam conclusionem iuxta ista quae dicta sunt in solutione 3ii principalis dubii quod opera satisfactoria sic iniuncta cuius sunt ieiunare orare dare elemosinam etc huius non sunt de satisfactoria vel meritoria sed per aliud tantum ex hoc scilicet quod procedunt ex voluntate informata caritate qua ipsa vult inplere implere iniunctum vel non iniunctum sed assumptum voluntarie tale opus nec addit tale opus iniunctum aliquid meriti super volitiones sicud sicut nec aliud opus factum extrinsecus addit aliquam malitiam vel bonitatem super volitiones interiores et earum bonitates et secundum hoc ad primum argumentum diceretur quod deus non praemiat sortem et platonem inaequaliter pro meritis praecise aequaibus quia licet opera exteriora eorum sint aequalia tamen praemiat sortes de remissione penae poenae debite sibi praecise pro opere exteriori iniuncto sed pro actu obedientiae quo vult implere iniunctum ad redimendam penitentiam poenitentiam suam et non pro solu actu volendi sic facere et eius executione qualem habet alter et ex aequali caritate et dei amore fit ista talem enim actum interiorem volendi facere ex iniuncto pro satisfactione non habet innocens qui scit se vel firmiter credit se non incurrisse mortale aliquod vel qui novit omnem penam poenam sibi dimissam alias pro talibus debitam sibi

Et per idem ad 2m quod sortes plus punitur quam plato quia sortes propter culpam suam praete?tem iam obligatur ad actum obedientiae quo vult inplere implere iniunctum non sic plato et est magna pena poena ipsum tantum ex culpa sua neccessitari necessitari ad aliquid ad quod alius vel non neccessitatur necessitatur vel non ex culpa sua sed ad meritum suum

Sed haec responsio non evadit rationem primam contra priorem responsionem quia in illo casu illa credit se unus ex culpa sua obli gari ad inplendum implendum tale iniunctum sicut alter et per consequens ibi aequaliter puniretur unus sicut alius

Si dicas quod ymmo immo vere obligari ex culpa sua ad tale velle respectu iniuncti est penalius poenalius quam credere sic se obligari

contra quia maior pena poena sensus non est huic iniuncta ita si cetera sint utrobique paria nec utrobique fuit maior pena poena sensus ex quo ille qui vere obligatur satis facit nec est maior pena poena dampni si utrique in caelo pro tali bono actu aequaliter praemiabitur igitur nullo modo plus altem in illo casu punitur sortem qui mortaliter peccavit et non satisfecit ille qui non mortaliter peccavit et tamen credit se sic peccasse vel qui realiter sic peccavit et totum per bona opera alia vel aliquorum praeces dimissum est sibi sed timet vel credit quod non

Et praeterea redit difficultas ubi actiones vere sunt satisfactoriae apud deum et ad hoc acceptantur et cum non fiunt sic ex iniuncto et tamen in illis est aeque dubium sicut prius an illis debeatur aequale praemium in caelo sicut si simul non essent satisfactiones

Ideo aliter posset dici sicut nunc scribit unus doctor modernus corrigens responsionem suam aliam contra quam supra ponitur illa conclusio negativa dico inquit sine praeiudicio melioris fm?e quod actio meritoria satisfactoria semper est aequalis meriti respectu praemii in caelo sicut actio non satisfactoria cum eisdem circumstantiis praecise exceptis cum circumstantis quae sunt sibi neccessaria necessaria ad hoc quod sic satisfactoria magis tamen secundum eum est acceptata deo quantum ad remissionem penae poenae debite proper circumstantiam unam quam habet et nulla non satisfactoria habet illam quia scilicet fit voluntarie pro recompensatione penae poenae pro peccato sibi debite cui circumstnatiae non debetur praemium aliquod aeternum sed sola remissio penae poenae

Contra haec responsio non respondet de bonis operibus habentis satisfacere non ex intentione satisfaciendi de pena poena debita sed satis placendi deo vel alia bona et caritativa intentione facit et tamen pie credendum est quod talia bona opera penam poenam etiam redimit etiam quando non intenditur

Item arguo sic omnis circumstantia ex qua redditur actus caritatis redditur ex eadem meritorius praemii aeterni sed ex hac conditione vel circumstantia qua quis per bonum actum suum si cetera sicut paria vult redimere penam poenam suam redditur talis actus magis caritativus quam praecise si illa circumstantia tolleretur ergo haec circumstantia reddit actum in aliis aequae bonum cum uno alio actu 3o meliorem probation minoris illa circumstantia ad quam caritas vel dilectio nobis praecepta specialiter inclinat vel obligat reddit si assic actum magis caritativam quam si ipsa deesset ceteris omnibus uniformiter se habentibus si esset possibile sed talis circumstantia actus boni esset velle redimere penam poenam suam in purgatorio vel hic quia nullus minus in hoc tenetur vel ex caritate inclinatur ad hoc respectu proprie personae quam summe pt?us deum et tenerrime tenetur diligere quam respectu personae proxime i sed valde caritativa est velle orando vel missas celebrando vel quovis alio modo licito redimere proximum a pena poena in purgatorio debita cum sancta et salubris sic cogitatio per defunctis exorare etc et 12 igitur meritorium est illud ferre pro seipso

praeterea omne illud cuius omissio libera positio meritoria esset demeritoria esset in habente caritatem libera positio meritoria sed scito ab habente caritatem se obligant ad penam poenam gravem solidam sensus vel dampni quae forte gravior est pro tam diutina carentia dilecti sui et proprie beatificae delectionis et commodi quod sine omni diminutione praemi alias habendi per actum suum bonum ex hoc solo apposito quod vellet etiam eum esset satisfactorium ipse esset satisfactio omissio huius circumstantia esset demeritoria sibi ad minus videtur igitur voluntaria positio stante eadem scientia esset meritoria minorem probatio quia non minus in hoc tenetur sibi quam alteri sed si alium posset ita faciliter liberare et nollet peccaret contra instinctum caritatis similiter respectu sui

aliter igitur responsio licet sit multum difficile plene satisfacere et dico quod penitens poenitens de mortali cui restat pena poena temporalis solum nam eo ipso quod penitet poenitet vere commutata est pena poena aeterna prius ei debita in temporalem et per hoc solvuntur argumenta prima quibus probabatur quod relaxatio pena poenae debite pro mortali esset compensatio sufficiens ita bene concluderent si pena poena ad hoc debita quando vere penitens poenitens facit talia bona opera esset pena poena aeterna sicud sicut ymaginantur imaginantur argumenta et alias carent colore ut patet cuilibet ad?ucenti talis inquam vere penitens poenitens potest ad propositum triplices actus bonos facere etiam intendo redimere penam poenam sibi debitam quosdam scilicet pura et sola affectione iustitiae quosdam sola affectione commodi prius privati sibi liciti et 3os mixtos qui simul sint affectiones commodi et iustitiae vel procedentes ex talibus et ita proportionaliter ex procedentibus a prioribus

Loquendo de prius qui sunt purae affectiones iustitiae puta amore dei propter se vel aliorum pro amore dei et ad deo placendum et huius qui sunt actus purae caritativi et hoc sive habeant personam propriam sive proximi pro obiecto in deum per amorem talem relatio de talibus actibus omnibus similibus et aequalibus in vere penitente poenitente habente satisfacere et non habente satisfacere habentibus aequalis gratias videtur mihi dicendum quod sunt aeque meritorii respectu beatitudinis aeternae omino ut satis est superius argutum et tamen de talibus credo absque dubio quod redimunt partem penae poenae debitae vel aliquando totam Non est enim dubium michi mihi quin ille qui ieiunaret ea intentione ex amore dei principaliter motus vel potius totaliter ut expediatur a dilatione fruendi dilectio eo quod sic sibi penale poenale ex nimio amore dei propter se ipsum carere ipsius desiderato aspectu non est inquam mihi dubium quin talis mereatur mitigationem penae poenae sibi debitae quam pro tali casu optat ab breviari principalius vel totaliter quia meliorem actum non videtur quis posse habere quo optet vel intendat penam poenam redimere quam talem igitur talis vel nullus videtur dignus penae poenae talis mitigatione

Sed tunc restat ad dicere quomodo non lucretur de peccato suo ex quo dabitur ei par gloria sicut innocenti habenti aeque bonos actus et simul cum hoc remittitur sibi pena poena

ubi primo dico quod innocens vel non habens penam poenam sibi debitam quam redimat et hoc sciens non potest rationaliter talem actum causare quo sic propter deum optet liberari a pena poena sibi debita et ideo hoc recedere et a casu quia tunc non sunt similes omnino ymmo immo nec eiusdem speciei actus in duobus de quibus est sermo quia ex ypothesi hypothesi tunc ex quo habet oppositum alterius speciei actus illius penitentis poenitentis quam actus innocentis neccessario necessario sunt dissimiles et alterius speciei igitur vel non est hic locus illius difficultatis vel oportet quod ille de quo est sermo qui non habet satisfacere fuerit peccator vel credat se fuisset et quod satisfecerit vel alii pro eo et hoc non credat et ideo optet sibi sicud sicut alteri remitti penam poenam ut citius pertingat ad dilectum motus amore dilecti propter se et non amore sui nisi peropter illum sicut alter movetur et tunc sunt in omnibus pares nisi quod uni non debetur pena poena sicut alteri sic enim oportet poni casum si stabit difficultas et tunc videtur mihi dicendum vel quod talis actus valet ad multa quorum unum est praemium aeternum et ibi perificantur nec valet prius uni quam alteri ad bonum aeternum aliquod Et quod valet etiam ad mitigationem penae poenae et ad hoc valeret utrique si utrique indigeret sed si neuter indigeret neuter faceret istum effectum et si unus indiget et alter non indigenti valebit sic et alteri non sic Exemplum est ad hoc in naturalibus nam ignis vel sol rem humidam et frigidam non solum quandoque calefacit sed etiam desiccat et tamen aliam similem aeque frigidam non tamen humidam aeque calefacti sed non desiccat quia non est ibi humiditas quam corrumpat ymmo immo iam est antea optime desiccata a simili in proposito sicud sicut patet applicare volent

Et nota quod primum tantum ex hiis his duobus ex naturae patria institutione et statu merendi si homo non cecidesset sibi correspondisset et ita videtur multum gratiosum quod alter correspondet

Et tunc ad formam non sequitur quod penitens poenitens talis reportet lucrum de hoc quod fuit peccator ymmo immo ex ipso patitur iacturam quia est dignus ad tempus privari deo dei beatifica fruitione et etiam affligi sensibiliter nisi iuvetur specialiter sed de bono facto suo lucratur plus quam alter lucratur scilicet illud bonum ad quod ambo sunt apti et dispositi et unum aliud ad quod lucrandum non disponitur ille qui ante satisfecit qui non habet malum a quo liberetur sicud sicut ille habet

Exemplum sint hic duo quorum unus ex culpa sua habet turpitudinem in corpore vel corpus turpe et alius habeat pulchrum corpus et mereatur utrique nudus existens apud aliquem directe aequale indi?tum contrario frigus instans istud indu?tum utrique valebit aequaliter contra frigus et illi qui est turpis valebit etiam aliud absconditionem suae turpitudinis et tamen ille cui plus valet meritum suum apud directe dantem indumenta aequalia non ex culpa sua qua meruit maculam turpitudinis meretur quod dives nunc plus facit pro ipso quam pro alio sed ex bono facto suo quod aequaliter placuit diviti in eo sicut in alio meruit bonum sibi utilius quam alteri Sed hic exemplum non est usque quaque simile sicut praecedens

Aliud exemplum est de indulgentia 7e partis penae poenae debitae concessae a papa ex ch?auro ecclesiae vel sufficientia mortis christi propter bonum opus aliquod simile in duobus quorum uni plus in centuplo valebit quam alteri et tamen ille non lucratur istum valorem ex peccato suo sed potius ex bono opere suo et merito mortis christi

alio modo videtur etiam mihi posse dici probabiliter quod sicut in priori responsione praemium aeternum aequale per omnia debetur utrique qui habet vel non habet satisfacere de pena poena si omnia alia sint paria Sed ultra hoc sicud sicut videtur bonum opus huius habentis satisfacere de pena poena ad illius penae poenae mitigationem vel redemptionem sic valet alteri eorum qui non habet solvere penam poenam pro peccato suo ad aliquod aliud bonum temporale puta sanitatem vel multitudinem temporalium vel praeservationem specialem a malo vel aliquid huius Sed prior responsio est certior apud me de actibus igitur praecise gratuitis et caritativis patet quid dicendum sicut est dilectio dei gratuita super omnia et cuiuscumque alterius praecise propter deum

Sed de actibus 2i modi quos ille saepe habet qui habet satisfacere de pena poena temporali debita pro mortali ex sola affectione commodi qua ex amore naturali privato respectu sui vult facere aliqua opera hic afflictam sibi iniuncta vel alias ut evadat penam poenam sensus sibi debitam vel ne care at commodo beatitudinis per tantum tempus non ex amore gratuito dei sicut quilibet naturaliter appetit scire vel sicud sicut omnes homines volunt esse beati idque unum ardentissimo amore appetit et propter haec cetera quaeque appetunt ut dicit augustinus 15 capitulo 4 Constat autem quod non omnis appetunt sic beatitudinem ex amore gratuito dei propter se quia multi parum appetunt istam veram beatitudinem cum nihil de ea aestiment possibile esse nec plus deum diligant quam seipsos talis affectio mere naturalis et per consequens actus bonus ex genere et licitus sicut pietas naturalis etiam ad p?erntes talis ex hic quod talis est si fit cum caritate respectu sui ipsius vel sine caritate respectu aliorum exteriorum secundum intentionem scripturae et sanctorum mereri potest bona temporalia utpote redemptionem penae poenae temporalis debitae vel collationem aliquorum bonorum temporalium quia non procedunt ex caritate licet sint cum caritate ideo de se non sunt dignae praemio aeterno sed si pro eis detur tale praemium quando fiunt praecise ex motu naturali hoc erit ex mera dei gratia non ex via iustitiae sed ex via solius die liberationis

Istud probo per beatum gregorium nam in omelia homelia c?ium de apostolis cum descripsisset modum gratuitae caritatis dici ille realiter caritatem habet quid et amicum diligit in deum et inimicum propter deum adducit nam sunt non nulli qui diligit proximos per affectum cogitationis et carnis quibus tamen in hac dilectione sacra eloqui non contradicunt Sed aliud est quod sponte inpenditur impenditur negatur alio quod praeceptis di?ntis ex caritate debetur obedientiae nimirum et proximum diligit et tamen illa summa dilectionis praemia non assequuntur quia amorem suum non spiritualiter sed carnaliter inpendunt impendunt haec illae Eodem modo et multo fortius est de affectione naturali commodi respectu sui de qua per exclusionem contrarii loquitur apostolus dicens nemo enim carnem suam unquam odio habuit De talibus igitur actibus loquendo ex quo non sunt ex iustitia digni praemio aeterno licet forte ex mera gratia permittente et non contradicente iustitia

Similiter dicendum est ut prius quod velle redimere penam poenam pro culpa debitam pro culpa mortali non congruit illi qui scit se non habere pro tali satisfacere et ideo talis actus similis utrobique de quali est difficultas non competit duobus talibus hominibus de qualibet?us est hic sermo nisi in casu prius specificando ubi utrique crederet aequaliter sibi tantam penam poenam restare solvendam certe tunc talis persona non ieiunaret nec faceret iniunctum nisi timeret sibi penam poenam imminere vel aliquod commodum privatum non reportare et actus talis valeret uni aequaliter sicud sicut alteri et si non ad redemptionem penae poenae saltem in aliquo modo bono temporali aequivalenter compensaretur secundum ultimum modum satisfaciendi conclusionem prius datam de actibus primi modi de quibus supra proximo vel iuxta illud scripturae ut sis longemus incera vel secundum priorem modum valent illi ad redemptionem penae poenae quoniam inveniunt dispositum ad illum effectum et alteri non quia non est aptus pro tunc

de actibus 3ii modi qui habent aliquid de affectione commodi et aliquid de affectione iustitiae dico quod si in talibus de qualibus prius locutum est si tales actus sint aequaliter gratuiti sive aequaliter affectiones iustitunt aequalia praemia aeterna debentur pro utriusque si non unde si habens satisfacere partim ex amore iustitiae moveatur et quantum alter et simul cum hoc affectione commodi naturali ac privata ad seipsum apenis liberandum et alter solum ex afectione iustitiae aequali per loquendo tunc ille qui utroque modo movetur ad bonum actum ieiunandi caeteris paribus meliorem habet actum quia dignum praemiari praemio aeterno aequali et probabiliter hoc temporali et tantumdem valeret t?quam meritum quantum duo distincti actus quorum alter esset aequaliter affectio iusti sicud sicut ille et aliter aequaliter affectio commodi sicut ille et per consequens dupliciter valeret ad relaxationem penae poenae ex iam dictis satis apparet ad omnia argumenta tam in principali ad quaestionem argumenta quam lateraliter

Quo ad articulum 2m ad quem pertinet solvere 6m dubie primae quaestionis concedendum est quod visio dei est nobis possibilis

Et cum probatur quod non quia talis visio esset infinitae perfectionis neganda est consequentia quia non oportet quod inter cognitiones intellectus creati respectu obiectorum sic similis proportio qualis est obiectorum inter se sicut magis declarabitur in proxima quaestioni

ad 2am probationem cum arguitur quod visio dei ab intellectu creato si daretur esset infinita quia visio obiectorum infinitorum aliorum a deo cuiuslibet distincte esset infinitae perfectionis concedo si aliqua talis esset possibilis Sed dico quod sola cognitio divina est talis vel esse potest concedo igitur quod talis si daretur esset infinitae perfectionis sed tunc neganda est minor quia visio creaturae respectu dei esset ita perfecta sicud sicut talis si daretur et tum probatur quod sic quoa obiectum visionis creati intellectus respectu dei est tantae perfectionis vel maioris sicut forent omnia illa obiecta infinita si darentur concedendum est sed neganda est consequentia ergo visio eius ita perfecta cognitio est sicut foret illa quae poneretur simul esse infinitorum respectu cuiuslibet istorum distincta Causa huius satis patebit in proxima quaestione quia licet obiectum illius aequivaleat secundum perfectionem omnibus illis obiectis infinitis si darentur vel excederet ea quia tamen visio creaturae respectu dei in infinitum plus deficit ab adaequativa comprehensione divinae comprehensitatis immensae quam faceret illa talis infinitorum aliorum obiectorum cuiuslibet distincta si daretur a comprehensitate et cognoscibilitate suorum obiectorum ideo infinitas illius in perfectione non infert infinitatae perfectionis illius quae est respectu dei quia cetera tunc non sunt paria utrobique

ad 3am probationem dicendum quod mediante tali visione sui appareret deus id quod est et ita apparet bonum infinitum tum per visionem huius perceptum visione huius ex hoc praecise quod clara dei visio est nec apparet esse bonum finitum nec infinitum nec magnum nec parvum nam ex hoc praecise quod aliquis intellectus creatus clare videt deum non oportet quod componat aut dividat concipiendo deum esse vel non esse tale vel tale sicut nec visio albedinis est componitiva aut divisiva eius apprehensio ymmo immo ipsa est simplex existens apprehensio distincta contra compositionem et divisionem eo modo alio loquitur philosophus 3o vocaris aliquem actum intellectus simplicem intelligentiam et aliquem compositionem et divisionem

verumptamen verumtamen concedendum est quod habita clara dei visione potest quilibet talem habens aliunde non distractus nec inpeditus impeditus evidenter iudicare deum esse infinitae perfectionis Et sic loquendo concedendo quod deus mediante clara sui visione apparet bonum infinitum id est iudicatur vel iudicari potest iudicio quod sic alius actus et possent etiam contingere quod eodem actum appareat esse bonum infinitum quia alioqui stante clara dei visione posset intellectui sic videnti sicut tetigit argumentum principale non inpedimento impedimento sed suis naturalibus ulterius relicto aliud a deo apparere melius et diligibilius quod non credo quia si voluntas talis diligeret proportionaliter illa visa secundum quod naturaliter iudicat de illis quod sunt bona plus diligeret quod iudicaret esse melius ergo cum stante clara dei visione nisi ipsa mediante possit evidenter iudicari deus sic esse bonum infinitum posset aliud apparere illi intellectui cum hoc quod clare deum videret melius deo et per consequens rationabiliter et licite plus deo diligi quia licite potest illud plus diligi quod iudicatur rationabiliter melius esse Et tum ultra omne bonum finitum pos sit deus facere melius et facere quod illud appareret ita bonum esse sicud sicut est sequitur quod aliqua creatura intellectui divini clare videnti appareret me lior nisi deus apparet bonum infinitum vel non praecise finitum

Et prima alia non appareret beatis omnibus aeque bonus et aeque amabilis contra magistrum versu finem 4i libri

Sed huic forte diceretur quod licet deus mediante clara sui visione intuitive appareret minor esse quam et apparet etiam abstractive tantus esse quatenus est clare videnti deum et ita diligibilis et appreciabilis sicud sicut est et ideo nulla creatura posset apparere melior quam deus clare visus nec per consequens plus appreciari vel diligi a voluntate ipsum clare videntis

Sed contra illa cognitio abstractiva qua habita clara visione apparet deus infinite bonus aut esset realiter ipsamet visio ac cognitio aliqua posterior naturaliter si ipsa hoc videtur mirabile quod eodem actu cognoscatur obiectum beatificum intuitive et abstractive et tamen inperfectius ex hoc quod intuitive quam ex hoc quod abstractive maxime cum nulla cognitio ponatur esse beatifica nisi ex hoc quod ipsa est clara dei visio Si ista abstractiva ponatur esse alia ab ipsa dei visione ac igitur est simplex dei intelligentia aut compositio et divisio si simplex intelligentia et non potest poni communis deo et aliis quia per conceptionem simplicem praeviam omni componi et divisioni communem deo et aliis non plus apparet deus esse infinitus quam alia cum per illam non distinctius cognoscatur quam alia oportet igitur quod ipsa sit propria simplex dei conceptio abstractiva Et hoc non quia generaliter talis abstractiva simplex et propria inperfectius imperfectius repraesentat obiectum cuius est quam intuitiva nc correspondens naturaliter sibi praevia prima omne argumentum si quod esset quod probaret deum non apparere intuitive per visionem claram eius bonum infinitum aeque probaret quod per talem abstractivam non appareret bonum infinitum

