Quaestio 1

Circa illum librum 3m quia alias londenensi toto anno pertrac tavi quaestiones 13 primarum distinctionum ideo nunc incipio a distinctione 14 in qua magister tractat de scientia animae christi et eius posita Et de eius scientia quaero primo et eadem forma qua quaerit magister utrum anima chrisit habuerit et habeat sapientiam aequalem deo

et videtur quod sic quia anima christi habet sapientiam tantam vel maiorem quantam deus et non maiorem constat igitur aequalem maior probabilis est quia anima christi ut videtur est sapiens duplici sapientia creata scilicet et increata et istae duae iusi iunctae sunt tanta vel maior sapientia per aequivalentiam saltem sicut est sapientia dei igitur etc

¶ assumptum de duplici sapientia anima christi videtur patere per auctoritates sanctorum quas ponit magister distinctione 13 3ii equibus in capitulo 4 infert magister ci evidenter traditur duos esse principales sensus sive genitam sapientiam nam iuxta naturas duas duas habet sapientias unam non creatam sed genitam sine tempore alteram non genitam sed creatam et per gratiam collatam ei haec ibi et per utramque istarum fuit anima christi sapiens ut videtur quia ideo per creatam quia illa fuit unita illi animae igitur et per increatam quia et illa fuit unita non minus perfecte illi anime vel ista sibi

¶ praeterea distinctione 14 capitulo 2 dicit sic magister dicimus animam christi in verbo dei cui unita est quod vere et perfecte intelligi omnia scire quae scit deus et probat hoc magister primo quia anima illa prae omnibus spiritum dei habuit cui spiritus non est datus ad mensuram ut inquit ioannis evvangelista dona igitur spiritus sancti sine mensura habuit igitur et sapientiam omnia igitur scivit anima illa si enim quaedam scivit et quaedam non non sine mensura scientiam habuit sed sine mensura scientiam habuit scivit igitur omnia haec ille

¶ 2o probat hoc magister auctoritate fulgentii qui in quodam sermone secundum magistrum multa inducit quibus asserit animam illam rerum omnem scientiam habere utens auctoritate apostoli dicentis in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi igitur quod etiam ratione inquit magister probari potest sic nihil scit aliquis quod eius anima ignoret sed christus secundum omnem concessionem omnia scit igitur anima eius omnia scit haec ille

¶ Ex his argui potest intentum quod si anima christi omnia scit et hoc quodlibet distincte quod poterit per eandem rationem probari vel argui et habet scientiam sine mensura et per nullam gratiam creatam novit anima ista distincte omnia quae et deus quia deus distincte novit infinita infinita autem distincte quodlibet cognosci non possunt nisi per scientiam infinitam nulla autem scientia creata est infinita scientia igitur anima illa novit distincte omnia per scientiam increatam et hoc est intentum et hoc confirmari potest per hoc quod nulla scientia immensa est nisi scientia in creata sed illa anima habuit scientiam immensam quia sine mensura ut dicit magister scientiam habuit igitur scientiam increatam igitur ipse vel verbum ipsum in quo novit omnia est illi animae scientia et notitia realiter omnem igitur scientia illius animae tanta est et erat scientia seu notitia sicut dei

¶ ad oppositum argui potest per argumenta posita pro opinioni contraria praesenti distinctione 3ii libri capitulo primo primum est quia in nullo creatura aequatur creatori cum igitur anima illa creata sit in nullo aequatur creatori igitur nec in sapientia non igitur habet aequalem cum deo sapientiam nec scit omnia quae deus haec ibi

¶ 2m est illud si anima ista aequalem habet cum deo sapientiam non igitur deus in omni bono maiorem habet sufficientiam quam eius creatura haec ibi sed consequens videtur inconveniens

¶ 3o arguitur hoc ibi per illud cassiodori exponentis illud psalmum mirabilis facta est scientia tua ex me et non potero ad eam veritas inquit humanae conditionis ostenditur quia homo assumptus divinae substantiae non potest aequari in scientia vel in alio

¶ Item 4o arguitur hoc ibi per illud apostoli nemo novit quae dei sunt nisi qui sunt spiritus dei qui solus scrutatur omnia et profunda dei haec ibi etiam si solus spiritus dei scrutabitur omnia nullus igitur spiritus creatus habet aequalem sapientiam vel notitiam cum deo