Si vero ista abstractiva posterior naturaliter visione ponatur compositio vel divisio seu iudicium illud non poterit poni iudicium evidens ex terminis ab illo qui cavillaret quid esset ponere inpossibile illud quo ten tu ui et maxime hoc poni non potuit dato quod per istam claram visionem quae maxime videtur deberi iuvare ad tale iudicium evidens praevium omni discursui appareat deus bonum finitum vel minus bonum quam est sicud sicut diceret cavillator Oportet igitur istam abstractivam aliam a visione qua diceretur deus apparere bonum infinitum haberi per discursum sicud sicut modo nobis per viam investigationis discursive apparet deus esse bonum infinitum et hoc non sufficit dicere quia cum secundum dictam responsionem ponatur deus per claram visionem eius a creatura apparere solum finite bonus et minus bono quam est et per consequens ipsa non neccessitaret ad tale evidens iudicium quod deus sic bonum infinitum sed potius ad iudicium oppositum cum faciat modo contrario apparere et per consequens nec aliud ex clara dei visione sequens neccessitet necessitet ad videndum quod deus sic bonum infinitum pari ratione sequitur quod ante completum talis discursive investigationis voluntarie rationabiliter et licite poterit creatura alia plus diligi et appreciari quam deus clare visus consequens est inconveniens et contra patet ex hoc quia prius deductum est quod dato quod ex clara dei visione ipse appare at bonum praecise finitum tunc poterit aliud apparere me lius et exsecutio dictaminis rectae rationis potest praecavere omnem culpam igitur etc

dico ergo sicud sicut prius quod licet clara dei visio non sic evidens iudicium quod deus est bonum infinitum quia ipsa non est iudicium vel saltem potest non esse iudicium sed simplex intelligentia solum tamne ipsa posita statim potest haberi iudicium quod illud bonum apparens sit bonum infinitum ymmo immo ipsa ut aestimo tantum facit suum obiectum apparere infinitum sicut visio baculi cuius pars in aqua et pars supra facit apparere baculum fractum licet ipsa corporalis visio non sic iudicum de hoc et ita de similibus

Sed contra hanc conclusionem stat ratio 5 dubitationis praecedentis de incomprehensibilitate dei secundum sanctos nam dicit ambrosius quod plenitudinem deitatis quae habitat in christo nemo mente comprehendit Item gregorius libro 3 deitatis celsi?em quamvis elevatae videant nec virtutes angelicae comprehendunt ad idem etiam ponitur in origenis 10 magna copia autoritatum augustini boetii hugonis idem exprimentium

Item ad ppoppositum datae conclusionis potest argui per exemplum licet enim tota quantitas solis videatur occulariter sicud sicut dei immensitas videtur ab alico aliquo intellectualiter non tamen sol sic visus apparet intuitive tantus quantus est igitur simpliciter potest esse de deo infinitus intensive

Item taliter potest augeri sol quod apparebit maior quam nunc est et taliter minui quod apparebit minor quam nunc apparet et videtur quod secundum qualibet proportionem mediam inter minimum visibile si detur vel maximum non visibile si minimum non detur ex una parte et veram quantitatem solis poterit haec proportio variari igitur non est a differentia posita a divina potentia negandum quin tota quantitas divinae perfectionis per aliquam visionem videatur et tamen quod non appareat intuitive infinitus intensive ymmo immo quin sicut in christo exemplo de sole appareat per visionem datam una vice maior intensive et alia vice minor Et si hoc igitur semper apparebit finitae perfectionis intensive per talem visionem haec ultima consequentia probatur quia si animae christi vel alteri creato spiritui appareret deus quandoque finitae perfectionis et quandoque per visionem eiusdem rationis infi?cies perfectionis et quandoque melior tunc aliqua in divina eiusdem speciei inproportionalia improportionalia inter se possent successive recipi in eodem quod non videtur

praeterea iuxta responsionem ad primum argumenta sicud sicut aliquod obiectum sic extendit visu corporalem sicut lux solis quod tale non potest perfecte intueri Et aliquod in minus deficit et ideo non potest ab eo perfecte cognosci et aliquod est in medio visui optime proportionatum sicut lux mediocris vel color aliquis summe sibi conveni ens et tp?ate illuminatus ita probatur quod respectu intellectus aliquod sic obiectum summe sibi proportionatum ad intendum ut scilicet res tanta et t? appareat quanta et qualis est igitur sicud sicut aliquid plus excedit integritatem illius vel perfectionem illius obiecti sui dandi tanto in proportionalis apparebit tantum et tale quantum et quale est Sed deus distat infinite ab illa proportione optima ergo in infinitum apparet minor intuitive quam est

praeterea quantitas luminosa infinita per secundum extensionem si ininfinite distaret ab oculo appareret sibi finita ergo pari ratione possibile quod obiectum infinitum in transitive appareat finitum intransitive

Idem potest probari per experientiam nam caecutiens iudicat colorem vel lucem intuitive sibi apparentem esse remissionem quam sit vel quam iudicet bene viendo ergo cum omnis acucies cuiuslibet intellectus creati distet in infinitum respectu acuciei divini intellectus cui summe ipsa deitas proportionatur ut obiectum sequitur quod nullus intellectus creatus iudicabit illud quod a solo visu intellectuali infinitae acuciei est comprehnesibile tantae perfectionis esse in tali intuitione quantae est

Ad primum aliorum dicendum quod cum hic quod intellectus creatus habita clara dei visione iudicat mediante illa evidenter deum esse infinitae perfectionis bene stat quod deus sic in comprehensibilis cuilibet creato intellectui quia ipsi sancti deum esse incomprehensibilem intelligunt et quod a nullo solo intellectu creato ita perfecte est intelligibilis sicud sicut ipse est secundum naturam suam intelligibilis ad hanc intellectum quod nulla creat cognitio sit ita perfecta dei cognitio sicut deus cognoscibilis est

Tunc patet ad argumentum in contrarium procedit enim ab in sufficienti licet enim nulla creatura ita perfecta cognitione possit cognosci ab intellectu creato sicut ipsa est intelligibilis quia ipsa est infinita cognitione intelligibilis tamen ipsa est ab alico aliquo creato intellectu comprehensibilis quia ita perfecte ab huius intellectu in telligibilis sicut ipsum est ens vel perfectum intelligibile secundum naturam suam vel magis proprie loquendo ex natura sua intelligens licet enim musca ita perfecte posset intelligi a deo sicut dicas modi?endo per adverbum ipsam cognitionem tamen non est concedendum quod musca ex natura sua sit ita perfecte cognoscibilis sicud sicut deus modi?endo per adverbum ipsam muscae cognoscitatem et haec non est aliud dicere nisi dicere muscam non esse ita perfectum cognoscibile sicud sicut aliud est perfectum cognoscibile illius cognitionis igitur intellectus qui perfecte cognoscit obiectum aliquod sicut ipsum ex natura sua est cognoscibile et non solum ex natura intellectus cognoscentis talis vel talis omnis inquam intellectus sic videns comprehendit illud quia secundum opinionem sanctorum nihil est magis intelligibile quam ipsum ipsum sic ens sicud sicut nihil magis est risibile quam ipsum sic homo nam ipsum intelligibile sine verum ita est passio entis vel illius quod potest esse ens sicud sicut risible hominis nihil ergo est plus intelligibile quam ipsum sic ens vel esse possit

contra quodlibet aliud a deo est finite ens et tamen infinite intelligibile ergo aliud a deo est plus intelligibile quam sit ens

dicendum quod si ly infinite in 2a propositione notat magnitudinem intelligibilitatis falsa est Si vero notat magnitudinem cognitionis vel perfectionem modi cognitionis qua ipsum est cognoscibile potest concedi cum quodlibet sit a deo cognoscibile qui nihil finite cognoscit sed quodlibet infinite et ad hunc intellective concedenda est conclusio illata Sic enim quolibet aliud a deo potest perfectius cognosci quam ipsum sit ens Ex hoc patet sub verbis aliis quam prius quid sit deum comprehendi ab intellectu alico aliquo vel aliud obiectum tunc enim comprehenditur obiectum ab intellectu et aliter non quando ipsum ita perfecte cognoscitur a tali intellectu sicud sicut ipsum est ens

ad 2m contra est neganda quia non est simile ad propositionum de finito et infinito tum quia dato per inpossibile impossibile quod sol esset infinitus extensive ad huc non esset simile quia non quaelibet pars illius infiniti esset sufficienter praesens oculo corporali nec alicui creato oculo mentali tota aut dei immensitas est sufficientissime praesens ille per essentiam qui videt eam nec aliquid illius lacet eum non sicut de corpore alico aliquo viso corporaliter quia non potest videri nisi sic aliqualiter opatum et tunc non videtur secundum quodlibet sui

per idem ad 3m quia non est simile de bono infinito sic sufficienter praesenti oculo mentali videntis et de solo etiam dato quod sol esset extensive infinitus

ad 4m concedendum est quod deus non potest comprehensive videri ab intellectu creato et hoc probat argumentum non autem quod appareat minus bonum intellectui creato quam increato sed tantum quod minus appareat creato quam increato ut ly minus determinet le appareat et non hoc bonum Et breviter calculus istius medii melius argueret si bene deduceretur quod deus non esset clare visibilis quam quod visus deberet apparere minus bonum

Ad 5 dubium quod illud quod conditum est sicut includens contradictionem indigeret probatione nisi supponendo quod ex impossibili sequitur quodlibet et tamen dato antecedente consequentia neganda est sicut in primo et 2o argumento soluto et propter idem

ad 6m quod apud me est difficilius dicendum quod haec est propter indispositionem organi ipsius caecutientis sed haec causa non habet locum in proposito

contra dicta in primo articulo et 2o et contra solutionem primi dubii primae quaestionis potest obici quia si deus potest apparere intellectui creato bonum infinitum aut igitur illud apparere vel visio qua sic apparet est deus ipse vel visio creata non deus ipse sicud sicut alias a proposito ostendam et ad praesens in hoc argumento per sententiam concilii vyenensis positam in tytulo titulo de haereticis C ad nostrum in constitutionibus clementinis in quo loco ponitur opinio quam dampnat dicentium quod anima non indiget lumine gloriae ipsum ele vante ad deum videndum et eum eo benefice fruendum quamvis haec opinion non teneat sicud sicut illa quod quaelibet intellectualis natura se ipsa sic beata ut patet ibidem et per consequens non ex ea dampnata dampnetur quia tamen nec opinio ibi dampnata nec alica aliqua alia unquam posuit ut videtur quod anima possit deum videre et eo beatifice frui sine lumine gloriae quod deus est ergo vel de cretalis illa diffinit lumen gloriae aliud ab anima et a deo ad hoc requiri Et demonstrabile puto quod nullum aliud lumen requiratur neccessario necessario nisi clara dei visio vel dilectio creata et actus tales ad hoc quod anima videat deum et ipso beatifice fruatur et per consequens visionem creatam vel dilectionem requiri ad hoc vel sequitur secundo quod decretalis frustra ponit istam particulam quod anima non indigeat lumine gloriae ipsam elevante ad deum videndum intra sententiam condempnatam et cum hoc non apparet scilicet quod frustra illam particulam copulet ad priorem

Eandem veritatem alias intendo prolixius sub illo met tyciao suadere nec potest dici quod clare videndum deum per visionem creatam appreat deus bonum et amabile infinitum creato intellectui sic videnti quia si sic cum creaturae videantur in verbo a beatis et non solum sicut in lumine nec praecise sicut in ymagine imagine sicut probavit socius ille contra magistrum et bene arguit hic et secum idem teneo oportet quod hoc sic eodem actu cognitio quo cognoscit verbum et creaturam et hoc etiam sibi concedendo quod eodem actu subiecto potest anima beata videri verbum et creaturam in verbo per modum alias explanandum

Sed contra hoc arguit ille socius primo sic quia tunc vel per eundem actum quo videt verbum praecise una vice potest videre aliam creaturam alia vice et pari ratione eodem actu quo una vice vidi et verbum et aliquam creaturam vel aliquas sed non omnis potest aliam videre quam tunc videt quaecumque sit ita creatura vel creabilis et hoc distincte vel non eodem actu quo videt verbum et creaturam aliquam vel aliquas potest alia vice videre alias sed hoc erit per actum alium et alium prima pars non potest dari ut arguit ille primo quia tunc ille actus qui idem numero dari potest distincta cognitio cuiuslibet cognoscibilis et dei esset cognitio infinitae perfectionis sed talis non potest competere creaturae si per alium actum et alium tunc cum ex supposito communi sibi et mihi quilibet actus quo adveniente corrumpatur prior vel quod remaneat cum 2o primum non scilicet quod cesset actus prior quia tunc actus iste non fuisset beatificus quia secundum augustinum ut sibi videtur 13 7 de magnis vel capitulo 17 de parvis Et certe idem quod ibi vult 11 capitulo 12 nullus actus deficiens et non semper permansurus est beatitudo

Et primo quod non sic talis successio actuum arguit per augustinum 15 capitulo 41 et est 16 capitulus de magnis ubi dicit quod non erunt ibi volubiles cogitationes nostrae ab aliis in alias euntes atque redeuntes sed omnem scientiam nostrum uno simul aspectum videbimus igitur visio verbi quae est cognitio beatifica non cessat esse ad successionem actus alterius quae sit sic visio verbi Haec potest dari 2m quod tales duo vel multi habeantur quia tunc cum utrique ex supposito sic visio verbi et per consequens beatifica cognitio cresceret eius beatitudo et hoc non videtur dandum quia tunc non esset uniformiter beatus sed quandoque magis et quandoque minus et iterum ponere ibi tot similitudines simul in intellectu cum aeque possit et melius salvari per unam increaa increatam videtur superfluum

Similiter sicud sicut haberet aliquando plures cognitiones beatificas et aliquando pauciores secundum istam partem argumenti ita sequitur quod aliquando haberet plures delectiones et quandoque pauciores quod non videtur

2o principaliter arguit sic et illud praecipue ponderat quia si visio verbi esset actus distinctus a verbo tunc sequitur quod summe beatus non posset stante sua beatitudine in summo habere ita perfectam notitiam de creatura aliqua in genere proprio sicud sicut infimus beatus supposito quod tales sint aequales in substantia et naturalibus suis contra probatur sic quia ponatur quod anima christi non possit habere clariorem visionem dei quam nunc habet sicud sicut tenet magister 3o ut patuit in solutione primi dubii primae quaestionis et quod anima saltem longe minus claram hoc supposito vel neccessario necessario tenet contradictam quod quod est intentum vel sequitur quod duae cognitiones quarum utraque est intensissima speciei suae cuius anima christi est capax naturaliter compaterentur se simul in ipsa quod falsum videntur quia pari ratione cum duabus talibus intensissimis simul stantibus posset stare 3a intensissima et 4a et 5a et sic sine fine procedendo

Ex t hoc iterum est contra experientia quia una cognitio multum intensa circa aliquid delectabile multum placens sibi vel notabiliter remittit vel totaliter suspendit vel aufert cognitionem simul circa aliud

Et iterum confirmari posset per beatum augustinum 7 capitulo 15 ubi docet quod potentiae animae in actibus suis mutuo se inpediunt impediunt ergo multo fortius actus intensus eiusdem potentiae inpedit impedit intensionem actus alterius cum ipso igitur anima christi habens beatitudinem intensissimam cuius est capax si habebit cognitionem creaturae in genere proprie ita perfectam sicut potest habere anima lini sibi per omnia aequalis in natura libus cum remissa beatitudine sua oportebit remitti beatitudinem animae christi et hoc erat probandum

praeterea augustinus 8 capitulo 12 de magnis vel 34 de parviis parvis ostendens quomodo diversimode loquitur deus creaturis super illud qua die comederitis ex ligno scilicet prohibito morte moriemini Si modum inquit quaerimus quomodo si locutus sit deus certissime tenere debemus deum aut per substantiam suam loqui aut per sibi subiectam creaturam sed per subiectam suam nisi ad creandas omnes naturas spirituales mere atque intellectuales non solum creandas sed etiam illuminandas cum illae possint capere locutionem eius qualis est in verbo eius quod in principio apud deum erat et deus erat verbum Et pt?us si igitur adam tunc erat ut posset capere istam locutionem dei quam mentionem angelicis prae?bus per suam subiectam etc haec illae Ex hoc patet propositum ut videtur quod deus loquitur spiritibus angelicis per suam subiectam sine creatura media et hoc est quod ipsa dei subiecta sit talibus spiritibus eorum cognitio

ad idem potest argui ex modo ponendi illius socii quia si aliquid obstaret hoc potissime videntur quod non posset salvari tunc quod unus beatus clarius videret quam alius sed hoc non obstat quia aeque faciliter salvabitur hoc sicud sicut secundum magistrum quod s scilicet sit gratia animae seu caritas et tamen unus est carior deo quam alius

praeterea deus est summe per illapsum praesens intelligentibus beatis et ipse est cognitio igitur quia non poterit ita bene esse tali intellectui cognitio sicud sicut unus actus creatus qui non esset intimius ei praesens

Item quia non poterit ita bene poni verbum supplere vicem actus creati sicud sicut vicem speciei

Item ex argumentis ad principale quaestionis suae si natura intellectualis creata posset videre res in verbo per actum a verbo distinctum tunc poterit noviter aliquid cognoscere in verbo per talem actum et ita poterit proficere in cognitione creaturarum aliter enim sicud sicut supra ipsa habebit actus infinitios vel actum unum infinitae perfectionis per medium consequentiae quia duo cognoscere distincte est maioris perfectionis quam unum ergo ad hoc plura distincte proportionaliter perfectius et per consequens simul infinita cognoscere distincte infinite perfectius Et si talis natura posset proficere in cognitione creaturarum ergo et in amore dei et per consequens in beatitudine consequens falsum per beatum augustinum 5 capitulo 8 ubi loquens de hiis his quae in libris secularis sapientiae didicerat Infelix inquit homo o deus qui scit ita omnia te autem nescit qui vero te et ita novit non propter ita beatior sed propter te solum beatus est consequentiam arguebat socius ille quia quanto plus facit deus pro tali natura tanto plus tenetur deum diligere et in dilectione consistit beatitudo quanto autem plura in verbo ostendit beatus intellectui tanto plus facit pro eo ergo etc

praeterea videtur quod per actum beatificum si habetur neccessario necessario distincte cognoscit quodlibet distincte cognoscibile et per consequens actus est infinitae perfectionis ergo non est creatura sed deus assumptum potest argui sic quia nullus actus esset beatificus nisi esset alterius a deo sicud sicut obiecti et non videtur quod actus ad hoc quod sic beatificus plus requirat quod sic alicuius alterius a deo quam cuiuslibet ergo erit cuiuslibet vel nullius Quia aut requiratur quod habeat aliud a deo pro obiecto quam praecise deum probatur per illud augustini 13 capitulo 7 de magnis vel 17 de parvis loquentis de beata felicitate et quod est inquit omnino beati?m ita semper fore certum erit sed constant quod nullus est certus quod semper erit beatus nisi cognoscat aliud a deo ergo etc

praeterea aliquod cognoscibile aliud a deo non potest in verbo cognosci id est per ma?nem verbi sicud sicut obiecti et cum non fit maior ratio de uno quam de alio ergo nullum aliud a deo est cognoscibile in verbo probo assumpti quia se non esse bonum est cognoscibile quibusdam et tamen non est cognoscibile in verbo quia vel stante ista visione beatifica in verbo et hoc includeret contradictionem quia simul haberet visionem beatificam et non haberet aut non stante visione verbi et hoc non quia tunc nihil in verbo videret

praeterea anselmus capitulo 7 quodlibet cognoscibile scitur propria cognitione

ad primum istorum bene concedo quod per eundem actum creatum bene potest cognosci verum et aliqua creatura vel multae non tamen omnes distinctae ideo concedo quod si una vice visione videret solum verum id est solum deum quia non ponerem quod verum non posset videri nisi simul viso patre et spiritu sancto si alia vice videretur in verbo creatura hoc oportet fieri per actum alium quia actus iste apud me qui semel idem aliqua repraesentat potentiae quam informavit et hoc per se et non solum per accidens u sicud sicut visio albedinis est visio subiecti eius obiectum aliquod vel aliqua ipsa semper dum informat talem potentiam obiecta eadem et praecise eadem illi repraesentabit per modum cognitionis propter causas alias assignandas concedo etiam cum eo quod non eodem actum tali possunt omnia cognoscibilia videri distincte in verbo quia tunc sicud sicut ipse arguit ille actus foret cognitio infinita Et ideo oportet me dicere quod si quodlibet foret in verbo distincte cognoscibile quod potest ibi haberi successio talium actuum et hoc potest sic poni vel quod simpliciter nulla verbi visio est de communi lege illius status in corruptibilis vel quod una sola quae sic visio verbi praecise sit ibi perpetua sed aliae non tamen sive sic sive alio modo teneatur quia turique modus apud me est possibilis potest dici quod numquam cessat prior actus qui est verbi visio sive verbi solius sive verbi et simul alterius quin loco illius cessantis immediate succedat alius aequivalens cum praecipue repraesentans verbum sicut prior et sic evaditur ista pars argumenti qua dicitur quod quandoque clarius quam alias et quandoque minus clare videt idem beatus deum Et cum arguitur per augustinum dico quod isto modo non describit beatitudinem sed beatum Et verum est quod si unquam aliquis ibi cessaturus esset videre deum et illo frui talis non esset beatus sed ex hoc praecise quia desineret habere unum talem actum dummodo numquam esset sine aequivalenti non cessaret esse beatus sicut materia prima numquam cessat esse informata licet multae ipsius formae successive corrumpantur

ad 2am in probationem de illo dicto augustini potest dici multipliciter primo et augustinus hoc non determinat nec assentit sed loquitur dubitative fortasse inquit non erunt ibi volubiles nostrae cognitiones etc et iterum statim post cum hoc fuerit si et hoc fuerit etc Ecce quod profert hoc semper cum nota dubitationis

2o quod non negat ibi successionem accidentium sed quod non erunt ibi volubiles nostrae cognitiones ab aliis in alia euntes atque redeuntes et hoc est verum de illis cogitatis respectu quorum consistit beatitudo essentialis sicut de deitate et tribus personis a quibus contemplandis numquam receditur eundo ad alia vel ad illas iterum redeundo de aliis aut obiectis non potest hoc intelligi etiam dato quod non per actum creatum sed per verbum ipsum videret verbum anima beata talis ut statim probabo contra istum socium

3o dico quod auctoritas est plane contra eum tum quia statim addit ibi augustinus cum hoc fuerit si hoc fuerit formata erit creatura quae formabilis fuit sed apud me est inpossibile impossibile quod deus sit eius forma ergo hoc erti per aliam rem a deo qua nunc sic formata cum sic videt et prius tantum isto modo formabilis erat

praeterea 2o est ista auctoritas concedo istum socium quia secundum eum per ipsam visionem quae est ipsum verbum videt intellectus beati res alias et hoc est videre in verbo et hoc distincte quia alias cognitio matutina respectu alterius creaturae non esset ita perfecta illius cognitio sicut cognitio ipsius vespertina cuius oppositum vult augustinus in locis praenotis Quaero igitur ab eo aut per verbum supplens vicem cognitionis videt intellectus creatus beati omnia alia a deo simul et quodlibet aeque distincte sicut videret in genere proprio vel non simul si non cum non sic aliqua causa quin ita distincte possit in verbo cognosci sicut in genere proprio igitur alias poterit ita distincte in verbo cognoscere et ita de rebus infinitis igitur est ibi icio ab aliis in alia eundo et ad priora si voluerit redeundo contra auctoritatem quia ibi est voluntas quam exprimit augustinus Si videndo verum per ipsum verbum simul videret omnia distincte ergo verbum non solum in se sed illi intellectui est cognitio infinita perfectius enim cognoscere in verbo duo distincte quam si praecise unum istorum ibi cognosceretur et perfectius etiam cognoscit cognoscendo verbum et 4or alia distincte quodlibet quam si praecise cognosceret verbum et duo et ita deinceps igitur simul cognoscere verbum et infinita quodlibet distincte est infinite perfecte cognoscere et tunc quilibet intellectus creatus beatus infinite perfecte cognosceret Si autem per verbum non videt ita mea deductio nec sua valet qua parat per eundem actum creatum non posse simul a creatura cognoscit infinita quodlibet distincte Sed hoc non potest ille susti nere cum aliis dictis suis scilicet quod intellectus creatus infinite perfecte cognoscit per verbum ipsum supplens vicem actus quia ipse tenet quod unus beatus clarius videt quam alter Sed ille qui infinite perfecte et clare videt sicut est de quolibet beato secundum ita nullus posset clarius et perfectius videre igitur stat auctoritas contra illum

ad 2m argumentum suum quod ipse plus ponderat nego consequentia quia actus qui est cognitio creaturae in genere proprie est alterius speciei totaliter ab illo qui est visio verbi ideo in nullo gradu sibi repugnat nec requirit ipsam remitti non plus quam oportet lactis albedinem remitti si simul debeat esse dulce ut dictum est in responsione ad primum dubium primae quaestionis concedo igitur sibi quod duae cognitiones intensissime alterius speciei praecipue alicorum aliquorum distinctorum secundum speciem possunt simul recipi in eodem et 3 et 4 et non tot quin plures intensissime inquam id est quarum nulla potest intensior naturaliter sine speciali miraculo recipi simul in illa po?a non enim video hoc esse inpossibilius impossibilius de actualibus cognitionibus ex natura earum vel potentiae receptive quam de habitibus alteriubs speciei non enim potest anima toto habitibus secundum speciem vel tot speciebus secundum actos simul habituari quin adhuc pluribus quia ergo foret repugnantia de actibus ex natura actuum vel potentiae non apparet

Quia autem arguitur de experientia mihi videtur quod difficultas in contrarium ex parta est pena poena peccati sicut oblivio vel ignorantia et inpotentia impotentia quia difficultas et similes defectus huius vitae in futuro auferentur Et idem responsio ad experientiam augustini

Ad 3m responsio quod deus loquitur angelis secundam suam substantiam et non per suam substantiam illuminat eos sicut creat eos et dicendum ad auctoritate quod auctoritas solvit se et ostendit quod non est ad propositum arguentis vult enim dicere quod sicut per suam substantiam sine activo aliquo medio creat non quod creet sine omni rei novae positione quia hoc includeret contradictionem sed a substantia dei quae sine omni re nova quae concauset vel conprincipiet creaturam sic sine omni alio medio secum a principante efficit istam rem in angelo tali quae est ipsa l illuminatio et cognitio qua angelus cognoscit illa conditio placuit sibi revelare et iterum etiam sine obiecto medio quod directius est ad mentem augustini quia statim addit illis autem quae eam locutionem qualis est in verbo capere non possunt cum eis loquitur deus non nisi per creaturam loquitur obiective spp aut tantummodo spirituale aut in sompnis somnis Similiter in extasia in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem de sensibus corporis aliqua species apparent vel insonant aliquae voces haec illae Ecce plane vocat locutionem per creaturas quando illa est obiectum medium alicuius alterius ducens in alterius rei notitiam sicut per voces significativas auditas concipimus res plus non habet ibi ad propositum huius socii ergo cum hoc ut plane patet non excludat actum medium cuius immediatum obiectum sit substantia dei sed media obiecta in verbi visione ergo non faciunt ad propositum illius nisi ab utendo verbis non ad mentem augustini

praeterea si vult ire ad vim verborum advertat quod augustinus dicit quod deus loquitur per substantiam suam non aut dicit quod angelus audit istum locutionem per substantiam suam Cum hic aut quod deus per substantiam suam loquitur ostendendo sine omni medio ex parte sui semet ipsum stat quod creatura audiat per actum suum in se subiective receptum sicud sicut cum deus per voces medias ut obiecta loquitur voces ipse immediate ex parte obiecti audiuntur et tamen per auditionem rem distinctam in auditu receptam

ad 4m iam probatum est quod ino ponatur aliter quam posuerit anima beata non videt omnia distincte in verbo ymmo immo nihil distinctum a verbo distinctum et hoc distincte sucipiendo dicta sua et per consequens per fruitionem quae deus est non diligit aliud distincte et tunc utrumque potest evadi quod non diligat infinite et per consequens quod plus et minus unus alio tamen multipliciter loquitur de dilectione non actuali sed habituali qui non ponit ibi habitum caritatis medium distinctum ab anima et a deo de actum autem alio plane dicit contrarium ut alibi notavi ille autem potest dici carior alio illud suscipiendo qui ad clariorem cognitionem et proportionalem fruitionem pro futuro conferendam acceptatur tamen etiam de hoc quod magister negat habitum medium caritatis communiter non tenetur et decretalis de plano extra de su? trinitate libro 7 ponit in baptismo aliam gratiam informantem et hanc vocamus caritatem

ad 5am dicendum quod per illapsum essentiae suae coni rei intime praesens est etiam animabus in purgatorio et omnibus in infero quibus tamen propter istam praesentiam non est visio igitur medium illud parum cogit

ad 6 non pono usquam speciem aliquam recipi in potentia quae sic praevia primo actui sed solum in medio et organis sensuum et si ponatur negatur tamen a speciebus ponentibus ubi res cognoscenda est ita praesens animae sicut foret species talis ideo etima secundum istos non est simile quia nulla res praesentior est animae quam deus ipse ideo etiam falsum est quod suppleat vicem speciei respectu alicuius cognoscibilis quia nec respectu alterius nec respectu sui quia non est natus esse praesens absens intellectu sic Et deus et nulla nihil causant nec causare possunt frustra ita autem species respectu sui quae esset praevia omni actui frustra esset Et praeterea siquidem poneret respectu alicuius obiecti intellectui praesentis non plus negare haberet speciem respectu dei quam illud sui vel actus aut habitus in se existentis unde pro specie facit illud apostoli 5 per fidem ambulamus et non per speciem innunes quod in vita beata non solum per fidem sed etiam per speciem habetur donus sed tantum intelligit per speciem primam

ad 7 dicendum quod in isto amore qui praesupponit compositionem et divisionem cuius est iste de quo procedit argumentum non consistit essentialis beatitudo beati?es autem esse accidentales bene possunt intendi ibi et remitti etiam cessare quandoque et resumi

ad 8 assumptum est negandum et ad eius probationem negandum est antecedens verum est aut quod sola deitas obiective beatificat essentiali beatissime sicud sicut patet auctoris augustinus 5 allegata nec securitas perpetuitas est pars vel obiectum huius beatitudinis sed beatitudinis congregatae ex omni parte accidentalis beatitudinis

ad 14m potest dupliciter dici primo quod visio verbi vel etiam creaturae in verbo non componit aut dividit sed est solummodo simplex intelligentia verbi vel alterius quod in verbo videtur ideo ipsam esse beatificam vel non beatificam non est igitur ibi visibile vel per visionem praecise cognoscibile alio modo quod magis puto verum quod deus potest bene causare visionem sui quae non solum sic visio sui vel alterius sed quae simul cum hoc erit iudicium de esse vel non esse et per consequens notitia compositiva et ultra posset dici quod talis potest in verbo videre se non esse beatum vel non habere beatificum visionem quia cum talis clara dei visione posset stare quod non semper esset habiturus beatitudinem et per consequens non esset beatus

verumptamen verumtamen bene concedendum est auod non potest videndo verbum per istam visionem scire quodlibet ab eo cognoscibile quia non scire se non videre verbum quia tunc posset scire falsum quod non est dandum ad 10 anselmus quando dicitur quodlibet cognoscitur propria cognitione dicendum quod non loquitur nisi de cognitione impossibile inpossibili in proprio genere

Item contra praedictam arguit quidam alius et etiam contra socium iam recitatum specialiter in hoc quod ille auferre videtur negatur intellectuali propriam operationem circa deum et iterum in eo quod ipse videtur ponere deum esse operationem creaturae quod videtur priori dicto repugnare cum deus a creatura non procedat sicud sicut facit opus ab esse cuius est operatio ut videtur

Item contra me et illum simul si eodem actu videretur deus set creatura non est maior ratio de una creatura quam de quamvis alia quod posset isto modo videri eodem actu quo verum igitur ipsamet visio poterit in verbo vieri et tunc sequitur quod idem actus est rectus et reflexus intensus et remissus scientia et operatio scientia et opinio quod non videtur

Item diversarum rerum diversae sunt et distinctae rationes id est cognitiones alioquin eadem cognitio posset esse affirmativa et negativa et illud tetigit prior socius secundum anselmus capitulo 7 ista voluntas quae est opus instrumenti volendi causa numerosus est quam numerosa et quam numerosum videmus haec illae

praeterea dixi quod homo potest ultra omnem gratiam habitam proficere ultra ad maiorem vel meliorem ergo cum aliqua gratia viae ut videtur possit tanta esse quod ita habita potest homo ex tunc vivere sine hoc quod peccet mortaliter vel venialiter ergo aliquis viator ex gratia viatoribus communiter possibili et puris naturalibus cavere posset omne peccatum causa mortale quam veniale sed consequens est falsum apud me ut probabo et minor vera ut probavit 2us socius ergo mea maior falsa

Quod minor sit vera arguebatur sic primo augustinus in libello non multum ante finem dicit sic non concedo cum illis qui asserunt homine posse in hac vita sine ullo peccato vivere nec commendo nec contradico

Item secundum anselmum homo potest semper si habet eam servare rectitudine Item deus vult hominem esse sine peccato Item si non potest omnia venialia vitare aut haec inpotentia impotentia provenit sibi ex culpa propria vel ex cupa aliena si ex aliena ita non foret nisi culpa originalis et haec non quia illam purgat et excludit gratia Si ex prorpia igitur istam potuit vitare et per consequens illam inpotentiam impotentiam si non potuit illam vitare vel evenit sibi hoc ex culpa propria vel aliena et sic processus in infinitum

praeterea ista inpotentia impotentia esset pena poena alicuius culpae vel igitur venialis et hoc esset nimis durum dicere vel moralis et hoc non quia secundum sanctos omnis culpa moralis habita ita gratia vitari potest igitur etc

dices quod ista inpotentia inpotentia provenit ex peccato originali quod manet inrenatis quantum ad penam poenam licet non quantum ad culpam

contra nulla pena poena iuste remanet culpa deleta ut videtur illi socio Item originali solum debetur pena poena dampni damni ut videtur sibi

michi mihi videntur duae contrariae conclusiones conclusionibus huius socii tenendae prima quod eodem actu creato potest videri verbum et creatura quia sicut arguebat alius socius sancti dicunt quod creaturae a beatis videntur in verbo et non solum sicut in lumine nec sicut in ymagine imagine sicut probavit primus socius nec alio quovis modo cognitionis alterius rationis ab omni cognitione vespertina sicud sicut de quolibet in speciali posset argui si daretur

praeterea si quid obstaret hoc esset ut iste arguit quia tunc actus rectus et reflexus non distinguerentur ista particularis vera est cognitio transcendens cui subordinatur in significando hoc vocabulum ens ita est transcendens cognitio sui sicut cuiuslibet alterius Et similiter cognitio vel intellectio expressa per hoc vocabulum intellectio ita enim ipsa est generalis cognitio huius intellectionis ipsamet demonstrata sicud sicut cuiuslibet alterius intellectionis Si aut intelligat inferre universaliter quod tunc numquam aliquis actus rectus et reflexus distingueretur hoc non sequitur

praeterea si aliquid ex hoc dictum suum contrarium meae conclusioni moveret hoc videretur sicut ipse arguit quia distinctarum rerum cognoscibilium distincte sunt cognitiones sed hoc non oportet movere quia verum est iuxta auctoritate anselmi quod ut communiter tales distincte possibiles sunt haberi sed cum hoc stat quod verum est quod eadem cognitio potest esse distinctarum rerum non solum eadem universalis sed particula nam eodem actu sciendi qui est una simples qualitas scitur ita esset sicud sicut esse sicud sicut significat conclusio demonstrationis causantis scientiam et etiam quod ita est sicud sicut significant prae missae alias scientia eset ipsa manente et subiectum suum informante contingenter scientia contra aristotlem 7 particula 53 non contingit inquit scientiam quandoque scientiam quandoque ignorantiam esse non videtur negandum quin deus posset facere visionem qua simul plura distincte viderentur Similiter eodem actu simplici qui sic una qualitas iudicat anima beati deum non esse creaturam

Item eadem visione videt beatus quilibet 3 distinctas particulas

Item quicumque vidi aliquod quantum eodem actu individua videt mediantem vel saltem aliquam licet indistinctius et pari ratione aliam partem illius partis visae et sic in infinitum aliquin respiciens ad caelum nullam partem superficialem illius partis videret et non videret ibi infinitas partes ut videtur actibus infinitis non componentibus unum ergo etc

Praeterea eodem actu videt quis colorem et eius magnitudinem sive sensibile proprium et commune alioquin posset albedo de potentia dei videri per se nullam magnitudinem vel lucem videndo

Item pari ratione qua plurium potest esse unica species secundum ponentes species praevias actibus pari ratione et idem actus sed secundum ponentes eas eadem species repraesentat multa quia secundum eos ut patet per doctorem communem illa quae repraesentantur per plures species in angelo inferiori repraesentantur per pauciores in angelo superiori ut patet per ce prima quaestione 55 articulo 33o etiam secundum eum ibi licet idem non non possit esse propria ratio plurum et similitudo adaequata sed tamen si sic excellens potest idem accipi ut propria ratio diversorum

praeterea eadem ratione qua una dilectione quae est actus utendi quo diligitur creatura propter deum diligitur tam creatura quam deus potest utrumque eodem actu cognosci

Similiter intelligentia secundum philosophum eodem actu puta substantia sua intelligit se et deum et similiter deus se et alia ergo etc

ad primum in contrarium quod est contra alium socium negaret forte ille socius consequentiam tum quia posset tunc habere circa deum plures operationes quales nunc tum quia cognitio quae deus est esset secundum istum socium sua operatio id est sua cognitio nam modo si deus inprimeret imprimeret nobis omnis actus vitales cognoscendi et dividi ita quod non efficerentur a nobis ad hoc tamen esset operationes nostrae licet non operatae id est factae a nobis unde et ponentes intellectum virtutem solum passivam et similiter voluntatem ad hoc simul cum hoc posuerunt intelligere et velle operationes esse intellectus et voluntatis

per idem patet ad 2m contra eum

ad primum contra me aliquid ece?tis creaturam posse videri in verbo per visionem creatam negarent hoc de ipso met actu et ideo negarent consequentiam Similiter potest dici ut substantia argui quod aliquis actus rectus et reflexus non distinguitur ut supra probavi aliquid autem distinguuntur

2a particula arguenti inferens quod idem actus esset intensus et remissus non habet colorem non est tamen apud me inconveniens quod idem actus sic remisse cognitio unius obiecti et intense alterius sicut idem actus qui est usus respectu creaturae et quo minus etiam diligitur creatura et fruitio respectu dei et quo plus diligitur deus

aliud quod idem actus esset scientia et opinio non habet colorem contra illos qui dicunt quod visio non est respectu alicuius obiecti nisi s?rum intelligentia non autem compositio aut divisio apud me aut non est inconveniens deum posse facere aliquem actum qui respectu unius complexe apprehensibilis sit scientia et respectu alterius sit opinio

ad 2m patet per idem quod eadem cognitio a deo factibilis potest esse cognitio affirmativa respectu unius puta quod a est b et negativa respectu alterius puta quod c non est d

ad aliam partem de rationibus al diversis respectu diversorum satis iam patet quid sit dicendum ex argumentis contra eum

2a conclusio contra eum sit ista quod non est in potestate naturali hominis et habita gratia sine miraculo speciali quale fiebat circa beatam virginem vel simile istam vitam transire sine omni peccato veniali non neg io quin possit aliquando esse sine omni peccato hoc probo per illud augustinus quod ab eo allegatur quia licet augustinus nolit concendere contra contradicentes tamen sententia eius ibidem est quod non est ita sicut illi dicunt unde immediate quaestione ante ista verba recitata per socium dicit ista sic sat a i gentibus inquit vigilantibus quod nec peccent cavere possunt quodammodo ex humana fragilitate selicitate peccata quamvis parva quamvis pauca non tamen nulla haec illae

Item hoc probat augustini ibi sic iohannes inqui hic dixit Si dixerimus quia peccatum non habemus nos ipsos se et veritas in nobis non est hic certe non illis aut illis sed christianis omnibus hoc dicitur haec illae

Item 3o capitulo 29 sunt inquit neccessitate necessitate facta inprobanda improbanda ubi vult homo recte facere et non potest nam unde sunt ille voces non quod volo facio bonum sed quod nolo malum hoc ago et dicit ibidem plane quod de talibus non intelligit illud quod nullus peccat in eo quod vitare non potest Similiter id est capitulo 12 dicit sic sicut hic quod non intelligitur de peccato quod etiam est pena poena peccati

praeterea idem firmissime tene et nullatenus dubites etiam iustos atque sanctos homines exceptis parvulis baptizatis sine peccato hic neminem vivere

Item gregorius 18 quaedam sunt peccata quae a iustis vitari possunt et sunt non nulla quae ab eis vitari non possunt et existat de peccato cognitionis

Item bernardus secundum 59 quantumlibet in hoc corpore manens profeceris erras si vitia putes enormia evitare velis noleris intra fines tuos habitat iebuse?o subiugari potest et non exterminari

praeterea magister 2o distinctione 26 capitulo illud autem recitans ieromium et augustinum dicens sic Ecce ieromus dicit errorem esse si quis dicat hominem peccatum vitare non posse qui autem dicit quaedam neccessitate necessitate fieri quaedam dicit non posse vitari cum igitur illud augustini dicat videtur esse error quod tradit aut non esse verum quod ieromus ait ad quod inquit dici potest quod augustinus secundum statum huius miseriae ad quam pertinet ignorantia et difficultas quae ex iusta dampnatione descenderunt illud credidit ubi et venialia peccata includit Ieromus vero tantum de moralibus loquitur qui unusquisque gratia illuminatus vitare valet vel de homine secundum statum liberi arbitrii ante peccatum illud dicit haec illae

ad primum argumentum in contrarium responsum est quod augustinus ibi et in multis locis tenet contrarium licet nolit ibi contendere contra contrarium asserentes

ad 2m anselmus vult quod gratia ipsa est rectitudo ista et verum est quod illa habita semper poterit servari ab habente sed certe cum gratia bene stant venialia

ad 3m deus vult hac voluntate signi qua praecipit vel monet ne peccet non autem voluntate efficienti et consequente beneplaciti ad modum magistri libro 1o et tamen voluntate permissionis et cooperationis ad substantiam actus qui est peccatum vult hominem peccare id est permittit et facit ad substantiam actus prohibiti quem male et demeritorie causat peccans

ad 4m quod culpa aliena et etiam propria eo modo quod originale est culpa propria et vere et subiective sed originaliter aliena dicit enim anselmus capitulo 26 nam non portant infantes peccatum adae sed suum nam aliud fuit peccatum adae et aliud peccatum infantis illud enim fuit causa et istud est effectus non est igitur idem peccatum adae et infantum qua propter cum dampnatur infans pro originali peccato non dampnatur pro peccato adae sed pro suo haec illae licet igitur gratia excludat originale quo ad culpam non tamen quo ad omnem penam poenam Et quod arguit socius contra illud quod non remanet pena poena iuste deleta culpa hoc est generaliter falsum de omnibus quaestionibus penitentibus poenitentibus quibus imponitur pena poena infero penitentiae poenitentiae culpa deleta et etiam multis in purgatorio culpa deleta ab ipso deo nec etiam verum est aliud quod assumit socius contra hanc responsionem scilicet quod originali non debetur nisi pena poena dampni quia originali non debetur tantum pena poena dampni sicud sicut probatum est in numeris auctoritatibus ymmo immo etiam mors et multa alia sunt pena poena illi culpae remanens et per idem patet ad 5

contra hoc arguit idem socius qui homo malus semper si vult potest esse malus et numquam facere bene rog pari ratione homo bonus semper potest esse bonus et numquam male facere verum est quod potuit numquam mala facere si in statu innocentiae permansisset sed non in statu naturae lapsae consequentia non valet quia non est ita facile semper facere bene sicud sicut semper male

Item naturalia inclinant ad bonum magis quam ad malum unde et peccatum ponitur esse contra naturam ergo homo semper potet vitare malum dicendum quod natura in statu primo non inclinat ad malum sed in statu miseriae iam infecta inclinat

Item homo potest declinare omne peccatum in verbo igitur et alia consequentia patet per quia si quis in verbo non offendit etc

dicendum quod difficilius est vitare peccatum cognitionis quam locutionis et tamen hoc 2m est nimis difficile vel inpossibile impossibile si quis multum debet loqui qui in multilo?o non deerit peccatum

pro 3o articulo quem hic prosequi esset nimis quia iam est quaestio nimis protensa pro dictis sociorum demerito ad praesens in proxima quaestione seriosius responsurus quod nec de bono increato potest voluntas creata infinite gaudere nec de malo infinite dolere sed ad argumenta in contrarium in quaestione proxima respondebo

Quaestio 1 [Sorbonne Transcription]

Circa prima distinctione ubi tractat magister de frui et uti quaero primo pro distinctori solutione 6i et 7i dubii primae quaestionis utrum pro studio sacrae theologiae ex caritate procedente debeatur pro mercede visio dei et eius fruitio quod non quia videre visibile finitum est finite perfectionis et videre melius ceteris paribus est maioris perfectionis igitur videre visibile infinitum est infinitae perfectionis ceteris paribus consequentiam probo quia aliter esset possibile quod visio boni finiti ceteris paribus esset aequalis perfectionis sicut visio boni infiniti quod non videtur dandum

Idem omnino potest argui de dilectione fruitiva dei quod sic dilectio infinitae perfectionis

Item animae vel naturae intellectuali creatae est aliquod obiectum summe proportionale sicut et visui sensitivo sic scilicet quod oppositum inperfectivus[?] non aeque perfete et proportionatae caperetur ab ita potentia nec etiam oppositum excellencius nam secundum philosophum excellens sensibile corrumpit sensum id est sensus organum et non ita perfecte cognoscitur a sensu excesso sicud sicut minus excellenter lumino sic ex dictis vel colore minus visui pro sui excellentia proportionato[?] coloratum mediocris igitur lux et color tempora te[?] illuminatus melius proportionatur visui quam talem proportionem excellens vel ab ea defi?ns[?] igitur aliter ex alia parte aliquod erit oppositum possibile summe et optime proportionatum virtuti cognitive intellectualis creturae sed illud non potest poni oppositum infinitum quia illud tamen videretur sic esse proportionabile intellectui infinito igitur illud dandum erit oppositum finite bonum sicud sicut forte ipsamet talis natura vel alia speciei sibi aequalis vel maior vel minor non curetur ad propositum nisi quod illud oppositum dandum sic finitum bonum in aliqua determinata proportione se habens ad perfectionem talis intellectus creati igitur quanto aliquod oppositum accedit vel recedit ab vel proportione causato erit minus vel magis proportionaliter intelligibile a tali intellectu igitur infinite illud excedens erit infinite recedens ab ita proportione et per consequens positus inproportionaliter improportionaliter et per consequens tali intellectui non erit distincte intelligibile vel cognoscibile

praeterea fruitio dei causaret gaudium infinitum si esset et tantum gaudium non potest recipere creatura ergo etc antecedens probatur sicud sicut in 7o dubio primae quaestionis