¶ In ista quaestione possent esse duo articuli ad tytulum ipsum unus de sapientia creata quem in hac quaestione dimitto quia satis est certum theologis quod anima christi non habet scientiam creatam aequalem sapientiae divinae et propter hoc etiam tenet magister capitulo 2 distinctione 14 quod et si omnia sciat anima illa quae et deus per sapientiam gratis datam non est tamen eius sapientia aequalis sapientiae divinae quia ista multo est dignior digniusque et perfectius omnia caput quam illius animae sapientia haec iste Ex quibus infert igitur et in scientia maiorem habet sufficientiam deus quam anima illa

¶ alius potest esse articulus ad tytulum quaestionis de spaientia increata et ibi pono duas conclusiones 3o obiciam contra eadem 2am et respondebo

¶ conclusio igitur prima sic haec quod et si anima illa esset sapiens sapientia increata non tamen haberet propter hoc aequalem sapientiam cum deo quia aequalitas requirit distinctionem ut sic aequalitas tunc autem non haberet scientiam distinctam a deo propter hoc sed eandem quam deus

¶ 2a conclusio est quod anima illa non est sapiens sapientia increata nec noscens per notitiam increatam ita quod deus ipse sit illi animae cognitio primo quia pari ratione beatitudo formalis illius animae esset aequalis vel eadem ipsi divinae beatitudini et per consequens ista anima aeque beata esset sicut deus et aeque felix et aeque potens quia posset velle eadem volitione omnipotente immo de facto vellet quidquid vult deus et cognosceret quae cognoscit ex quo sibi communicaretur frui et velle volitione eadem formaliter qua deus et ista posset se ipsam in esse conservare active immo totum mundum producere et velle seipsam in fine diei non esse nam hoc potest deus velle istam animam dampnari et posset simul distincte videre omnia distincte quae deus videt et aeque perfecte et aeque clare quia eadem visione animae et tunc in cognoscendo et volendo et possendo aequaretur ista deo quod est absurdum et contra sanctos et contra magistrum plane libro 3o distinctione 14 et tunc etiam anima in posset creare quod non conceditur pure creaturae et tamen ista anima pura creatura est

¶ dices forte uno modo concedo sicut dicit grascon quod anima illa est infinite beata sicut et deus et ulterius etiam dicit grascon quod uniri ypostatice verbo est videre et frui visione et fruitione increata et ideo forte concederentur quasi omnia illata haec cum continguntur est ita beata etc deus autem necessario et naturaliter eest ista beatitudine infinita infinite beatus

¶ Contra sicut alias arguitur contra ista corpus christi inter duo non fuisset unicum ypostatice filio dei

¶ Item anima christi aequaliter uniretur tribus personis quia fruitio vel visio increata est aequaliter 3s personae et trium etiam personarum tum etiam quia non videtur convenienter dictum quod equa bene aequalitate intensionis licet non naturalitatis vel necessitatis sic creaturae alicui sicut deo hic autem concedit quod aequae bene intensive est illi animae sicut deo scilicet quia infinite est sibi bene licet contingenter et non ex natura sua igitur

¶ alio modo forte dicetur ad argumentum quod ista non sequuntur cum quia per illam notitiam perfectius intendit deus quam anima illa et per illam dilectionem diligit nec etiam oportet quod videat omnia quae deus distincte sed ista quae deus voluerit ipsam videre et modo unum modo aliud sicut placebit deo

¶ Contra primum ex quo notitia utriusque est penitus eadem et eiusdem quantitatis non videtur rationabile quin aeque perfecte intelligant et aequae perfecte velint eadem ratione aeque enim perfecte calefacit calor et calidum per aequalem calorem et aeque perfecte alba est nix et cignus propter aequalem albedinem in uno sicut in alio licet ipsa alba sint in aequalia et si eandem numero intentionem poneret deus in angelo inperfectiori et perfectiori per illam aequae perfecte formaliter intelligerent