Contra omne opus virtuosis laud?le[?] et gratiosum procedens ex gratia est meritorium vitae aeternae quae principaliter consistit in ista merecede st?m[?] th?o?[?] est tale ergo etc

conclusio huiusmodi quaestionis satis est a?a[?] ex primo articulo primae quaestionis super plo[?]

primus igitur articulus erit solvere prima duo argumenta et praecipere primum 2us est solvere 3m

Quo ad primum videtur sufficere prima facie si dicatur ad primum arguentum quod argumentum procedit bene de omnibus mere naturaliter concanntibus[?] in intellectu suas visiones deus autem non sic cum nichil nihil extra se causet nisi libere et voluntarie et multo fortius videtur hoc de sui visionem causando nam secundum augustinus si vult videtur si non vult non videtur

Sed hoc non sufficit quia capio illam dei visionem quae dicetur voluntarie causari a deo et vocetur a tunc quaero an sit perfectior visione albedinis et intellectum perfectionem visione obiecti duplo perfectioris et sic de qualibet acceptali secundum istum processum eundo vel non si ipsum non vicatur consequens illatum in principali argumento quod ista visio voluntarie a deo causata erit perfectionis infinite vel quod visus alicuius creati erit melior visione dei sed primum argumentum in alio quam in quo ponitur calumpnia calumnia non deficit

Praeterea quod hoc sic verum et non vitandum probari potest quia quaro de visione a aut est finite aut infinite perfectionis si 2m secundum dat inconveniens illatum et cum hoc est verum falsum quia nihil praeter deum est perfectionis infinitae si autem a ponatur esse perfectionis finite capio igitur visionem albedinis vel aterius creaturae puta argui et vocetur b igitur b multo fortius eset finite perfectionis quam a vel est minor quam b et tunc habetur alia pars illati scilicet quod visio angelis esset perfectior visione dei vel aequalis b et tunc cupletur b secundum intensionem et vocetur illud duplum c tunc sic a et b sunt aequalia et c est duplum ad b secundum perfecitonem igitur et ad a et sequitur idem quod prius scilicet quod visio angeli est perfectior visione dei vel dabitur 3o tertio quod a est perfectius quam b et non in infinitum perfectius cum utrumque sit finite perfectionis sic igitur verbi gratia quod a sic in centuplo perfectius quam b igitur capiatur sub centupla pars a et vocetur d tunc d et b erunt aequalia et dupletur b tunc eius duplum vocetur e tunc ut prius d et b sacra aequalia igitur cum e sic duplum ad b etiam erit duplum ad d et d est visio dei et est vision angeli igitur aliqua visio angeli est melior hac visione dei quae est d ergo conclusio est vera et nota vitanda scilicet quod non omnis visio dei est natura in se perfectior quas visione possibili respectu creaturae

3o ait[?] contra istam responsionem quia quantumcumque deum causet libere in natura intellectuali visionem sui tamen nulla creatura in infinitum procedendo secundum duplicatonem perfectionis secundum aequilentiam poterit causare mere naturaliter aliquam visionem respectu sui quin deus in eadem poterit causare visionem deitatis non minus perfectam sed multo perfectiorem aliter deus non posset videri a creatura ita perfecta visionem sicut posset una alia creatura quod videtur inconveniens ergo ut videtur hoc quod deus potest libere causare remissiorem in tali potentia quam natura divina sufficeret causare in ea vel quam causaret si per inpossibile ymaginaretur eadem natura divina mere naturaliter agere ad extra per hoc tamen difficultas non evaditur argumenti

Praeterea ymaginando imaginando per impossibile quod deus in natura aliqua intellectuali causaret visionem sui vel amorem mere naturaliter tunc non causaret nec causare posset visionem nisi unius speciei respectu sui in hanc natura sicut facit creatura naturaliter causans visionem sui vel si plures quod non videtur dandum non tamen infinitas secundum speciem hoc enim non esset rationabile ergo aliqua unam secundum speciem vel aliqas plures finitas multitudine et etiam finitas magnitudine quia infinite illius non esset creatura capax capiatur ita maxima quaecumque fuerit ita ut prius si esset finite perfectionis solum finite ut videtur excederet visionem albedinis ymmo immo ymaginando possibile processes infinitum sicut suppono quod deus posset ultra omnem creaturam possibilem duplo meliorem vel centuplo et sic infinitum accipiendo causare si igitur ut ymaginatur imaginatur primum argumentum respectu duplo perfectioris instanti possit ab illo causari duplo nbilior vel saltem respect centuplo nobiliore instanti vel perfectioris secundum aliquem alium excessus finitum sin inquam possum naturaliter a tali dando causari duplo perfectior visio quam respectu albedinis sequitur tandem consimiliter procedendo quod respectu alicuius creatura possit mere naturaliter in intellectu creato dando creari visio perfectior quam respectu dei etiam dato quod mere naturaliter causaret visionem sui in eodem quod non videtur vel quod visio quae ymaginatur imaginatur mere naturaliter a deo causari sit infinite perfectionois et ita stat ad hoc primum argumentum

dico igitur primo quod ista responsio non sufficit nisi plus addatur dicere scilicet quod deus non agit visionem sui naturaliter sicut faciunt alia quod ideo deficiat argumentum

2o mihi videtur quod non sufficit respondere quod argumentum procedit ex falso supposito videlicet quod sit processus possibilis in creaturis ultra omnem possibilem secondum 2lum duplum inperfectione et secundum 4lum quadruplum et sic sine fine sive enim infinite tales sic procedendo secundum duplo perfectius et quadruplo et deinceps sint possibiles sive non tamen modo de facto est un?o[?] data creata non minus perfectam respectu dei consequentia[?] tunc foret quia sive esset talis processus possibilis sive non illa visio qua anima christi vel petri videt deum nec et perfectior nec inperfectior quam modo igitur si tunc esset perfectionis infinite et modo Sed tunc esset sicut deducit primum argumentum nisi obstetur alio modo

3o tertio mihi videtur quod non est dandum sicud sicut multi faciunt quod infertur scilicet quod quaelibet dei visio sit congerie[?] infinite perfectionis ymmo immo ex opposito est sciliet quod cogitatio quam rectit[?] creatura[?] sicut formam sua accidentalem est perfectio finita quod si non capiatur una et sit ita a de a quaero utrum rato a sit infinite perfectionis vel ex haec quod a est prius quam 2lum duplum quam 4lum quadruplum et sit in infnitum ad quodlibet individuum finitae perfectonis seu finitor graduum talis speciei et talis non est facibilis in intellectu creato ut ad praesens suppono ymo immo f?te[?] non plus est factibilis quam aliqua magnitudo infinita secundum extensionem aut ideo solum a est infinitae perfectionis quia [?] infinita individua totaliter distincta speciei inferioris utpote singualre in soli quod una natura angelica ideo diceretur infinito perfectionis quia perfectior quam aliquae ante intellecitvae finitae in qualibet multitudine ut sitc ad propositum dici valeat quod quaelibet visio dei sic visio perfectior quam infinitae visiiones albedinis vel quorumcumque[?] obiectorum aliorum a deo et haec 2a pars dicitur a multis

Et secundum hoc habet responderi consequenter quod duplando secundum intensionem visionem datae alicuius albedinis vel quadruplando et sic in infinitum procedendo ymo immo infinite intensa talis visio si posset dari non aequivalent inperfectione ad aliquam visior dei quantumcumque param etiam infinitum procedendo semper minus et minis primo dando subiecto 2lum duplum et sub 4lum quadruplum et sit sine statu quia diceres breviter quod sunt diversarum specierum ad invicem penitus incomparabiium hoc non teneo quia non capio quod aliquid sit perfectionis infinitae quod non solvando sed ab individuis proprie speciei potest excedi secundum duplum et quamlibet aliam de terminata proportionem sed sic est de qualibet visionem tali possibili haberi respectu dei ergo etc

Et si data talis visio sic finitae perfectionis in entibus non video quin in quacumque specie potest iudicio quovis dato vel dari possibili fieri aliud duplo inconsius et per consequens 2lo duplo perfectius et aliud quadruplo et aliud octuplo et sic infinitum posset tandem in illa speciei perveniri ad iudicium aequalis perfectionis et ad aliquid maioris perfectionis illo dato sicut mentis explificat[?] argumentum 2m secundum contra primam responsionem ergo etc.

Istud probabitur alias quando inquiretur an creatura aliqua excedant aliam in infinitum aliter igitur responsio ad primum argumentum dando totum antecedens et negando consequens nec tamen sequitur propter hoc quod visio boni alterius finiti sic ceteris paribus aequalis perfectionis vel maioris sicut visio boni infinit etiam procedendo in infinitum in visibilibus ascendo quantumcumque placuerit secundum perfectionem duplam et quadruplam et sic in infinitum quorum quodlibet ponatur causare visionem sui mere naturaliter in natura aliqua intellectuali huius ratio patet ex solutione primi dubii primae quaestionis quia oppositum quodcumque datum agens mere naturaliter in intellectum creatum non potest probai agere nisi visionem sui unius specie determinate et quantitatis determinate quantae anima est naturaliter capax sine miraculo sic igitur quod nullum gradum suae speciei nec aliquod oppositum duplae perfectionis vel quadruplae et sic fe[?] statu procedendo poterit in eadem causare mere naturaliter visionem sui nisi mille graduum illius speciei etiam sic ita quod deus esset causet in ea visionem sui mille graduum tunc dico quod visio illius mille graduum respectu dei quae ymaginaretur imaginaretur mere naturaliter causari a deo in illo intellectu potest sustineri esse melior et perfectior in sui natura quam aliqua infinitarum possibilium respectu obiectorum[?] creabilium[?] ymaginabilium imaginabilium praedictorum ascendendo ad perfectiora semper secundum 2lum duplum et 4lum quadruplum et sic in infinitum quia mille gradus individuales secundum intensionem inppe[?] nobiliori et respectu obiecti nobilioris sunt meliores vel perfectius individuum constitues quam cotidem speciei ignobilioris quia ceteris paribus nobilioris obiecti est nobilior cogitio[?] primo non de anima potest philosophus duo principaliter iudicatur notitia perfectior vel videlicet qui est clarior seu certior vel quia nobilior obiecti d beatorum honorabilium notitiam opinantes magis aut alteram altera aut secundum certitudinem aut ex eo quod meliorum quidam et mirabiliorum est et hoc idem vult commentator et similiter est ultimum verbum suum super 9 metaphysicae quod illud cuius scientiae est nobilior illud est nobilius deus autem est oppositum nobilissimum ergo visio vel notitia eius tanta in sua specie quanta est notitia respectu alterius in ista specie et ita nobilior visio igitur mille graduum respectu die est perfectior quam quaevis alia sit respectu alterius obiecti totidem graduum

Ex iam dictis sequitur carentiae quod ceteris paribus quod ex parte intellectus et actuum ipsius actus non se excedunt secundum excessis obiectorum ita scilicet quod si unum obiectum excedat aliud in 2lo duplo puta quod b sit excedat a et c sic excedat b et d c et sic in infinitum procedendo et tandem deus infinite quodlibet praecedentium non oportet quod visio b sic duple perfectionis ad visionem a et ita deinceps nec quod visio centuple perfectioris obiecti sic centuplo perfectior visione sub centupli obiecti ceteris omnibus paribus ex parte potentiae et certitudinis vel evi?e[?] actuum in sua specie et perceptor obiectorum a potentia et huius tunc enim t[?] evit?r[?] sicud sicut deducit animam primum visio mille graduum respectu obiecti perfectionis infinitae quod est deus esset in infinitum perfectior visione mille graduum vel respectu albedinis vel respectu cuiuscumque obiecti creati sicut deducit argumentum principale cuius oppositum superius tenui et deduxi et alias magis probabo Et tamen non videtur rationale quin visio mille graduum respectu dei sic nobilior et perfectior perfectione si hic verum non solvitur argumentum intrinseca suae speciei quam aliqua visionum mere naturaliter creabilium respectu obiectorum quorumcumque creatorum[?] sic quod ipsa sit ita perfecte speciei sicut illa quam deus crearet si mere naturaliter causaret in tali intellectu creato visionem sui quod ideo addo quia bene credo quod deus omni visione possibili in aliquo intellectu creato respectu sui possit causare perfectiorem in duplo et pari ratione inperfectiorem in eodem intellectu ex solutione primi dubii primae questionis quod non esset rationale si mere naturaliter causaret visionem sui in tali intellectu sicut faciunt alia respectu sui Quia aut non possit causare respectu sui aliquam in intellectu creato in infinitum pefectiorem qua sic ista quam albedo causaret in eodem mere naturaliter patet prius quia vel ita esset simpliciter infinita in sua specie ita quod excederet quamlibet secundum causam eiusdem speciei infinitae et talis repugnaret intellectui tali vel esset finitae perfectionis in sua specie et tunc ait supra argumentum est eo quod bonum finitum solum finitae excedit perfectionem visionis respectu albedinis quare etc ergo duplo intensior visio albedinis duplo plus acce?ret ad magnitudinem perfectionis visionis datae respectu dei et sicut tandem alica aliqua ad tanta magnitudinem poterit pertingere vel alia excedere etiam si visio dei mille graduum nobilioris speciei quam aliqua visionum naturaliter causabilium ab obiectis creatis in infinitum ascendendo possibilium solum finite excedit visionem mille gradum albedinis[?] cum inter albedinem et deum[?] ut suppono non tot quin plura possent opposita creari quorum b sic speciei duplo nobilioris quam a c quam b et sic sine statu sequitur absque omni dubio quod excessus visionem talium obiectorum quarum visionum quaelibet sic mille graduum non isto modo se habent scilicet secundum eandem proportionem secundum quam talia obiecta se excedunt licet semper visio talis mille graduum respectu obiecti perfectior sic perfectior visione mille graduum respectu obiecti perfectioris sit perfectior visione mille graduum obiecti imperfectioris sed visio rei[?] intanto est perfectior visior[?] inquantu[?] obiectum obiecto et hoc concedo per hoc ad argumentum principalem dicendum est enim quod licet perfectior obiecti dubio sic visio mille graduum naturaliter ab eo causabiliter perfectior visione mille graduum respectu obiecti subdupli non tamen duplo perfectior ymmo immo nec oportet quod in esse duplo perfectioris obiecti sit visio mille graduum duplo perfectior sub dupli non tamen duplo perfectiro et eodem modo nec oportet quod in infinitum nobilioris obiecti si ymaginaretur imaginaretur mere naturaliter causare visionem sui vel modo voluntario visionem mille graduum illius speciei cuius esset visio mere naturaliter tunc ab eo causabilis et sic visio mille graduum grati exempli maxima quantitas visionis quantae talis potentia est naturaliter sine tali miraculo simul capax non oportet inquam quod illa visio mille graduum sit in infinitum perfectior visione mille graduum naturaliter creabili ab obiecto finitae perfectionis primo dato ymmo immo finite solum

Et ideo dicendum quod tota latitudo specierum visionis possibililum aequalium semper graduum cuiuslibet in sua specie inter visionem mere naturaliter causabilem ab infimo pisibili[?] si daretur et ab in finito visibili quod est deus ibi sistendo ad talem qualem causaret si mere naturaliter ageret est finita et intra istam latitudinem specificam in infinitum di?lem[?] continentur omnes visionem naturaliter causabiles ab earum obiectis etiam in infinitum ascendendo secundum duplum et 4lum quadruplum nec unquam pervenitur sic in infinitum ascendendo ex parte obiectorum per istum modum ad ista bonam visionem mille graduum sicut esset visio mille graduum respectu dei istius speciei in qua ymaginaretur deus mere naturaliter facere in tali potentia sui visionem hoc est enim omnino rationale quod nobiliore is obiecti si utraque sit eiusdem quantitatis et ymaginetur imaginetur esse naturaliter a suo obiecto et potentia causabilis ideo cum visio talis mille graduum respectu dei sic finita et finitae perfectionis neccesse necesse est quod visio mille graduum mere naturaliter causabilis respectu cuiusque talium obiectorum in infinitum ascendendo secundum duplum vel quadruplum vel sicut placuerit sic etiam finitae perfectionis

Ex eodem etiam sequitur quod totalis specifica latitudo in ascensu visionum est infinita et non sic una excedens aliam sicut oppositum unius excedit oppositum alterius nec debet homo mi?le[?] videri cum omnes visiones naturaliter possibiles ita sint propinquarum specierum ut credant aliqui et teneant quod omnes visiones possibiles haberi respectu quorumcumque obiectorum etiam dei sint eiusdem speciei specissime Quid igitur mirum si latitudo ymaginata imaginata intra quam capiuntur omnes species visionum mere naturaliter causabilium etiam respectu dei ymaginato imaginato quod posset mere naturaliter visionem sui causare in tali intellectu sic finita Quia iterum alio iuvari potest quia visiones rerum generibus generalissimis distinctarum sicut substantiae et qualitates non distinguuntur tamen sicut istae cum omnes tales visiones sint eisudem generis propinqui et in praedicamento eodem scilicet qualitatis

Ad formam igitur argumenti dicendum quod non valet consequentia ibi cum dicitur quod semper obiecti perfectioris est visio eiusdem quantitatis perfectior igitur infinit infinita nisi addatur quod visio perfectior in tanto vel maiori est perfectior visione in quanto vere vel secundum aequivalentiam obiectum excedit obiectum unde si perfectoritas ut ita loquar unius superioris super immediate datam infi?rem[?] secundum ymaginationem imaginationem praefatam sic secundum minus vere vel secundum inaequivalentiam quam aliud supra sibi proximum tunc in tali casu iste arguendi non valeret exemplum arguendi non est simile quia hic exemplum tota linea est maior mediate sua et maior composito ex mediate totius et mediate alterius mediatis et maior etiam composito ex prior composito et mediate residui et sic in infinitum procedo maior quolibet accetabili et tamen non infinita et causa huius est quia fiut acceptatiotam continue per minus semper et minus et non per aequale nec per maius ideo non valet consequentia igitur pari ratione nec in proposito

Sed contra praedictam potest ad praesens sic argui parte distincte et aequae comprehensive cognoscere a et b est duple perfectionis in cognoscendo dato quod a et b sint aequalia per omnia quam cognoscere praecise a ergo pari ratione aeque comprehensione et aeque distincte cognoscere aliquod duple perfectionis ad a eest duple perfectionis in cognoscendo quam praecise in ita proportione cognoscere a et ita potest procedi in infinitum supposito quod ultra omne dubium sic duplo perfectius g ergo ultra omnem pers cognitionem correspondentem uni creaturae est dare aliam 2lo duplo perfectiorem et duplo clariorem ergo cum clara dei visio in simili proportione ad suum quod ipsa erit Similiter in infinitum maioris perfectionis qua aliqua alia subiecto et obiectum suum obiectum excedit omnes alias proportionaliter sicut suum obiectum composita[?] alia sequitur suum obiectum in infinitum perfectius quolibet alio et ita stat prima difficultas etiam ad intellectum iam datum

prima visio superis data respectu dei quae esset ita nobilis speciei sicut ista quam deus si mere naturaliter ageret est nobilioris speciei quam visio mere naturaliter causabilis ab obiecto citra deum possibili aut igitur in infinitum nobilioiris speciei aut finitae tantum si primum tunc quodlibet individuum illius speciei videtur excedere in infinitum secundum perfectionem quodlibet finitum individuum inferioris speciei quod est contra dicta Si 2m secundum puta finitum tunc cum per te omni specie visionis respectu creaturae sit aliqua visio possibilis nobilior creari a deo respectu creaturae sequitur quod respectu creaturae possit esse aliqua visio nobilior secundum speciem quam sic visio quam deus causaret respectu sui si mere naturaliter causaret in intellectu visionem sui quod non videtur dandum et discursus patet quia dixisti iam quod sic procedendo tenet modus arguendi primi principaliter argumenti

praeterea omnis visio dei est cognitio beatifica sed nulla visio respectu animae quantumcumque intensa vel quantumcumque sic respectu perfecte creaturae est beatifica omnis aut cogitatio beatifica melior est et perfectior quam alia non beatifica ergo etc cuius oppositum dixisti dicendo quod alica aliqua visio dei potest esse inperfectior imperfectior respectu dei quam a visio albedinis

Praeterea quod iste modus arguendi habeat instanciam ubi semper fit crementum per aequale vel magis probo sic quia angelis continue non est infinitae acuciei cum angulus quovis continue possit dari acucior ut pote sed mairo circulus quam sit ille prius qui cum linea recta constituebat illum angelum continue datum cum eadem linea recta ab idem punctum conscientiat[?] angelum continue constat enim quod ille quem consci?et[?] circulus maior erit acutior tamen[?] ipse sic pars anguli constituti ex circulo minori contingente linam[?] istam recta in eodem puncto et omnis pars est minor suo toto igitur cum omni circulo dato quantumcumque magno sic alius duplo maior possibilis sequitur quod omni angelo continue quantumcumque acuto sic possibilis alius acutior ergo nullus angelus est infinite acutus et tamen si forma argumenti ad intellectum praeconcessum esset bona omnis angelus continue esset infinite acutus quia omnis angulus continue angelo acuto rectilineo dando et duplo acutiori illo 2o duplo et duplo acutiori 3o et sit in infinitum procedendo est acutior ergo infinite acutus

praeterea sicut manifestat illud exemplum de angelo rectilineo acuto et angelo continue pro eo quod sunt alterius speciei acu ties sunt incomparabiles secundum determinatum excessum acutiem ergo pari ratione visio dei et visio creaturae secundum perfectionem visionis

ad primum istorum dicendum quod comparatio secundum quam currit argumentum potest intelligi vel de visionibus mere naturaliter causabilibus ab obiectis suis vel supernaturaliter vel a deo solo vel aliqualiter concausante quam communiter causabilibus impossibilis si primo modo dico ad hoc quod una cogitatio superior into?o[?] isto ordine ascendendo ex parte obiectorum secundum duplum et 4lum quadruplum sine statu et correspondenter ex parte cognitionum correspondentium repraesentet intellectui aeque perfecte suum obiectum sicut facit inferior suum non sufficit quod superior sic causata in sua specie et tot graduum suae speciei sicut fuit inferior in sua specie alioquin si una anima clare videns aliam aequalem in naturalibus comprehendet eam seu comprehensione videat eam ad intellectum expositum in 2a secunda quaestione prologi ipsa si haberet claram visionem dei totidem graduum comprehenderet deum quod non est dubitandum esse falsum quia visio tot graduum respectu dei non repungnat creaturae et cum comprehensione videre deum repugnat creaturae ideo ad hoc quod visio perfectioris obiecti aeque perfecte repraesentet intellectui suum obiectum sicut visio inperfectioris suum oportet quod superior sic intentior scilicet in sua specie quam inferior in sua et quod aeque comprehensione repraesentaret deum oporteret quod esset infinite maior et plurium graduum suae speciei vel tali aequivalens vel supereminens tali et quia omnis talis est creaturae inpossibilis igitur deus a solo intellectu divino est comprehensibilis Et per hoc ad regualm[?] argumentum fon[?] bene concedo sicut videtur michi mihi rationale et superius est argutum quod ita visio quae respectu obiecti duplo perfectioris sic se haberet ad ipsum quod aeque perfecte et clare et aeque distincte et aeque repraesentative repraesentaret et ostenderet ipsum intellectui sicut inferior suum esset duplo perfectior et plus quam duplo quam ita inferior sed ut iam ostensum est oporteret quod talis aeque comprehensione repraesentans obiectum superius secundum hanc partem responsionis intensior esset multo in sua specie quam inferior in sua et quanto semper superior ad hoc oportet quod esset intentior in sua specie quam alia inferior in sua sic repraesentans quia igitur in tali processu cico[?] pervenitur ad maximam quam creatura vel deus secundum istam partem responsiois qua ymaginatur imaginatur deum causare visionem sui ipsius illius speciei qualem deus causaret si mere naturaliter ageret eam visionem sui posset in tali potentia causare ideo cito pervenietur ad obiecta perfectiora quae possunt in tali potentia naturaliter causare notitiam sui compreqn?vam[?] vel per quam ipsa ita perfecte et adaequate videantur sicut obiectum summe tali intellectui proportionatum et potentiae per actum maximum in ipsa ab eo causabilem naturaliter et quanto ultra tale obiectum superius ascenditur tanto semper visio naturaliter causabilis in tali potentia a tali superiori obiecto plus recedit ab essendo illius visio comprehensiva quantumcumque tale obiectum agat in potentiam istam secundum ultimum potentiae suae et hoc quia potentia illa non est naturaliter sine miraculo capax tantae cognitionis in ista speciei cuius tale obiectum mere naturaliter est causatum quanta requitur ad hoc ut aeque perfecte et comprehensive intelligatur sive videatur sicud sicut visio obiecti minus perfecti repraesentavit ipsum non nego tamen quin potentia nobilior fieri posset quae nata esset recipere respectu obiecti illius nobilioris et melioris secundum ti[?] talem visionem naturaliter a tali nobiliori obiecto causabilem qua illud obiectum aequae perfecte intelligeretur et aeque comprehensive sicut imperfectius obiectum a potentia inferiori per actum maximum in ea ab ipso in circa distantia vel in summa eius praesentia mere naturaliter causabilem

Si vero fiert argumentum ilud primum et ita reductio ad quam hic responditur de visionibus causabilibus et non naturaliter ab obiectis earum sed a deo tunc patet ex responsione ad primum dubium primae quaestionis quod procedendo in actibus distinctis secundum speciem respectu etiam eiusdem obiecti creati vel increati quarum quaelibet sit totidem graduum suae speciei sicut alia in specie sua ad melius secundum duplum et 4lum quadruplum semper non est dare in tali pro cessu perfectissima causabilem in tali potentia sed ultra omni esse posset a deo fieri in ea duplo melior

Item etiam mihi dicendum videtur quod semper 2lum duplum obiectum secundum perfectionem si haberet potentiam sibi proportionatam summe vel perfectiorem tali posset in tali potentia causare notitiam quae ita perfecte repraesentaret et ita comprehensione sicut minus nobile in anima humana et concedendum mihi videtur quod talis esset duplo perfectior notitia et tamen in infinitum procedendo versus perfectius seu ad superius respectu dei numquam perveniri poterit ad aliquam quae sic visio comprehensiva dei nec quae ita perfecte repraesentet deum intellectui creato sicut facit visio clara creaturae creaturam proportio enim visionis cuiuscumque creaturae possibilis haberi de deo in intellectu creato ad suum obiectum in infinitum deficit a proportione cuiuscumque alterius visionis respectu obiecti sui

Aliae autem visiones sunt vel forent si intenderentur finite ad gradum competentem possibilem haberi in creatura aliqua vel aliquibus essent comprehensibiles suorum obiectorum et non tantum apprhensiones visio autem dei quaecumque possibilis haberi homo in intellectu creato quantumcumque in infinitum dupletur vel quantumcumque proportione finita excedatur semper quae accepta fuerit in infinitum deficeret ab adaequatione erga suum obiectum qualem habet alia respectu sui obiecti creati Et per hoc patet ad formam argumenti si currat de visionibus non naturaliter sed a deo causabilibus quod licet caiatur visio una quae sit apprehnesiva aicuius creaturae et in eodem intellectu alia quae sit visio possibilis duplo perfectior vel magis quam duplo quae sit visio comprehensiva duplo nobilioris creaturae nulla tamen visio in tali intellectu poterit haberi quae sic visio dei comprehensivus et si posset dicerem consequenter quod sic sit obiectum quod deus est excedit omen aliud in infinitum ita visio ista quae daretur respectu dei et esset eius comprehensivo esset in infinitum perfectior quamvis alia possibili respectu obiecti creati quae adaequate et praecise esset illius comprehensio et nec perfectior nec inperfectior quam sit in potente puncto talis obiecti creati comprehensio non ergo valet forma argumenti quia cetera non sunt paria ut satis est expressum

contra quare non poterit obiectum duplo nobilius causare actum duplo nobiliorem et tunc stat totus processus argumenti

dicendum est quod sic sed non in eadem potentia uniformiter disposita sed credo in potentia duplo nobiliori secundum speciem bene posset Ex cognoscente enim et cogito per?[?] notitia et quid mirum si duplata tantum altera causa notitiae non dupletur notitia sed duples utrumque[?] et tunc habet argumentum colorem bonum et do illatum

ad 2m secundum concedendum est quod ponendo inpossibile quod deus mere naturaliter causaret visionem sui in intellectu quod ista esset nobilioris speciei quam aliqua naturaliter causabilis in intellectu creato ab aliqua creatura et hoc finitae nobilioris et non in infinitu nobilioris speciei absolute in genere quantitatis Et cum arguitur quod tunc deus posset voluntarie et libere secundum data in solutione prima dubii primae quaestionis causare in intellectu aliquo creato nobilior est visionem creaturae et eiusdem quantitatis gradualis in specie sua quia datum est quod omni creatura potest causare duplo perfectiorem secundum speciem respectu eiusdem obiecti de sua potentia libera absoluta

Respondendum mihi videtur sine omni assertione opinantium quod conclusio est vera ad unum intellectum sumendo magis perfectum scilicet secundum intrinsecam magnitudinem et perfectionem et ad se talis quantitatis et tamen ad hunc eundem intellectum loquendo non potest deus unquam aquam causare causa nobilis speciei respectu creaturae quin possit in centuplo perfectiorem et plus secundum quantumcumque proportionem creaturam et finitam respectu sui

Alio modo potest intelligi una notitia nobilior alia in relatione et ordine ad aliud utpote in ordine ad subiectum vel ad oppositum vel etiam ex hoc quod aequae perfecte vel magis perrecte manifestat seu representat obiectum suum potentiae cognoscitivae Si igitur loquamur de comparatione notitiarum secundum perfectionem relatarum quorum una est nobilior alia secundum extrinsecam denominationem nobilitatis obiecti ad obiectum dicendum quod omnis visio dei cuiuscumque speciei possibilis est in infinitum et incomparabiliter melior quacumque visione possibili respectu creaturae quantucumque perfecte vel nobilis ab hac potest absolvi secundum multos potestates[?] visionem posset manere in anima quando ipsa non est visio et saltem videtur quod si ipsa separaretur a subiecto suo quod facere esset esset deo satis possibile tunc ipsa non esset visio dei nec haberet istam nobilitatem

Item videns actum beatificum petri ex hoc non videt deum quia tunc posset naturaliter fieri beatus tam igitur quare actus videndi deum est incomparabiliter desiderabilior licet sic forte parvae perfectionis in se non eni est maior quam sic magnitudo quam perpenderet ista vides quia tamen per eam ut per formam habetur totum infinitum et habitum per consequens per istam est incomparabiliter melius quam habitum per aliam ideo non secundum se nec ratione sui sed ratione collati est in infinitum melior Si iterum comparemus eas in ordine ad subiectum receptum adhuc dico quod omnis clara dei visio in quacumque speciei possibili talium visionum est incomparabiliter suo subiecto melior quacumque alia eiusdem quantitatis in specie sua respectu creatura quia quaelibet talis est beatifica per modum formae sui subiectum non sic quaecumque alia respectu creaturae quantumcumque erit speciei perfecte

Comparando autem visiones dei et aliorum alio invicem in hoc quod una perfectius vel inperfectius excedit vel deficit ab adaequata correspondentia[?] comprehensiva obiecti sui sic visio dei in infinitum est inperfectior sic relata quam alica aliqua alia et sic inm id est in infinitum ab ita proportione deficit erga suum obiectum qua habent aliae erga sua obiecta quantumcumque ipsa sit maior quamvis earum secundum intrinseca et absolutam bonitatem magnitudinem bonitatis suae Est enim melior uno modo et alio non nec mirum de 2o secundo modo comparationis relatae quia modicum aliquae plus valet sicienti[?] quam totum anorum mundi et famelico panis et sic de similibus et tamen modicum de auro absolute plus valet

Et similiter penalis poenalis afflictio luciferi in inferno est perfectior entitas quam sint me?ta[?] igitur quae tamen si essent multo cum modi?ra[?] et meliora a pari ymmo immo multo fortius mens humana manens inquieta donec quiescat in deo per beatificam eius fruitionem incomparibiliter plus valet ei talis operatio respectu dei quam intrinsece maior vel melior in se respectu alterius cuiuscumque

Ad 3m tertium dicendum quod omnis beatifica visio est melior illi cuius est melioritate relata secundum quam illa visio dicitur melior quae melius obiectum repraesentat omnem[?] alia non beatifica sed non oportet quod sit melior intrinsece et secundum se

ad quartum de angulo continue verum est quod aliqui tenent quod non solum illud exemplum inprobat modum arguendi praeconcessum intellectu proposito ymmo immo quod quasi extensive probat hanc esse possibilem una creaturae excedit aliam infinite et pari ratione argueret hanc esse possibilem una creata intellectio excedit aliam infinitae si enim omni angulo acuto rectilineo est angulus continue in infinitum acutior quia plus quam duplo et plus quam 3lo triplo et sit sine finem et tamen angulus continue non est infinite acuciei quia omni angulo continue dato est dare angulum alio acutiorem alium sicut probat argumentum 4m quartum igitur non est aliqua contradictio quod una creatura finite perfectionis sicut in infinitum perfectum alia consequentia probatur quia non videtur maior repugnantia quod a angulus continue et b angulus rectilineus ambo sint acuti anguli quorum utroque sic dare acutiorem et minus acutum et tamen quod angelus a sic in infinitum acutior angelo b quam quod a et b sint duae intellectiones creatae quarum utraque sic accipere perfectiorem et minus perfectam et tamen quod una earum sit in infinitum et sine comparatione certe proportionis perfectior alia earumdem cuius oppositum est prius dictum

hic primo est advertendum quod angelus continue est angulus contentus a linea recta etsi divisibiliter seu punctualiter tangente circulum et circumferentiam illius circuli et talis est omnium angulorum acutorum acutissimus ut dicit 15 propositioni 3i eculi quod oportet intelligi de angelis acutis alicuius speciei scilicet rectilineis alioquin in eadem specie sicut probat illud 4m quartum argumentum non est aliquis angulus continue ita angustus quin sit alius possibilis angustior angulus acutus est sicut omnis angulus minor recto id est minor angulo qui continetur ex applicatione perpendi?ri[?] unus lineae rectae super aliam lineam rectam ex diffinitionibus in principio primi eucli positis

2o secundo est advertendum quod non est 1o[?] angulum continue omni angulo acuto rectilineo et acutiorem et ipsum esse omni tali minorem quia primum est verum et dematum[?] ubi supra 2m secundum est falsum cum enim angelus non sit nisi corpus vel superiores angulata seu angulariter figurata sicut probari poterit suo loco et nulla superes mundi nec etiam corporeitas angulata angelo continue est omni superie[?] seu corporeitate figurata angelo acuto rectilineo minor sicut dec?ave[?] posset probari ut patet cuilibet advertenti igitur nullus angulus continue est omni angulo rectilineo minor et per idem medium patet quod acuties anguli continue seu talis angularitas non est mairo quam aliqua acuties anguli acuti rectilinei quia acuties danda seu angularitas hic vel ibi non est nisi ipsa superies vel quantitas sic figurata quia numquam figura distinguitur a quantitate licet non sit idem ipsum esse acutiem et quantam vel quantitatem

3o tertio dico quod illud argumentum non est contra modum arguendi prae concessum quia hic itur[?] ad minus non ad maius secundum partes eiusdem quantitatis vel maioris unde licet dividendo angulum acutum rectilineum in duo aequalia et utram quae illarum partium in quas dividitur in duo aequalia et sic in infinitum semper poseterius est acutius praeaccepto non tamen itur sic dividendo ad maius secundum rem sed secundum vocem tantum sed itur potius ad minus et hoc non minorando secundum partes aequales semper per minores et minores et forma ita arguendi non est concessa nisi ubi itur semper ad magnum et magnum secundum partes eiusdem quantiatis vel maioris respectu eiusdem quanti finiti dati igitur haec instantia non obviat illi formae arguendi

Et cum deducitur illud medium directem ad probandum intellectionem unaum finitam excedere aliam infinite quia hoc non includit maiorem repugnantiam quam angelum continue finitae acutiei extedere infinite argumnetum angulum acutum

dicendum quod utrumque includit repungnantiam repugnantiam non enim est hic possibilis angelus continue infinite excedit angulum rectilineum acutum ut probavi nec hoc probatur 3o euclid sed quod est in infinitum acutior tali rectilineo acuto potest bene deduci demonstrative ex vi illius 3ii

Et ex hoc nulla sequitur possibilitas quod unum aliquod quantum vel perfectionis quantae et finitae excedat infinite aliud quantum perfectionis similiter finitae Et ratio diffia[?] una est quod angulus continue licet sic divisibilis per lineam arcul?lem[?] scilicet per maiorem circulum facientem angulum continue ad idem punctum in linea recta sibi in divisibiliter applicata cum minori super eandem extremitatem dyametri pertingenter[?] ortogonaliter[?] ad lineam illam rectam licet in quam angulus sic sit arcua?liter[?] divisibilis non tamen per lineam rectam ideo non est minorum quod sit in infinitum acutior a vel b vel quovis angulo acuto rectilineo et rectilinealiter in infinitum divisibili secundum intellectu philosophi loquentis de divisione quanti et usitatum modum loquendi in scolis de hoc habentem aliquem verum intellectum et sic coniunter[?] quando non a proposito investigando difficultatem aliquam loquar ut plures sicut igitur si poneretur in entibus punctus simpliciter indivisibilis linea esset incomparibiliter et in infinitum maior puncto eo modo quo potest fieri in proprie comparatio inter magnum aliquod et non magnum aliquod ita angulus continue ex quo est ita acutus quod ipse est indivisibilis rectilinealiter angulus aut[?] rectilineus est per oppositum in infinitum divisibilis in minorem duplo prius dat sine statu nec est inconveniens nec aliquod mirabile quod angulus continue sit in infinitum acutior angulo quovis acuto alterius speciei bene tamen concedo ad argumentum quod si posset invenire creatura aliqua indivisibilis perfectionis quod tunc creatura aliqua perfectionis finitae ymmo immo quaelibet talis istam excederet in infinitum sicut mensuram instantaneam si daretur omne tempus excederet infinite

Ex hoc arguo ad propositum sicut sunt ista quorum unum est indivisibiliter aliquale et reliquum divisibiliter tale quod nulla est certa proportio secundum illud in quo sic comparantur[?] sed sic est in proposito exemplo cum arguitur quod omnis angulus continue est rectilinealiter indivisibilis omnis autem acutus alterius speciei est rectilinealiter divisibilis sic visio non est in exemplo dato igitur consequentia nulla seu ideo similitudo nulla[?] ad propositum

ad 5m quintum de incomparabilitate distinctorum specie dicendum quod nulla entia mundi sunt in comparabilia incomparabilia secundum perfectionem nec secundum aliquid commune utrique id est in nomine eis univoce communi omne enim ens omni enti est aeque perfectum ens x[?] inperfectius vel magis perfectum illo et omnis homo alteri homini comparatus est ipso maior homo vel minor vel sibi aequalis et hoc secundum proportionem certam si utrumque quantitative et finite sic tale Si aut alterum sit tale indivisibiliter eo modo quo sempera indivisibiliter tangit planum et planum tangeret divisibiliter ipsum vel etiam sed unum sit finite tale et aliud infinite sic deus est infinite bonus et omnis creatura solum finite hic licet sic vera comparatio secundum magis et minus esse tale vel secundum in taliter se habere tamen ibi non est comparatio vel proportio certa sed potius sunt incomparabili secundum proportionem finitam si aut aliquod nomen aequivoce communicat distinctis secundum speciem eo modo quo dicimus aliter culcellum esse acutum et saporem esse acutum et similiter vocem acutam ibi secundum tale nomen inter specie distincta huius non sic proprie comparatio quia non proprie dicitur quod vox sit acutior culcello et sic intelligo illud 7i praeallegatum et haec responsio concordat menti philosophi quia negat comparationem prorie dictam fieri in talibus cum dici latent aequivocationes aequivocatio ergo nominis q[?] generalis[?] in quo sic distinctorum specie comparatio aliquando ibi est secundum philosophum causa quare secundum illud nomen non sunt proprie compones sed ita non est inproposito ergo non facit contra dicta

Ex praedictis satis potest pacere igitur sic respondendum ad 2m secundum argumentum principale totum enim argumentum concludit verum usque ad ultimam illationem quae est neganda non enim sequitur infinite extendit deus obiectum summe proportionatum intellectui ad comprehensivam visionem sui ergo deus non potest immediate videri a tali intellectu sed vel hoc sequitur vel quod visio possibils haberi tali intellectu respectu dei infinite deficiat a visione summe adaequata et proportionata vel comprehensiva talis obiecti et hoc 2m secundum est praecoessus

2us secundus articulus est respondere ad 3m tertium principale argumentum ad quod respondetur quod in illo qui relaretur[??] ratione ream causabitur maior terror et dolor ad aestimationem penae poenae diucurmoris[?] sed tamen propter hoc non sequitur quod ad aestimationem infinite causetur in tali infinitus dolor quia poterit esse increatum incrementum non secundum partes eiusdem quantitatis ut patet de augmentatione alicuius quanti per appositionem[?] alterius quanti finiti in infinitum divisibilis

Contra si dolor causatus ex ?stinatione[?] penae poenae infinite infinite infligendae sit finitus rationabiliter posset homo in duplo plus timere[?] ponam tempralem quam aeternam etima ceteris paribus quia in duplo plus duplam vel saltem centuplam et sic sine numero semper donec venero ad maiorem pro temporali quam tu assignes pro aeterna

licet possit ad illam deductionem uniformaliter protervidendo[?] responderi tamen in rei veritate ita responsio uti videtur non est nisi evangelio licet colorem habeat prima facie nam secundum rectam rationem triri?le[?] aequael debet aequaliter currere[?] et magis curribile[?] debet secundum rectam rationem magis currere[?] sed aequale turi?bile[?] est duratio aestimata mali vel penae poenae aequalis per unum diem sicut per alium aequalem ergo rationabiliter tamen debet terrere[?] ergo si unus illorum currorum[?] augmentet alium et faciat unum cum eo terror[?] resultans debet esse rationabiliter duplus terrori uni per se et sic dein ceps igitur nisi primus sit infinitus sequitur conclusio illata quod rationabiliter plus currebit[?] aliqua pena poena temporalis quam aeterna aeque intensa sicud sicut deductum est prius

dices quod ratio non procedit sed minor est falsa quia primum terribile[?] componitur ex duabus obiectis partibus alterius speciei puta ex pena poena inferenda et ex mora penae poenae illius nec mora est per se afflictiva nec nata currere[?] plus quam delcausare[?] nisi quatenus iungitur cum pena poena infligenda quae per se est terribils[?] sed agravatur bene terror ille reflexus qui haec pro obiecti futuram afflictionem ex circumstantia more ideo cum addis 2m divinae non addis terribile aequale distinctum non addis distinctum sed idem quo ad illud quod natum est per se terrere[?] et aggravas cuius circumstantiam temporis et ideo non debet in 2lo duplo plus terrere[?] licet plus quam prius ergo statim incipis deficere ab additione partium eiusdem quantitatis

Sed nec hoc sufficit quia tristitia maior causatur ex futura afflictione aestimata debere infligi per spatium unius diei quam quae aestimaretur debere infligi sed non nisi per ho?anm[?] Iste gradus in quo una excedit aliam oritur ex circumstantia more ergo dupla mora ceteris paribus duplabit insequenti legem rationis tristitiam illius gradus et sic deinceps et ita fieat argumentum in homine inquam rationis quia stultus forte aequaliter vel non plus tristaretur de parvo malo sibi infligendo sicut de magno

Responderetur ad hoc quod ille processus deficit quia ex quo circumstantia more est partibile obiectum circumstans[?] et alterius speciei quam terribile[?] principale causabit tristitiam[?] alterius speciei quam terribile[?] principale modo argumentum ymaginatur imaginatur quod simul cum terribili[?] principali terror posterior remaneret addito sibi uno gradu per appositionem circumstantiae aggravantis sed non est ita quia omnis actus vitalis habens obiectum sive totale sive partiale alterius rationis est alterius rationis

Sed nec hoc evadit difficultatem argumenti quia accipio istam tristitiam[?] quam causat terribile[?] principale cum circumstantia more unius die et bene volo ut dicit haec responsio quod ista sit alterius rationis ab ita quam causaret ita afflictio per se sumpta aestimata debere infligi huic addo moram animus[?] diei plus tristabitur secundum rectam rationem quam prius et tamen nullum obiectum partibile alterius specie est hic quam prius istum gradum excessus accipio iste correspondet praecise more diei 2o secundo additae et eadem ratione addam 3m tertium diem et iste upplabit istum gradum et quartum et triplabitur et sic in infinitum quia semper aequale terribile[?] debet secundum rectam rationem aeque terrere

Aliter diceretur quod tristitia[?] causa ex i ae stimatione penae poenae aeternae infligendae finita est non infinita quia infinitum est ignotum et indistincte cognotum[?] sed nunc est ita quod ipsa cogitatio est partiabilis causa respectu tristitiae vel totalis sed secus esset si haberetur distincta et perfectam cogitatio et apprehensio more aeternae pro qua infligi deberet huius pena poena

Sed ita responsio concedit intentum scilicet quod duplo plus posset sapiens secundum rectam rationem dolere de pena poena aliqua temporaliter infligenda quam pro eadem vel aequali perpetuo infigena ut patet ex superiori deductione sed certum est quod conclusio est ab secunda et contra experientiam quia semper plus confunderetur homo et absorberetur aestimans penam poenam perpetuam sibi infligendam quam aequalem temporalem quantumcumque tempus esset magnum dum tamen finale

Est etiam contra evidentem rationem ut prius deduxi de malo totali et partiali

dices quod non sequitur nec tenet superior deductio quia non fit additio tristitiae secundum partes eiusdem quantitatis pro tanto quia quando apprehendo moram duorum dierum imperfectius et indistinctius apprehendo utramque quam sed tantum moram unius diei et similiter inperfectius eo ipso comprehendo terribile[?] principale igitur licet mora crescat secundum partes aequales quia tamen cong??io[?] vel perfectio cong?iois[?] continue decrescit sicut contineu mora crescit ide tristitia crescti non secundum partes eiusdem quantitatis sed eiusdem proportionis et ita non oportet quod deveniat ad magnitudinem tristiae quae est ex aestimatione poenae Ista evasio[?] difficile inprobatur tamen credo quod tantum sic evasio et non responsio quia quantumcumque in hoc veritatem habeat haec responsio quod perfectio cognitionis decrescit aliquantulum non tamen sic quin dato gradu tristitiae finitae quantumcumque magnitudo possit per additionem trisitiam parva eiusdem speciei devenire ad quantitatem illam et ultra quia volo partes temporis augmentare addendas quantum decrescit perfectio congi?tionis[?] vel plus

Et prima ponamus quod deus conservet notitias vel causet semper in gradu aequalis perfectionis ad huc homo rationabiliter plus tristaretur de infinita quam de quacumque finita

aliter vero respondetur quod non est rationabiliter plus dolendum de pena poena infligenda per tempus infinitum quam pro pena poena finite durationis Exemplum ad hoc est quia non gravius peccatum est velle peccare mortaliter per tempus infinitum quam velle peccare tali peccato per unum diem Quia probatur quia si solum circumstantia temporis aggravaret peccatum sequitur quod aliqua pena poena sibi deberetur pro uno die praescientiae igitur cum in tempore infinito sicut infinit die respectu quorum ita volitio se habet aequaliter sequitur quod cuilibet illorum correspondebit pena poena a aequalis et per consequens volenti peccare per tempus infinitum debetur pena poena infinita

contra hanc responsionem arguo quia velle facere magis malum scitum esse tale peius est ceteris paribus quam velle facere minus malum sed peccare per quot[?] infinitum est magis malum quam peccare solum per tempus finitum et peccare per 100 dies quam uno die ergo gravius peccatum est velle peccare per maius tempus quam per minus

ad argumentum igitur illius ultimae responsionis concedo quod gravius est ceteris paribus velle peccare per tempus infinitum quam per tempus finitum et quando arguitur ergo aliqua pena poena debetur sibi pro uno die nego consequentiam quia actus ille volendi peccare per tempus infinitum vel per infinitos dies non est alicuius istorum distincte ideo nulla pena poena praecise correspondebit aliter istorum sed omnibus correspondebit una pena poena sicud sicut est una volitio confusa ostenditur[?]