¶ Contra 2am partem cavillationis dictae arguo sic si stante eadem visione in creata nulla facta novitate aut mutatione locali vel secundum formam de non intelligente haec fit anima intelligens haec quaero quomodo salvatur ille transitus de contradictorio ad contradictorium non propter solam transmissionem terminis quia tempus posset transire et tamen non oporteret in aliquo transitum fieri nec propter transitum terminis et prae ordinationem divinam simul iunctas quia aequae dice de aliquo quod prius non albedinem fiat albedinem ex hoc solo nec propter novitatem alicuius rei vel destructionem quia pono quod nichil producatur vel corrumpatur nec motus localis est aliquis in causa nec 5o quia aliud quod prius producebatur ab aliquo et dependebat nunc dependet ab alio sicut de radio qui multotiens in die posset dependere nunc a solo deo nunc a deo et a sole propter hoc quod deus potest effective et immediate causare se solo quod cum creatura

¶ alia via non percepi per quam possit assignari transitus huius praeter unam de causa finali alia quam prius quae via in proposito non haberet locum et tamen aliquam viam claram et rationalem oporteret invenire quia secundum philosophum eo quod res est vel non est oratio est vera vel falsa alias solum voluntarie proterviretur et diceretur aeque finaliter omnia absurda mundi quo ad tales ubi causa rationalis non daretur constat autem quod nulla via istarum scilicet potest in proposito assignari quia ista dilectio vel cognitio est in creata per datum et unio ypostatica manet uniformiter et omnia sic ista igitur etc

¶ dices forte quod sicut sufficit quod deus velit nunc radium a se dependere et non a sole ad novam verificationem huius iste radius non est a sole sine alia novitate re etiam sufficit quod velit hoc distincte intellecti et nunc illud ad novam verificationem harum propositionum sed secundum illam cavillationem protervam ita dicam quod de non albo potest fieri labum per hoc quod deus de novo volet hic sine omni re nova et de homine asinus et sic de infinitis quod tamen falsum est quia licet deus possit supplere vices causarum aliarum efficientium et conservantium non tamen formalium nec materialium quidquid sic de finalibus quibusdam et idem est iudicium de verificatione denominationum formalium et materialium et omni extrinsecarum praeter quam de fine et efficiente haec autem est formalis denominatio et non causalitatis effective nec finalis anima intelligit hic igitur

¶ praeterea inter omnes verificationes novas videtur ad relativa minor sufficere variatio sed omnis denominatio relativa de novo vera requirit necessario quantumcumque velit eam deus esse veram aliquam novitatem fieri vel praecedentem destrui ubi non est hic per motum localem nec per transitum solum terminis praeter illam denominationem quae est ad causam effectivam vel finalem sicut nunc potest deus velle a esse propter b nunc forte propter c non propter b forte sine novitate aliqua praeter transitum temporis ibi sine plurali non sufficeret et neutra denominatio est in proposito igitur minor patet quia deus non potest per velle suum facere quod haec sit de novo simile vel pater et sic de aliis sine novitate in relato vel termino vel aliquo alio

¶ praeterea secundum omnes sanctos et philosophos ac etiam doctores deus ipse met non potest de novo aliquid velle ita quod incipiat illud velle postquam non voluit nisi propter mutationem novam vel aliam varietatem a parte rei quia nesciverunt evadere quin deus aliter mutaretur ideo vel non attendens quod posset voluntate antiqua et aeterna velle aliquid nunc primo esse posuit quod nichil de novo se solo sine materia saltem noviter aliter quam prius disposita producere potuit igitur cum in proposito non videatur minus argui posse mutatio quam ibi sequitur quod hoc sit inpossibile quod anima christi de non intelligente a fiat intelligens a vel de non volente volens sine alia novitate

¶ praeterea eadem ratione videtur dicendum quod possunt statne unione ypostatica ista anima modo velle deum et modo non velle illa volitione increata et eodem modo de cognoscere quod ista cognitio vel volitio increata non plus potest esse de novo cognitio alterius vel volitio postquam non fuit volitio vel cognitio eius quam suimet sine aliqua novitate unde dicere hoc plus esse ex una parte quam ex alia videretur voluntarium solum sine ratione Si vero hoc detur tunc hoc quod non necessario ex vi unionis ypostatice fruitur anima christi furitione increata et si non necessario igitur nullo modo ex vi unionis propter argumentum praefactum de transitu a contradictorio in contradictorium et si hoc detur tunc non sunt inpossibilia multa ad quae intuntur deducere contrarium opinantes sicut ad inconvenientia quae tangentur vel eorum alia in 2o articulo