Aliter igitur responsio primo quam mihi videtur quod ita tristitia est alterius speciei qua aliqua in infinitum crescentium modo superius deducto sicut est aestimatio mediate qua causatur quia componitur ex conceptu positivo et negativo vel ex propositionibus affirmativis et negativis quia non habemus conceptum infiniti nisi addendo negationem mentalem positum conceptui et ideo ita aestimatio concurrat tristitiam alterius speciei vel causare potest

vel terminus dico quod in illa specie est latitudo graduum sicut et in priori et quod quilibet gradus illius speciei sive parvus sive magnus est maior obiective ide est habet terribilius[?] obiectum quam sit quodcumque obiectum tristitiarum aliarum quae habent pro circumstantia moram finitam ceteris paribus sed intrinsece non est aliquis gradus vel qualitas formae in ita specie quin possit aequivalenter adaequari quo ad entitatem non intrinsecam[?] per gradum alterius s?i[?] de qua dictum est

3o tertio dico quod quanto ubi homo rationis magis distincte et perfectius anima duceret[?] penam poenam huius sibi infligendam tanto plus et hoc rationabiliter crescaretur tristitia in c?a[?] speciem illam dato quod causae[?] concurrentes non sint alterius speciei quam priores

4o quarto dico quod quanto homo plus et plus explicat partes more infinite puta cum dicit duplo plus quadruplo diutius et sit semper quanto dico plus explicat tanto perfectius animadu?cit[?] naturam more infinite

Ex istis ad formam argumenti primam consequentiam do sed ego habeo dicere quod tam antecedens quam consequens est falsum et ulterius argumentum non esset contra me nisi aliter formaretur sed pro me sed ego pono quod tristitiam vel terminor licet non distinguatur ab omni cogitatione cum sit quaedam cogitatio in se distinguitur tamen ab aliqua cogitatione naturaliter sibi praesupposita de ita aequaliter valet argumentum quia congre?tionem[?] naturaliter et neccessario necessario praesuppositam voco aestimatione de qua loquitur et tunc cum arguitur si distinguitur ab illa ergo aliqua potest in se causare dolorem vel tristitiam infinitam nego consequentiam

ad probationem antecedens potest concedi sed negatur consequentia

Sed dices sicut arguit contra responsionem ockam igitur posset tantum rationabiliter tristari de pena poena aliqua temporali sicud sicut de aeterna dicitur quod non sequitur de cantitate obiective planum est ex 2o secundo praemisso nec de cantitate intrinseca etiam quia tristitiam respectu illius obiecti habet latitudinem et ex hoc quanto magis advertitur illud obiectum tanto tristitia et maior exe?to[?] Quanto explico partes durationis per dupl[?] 3lum triplum et huius magis animadvertitur natura infinitae durationis ideo con[?] ista non valet quantumcumque enim pervenire valeam ad gradum tristitiae respectu pena[?] temporalis intrinsece aequivalentem non tamen aequivalentem obiective tamen sicut continue crescit tristitia ex una parte ita ex alia et ita numquam habentur duae tristitiae aequales inperfectione intrinseca respectu penae poenae temporalis et aeternae

Aliter potest responderi non admictendo admittendo illud assumptum quia primo videntur dicendum quod dolor et tristitia non sunt immediate inpossibilitate impossibilitate habentis dolorem vel tristitiam nec per consequens dolore vel tristari tantum vel tantum sed quod dolor et delectatio et gaudium sunt passiones naturaliter consequentes ex causis earum in mentis simul positis quae sunt apprehensio vel in deum vel experientia boni vel amli ex una parte et amore vel odium appraeciatio vel displicentia seu detestatio obiecti placibilis vel dispicibilis appraehensi vel indistincti in minere vel principaliter exparti et huius ex alia parte et ipsa anima vel natura alia intellectualis per tales operationes primas disposita

2o videtur dicendum quod si omnibus positis etiam proximis causis gaudii vel tristitiae aut doloris ad hoc illis stantibus contingenti libertate posset creatura[?] causare huius passiones non vietur quod esset rationabiliter plus dolendum de sempiterna pena poena inflicta vel firmiter credita debere infligi quia cum omnis dolor vel tristitia sic afflictio et poena pena libere tunc causare dolorem non esset nisi addere ponam poenam ponae poenae quod rationabiliter affectione commodi deberet quilibet conari vitare ymmo immo de sola culpa erga deum vel proximum vel de miseria sui vel de aliena quando talis dolor potest esse meritorius vel ad merendum dispositus apparet rationabiliter esse dolendum amgis vel minus secundum exigentiam materiae occurrentis ut sic placare valeat dolendo quae offendit illicita perpetrando Sed tales actus[?] dolendi vel crescandi non competunt illis qui credunt se in inferno aeternaliter c?ciandos[?] Et si haec sint vera argumenta falsum supponunt fnitum Sed tamen quai per hoc forma difficilis non evaditur quin in multis causibus habeat locum ideo neccesse necesse est in aliis casibus in quibus haec responsio non habet locum aliter respondere licet enim homo non rationabiliter sine fructu adderet penam poenam vel dolorem dolori tamen rationabiliter adderet gaudium gaudio sed posset licite Sed beatus attendens et certus quod debet duplicare in beatitudine per diem ex hoc sine pluri posset rationabiliter gaudere et sed certitudinaliter adverteret quod duraret sua beatitudo duplo plus rationabiliter plus gauderetur igitur si quod infinite infinite nisi forma argumenti aliter evadatur

Item si dolor et gaudium naturaliter causarentur ut dat responsio ista et producuntur a proximis eorum causis non evaditur sed reducitur fortior difficultas quod habeitur gaudium infinitum de beatitudine aeterna firmiter credita vel dolor infinitus de pena poena aeterna firmiter credita in mi?re[?] quia si certitudo vel firma credulitas afflictionis diurne causat dolorem certitudo vel firma credulitas ponae poenae duple causabit maiorem igitur infinite infinitam

dicendum igitur aliter praedictam tamen non negando quod consequentia non valet quia non itur ad plus per partes aequales nec per maiores non enim certitudo vel credulitas quod homo est in cartere[?] regio per duos dios duplo tamen affligit sic puniendum sicut si esset certus vel crederet fir miter sic puniri per diem praecise quia igitur solum tempus duplatur et cetera ponuntur manere uniforma quae deberent maiorem causare dolorem ideo statim variatur proportio sed si certitudo cogitationis[?] et odium et natura fie?t[?] infinita sicut tempus communitur formae infinitum tunc sequitur dolor vel tristitia infinita modo non

Quaestio 2 [Sorb 193 Transcription]

Utrum fruitio beatifica sit qualitas distincta differat ab ipsa anima

quod non quia ubi pauciora etc sed ad hoc quod aliquis fruatur deo sufficit quod deus ipse sit praesens ipsi animae. talis enim praesentia obiecti sufficit ut anima se ipsa diligat

ad oppositum fruitio est actus elicitus igitur non est ipsa anima

In ista quaestion prima conclusio eset ita quod nec in via nec in patria est anima fruitio dei quia fruitio libere causatur ab anima sed nihil libere causatum in anima est ipsa anima

Item quia non minus est amore res distincta ergo etc probatio assumpti inter errores parysiensis scribitur sic quod scientia intelligentiae non differat a substantia intelligentiae error 83 Item 69 articulus quod in substantiis separatis nulla est possibilis transmutatio error Item 3us articulus quod semper habens meliora nulla tia est maigs beatus error sed haec videntur si anima sic ipsa dilectio

praeterea si sic tunc angelus et anima beatificarentur per essentias suas quod dampnatur libro 7 decretalis de haereticis ad nostrum sed illud videtur si anima sit sua beatitudo

Item quid novum esset cum beatificaretur anima vel angelus non enim anima in via est beata quia talis esset misera beatitudo si igitur quando est beata nihil haberet in se plus quam nunc non esset tunc beata plus quam nunc quod est inconveniens

nec valet dicere quod non smper est anima beata sed tunc quando essentia divina est sibi imde praesens quia quid vocas istam praesentiam nam a principio creationis animae est deus realiter praesens ipsi animae ergo anima quam diu fuisset fuisset beata

Praeterea tunc non essent in anima aliqua in quibus salvaretur ymago trinitatis quia nulla poneretur tunc distinctio inter partes ymaginis

Item dilectio potest intendi et remitti et anima non intenditur nec remittitur

Item tunc anima aeque esset odium dei sicud dilectio

Item non minus distinguitur amore actualis ab anima quam habitualis pura caritas sed illa distinguitur ut patet extra de summa trinitate et fide capitulo c credimus

Item tunc anima sine omni dono posset inplere praeceptum de dilectione dei et proximi et vitare omnia peccata quia ipsa esset substantialiter illud velle quod exigeretur quo posito vellet facienda et nollet ommitenda

Item quomodo posset tunc demo vel anima affligi dolorem vel tristari et tamen quod possit fide tenemus

Item tunc anima esset simul odium et dilectio quando simul unum odit et alterum diligit et similiter scientia et error idem quia errat circa unam conclusionem et scit aliam

Similiter haeresis et fides eadem ratione essent idem

Item philosophus videtur sentire quod anima intelligit se et alia per intentionem additam patet 3o de anima commento 15o

Item articuli parisiensis et experientia dicunt quod homo potest idem libere velle et nolle vel non velle omnibus aliis uniformiter concurrentibus hoc non si anima esset velle per denominationem extrinsecam sicud albedo sed quosdam est sic similitudo et tamen ad istam denominationem extrinsecam oporteret recurrere tenendo istam viam

ad omnia tamen ista pteivis leviter responderet quia diceret quod illa argumenta aequae concluderent de divina notitia et volitione quod ista distinguantur ab essential divina non enim novit me deus esset episcopum et tamen scire potest nec mane scivit me hic sedere et tamen modo sciet me hic sedere modo etiam potest quemcumque omnibus aliis concurrentibus uniformiter se habentibus libere acceptare et non acceptare ad vitam aeternam

Item etiam quosdam diligit et quosdam odit et idem est ibi odium et dilectio acceptio et reprobatio Et si deo non repugnaret errare sicud sibi non repugnat nescire vel non scire quaedam quae sciuntur idem sequeretur de errore et scientia

aliter ergo me experior modo scire aliquid quod non prius igitur aliquid novum est in anima mea

Respondetur protervus quod similiter modo deus experitur se scientiae modo me sedere quod mane nescivit licet mane staret me modo sessurum et potuit nescivisse me sessurum si sibi placuisset ita quod fides sustinet quod idem penitus respectu eiusdem esset vello et nollle scire et nescire per divisa cosgnota extra quare non aequa inproposito diceret protervus diceret etiam protervus quod articuli non cogunt differt enim diceret scientia intentiae a substantia intelligentiae non enim substantia intelligentiae semper dum est necessario est scientia sicut propter est substantia sed tunc cum habet obiectum praesens et omnia alia quae tu pones praevia activi unde non poneret protervus quod esset scientia absolute sed relative nisi forte respectu sui et hoc ponit philosophus anselmus

2us articulus minus cogeret quia poneret quod intellectivus esset mobilis localiter et transmubilis ad aliqua accidentia inhaerentia puta lumen gloriae gratiam et huius sed ad actum cognoscendi vel amandi no

nec 3us cogeret protervum quia negaret consequentiam admittendo articulum quia diceret quod anima non est beatitudo absolute ad se et poneret perfectius lumen in uno quam in alio vel per alia requisita in quibus esset difformitas eva?ret consequentiam

Ad alia satis patet quomodo diceret

Ad illud de ymagine diceret quod anima ipsa prius est cognitio quam volito et non potest esset volitio nisi sic cognitio et per istum modum poneret partes ymaginis

Contra istam viam arguitur probando quod fruito non est res distincta ab anima quia tunc anima posset diligere deum et lapidem aut ergo eodem actu et circa tantum diligeret deum sicut lapidem si alio et alio ergo tantum posset intendi dilectio respectu lapidi quod tantum diligeret lapidem quantum deum

praeterea si sic tunc talis dilectio libere causatur ergo oportuit quod praecognoscetur et cum illa praecognitio libere causatur oporteret quod et illa praecognosceretur et sic esset processus in infinitum

Item si sic ponatur alica aliqua 2o aeque diligibilia praesentia voluntati quaero quomodo praeeligit unum alteri vel diliget unum et on aliud vel plus unum quam aliud quod nullo modo videtur nisi quia voluntas imperat intellectivi quod plus cognoscat unum quam aliud si enim ab o?o uno causaretur cognitio sui et non ab alio iam non esset paria respectu voluntas contra positionem sed si imperat cognitionem oportet quod illam praecognoscat et velit et idem de illa cognitione et sit in infinitum

Item non minus est voluntas quandoque in potentia essentiali et quandoque in potentia accidentali quam intellectus si eius amor ab ea distinguatur ergo sicud ad hoc quod intellectus educatur de potentia essentiali ad potentiam accidentalem oportet ponere aliquid aliud ab actibus et habitibus puta species ita voluntate erit alia talis forma recepta alia ab habitibus et actibus consequens est falsum praeter argumentum et habitum ad haec erit ibi aliqua forma recepta in voluntate consequens est falsum

Item tunc posset diligere quodcumque diligibile magis quam diligit et ita non posset inplere praeceptum de diligendo deum ex toto corde et tota voluntate quia si diligit sic libere ad hoc potest intensius diligere

Item plura non sunt ponenda sine necessitate sed hic non est necessitas quia omnia argumenta aequae probarent distinctionem inter amorem domini et substantiam dei sicud hic ergo etc

Item dato quod intellectus sit forma separata in essendo tunc sic secundum commentatorem intellectus est quaedam substantia separata intelligentia in entitate licet coniungatur nobis in operando sed forma separata non patitur a re materiali unde philosophus 3o de anima particula 12 inquirens utrum intelligere sit pati vel agere arguit quod intellectus non patitur quia in materiale non patitur a materiali et primo de generatione philosophus dicit quod commentator quod nulla sunt nata agere vel pati ad invicem realiter nisi quae convincant in materia

diceretur quod locuntur de passione corporali non de spirituali maxime quae non est abiectio sed salus et perfectio

contra quod universaliter nulla passione quia 8 physicorum probatur quod primus motor non est passibils per hoc quod non est forma vel materia sed aeque est intellectus possibilis non in materia sed commentarem sicut ille ergo etc

Item 3o de anima commento 14 solvit philosophus quaestionem de passione intellectus quod non patitur ab intelligibili sicut alia patiuntur sed habet sed commentatorem ibi de intneionte passionis receptionem tantum sine transmutatione et hac non est ut videtur pati vel recipere obiective

Item secundum philosophum una ince?ntia non patitur su?ve ab alia cum intelligit aliam sed per essentiam intellig eam id est non per formam inhaerentem superadditam substantiae suae igitur similiter de intellectu possibili

Item philosophus ibidem particula 14 ponit exemplum quo modo intellectus recipit intelligibile de tabula et pictura modo potest diligere ultra exigendum cognoscere

Ad primum dico quod assumptum est falsum si cecera sint paria pura complexio et habitudo est omnia talia nam ratione passionis sensualis d?nantis in uno vel ratione reliquo opinionis est magister conveniens et magis delectabile uni quam alteri et ideo potest prius diligere illud quam alius qui est per in cognitione licet raro dui stet ista paritas quia amor facit advenire et offerri rationes diligibilitatis et fortius figit cognitionem in contemplationem dilecti

ad 2m dico quod amaior sensualis non est in plena potestate voluntatis si tamen debeat dici amore et hoc quo ad actum licet executio ad quam inclinat sic plene sub domino voluntatis Et idem dico de odio sensitivo id est naturaliter causato ad transmutationem corporalem alicuius organi vel partis corporis et de talibus actibus concedo argumentum praecise loquendo de posse immediate quia mediate potest frequenter tales actus et augere et remittere scilicet mente ymagine forti vel consideratione competienti sensitiva vel intellectiva tamen de amore seu dilectione intellectiva libere causabili ab anima non est verum quin libere possit tantum diligere a quantum communicare in isto sufficit talis cognitio sed bene potest velle diligere plus mediate perfectiori cognitione quod nulla possit diligere quia nec potest libere istam perfectiorem cognitionem habere

Ad 3m dico quod intrat per modum meriti quia magister acceptatur et plura bona procurat

ad 2m de prioribus argumentis dico quod non omne libere creatum est simul praecognitum et praevolitum causari quia dictato quod sic eundum ad ecclesiam libere possum velle vel nolle sine praevolitione aliqua ymmo si possum libere elicere vel non elicere ad solam apprehensionem incomplexam alicuius diligibilis tunc sufficit quod primo cognoscat obiectum et si non actum si aut ad actum libere elici praesupponatur dictamen praeteritum de diligendo vel non diligendo vel exequendo tunc oportet saltem in universali quod praecognoscatur actus dilectionis quando causato illius dictatur exequenda prioritate naturae sed non oportet semper quod sic praevolitus potest in prima volitio esse tanta licet in ista in isto casu praeeligi posset

ad 3m dico quod 2o caelo et mundo particula 93 ponitur in textu et commento exemplum de habente famem et sitim Similiter et cibus et unum sint aequaliter ab eo remota in contrariis partibus quomodo conuenti ei dicit commentator sustinendo nec inprobat sicut nec philosophus ibidem ut scilicet et non moveatur ponitur enim per exemplo eorum qui dicunt terram quiescere in medio ex aequali actione undiquaque sed simplicius ibi respondet dicens quod similitduo non prohibet electionem sed pignotiorem facit accursum ab altero confractum hoc intelligitur sic quod licet in primis sic uniformitas et indifferentia ex parte obiectorum et cognitionem tamen voluntas libere determiat se ad unum ex libertate sua et haec vel mediantibus solis notitiis incomplexis quod non credo vel saltem complexis et dictans et sententibus et ambo sunt aeque bona et aeque diligibilia et ideo non est curanda quod praeligatur cum ambo haberi nequeant sed tamen detur causa quae datur in argumento scilicet quod voluntas determinat se per inperium et tunc non oportet quod praecognoscatur illud inperium

ad aliud dico quod voluntas sufficienter reducitur ad potentiam accidentalem per potentiam cognitionis quam pono causam parti?lem activam respectu volitionis eandem

Ad aliud dicendum est quod est dare actum intensimmum quem voluntas potest causare mediate ista cognitione respectu talis obiecti illum autem potest remittere vel omnino non causare loquendo de cognitione in via mediate saltem cognitione complexa

ad aliud minor est neganda et etiam assumptum in propositione verum est quod deus potest hunc plus vel minus diligere et huius sed aliud obstat et hoc est ultimum contra protervum tamen quia evidens est quod deus semper diligit se ita quod contradictio est quin diligat se tamen quia evidens est esse contradictionem dilectionem distingui a deo et inhaerere sibi sicud accidens in proposito autem naucorum est evidens

Ad argumenta assumpta a philosopho et commentatore leviter posset dici ad primum respondetur supra

ad illud commentatoris dicendum est secundum intensionem commentatoris quod intellectus possibilis non est aeque non in materia sicut motor primus quia intellectus noster etiam intelligentiae citra deum sunt intelligentiae coniunctae cum materia et determinate ad materias certas licet non inhaerenter cum secundum commentatorem non sic sic motor primus

ad 2m intelligitur ita auctoritas de substantiali transmutatione

ad 3m de intellectione intelligentiae falsum est quod assumitur de tabula cum in hoc est simile quia sicut causala recipit colorem absque hoc quod transmutetur sic intellectus possibilis recipit in se intellectionem absque hoc quod transmutetur in substantia sua

ad aliud dico quod individuas animae non inpedit quin aliquid possit agere in ipsam et sufficit ibi concatus virtualis

ad aliud si commentator ponit intellectum formam indivisibilem in essentia et praeter hoc formam corporis assumptum negandum est si non sic ponit negandus est secundum fidem

ad aliud dicitur excellens sensibile corrupit sensum id est in dispositione scilicet organum sensus in dispositione corruptiva seu deliberativa non sic ex alia parte

ad aliud quod privatio transformationis etc verum est quod non sic ibi alia transmutatio in substantia intellectus sed organum sensus transmutatur et aliquando corrumpatur ideo una dicitur pura privatio et non alia

ad aliud de processu in infinitum in conceptibus conceditur tamen ille non erit con?ores quam ens quia non praedicatur de conceptu entis nisi materialiter sumpto et quando supponit materialiter

ad argumentum principale dico quod necessitas est ponere actum distinguitur ab anima

conceptu tunc idem intellectus simul est verus et falsus puta habens in se propositionem veram et falsam

praeterea tunc periret locutio angelorum et statim incedere quid incederet

praeterea quomodo corrumperetur ex quo non habet contrarium

praeterea deus non intelligit per tale accidens igitur nec anima quia quaelibet ratio aeque probat de uno sicut de alio

ad primum negatur consequentia sicut non valet forma indivisibilis informat corpus ergo corpus est indivisibile ita nec sequitur falsitas informat animam ergo anima est falsa sed habet sic denominari anima intelligit per propriam falsam vel est habens in se falsitatem

ad aliud dicitur quod licet unus angelus videat intellectiones alterius non propter hac novit quarum rerum iste intellectiones sunt signa et propter hoc locutiones sunt necessarie

ad aliud dico quod corrumpitur quia intellectus sine anima non vult ulterius contingere istas

ad aliud de deo dictum est prius

Sed hoc sunt aliqua dubia primum / videtur quia intellectus cum intellexit aliquod maximum intelligibile quod propter hoc inpedietur ab intellectione minus intelligibilis quia ita est de sensu quod cum senserit aliquod forte sensibile inpeditur ne possit postea bene sentire minus sensibile et hoc propter species inpressas quia species inpressa a forti sensibili non potest de facili deleri et ideo ista inpedit receptionem speciei debilioris obiecti ideo cum in intellectu sint tales species species nobilioris obiecti inpediet receptionem speciei ignobilioris obiecti vel alicuius nobilioris obiecti inpediet receptionem actus ignobilioris obiecti