¶ praetera scotus et omnes 9 doctores et in hoc bene solebant dice quod via commentatoris de intellectu possibili quod esset quo intelligemus tamquam posita et non uniretur nobis tamquam forma includebat contradictionem sicut etiam ipsemet commentator in alio puncto concedit ut tangetur post pro eo quod principium operandi sed multo fortius oportet quod ipsamet operatio sic ipsum operans vel forma operantis vel aequaliter sicut et principium operationis intellectio autem divina aut volitio nullius animae potest esse forma igitur etc

¶ Praeterea quaero si haec detur de anima christi unita verbo ypostatice an convenire possit animae non sic unite vel non si dicatur quod sit sicut dicunt multi de hanc opinionem hoc inprobatum videtur per decretalem extra de haereticis capitulo ad nostrum libro 7o damp?tem opinionem quae ponit non requiri aliquod lumen gloriae medium inter animam beatificandam et deum sed animam et deum ad hoc sufficere aliud aut lumen gloriae non videtur necessariam ponere nisi visionem sicut alias declaravi distinctione prima 2i quaestione 8

¶ Praeterea tunc videretur quod intellectio si esset praesens intellectui non inpedito absque etiam omni informatione posset esse forma qua intelligeret quare enim non ex quo enim informatio non requiritur secundum hanc opinionem si non potest hoc convenire aliis animabus tunc in infinitum melius esset illi animae quam alicui alteri et tunc etiam incurruntur omnia inconvenientia circa inevi?tam futurorum contingentium respectu aliorum bonorum propter quae vitanda sic ponitur a multis de anima christi et de quolibet etiam beato

¶ praeterea saltem inciditur in decretalem 7i de ista anima quia de nulla facit exceptionem

¶ Praeterea verisimile esset quod bonitas divina non subtraheret tantum bonum scilicet cognitionem et fruitionem infinitam ab omni alia natura intellectuali si haec sibi posset formaliter convenire ex quo sibi facilissime posset conferri

¶ Item 5o principaliter ad quid tunc poneretur in christo fruitio creata vel sapientia creata secundum magistrum

Item 6o tunc verum non esset quod tradit magister distinctio 18 3ii de merito christi multiplici respectu eiusdem praemii immo merita omnia mundi possibilia non attingerent ut deberetur tantum praemium

¶ Item quare tunc non frueretur deus fruitione creata animae christi si ponatur ex quo unio sine informatione sufficit si autem non ponatur creata fruitio anima christi in grata erit quia nulla gratia tollit naturam sed perficit quare igitur non faciet quod in se est eligendo fruitionem seu amorem die etiam confirmatur hoc quia multum repungnare videntur illi infinite fruitioni increatae qua fruitur deo anima christi omnis passio penalis et timor et timor et dolor quam naturalis fruitio qualis convenit animalibus aliis

¶ Praeterea ista via est extranea et dissona dictis sanctorum et determinationi ecclesiae libro 7o quod non debent acceptari sine ratio alia insolubili pro ea quae necessitaret ad glosandum decretalem et sanctos sed nulla talis videtur occurrere ut petebit solvendo rationes sic ponentium igitur etc

¶ Sed contra hanc conclusionem praeter argumenta quae solvi quaestione 2a prologi et quaestione 8 primae distinctione 2i libri arguunt aliqui quod contradictionem includant creaturam rationabilem uniri verbo ypostatice et non frui fruitione quae deus est et similiter de visione quia contradictio est quod uniatur sibi ypostatice quin beatitudo quae deus est sic sua et animae suae hoc libro 3o distinctione 1 quaestione 4 fecit chaton

¶ Item ex distinctione 12a 3 colligi potest aliud argumentum quia contradictio est quod anima christi dum unitur verbo ypostatice peccet sed hoc per istud vitatur clare et non per alias vias igitur minor patet quo ad primam partem quia contradictio est quod aliquis fruatur fruitione quae deus est quin velit volitione ordinatissima qua deus vult sed cum hoc non staret quod per naturam suam eliceret actum volitionis deordinate repugnantia enim est quod anima illa simul velet a et non velit a tanta autem est ista unio quod eo ipso quod natura nata frui sic unitur fruitur fruitione infinita hoc autem necessitat non voluntas velit aliud per naturam suam quam per illam fruitionem infinitam igitur

¶ Item inter omnes creaturas rationales possibiles anima christi est summe beata ita quod secundum sanctos ista beatitudo animae christi est tanta quanta maior nequid dari sed hoc non potest salvari per beatitudinem quamcumque creatam formaliter inhaerentem animae quia saltem deus posset facere creaturam nobiliorem et sibi dare beatitudinem creatam maiorem quam habebat christus

Item si beatitudo creata esset praesens animae sicut modo est sine informatione quare non posset satiari sicut modo dummmodo aliquo modo non dependeret ad animam nunc autem licet beatitudo creata non dependeat ad animam cum anima sibi unita ypostatice dependet ad ipsam igitur quare non fruetur fruitione illa increata et non magis satiabitur per illam quam per creatam quantumque

¶ Item quaestione 1 distinctione 13 arguit iste sic eo enim ipso quod anima christi ypostatice unitur verbo non minus beatitudo divina erit beatitudo animae christi quam suppositum divinum suppositum illius naturae et per consequens ista beatitudo est qua anima christi est vere beata

¶ Item eo ipso omnis volitio quae deus est est dispositio qua anima ista bene ymmo optime se habet

¶ Item sancti videntur dicere quod anima christi videt omnia quae videt verbum sed non est hoc verum loquendo de visione creata immo de increata solum id est de visione verbi id est quae est ipsum verbum

¶ alii arguunt non solum de illa anima sed de aliis animabus hoc tenentes quia anima christi potest evidenter scire futura contingentia et de facto multa novit sed non formaliter per notitiam creatam igitur per notitiam increatam minor probatur quia aliter quilibet nostrum posset millesies ante finem diei decipere christum secundum animam et facere quod deus erroneae iudicaverit consequentia patet sic enim ista quod christus assentiat quod isti non peccabunt hodie nobis demonstratis istud possumus falsificare et deus non potest facere de notitia creata per quam assensit anima quin per illam assenserit igitur probatio iam assumptae minoris quia anima christi quando assensit istos homines numquam peccaturos mortaliter ex hoc recte specialiter poterat gaudere et deum laudare ponatur inesse sed postquam de facto gauisus est et deum laudavit non potest fieri quin fuerit hoc gaudio gavisus et quin deum laudaverit igitur nec quin sic assenserit quia per solum propter hoc praecise gaudebat hoc gaudeo et laudabat quia sic assensit igitur

¶ Et confirmatur quia iste assensus fuit causa partialis istius gaudii sed quod semel aliquid causavit numquam ex tunc potest illud non causasse alioquin deus posset modo numquam creasse mundum et iste pater numquam genuisse hunc quod cras centies cavebo peccatum mortale et tamen constat quod et si reveletur hoc ego potero non cavere ne sic peccem quia in potestate mea cum communi adiutorio dei est cavere et in potestate mea est non cavere igitur in potestate mea est non facere vel quod ipsa christi anima non iudicaverit et hoc si iudicio creato tantum iudicat vel quod iudicium quo sic iudicat sit falsum et cum hoc absurda videantur patet quid sequitur scilicet quod ipsa iudicat de futuris iudicio increato

¶ Praeterea illud praho?tum igitur videtur quod non includat contradictionem igitur nec est negandum a potentia dei assumptum probatur supra in argumento 10 per commentatorem 3o de anima commento 36 ubi dicitur sic cum habuimus intellectum adeptem intelligemus per substantiam intellectus agentis sed ibi vocat intellectum agentem deum ut patet ex commentis 5 18 19 20 25 et multis aliis igitur etc

¶ Item 16 potest sic arguit sicut fecit anno praeterito quidam bacalarius in hiis mediis fundans se quae hic sequuntur essetntia divina sufficissime repraesentat omnia cognoscibilia et ipsa est ita intima vel esse potest et ista praesens intellectui creato sicut alia similitudo alia igitur ipsa poterit esse similitudo qua creatura formaliter cognosceret consequentia patet quia ideo secundum augustinum mens semper novit se quia semper sibi praesens

¶ Item aliter non distingueretur in beatis cognitio matutina et verspertina contra augustinum 5 super genesem capitulo 9 assumptum patet quia cognitio rerum per proprias earum similitudines est cognitio realiter in proprio genere et matutina est cognitio earum in verbo hoc non videtur aliter posse solvari nisi quod cognitio qua cognoscuntur ab intellectu creato res cos cognitione matutina sic ipsum verbum