Respondetur quod non est simile de sensu et intellectu quia in sensu organum est in factum per speciem fortis sensibilis et talis infectio inpedit receptionem alterius speciei sed talis infectio non est in intellectu ideo non est simile

ad dubium videtur quod cognitio non sit res distincta ab anima quia sed augustinus 9 de trinitate capitulo 5 et 6 dicit quod amor et notitia exeunt in anima substantialiter vel inquit vel ita dicam essentialiter non tamquam in subiecto ut color in corpore aut nulla alia quantitas aut qualitas quidquid enim tale non excedit subiectum in quo est non enim color ille aut figatur huius coris potest esse et alterius mens autem amore quo se amat potest amare aliud praeter se

Item non solum se cognoscit mens sed et alia multa quamobrem nec amor nec cognitio tamquam in subiecto in sunt menti sed substantialiter tantum ista sunt sicut ipsa mens

Item in fine 6i de trinitate miro itaque modo tria ista scilicet mens amor et notitia inseparabilia sunt a semet et cum eorum singulum quaedam substantia est et simul omnia una substantia vel essentia haec ille

Respondetur quod augustinus non loquitur hic de actibus sed de potentiis quae sunt principia activum unde vult quod potentiae ille intellectiva volitiva et memorativa non distinguuntur realiter ab anima sicut erat opinio antiquam et tunc ratio augustini potest sic deduci nulla quantitas vel quantitas excedit suum subiectum inperfectione sed dictae potentiae si realiter distinguerentur ab anima essent eius qualitates igitur non excedunt sic autem sequitur quod anima non posset immediate per suas operationes intelligere et velle et beatificari sed suum accidens videretur esse perfectius ea quia suae potentiae essent acen?a et receptive beatitudinis et posset deus separare istas ab anima et conservare beatitudinem in illis potentiis et tunc iste potentiae essent beatae et anima non et ita acen?a ipsius animae essent res perfectiores quam anima quia tunc iste potentiae possent frui deo et anima non et omnis res quae potest frui deo non bi?or est quam ita quae non potest frui

Teneo igitur quod augustinus loqutiru de amore et nota possibili ac virtuali quae est ipsa anima non autem de habituali vel actuali cognitione quia actualis cognitio secundum eum est res distincta nam libro 6 de trinitate capitulo 6 ut recitat magister 8 distinctione primi probat in ipsa anima non esse unam simplicitatem essentiam cum non aliud sic artificiosum esse aliud inhertem aliud acutum aliud memorem aliud cupiditas aliud timor aliud tristitia aliud laetitia possunt que hic et alia innumeralia in anime natura inveniri et alia sine illis et alia magis et alia minus manifestum est enim non simplicitatem etc

Item magister ibidem capitulo 7 et est ex 6 de trinitate capitulo 4 deo est hoc esse quod fortem esse vel sapientem vel iustum esse humano autem animo non est hoc esse quod est fortem esse aut prudentem aut iustum potest enim esse animus amittere et nullam istarum habere virtutum

Item magister capitulo 6 et sumitur a libro 11 de civitate dei capitulo 10 propter haec ita natura divina scilicet dicitur simplex quod non est aliud habens et aliud illud quod habet sicut in ceteris rebus est non enim habens liquorem liquor est nec corpus color est nec anima sapientia est haec ille

Nec est difficultas nisi ad glosam dum auctoritatem augustini quae mirabilis est tamen potest dici qudo vocat subiectum indifferenter illud quod vere est subiectum receptivum et illud quod est dicendum eo modo quo solet dici in omni modo loquendi quid est subiectum illius vel illius scientiae et tamen ibi intenditur de obiecto Et tunc glosabitur ratio nullum accidens potest excedere suum subiectum nec receptum nec obvium q neque potest naturaliter fieri in alio subiecto primo et immediate quam sic nec esse alterius obiecti per se quam est cum signa naturalia non possint signare nisi illud quod signant sed potentia intellectiva et volitiva potest esse et sui et aliorum obiective respectu quorum potest esse ergo nec hoc potentia nec ista est accidens

aliud dubium ponatur quod deus creet unam creatura quae intelligat per essentiam suam hic non includit contradictionem quod patet quia philosophi hoc posuerunt de aliquibus intelligentiis tunc ista posset beatificari tristari et dolere aut per essentiam suam et tunc similiter posset poni de anima cum unum non includat plus contradictionem quam aliud Si autem tristaretur et beatificaretur per aliquid superadditum hoc est contra casum et iste posito redit difficultas quia diceretur per omnia de anima sicut de illa creatura

Respondetur quod possibile est quod deus talem creaturam faciat quae aliqua pauca videat et cognoscat per essentiam suam licet contradictio sic quod omnia cognoscat per subiectam suam Et forte posset concedi quod illa creatura esset cognitio et volitio et forsan beatitudo ut pote quae esset substantialiter cognitio et fruitio dei et cognitio sui et amor et respectu multorum aliorum sicut de facta ponit petrus aureolus de angelo respectu sui et anima respectu sui sed simul cum hoc staret quod multarum cognitionum et volitionum et iudiciorum esset receptiva quia hoc ergo non dubito contradictionem includere quod scilicet esset una aliqua anima vel sunt aliquis creatus qui cuiuslibet rei possibilis et simul omnium et singularum esset distincta cognitio haec enim repungnat omni notitiae perfectionis limitate et soli die proprium est unde ad philosophum dico quod plane negaret intelligentiam aliquam nisi deum et forte etiam deum novis se distincte omnia dixit enim quod forte melius erat quod non novisse

aliud dubium de conceptu entis videtur quod ens sit inferius ad se quia quidquid est inferius inferiori est inferius superiori sed conceptus entis est inferius ad conceptum qui est qualitas quiquid conceptus est inferius ad illum conceptum entis

Idem arguitur de hac nomine nomen quod idem sic superius ad se quia hoc nomen nomen est nomen et non omne nomen est consequentiae s igitur idem est inferius ad se

Praeterea quod hoc commune ens sic inferius ad se arguitur sic convertibile cum hoc communi ens est inferius ad hoc commune est ens igitur haec commune ens consequentia plana antecedens probatur quia sic a passio convertibilis cum ente tunc arguitur sic a erit ergo passio est et non econverso quia non omnis passio est a et ultra passio est igitur ens est et non econverso quia non omne ens est passio tunc sic quidquid est inferius inferiori est inferius superiori sed a est inferius ad illum conceptum passio qui est inferius ad conceptum ens ergo a est maius ad ens et a per po?im est convertibile cum ente ergo etc

ad primum respondetur quod hoc commune ens non est inferius ad conceptum istum qualitas uno modo accipiendo inferius quia uno modo quod aliquis conceptus sit inferius ad alium conceptum oportet quod conceptus inferior praedicetur de paucioribus personaliter supponens modo non est sic quod iste conceptus ens supponens personaliter praedicetur de paucioribus quam ille conceptus qualitas supponens personaliter alio modo potest accipi inferius pro individuo contento sub aliquo communi de cuius pro nomine demonstrante istam rem probatur illud commune et sic dico quod hoc commune ens est inferius ad se quia hoc commune ens est ens et non est omne ens et sic dicitur consequenter de hoc nomine nomen

Ad illud de a potest quaeri ab opposite an velit quod a sit nomen alicuius passionis significans passionem istam vel quod sit terminus convertibilis cum aliqua passione si primo modo tunc nulla difficultas si 2o modo tunc negatur haec consequentia a eset ergo passio est sicud negatur haec consequentia unum est ergo passio est si haec passio verum sit ista passio cum qua convertitur a quia ist terminus verum manente supponit personaliter quod non deberet si consequentia valeret

Contra probatio quod ita materia sit bona a est ergo passio est ut ly a convertitur cum passione verum quia haec consequentia est bona verum est ergo passio est quia inpossibile est consequens quod antecedens sic verum sine consequente quia si antecedens sit verum antecedens est et si antecedens sic tunc aliqua passio est quia haec passio verum quae est in antecedente igitur similiter consequentia est bona cum illo termino a arguendo sic a est ergo passio est ex quo sunt termini convertibiles

Respondetur quod illa regula non est intelligenda sicut sonat quia si sic tunc semper esset consequentia bona ubi arguitur a termino primae intentionis cum hoc vero est ad terminum 2ae intentionis cum hoc vero est sic arguendo homo est ergo species est quia antecedens ut prius non potest esse verum sine consequente

Ideo dicitur quod regula est sic intelligenda quod ad hic quod consequentia sit bona oportet quod non possit esse a parte rei sicut denotatur per antecedens quin sit sic a parte rei sicut denotatur per consequens formata consequentia

consequentia 2am istam responsionem haec consequentia est bona omnis propositio est vera igitur omnis oratio est vera quia formata ista consequentia inpossibile est quod sit a parte rei sicut denotatur per antecedens quin sit sic a parte rei sicut denotatur per consequens quia inpossibile est formata ista consequentia quod antecedens sic verum quin consequens sit verum quia arguitur per illud antecedens sic omnis propositio est vera haec propositio demonstrando consequens omnis oratio est vera est propositio igitur etc Et si hoc consequens sit verum tunc sic est a parte rei sicud per illud denotatur Ideo aliter dicitur quod ad hoc quod consequentia sit bona oportet quod non possit esse a parte rei sicut denotatur per antecedens quin sit a parte rei sicut denotatur per consequens sum formetur consequentia sum non

consequentia dictum prius haec consequentia est bona verum est ergo passio est si ly verum materialiter sumpto est consequentia bona sed iste terminus verum materialiter sumptus est iste terminus verum personaliter ergo cum isto termino verum sumpto personaliter est consequentia bona

Respondetur quod verum in antecedente non potest supponere nisi personaliter et non materialiter quia non est aliud praedicatum quod faceret eum stare materialiter sicut est in ita propositione verum est passio in ita propositione solum potest stare materialiter sed non in ista verum est

Quaestio 3 [Sorb 193 Transcription]

Utrum fruitio realiter distinguitur ab omni cognitione

quod sic quia omnis actus volitionis elicitus a voluntate praesupponit cognitionem mediate qua causetur sed omnis fruitio est volitio ergo etc

2o exprimur nos nec odire nec diligere quaedam aeque perfecte cognita sicut cognoscerentur si diligerentur ymmo perfectius quam consimilia quae diliguntur igitur dilectio non est cognitio nam sed esset quaelibet dilectio cognitio quanto perfectius diligeremus aliquid tanto perfectius illud cognosceremus

ad oppositum quia si sic deus posset destruere visionem dei seu cognitionem conservando fruitionem et ita amaretur incognitum quod est inconveniens

primus articulus est ponere argumenta pro utraque parte et primo probo quod amor non distinguitur ab omni cognitione per augustini 9 de trinitate capitulo multis 3 s et deinceps et magister allegat 3 distinctione primi quod amore quo mens amat se et alia et notitia qua novit se et alia sunt unus spiritus et una essentia ergo amore non distinguitur ab omni cognitione

Praeterea anima posset amare incognitum quod non videtur verum falsitas q probatur per augustinus 9 de trinitate capitulo 4 Et magister 3 distinctione primi mens enim inquit in principio capitulo amare se ipsam non potest nisi etiam noviter se nam quomodo amat quod nescit et in fine illius capitulo dicit mens quae non se novit non se amat Et alibi in visa possumus diligere incognita nequaquam consequentia patet quia si esset absoluta realiter distincta deus posset facere unum sine reliquo

Item tunc voluntas esset caeca quia nihil cognosceret per actum suum de obiecto

Item tunc posset aliquis esse beatus et tamen non videret deum nec cognosceret

Item inpossibile est simpliciter incognitum placere voluntati sed positio solo actu amandi quocumque alio circumscripto placet obiectum dilectum ergo etc

Item tunc econtra articulus fidei posset esse sine actu volendi consequens falsum quia nullus credit nisi voluntas secundum augustinus super iohannem omelia 97 Intrare ecclesiam potest quis nolens sed credere non nisi volens

Item tunc voluntas posset in obiectum cuiuslibet dictaminis sine notitia stante et ita ferri in incognitum

Contra quod nulla volitio sit cognitio probo quia aut actus amandi requirit aliam cognitionem praeter ipsum actum amandi ad hoc quod sic et tunc de ista stat tota difficultas principalis alterius partis aut non et tunc quicumque essent aequales in amando essent aequales in cognoscendo et ita semper maior clericus esset melior

Item tunc nullus posset agere contra conscientiam suam sicut nec contra amorem suum ex quo scientia sua non est nisi amor suus

Item tunc actus malus voluntatis esset quaedam cognitio aut igitur rectus et tunc actus virtuosus contrarius esset cognita erronea et tunc nullus esset virtuosus nisi errando quod non est sanum Si est cognitio erronea tunc poena esset ante culpam quia inpossibile quod peccaret nisi habendo poenam ignorantiae et ita tunc omne peccatum esset ex errore

Item quando dicatur aliquid faciendum et voluntas vult illud facere quaero an illud dictamen sit ille actus voluntatis aut aliqua cognitio ab illa distincta si primum tunc natura intellectualis non indigeret intelectu si sibi sufficeret voluntas si illud dictamen sit alia cognitio tunc quaero aut ista cognitio quae est amor ipse sic difformis illi dictamini et tunc simul assentieret et dissentiret idem esse faciendum aut conformis et tunc nullus posset facere contra conscientiam suam

Item voluntas potest primo velle aliquid et postea nolle illud si ergo dictamen stet cum utroque actu succesive aut nec velle cognitio conformis aut non et sum sic sine non erunt contraria sibi simul scilicet assensus et dissensus

Item si omnis dilectio sit quaedam cognitio tunc in corde experimur aliquam intellectionem ubi experimur actum dilectionis sed hac non est verum quia nullam intellectionem experimur in caritate

Item tunc non esset in potestate nostra quis actus amandi sit rectus vel quis non sit nec quae cognitio sic recta et quae non nam si formamus proportionem non est in potestate nostra utrum sit vera vel non

Item ad idem arguit alius doctor si volitio esset cognitio sequitur quod summa beatitudo esset summa miseria vel summa iniquitas summa iustitia quae sunt inconveniens consequentia probatur quia posito quod deus faciat dyabolum cognoscere quae non cognovit per solam suam supplendo per substantiam suam vicem omnium cognitionum quas habet dyabolus nullam mutationem faciendo in dyabolo quo facto adhuc dyabolus esset summe miseria sed miseria eius est quaedam nolitio vel voloitio in eius voluntate sed omnis volitio vle nolitio cum idem sic iudicium de eis est cognitio et dyabolus per positum non habet aliam cognitionem quam deum ergo miseria summa dyaboli est deus et deus est summa beatitudo ergo summa beatitudo est summa miseria et per consequens summa iustitia summa iniquitas quia summa ininquitas et perversa voluntas dyaboli est omnis talis eius voluntas est deus ut probatum est

Praeterea si cognitio posset esse volitio sequitur quod de non ammitto posset fieri amitus sine omnium mutatione noviter amantis quia ista cognitio quam habeo de aliquo potest postea fieri dilectio et tunc deus de non amico etc quod est contra augustinus 5 de trinitate capitulo 37

Dicetur sicud dicunt aliqui tenentes hanc partem quod ipsa voluntas mutatur ex hoc quod illud prius fuit cognitio tantum alicuius nunc sit volitio respectu illius et propter hoc voluntas aliter se habet

Sed illud videtur esse verbum sine ratione quia secundum istum intellectum debent conte?re aeque quod deus mutatur quod est inpossibile probatur consequentia posito quod in voluntate alicuius peccatoris sic aliquis actus qui non placet deo et quod deus det sibi caritatem acceptando actum istum tunc medium eset quod deus primo habuit istius actus cognitionem sine approbatione vel conplacentia et nunc est volitio et approbatio respectu illius ergo deus mutatur illo dato

Item non saluaretur in anima ymago trinitatis secundum duos actus et ita cum superflueret totus liber augustini de trinitate ubi incipitur declarare trinitatem increatam ex ymagine creata maxime libro 9 10 11 16

Praetrea si cognitio actualis fiat amor sequitur posito possibili quod meritum fiat demeritum nam posito quod aliquis haberet praeceptum cognoscendi aliquam illecebram tunc ista cognitio esset sibi meritum et si post vellet illecebram esset demeritum quia prior cognitio fieret volitio

Praeterea ex actuali cognitione nullo actu adiecto numquam sequitur naturaliter passio maxima incorpore hominis sicud quilibet experitur sed ex behementi amore Sequitur passio maxima in corpore igitur amor est alia res a cognitione exemplum de hominibus temperatis qui ex forti apprehensione illecebre non patiuntur in corpore sed illi qui amant et si non ita intense cogitent statim passionem corporis quandoque habent igitur etc

Item pari ratione qua cognitio potest fieri volitio potest etiam fieri nolitio et tunc volitio potest fieri nolitio et econtra quod non videtur

Item in christo idem fuisset nolitio et volitio respectu passionis quia utraque fuit cognitio et ita in christo non fuerint appetitus contrarii ymmo nec in aliquo alio quia non essent contrarii nisi essent respectu eiusdem cogniti et subiectoeodem conceptu consequens est inquit contra augustinus 8 confessionum capitulo 10

Idem etiam declarat magister libro 3o distinctione 37 ubi probat per varias auctoritates sanctorum in christo fuisse voluntates diversas quarum una voluit mori et alia noluit ad hoc etiam est exemplum evangelium non quod ego volo sed quod tu hoc etiam habetur in 3o de anima tam in textu quam in commento 43 47 quod contrarii appetitus sunt igitur etc

propter ista igitur inquit teneo hanc partem quod volitio respectu actus rei non est cognitio respectu eiusdem quaestionis fortassis volitio alicuius rei sic cognitio sui ipsius propter hoc quod ipsa est praesens intellectui

Sed istae rationes non probant contra me nisi quod nulla cognitio praecedens volitionem sic volitio quam praecessit nec haec dico non autem probant quin volitio sequens sic etiam una cognitio licet non praecedens cognitio igitur procedit ab insufficienti sicut si vellet probare quod iudicium intellectus respectu sensus non est apprehensio praevia ergo non est apprehensus

Praeterea non videtur ratiobilius quod volitio sic cognitio sui ipsius quam sui obiecti quia omnis actus talis primo est respectu sui obiecti actus talis

Et similiter sufficit illud quod datur si enim onis volitio est cognitio sui omnis volitio est cognitio et haec est cognitio probanda

ad hoc contra eum est illud argumentum de amico quia per eum si voluntas habeat istam qualitatem quae potest esse volitio nisi agat eam non vult per eam agat igitur eam post quam non egit eam ipsa tamen praeexistente et a deo in voluntate conservata si incipiat amare tunc fiet amicus sine omni mutatione quia nihil in mundo recipiet quod non praehabuit secundum istum

2us articulus est ponere hic aliquas conclusiones prima est ista quod prima notitia fruibilis sine intuitiva sine ab?va realiter differt a fruitione eiusdem econverso ista fruitio ab ista cognitione et hoc de fruitione causata particulariter ab anima effective deus autem non necessitatur ad talem ordinem in causando probatur ista conclusio nam amor quandoque causabilis a voluntate habet cognitionem pro causa particuli effectiva ergo omnis amor causabilis a nolite ad hoc quod sit ab ea causetur requirit cognitionem realiter distinctam ab amore quia nichil causat se assumptum etiam probo quia effectus naturaliter causabilis nullum absolutum praeexigit necessario nisi a quo dependet in aliquo genere causae sed omnis actus volendi quem in nobis experimur praesupponit necessario cognitionem ergo etc

Et confirmatur quia per cognitionem reducitur voluntas de potentia essentiali ad accidentalem non enim oportet obiectum esse praesens realiter cum primo amatur sicut cum primo cognoscitur distincte sed sufficit qudo actu praecognoscatur igitur cognitio quae non est amor praesupponitur primo amori et non non sicut causa effectiva

Item experientia docet quod multa apprehendimus quae nec amamus nec odimus

Item experimur quod eodem actum apprehendi stante possumus aliquando libere odire diligere et non diligere apprehensum ergo ista apprehensio non est volitas

2a conclusio non asserendo sed opinando est ita quod omnis actus appetendi et odiendi et ita frui est quaedam cognitio et quaedam apprehensio quia omnis experientia alicuius obiecti est quaedam cognitio eiusdem sed omnis actus appetitus est quaedam experientia sui obiecti id est quo anima experitur tale obiectum quia omnis actus vitalis est quaedam experientia aliter non plus video quod esset actus vitalis animae quam quod species praevia omni actui si ponatur vel habitus infusus vel color respectu sui obiecti sed omnis volitio et nolitio est actus vitalis ergo etc

Item ad hoc sunt auctoritates augustini positae in 2a ratione ad primam partem supra et si vadat de potentia activa quacumque evidenter fideli sequitur conclusio

Item non magis inconveniens est ponere omnem volitionem esse cognitionem quandam licet non omnis cognitio sit actus appetendi quam quod omnis assensus sic apprehensio quaedam licet non omnis apprehensio sit assensus vel dissensus sed illud non est inconveniens

Item 2m philosophum 3o et 6o ethicorum electio est appetitus intellectivus vel intellectus appetitivus indifferenter loquitur

Item per 2m argumentum et 4m supra ad primam partem sed tetera ibi posita non me movent

Item per argumentum principale ad oppositum

Praeterea aliqua una operatio est ultimus finis hominis et nulla non cognitio et sic dilectio ergo etc probatio minoris quia si sic cognitio quae non est dilectio deus posset illam conservare sine dilectione et tunc homo posset esse beatus quando deum non diligeret nec potest esse dilectio quae non sit cognitio quia tunc cum beatifice staret quod deus non esset cognitus

Item tunc deus posset adnihilare cognitionem stante volitione sic quod aliquis amaret incognitum quod est contra augustinus 9 de trinitate et multis aliis locis

Item 12 de trinitate capitulo 30 Inveni scriptum esse in libro Iob sancto viro loquente Ecce pietas est sapientia abstinere autem a malis scientia In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam et ad actionem scientiam pertinere pietatem quippe hic loco ponit die cultum et quis cultus est eius non amor eius quo nunc desideramus eum videre ergo a primo ad ultimum iste cultus qui est amor dei est sapientia et questione idem totaliter habetur euch capitulo primo de sapientia et pietate ergo etc

Item augustinus 15 de trinitate capitulo 64 nunquid dicturi summus voluntatem nostram quando recta est nescire quid agit porro si sic inest ei sua quaedam scientia an volitio audiendus est quispiam dicens caritatem nescire quid agat quod non agit perperam et capitulo 65 amore meus meminerit atque intelligit quid appetere di?at quid vitare

Item gregorius omelia 27 super illud Iohannes 15 quaecumque audivi a patre meo nota feci vobis dum audita servavi amata iam novi quia amor ipse notitia est haec ille

Sed hiis omnibus leviter respondetur quod auctoritates intelliguntur per concomitantiam q omnis amans intelligit

Et ad rationes quod adnihilata cognitione et conservato amore ad h o u si aliquid amaretur cognosceretur et non nisi per ipsum amorem