Item lumen gloriae est deus nam ex symbolo ipse est lumen de lumine et istud lumen non distinguitur a cognitione qua a creatura beata cognoscitur deus quia aliter esset lumen insufficiens requirens lumen aliud scilicet cognitionem creatam ut cognosceretur et ostenderetur creaturae igitur pro minore aut notat augustinus 4 super genesem capitulo 8 quod autem lumen gloriae sit ponendum in patria patet ex 7 decretalium ubi supra

¶ Item tunc cognitio qua anima christi cognoscit deum distingueretur a deo consequens falsum quia anima christi cognoscit omnia distincte et ista infinita et non per cognitionem creatam vel creatas quia per commentatorem 2o metaphysicae intellectus creatus non potest comprehendere infinita in particulari nec cognoscit ista anima christi solum in universali quia tunc tantum in distincte et in potentia vel haberet simul cognitiones proprias rerum infinitarum

¶ Praeterea dilectio qua formaliter creatura diligit deum est deus quia dicitur augustinus 12 de trinitate dilectio qua diligimus deum et fratres deus est et aliae auctoritates quasi innumere similes sunt ad idem quare primo sententiarum distinctione 17

¶ Praeterea si omnis cognitio qua deus cognoscitur a beatis formaliter distinguitur a deo tunc cum petrus perfectius cognoscat deum quam linus cognitio alterius eorum esset erronea quia alter eorum cognosceret deum aliter quam est cognitio enimunus eorum repraesentaret deum minus perfecte quam alterius nec ostenderet cognitio unius eorum deum esse sic bonum sicut ostenderet cognitio alterius nam dato quod sic aeque posset diligi deus per unam cognitionem sicut mediate alia cum enim unumquodque ideo diligibile quia apparet bonum si aeque bonum apparet mediate hac sicut illa ista poterit perfecte diligi mediate hac cognitione sicut illa meditate

¶ Istud argumentum potest confirmari per simile de duobus videntibus eandem albedinem sed uno perfetius alio nam quia per cognitiones vel species difformiter obiectum illud repraesentates cognoscunt ipsum unus sicut docet experientia iudicat illud esse minus intense album quam alter facit et ista errat quia iudicat aliter esse quam sit igitur pari rei ita foret in proposito si per distinctas similitudines creatas quarum una esset alia inperfectior cognosceretur deus a beatis consequens inconveniens igitur antecedens

¶ praeterea tunc tum in cognitione beatifica clare videatur deus ista species vel creata cognitio clare repraesentaret deum et absolute inquantum deus et relative inquantum pater et filius et spiritus sanctus hoc videtur inconveniens tunc enim eadem cognitio esset simul absoluta et relativa

¶ Praeterea deus de potentia sua absoluta potest se ostenHd1e152dere sine medio aliquo intellectui creato hic enim non videtur negandum sibi cum hoc non pateat contradictionem includere sed fursra fit per plura quod potest fieri aeque bene per pauciora igitur

Praeterea si visio sensitiva uniretur potentiae visivae aequae intime sicut modo et tamen fine informatione ipsa de potentia dei absoluta posset per eam videre igitur aequae in proposito

¶ Praeterea haec via non potest iudicari erronea cum approbati doctores illam tenuerint sicut patet de gandavensis 3o quolibet quaestione prima igitur

¶ ad primum istorum dicendum quod si deus vivuisset sibi ypostatice naturam lapidis totus deus et fruitio quae deus est esset lapidis aliquo motu sed non esset eis eius fruitio propter hoc forte nisi in proprie nimis loquendo quia licet illa fruitio esset natura lpaidis per illam tamen non frueretur sicut etiam tota scientia scripta aristotelis est unius lauti qui habet omnes libros qui tamen per illam scientiam habitam nihil scit ita dico in proposito quem licet beatitudo quae deus est sic sua id est animae christi anima tamen christ per illam non eset forma beata sed effective sicut nec est omnipotens per omnipotentiam dei quae tamen sua est nec deus per deitatem quae tamen sua est

¶ dices non est simile quia anima christi nata est frui et non est nata esse deus nec omnipotens

¶ dicendum quod licet nata sic frui non tamen fruitione increata formaliter sed obiective ac effective solum ac per modum finis sed licet nata sic esset ens et substantia non tamen formaliter nata est esse entitate quae deus est nec esse substantia substantialitate quae deus est formaliter ideo fallacia consequentis est sicut si argueretur potentia visiva bruti nata est cognoscre igitur nata est intelligere seu cognoscere cognitione quae sic intellectio posset enim deus sibi unire naturam cognitivam brutalem et illa natura licet esset nata cognoscere fallacia tamen est inferre igitur cognitione quae deus est vel frui seu appetere igitur fruitione seu appetitione quae deus est est fallacia consequentis