Respondetur quod contradictio est esse dilectionem sine cognitione a qua procedit sed res ista quae nunc est amore vel volitio poterit a deo conservari adnihilata cognitione a qua processit sed tunc ipsa non erit dilectio voluntas autem non posset conservare illam rem quae nunc est volitio absque cognitione ex quo ipsa naturaliter dependet a cognitione sed deus posset medium est et cuilibet inquiunt isti inquirenti quod illud quod nunc est volitio est actio voluntatis non erit eius actio nisi quando dependet a voluntate et ideo non sequitur dixit quod aliquis non posset velle in cognitum

Contra hanc responsionem arguo hic parum sed alias forte plus arguam contra eam in quaestione an verbum sic vi?o creare et in materia de revelationibus futurum contingentium et in hoc eodem titulo igitur arguo primo sic si ita qualitas quae nunc est volitio potest simul informare animam et non esse volitio par ratione et intellectio sibi praevia potest informare animam et non esse cognitio hoc falsum quia quaero qualiter fiet non cognitio manens idem quod quando erat cognitio et postquam qualitas ita fieret non cognitio qualiter fieret cognitio increato vel enim dabitur quod per additionem alicuius fieret iterato cognitio et per consequens per additi subtractionem desineret esse cognitio aliter nullo addito vel subtracto non per additionem alicuius quia illud additum vel foret res non cognitio pura species praevia vel simile aliud vel foret cognitio alia praevia pura ymaginatio vel sensatio exterior

Praeterea non potuerunt isti satis facere quod aliquid addatur de sensationibus et eadem quomodo est et difficultas omnino nam pari ratione istae omnes stare potuerunt insensitivis positiis et non esse sensationies sicut poneretur hic de intellectione nec potest poni quod nullo addito sic talis qualitas intellectio postquam ipsa praeexistebat non essendo in caelo non enim videtur fieri transitus talis a contradictorio in contradictorium sine novitate alicuius rei vel destructione praecedentis vel praexistentis in subiecto habentis talem contrai?cem vel in extrinseco aliquo nisi motus localis alicuius rei esset in causa vel transito temporis in casu ubi transmutio sufficit vel nisi causa aliqua causat noviter per modum efficientis vel finis aliquid quod non prius vel cessat causare quod prius causavit vel aliter causet nunc quam prius sed nullum omnium illorum erit in proposito ut videtur non prima duo quia sine additione vel subtractione alicuius exyposi argumenti contingeret ille transitus a parte rei vel transitus a veritate propositionis in falsitatem potest autem manifestari ille casus in quo dabitur in probandum quod nullus erit ibi modus localis in causa transitus autem temporis solius ibi non sufficit non plus si de non albo fiat album quia qualitatem talem esse intellectionem nullum sibi tempus determinat plus quam aliud nisi aliquid aliud concomitetur quod sic in causa et tunc illud aliud oporteret exprimere quid esset

Nec oportet ad hoc quod illa qualitas fiat intellectio postquam non f ia ui t ab aliquo in a quo alio non prius nec quod desinat fieri ab eo a quo prius ad modum quo radius praetantus in medio a sole si incipiat ibi a solo deo conservari desinit esse effectus solis sine aliqua meritorie praecedentium causarum per quam possit salvari supradictus transitus a contradictorio in contradictorium nec oportet quod sit post pro alio sine vel ad alium finem quam ante quando ista qualitas non erat cognitio seu intellectio et sic de aliis causis transitus etc

Dicetur forte quod ymmo sufficit quod deus velit quod ita qualitas praeexistens sic noviter intellectio verbi gratia si rex per totum annum faceret cudi novam pecuniam volens quod a principio se quantis anni ipsa sic praetium tunc sine novitate rei ipsa tunc inciperet esse praetium ergo a simili hic

contra per augustinus 5 de trinitate capitulo 1o dissimile quod aliquis fiat amicus et quod minimus fiat praetium primum non potest esse sine mutatione subiecti

2o sic contra illud quod dicitur Item si talis qualitas fiat noviter cognitio per hoc quod deus vult quod ipsa sit cognitio nunc et non prius sine hoc quod ipse agat nunc aliquid aliud ad extra vel agere cesset quam prius et sine omino novo ente et mutatione locali et huius pari ratione poterit dici quod quando deus voluerit ipsa substantia anime erit sibi ipsi cognitio sine omni addito aeque enim faciliter hoc salvabitur sine omni qualitate noviter facta intellectio et breviter quod si noviter aliquale sufficieret dicere ideo nunc est tale quale non ante quia deus vult quod ipsum sit nunc tale ita quod dici aequivalenter poterit quod paries sic noviter album quia deus vult et sic de similibus sine omnium novo producto quod nihil est tunc enim frustra ponerentur multae tales qualitates in anima poterit enim procuriri unam sufficere et quando deus voluerit ipsa erit cognitio et quando ispam voluerit erit visio et quando voluerit amor et quando voluerit odium et quando voluerit erti respectu unius obiecti et quando voluerit respectu alterius frustra autem ponitur fieri per plura quod aeque faciliter potest fieri per pauciora dummodo scriptura vel fides non obviet nec in conveniens

Praeterea licet ad velle dei vel regis possit contingere quod alicui ab aliquo instans debeatur aliquid sub contradictione aliqua convenient tunc sicut prius tali principio vita aeterna vel bonum aliquod temporale vel quod minimus ex tunc tantum vel enim valeat nullo tamen modo ut videtur potest poni quod aliqua natura prius nihil experiens non plus quam lapsus post experiatur aliquid noviter cognoscendo illud quod non prius nisi talis natura noviter in se mutetur et si communi omnibus aequalibus potest manere 9 caeca non videtur quod fiat noviter advertens sine omni novo in se recepto

Sic formetur ratio quandocumque aliquid secundum intrinsecam denominatior est noviter aliquale quale non prius ipsum vere in se mutatur sed sic est cum anima de non intelligente fit noviter intelligens ergo etc Sed de minimo cum noviter sic praetium de homine cum noviter sic acceptus ad aliquid aliud quod non prius ipso hoc totaliter ignorante et si ad solum dei velle sine mutatione aniame non sit anima noviter intelligens sicut nec paries noviter album ergo multo minus ad velle nostrum contra quosdam

Aliter forte dicetur quod ymmo anima noviter agit summa intellectionem ita quod agit quod ita qualitas sic intellectio postquam non fuit intellectio

contra tunc non possem intelligere ad solam actionem dei ymmo nec solus deus sine causa coagente posset in me agere visionem vel fruitionem beatificam quod non videtur dicendum maxime cum intelligere non semper requirat effici ut patet in deo nec si efficitur requirit semper effici ab eo qui intelligit ut patet per philosophum de intelligentiis intelligentibus per substantias suas multa

Nec deus posset nunc beatificare creaturam aliquam nisi et creatura beatificaret se ipsam Et secundum philosophum intelligere non est nisi pati quoddam secundum multorum concessionem et ipsa tunc anima ut videtur esset infinitae perfectionis Omne enim quod potest agere a individuum alicuius speciei et b individuum aequale secundum gradum et 2lo nobilioris speciei et sit in infinitum videtur esse infinitae perfectionis sed natura communis intellectualis est huius ut videtur per hanc viam quia deus potest in infinitum semper omni intentione data duplo nobiliorem ea creare in intellectu et per consequens per talem intelligentiam et non nisi agat eam

Item secundum quosdam sic opinantes deus potest sic intelligi et sic iungi animae ut ipse sit aniame intellectio ergo si animam intelligere aliquid est agere intentionem suam anima posset agere deum vel verbum

Praeterea qualitas ita est intellectio quia potentiae repraesentat obiectum quoddam sed non videtur quod anima posset tali qualitati praeexistenti noviter tribuere quod ipsa repraesentet obiectum tale quia hoc non esset nisi agendo sed deus communem actionem supplere potest etc Similiter miris est quod anima posset hoc facere et tamen Quod deus solus non posset sibi hoc tribuere scilicet quod ipsi animae nihil agenti repraesentaret obiectum

Praeterea multi sustinentium illam viam ponunt quod naturaliter intellectio vel volitio potest potentiam informare quando ipsa non est volitio vel intellectio sed qualiter causa naturalis potest cessare ab agendo effectum suum praesentem et in creato eum efficere et sic vicissim alterando effectum uniformiter se habente et permanente

Item ad principale Si volitio desinit esse volitio manens tamen illud quod prius si adnihilaretur cognitio praevia tunc ipsa prius erat volitio per ipsam cognitionem quaero ly per cuius causae circumstantiam notat et non est dare nisi efficientiae et talem potest deus semper supplere ergo sine cognitione potest ista qualitas esse volitio

Praeterea augustinus 5 de trinitate capitulo 19 et 37 Quomodo inquit obtinebimus nihil secundum accidens dici deum et ipsius negatur nihil accidit quo intelligitur ut ea sint accidentia relativa quae cum aliqua mutatione rerum de quilibet dicuntur accidunt sicut amicus saltem neque enim esse incipit nisi cum amare inceperit sic ergo mutatio voluntatis ut amicus dicatur Nummus autem cum dicitur praetium relative dicitur nec tamen mutatus est cum esse cepit praetium et si minimus etc quanto facilius de ita in commutabili etc hoc etiam ponit magister libro primo distinctione 30

Praeterea volitio causatur partialiter a cognitione sed ipsa non causat nisi ex hoc quod est talis natura igitur posset diligi incognitum cum cognitio possit remanere talis natura et non esse cognitio

Praeterea anima ex hoc quod cognoscit potest aliquid quod non alias sicut diligere sed non fit potens noviter respecut volitionis nisi per aliud noviter in ea factum per argumentum amb?o quod ponitur distinctione 9 primi capitulo 5 si enim inquit ante deus postes pater generationis accessione mutatus est ergo ipsum noviter intelligere est noviter aliquid recipiere

Praeterea sicut beatitudo nihil esset quia nulla qualitas sed istam esse fruitionem sed hoc nihil est

Sed contra hanc veritatem quod cognitio non potest esse non cognitio ipsa manente multa sunt argumenta alias solvenda loco suo Et responsio ad propositum quod si adnihilaretur cognitio praevia volitioni ad hoc ipsa esset experientia quaedam vel advertentia obiecti quod diligitur ut probaui Teneo ergo quod omnis volitio est cognitio quaedam non tamen hoc pono sicut aliqui ponunt quod scilicet idem actus numero qui primo est cognitio et non volitio postea simul quandoque est volitio et cognitio quod falsum eset Et aeque faciliter et rationabiliter omnia salvarentur ponendo quod anima esset cognitio vel volitio ad praesentiam obiecti talis et talis et iterum eadem cognitio posset esse successive amor et odium respectu eiusdem quod videtur absurdum

Et praeterea aequaliter poneretur quod idem numero posset esse assensus et dissensus scientia fides et opinio

Sed dices ista quae infertur non sunt inconvenientia scilicet quod amore posset fieri odium etc quia scientia potest esse error et tantum inconveniens scilicet quod amor posset fieri odium etc quia scientia potest esse error et tantum inconveniens est hic sicut praecedens scilicet quod assensus fiat dissensus et cetera talia probo assumpti quia stante ista scientia quod ego scio quod ecclesia beatae virginis stat potest ecclesia prosterni ita qualitate stante in anima scilicet isto iudicio quod iudicio quod ecclesia beatae virginis stat nunc illud iudicium quod prius fuit scientia postea erit error

Respondetur quod serus est de assensu et dissensu et de scientia et errore quod actus iudicandi non denominatur assensus vel dissensus propter ad extrinsecum sed scientia ad hoc quod sic scientia dependent ab extrinseco quia veritas propositionis dependet ab extrinseco quia variatur ad variationem rerum sicut propositio significat et prius fuit ideo propositio quae prius fuit vera sed fuisset formata nunc foret falsa si formaretur Et potest dici sic quod meritum potest fieri demeritum quia si deus praecipiat mihi contingere aliquem actum usque ad a et non ulterius si vero contingerem post a ille actus qui fuit meritum ante erit peccatum post a quia actus dicitur meritorius vel demeritorius ab extrinseco propter acceptionem divinam vel reprobationem aliter ergo concedo conclusionem valet quod actus volendi ita sit volitio quod ipsa posita in anima contradictio eset quin anima velit sicut contradictio est quod albedo informet quin sit album illud quod informat ita quod nullo modo potest prius non esse volitio informans animam est postea esse volitio sed illud quod est volitio vel nolitio vel cognitio absolute est tale secus est de errore et notitia vera quia veritas et falsitas de nullo dicuntur ad se sed nullo modo idem informans potest esse primo assensus est postea dissensus et ideo sicut omnis assensus vel dissensus est apprehensio et non econverso nec esse potest ita ex alia parte communis volitio vel nolitio est quaedam apprehensio et hoc inter posita constantia subiecti sed non est econverso

Sed tunc est dubium cuius cognitio debeat poni dilectio utrum assertiva tamen vel apprehensiva utrum complexa vel incomplexa

Praeterea conclusio quod aliqua volitio creata est cognitio apprehensiva et non assentiva haec conclusio probatur sic quia nulla volitio vel nolitio est assensus vel dissensus nisi qua ad haec quod naturaliter causetur necessario praesupponit assensum vel dissensum sed non omnis volitio est huius igitur etc minorem probo quia ad hoc delectibile potest diligi si apprehendatur tantum notitia simplici incomplexa et aliquid potest diligi quando apprehenditur complexe absque omni assensu vel dissensu igitur aliqua volitio est apprehensio tantum

Et ultra cum quaeritur utrum volitio sic cognitio complexa vel incomplexa dicitur quod est notitia apprehensiva illius vel illorum sine cuius vel quorum apprehensione praevia non posset volitio vel nolitio per naturam causari nec viciose nec virtuose nec indifferenter Et ideo dico quod aliqua volitio est apprehensio incomplexa tam inessendo quam in significando puta illa qua diligo quodcumque ens in se et absolute et etiam qua diligo aliquid relative propter aliud dummodo notitiae exttremorum incomplexe sufficiant cum ipsa anima ad causandum talem volitionem alia est complexa obiective et in repraesentando seu naturaliter significando quantumcumque in se sit incomplexa sicut est illa volitio et consimiles opto te fore episcopum alia ergo est complexa aequivalenter et significative alia autem incomplexa

Sed tunc remanet adhuc dubium utrum aliqua volitio sic dissensus vel assensus dico quod sic ista enim laetitia qua quis gaudet quod inimicus mortus est quae non posset per naturam aliter causari est assensus quia inimicus mortuus est et similiter de similibus nam qua ratione ideo volitio est apprehensio illius vel illorum sine cuius vel quorum apprhensione praevia naturaliter causari non posset eadem rationed est assensus vel dissensus quod ita est vel non est de quo non posset gaudere nec gauderet per naturam nisi prae assensum quod sic esset vel non esset sed primum praedcitum est ergo etc

contra iam dicta fuerunt prius multa argumenta Et probatur minor quia qua ratione omnis volitio vel nolitio est experientia quaedam sive praeceptio noliti vel voliti ut par?cum eset eadem ratione illa volitio vel nolitio qua formaliter gaudio vel cristor quod ita est apprehensio vel cognitio quod ita est etc 3o principaliter restat respondere ad argumenta quae sunt superious posita contraria dicta et per ad argumenta secundae partis quia sunt directius contra me dictum est enim quod omnis amor est cognitio et quod omnis volitio est cognitio et quod aliqua est apprehensa et aliqua assertiva Quod autem nulla volitio sic cognitio prius fuit argumentum per argumenta circa principium quaestionis

Et ideo ad primum responsio quod actus amandi naturaliter causatus qui est volitio requirit cognitionem praeviam quae non sic amor Et cum dicis quod tunc stat tota difficultas dicendum quod difficultates non sunt fugiendae sed explicandae et dissolvendae miseria enim est fugam praeparare propter alicuius argumenti difficultatem concedere absurdum aut negare verum evidens verum Et ideo forte illi difficultati respondebitur alias

Ad 2m dico quod argumentum supponit unum falsum supponit enim quod non esset ibi aliqua alia cognitio sive scientia quaecumque quam ipse amore quod falsum est quia illud amorem praecedit aliqua cognitio metaphysicae qua causatur pura aliquod iudicium rectum cui potest contraire

ad 3m concedo quod actus malus est quaedam cognitio et cum quaeris an recta vel erronea quaero an loquaris de rectitudine morali et tunc ad propositum ille actus in aliis non est moraliter rectus Si aut loquaris de rectitudine veridica tunc utrumque potest dari quod aliquando actus malus quo gaudeo quod inimicus adversatur vel tribulatur aliquando est assensus verus puta quando tribulatur sicut iudicatur ipsum tribulari aliquando autem actus malus est assensus falsus putat si iudicem quod tribulatur et falsum iudicem et propter tale iudicium ego gaudeo tale gaudium est assensus falsus

Et cum dicis tunc actus virtuosus erit cognitio erronea concedo uniformiter rebus se habentibus unde qui cristaretur quod inimicus suus tribulatur et si inimicus suus non tribularetur crederet tamen quod tribularetur virtuose cristaretur et tamen talis actus tristandi esset assensus erroneus et falsus

Quae autem sequuntur in argumento nullum habent colorem nisi ponendo quod omnis volitio esset assensus et dissensus cuius oppositum dictum est

Ad 4m dico quod iste actus voluntatis non est dictamen sed sequens ad illud et cum quaeris aut erit conformis aut difformis dico quod potest esse conformis et difformis vel nec conformis nec difformis execumplum huius tertii est quia potest esse quod volitio sequens tale iudicium sic apprehensio incomplexa sicut si iudicetur de aliquo bono quod non est appetendum possum posito tali iudicio appetere illud et tunc talis appetitus est sicut apprehensio illius boni et tunc ista volitio nec est conformis nec difformis cognitio quia iudicium praecedens non est sicut cognitio apprehensio sed volitio sequens similiter posito quod volitio sequens tale iudicium esset assensus vel dissensus stat simul quod volitio sit assensus et dictamen praevium sit dissensus quia posito quod iudicio quod non est guadendum quod inimicus mortus est stante illo iudicio posset gaudere quod inimicus mortus est tunc illud gaudium est assensus et iudicium dissensus sed illud dictamen et volitio sequens non habent idem pro obiecto quia gaudium habet solum pro obiecto quod inimicus mortuus est sed dictamen praevium habet pro obiecto quod non est gaudendum quia inimicus mortuus est et ita actus iudicandi et volitio sequens non sunt conforma nec difforma sed disparata verumptamen ubi iudicio quod innimicus mortuus est et volitio sequens sive ipsa sit tristitia sive gaudium praecise ex tali iudicio habita vel habitum est conformis notitia illi iudicio

Si aut volitio sequens et iudicium praecedens habeant idem obiectum primo tunc si iudicium praecedens sit assensus et volitio sequens erit assensus et sibi conformis ut si iudicem quod inimicus mortuus in est et gaudeam de hoc tunc illud gaudium est conformis cognitio et assensus sicut iudicium praecedens sed in illo casu quando iudicium praecedens et volitio sequens non habent idem obiectum tunc non oportet quod si iudicium et volitio sequens sic assensus quod nolitio opposita illi volitioni sic dissensus ymmo potest esse assensus uniformiter quia ponatur quod eo iudicem inimicus mortuus est et gaudeam consequenter de illo tunc illud gaudium esset assensus sicut iudicium praecedens sed etiam si tristaret de hoc non gauderem illa tristitia esset assensus sicut gaudium sequens fuisset assensus

Et ad 5 patet ex dictis quod si unum dictamen scilicet primo cum volitione et postea cum nolitione utrique illorum actuum scilicet tam nolle quam velle conformis notitia illi iudicio

Ad 6 non oportet quod experiretur ibi aliqua intellectio dicta ab omni actu volendi et nolendi illa tamen intellectio quae est volitio bene potest ibi experiri

Ad 7 aut loquaris de rectitudine veridica aut morali seu virtuosa si de rectitudine morali consequentia non valet ut patet de se licet alterum verum sit quia eo ipso quod est actus malus non est rectus moraliter et praeterea consequens non est inconveniens licet enim velle fornicari sit in potestate hominis quo ad actus causationi non tamen est in potestate hominis quin si causet illum actus ille sit viciosus sicud ex alia parte in exemplo tuo licet in potestate hominis sit formare propositionem non tamen est in potestate eius utrum sic vera vel falsa si formetur si aut loquaris de rectitudine veridica cui opponitur error illa respicit assensum vel dissensum et nulla volitio aut nolitio est assensus vel dissensus quin ipsa po?ta et rebus significat per eam sit recta vel non recta secundum exigentiam rei significatae velimus nolimus rectitudine veridica tunc dicendum sicud prius dictum est in 3o argumento

Sed dubium est hic potest ne argumenta volitio esse via vel falsa videtur quod non quia nulla propositio est volitio verum autem et falsum est passio propositionis

Contra omnis complexa apprehensio est vera vel falsa quia aut sic est ut apprehenditur et tunc est vera aut non sit et tunc est falsa Sed per prius dicta aliqua volitio est apprehensio complexa scilicet quia gaudeo quod inimicus mortuus est dicendum quod potest concludi quod aliqua volitio est apprehensios vera puta illa qua gaudeo quod sive christianus vel super minor aliqua autem non quae est apprehensio complexa puta ista qua opto esse beatus quia secundum aristotelem primo peryermenias sola oratio enuntiativa et non p optatam neque depraetativa eset vera vel falsa

Ad argumentum primum huius dubii dicendum quod non solum propositio est signum verum vel falsum sed propositio est oratio verum vel falsum significans unde nec assensus nec dissensus nec talis volitio quam dixi apprehensionem veram vel falsam est propositio formaliter sed aequivalenter

argumentum etiam ad aliam partem assumit falsum non enim omnis complexio est vera vel falsa secundum philosophum sed enuntiativa

Ad argumenta alterius doctoris qua probant quod cognitio non est volitio ad primum capit sine probatione duo falsa unum quod deitas potest animae esse vitae cuiuslibet cognitionis et aliud cuius oppositum datur nec inprobatur capit etc unum verum probo scilicet quod omnis volitio est cognitio quaedam et tunc vellet quod nihil esset sibi cognitio nisi deus et tamen quod deus non esset sibi volitio qua esset miser Ego autem nego deum posse esse c?re cognitionem vel volitionem et maxime omnem suam cognitionem si est misera quia non erit ibi cognitio nisi qualis deus est sibi

ad 2m non est contra me quia non pono quod praecedens cognitio fiat post dilectio postquam non fuit dilectio et tamen fuerit

ad 3m bene salvatur ymago propter distinctionem primae cognitionis a dilectione quam principiat

per idem ad 4m cum illud quod ulterius habet pro inconveniente in multis est possibile si aliquis actus praecipiatur pro uno tempore et prohibeatur pro re?o et tamen conci?etur pro turoque

5m similiter non est contra me licet sumatur dubia quaedam mihi quod non sit contra me patet quia non probat quin amor ille medius sit cognitio quaedam et praeterea daretur sibi leviter ab hiis qui tenent alio modo quod praecedens cognitio potest noviter fieri volitio quia ipsa cognitio non est nata causare passionem donec ipsa fiat amor sicut ipse diceret quod qualitas quae potest esse cognitio et non est quia est a solo deo sit ita non potest causare volitionem donec ipsa sit cognitio et ex tunc primo post potest a Simili haec dicerent illi

ad 6 et 7m sicut ad 2m quia ita scilicet cognitio praecedens numquam erit volitio

Ad principale patet