¶ Item corpus christi licet natum fuerit vivere tamen in triduo non vixit vita quae deus est rationali igitur a simili non sequitur ex alia parte similiter enim est per omnia in proposito igitur

¶ ad 2m aliqui negarent maiorem et similiter 2am partem minoris sicud patuit 3o articulo primae quaestione similiter distinctione 4 in 3o londiensis et similiter 2o in solutione r contra 4am quaetionem nego etiam primam partem quia repungnantia est quod pura creatura fruatur et intelligat ita perfecte sicut deus vel aeque sic sibi bene beatifice sicut deo horrendum enim videtur hoc sentire et cum dicis dato quod velit volitione increata aliquid tunc vitatur peccabilitas quia non stant simul quod anima illa velit a volitione increata et non velit seu nolit a volitione creata / fruitio enim increata necessitat ne velit alia per naturam suam quam per fruitionem infinitam iste processus plane est contra evvangelium non quod ego volo sed quod tu et planissime secundum magistrum distinctione 17 huius 3ii secundum humanam voluntatem saltem sensualitatis volebat non minori vel refugiebat conceptam mortem christus quam secundum voluntatem distinctis voluit immo dicere quod christus non habuerit duplicem voluntatem divinam et humanam et affectiones conformes dampnatum est ab ecclesia

¶ Similiter simul stant quod deus aliquid non velit et tamen quod velit me velle illud sicut patuit magister ubi voluit abraham velle finem mori tunc et tamen ipse deus noluit eum tunc mori similiter quod velit aliquid deus et tamen quod velit me non velle illud sicut secundum magistrum distinctione 48 primi capitulo primo vult patrem alicuius suspendi et tamen vult filium illius hoc nolle igitur eodem modo in proposito starent simul quod anima volitione increata vellet a esse et creata nollet a esse pro eo quod simul staret quod deus vellet eam volitione creata hoc nolle non enim obstante quacumque fruitione beatifica animae christi ad hoc augustinum super psalmum sicud allegat magister distinctione 17 3i capitulo 1 ex affectu ponendo illud pater inquid spiritus etc hic inquit humana voluntas fuit proprium aliquid et tamquam privatum volens sed quia rectum vult esse hominem et ad deum dirigi subdit non quod econverso volo ac si diceret videte in me quia potes / aliquid proprium velle ut deus aliud velit conceditur hoc humanae fragilitati haec ille

¶ ad 3m concedo quod anima christi est beatior quam aliqua creatura et quod hoc potest aliter salvari quia videlicet plus habetur de beatitudine in eadem speciei vel aequale in meliori se qut maius quam alia alia distincta sed quod dicitur quod maior nequid dari creaturae nego et de hac materia credo dixisse primum quaestione 1 et 5 quaestione 2i

¶ ad 4m dico quod quantumcumque esset praesens non posset satiare formaliter nisi informaret quamuis obiective vel effective aliter satiare posset nec dependentia sufficere posset qualiscumque alia quod patet quia quaelibet creatura tantum dependet a deo sicut a quolibet alio igitur cum beatitudo increata sit ista intime praesens angelo sicut anima christi secundum essentiam et situm et angelus ab ista dependeat in essendo oporteret si dicta ratio valere debeat quod angleus ita beatus esset sicut si duo angeli essent simul secundum situm et unus intelligeret ita beatus esset sicut si duo angeli essent simul secundum situm et unus intelligeret alium et econtra intellectio utriusque dependeret ab alio et esset alii praesens et tamen alius ista minime intelligeret

¶ Et responsio brevis est utrobique quod requiritur dependentia accidentis ad subiectum per informationem quia nulla alia sufficit

¶ ad 5m dicendum quod assumitur falsum sin intelligatur sicut sonat ad hoc aliquis intelligat intentione ab eo distincta verba ad communem conceptionem nominum accipiendo quia licet vere beatitudo divina sic illius animae quia ipsa est suppositum illius animae et de facto etiam est beatitudo obiectiva et effectiva beatitudinis illius animae non tamen dicitur nec est beatitudo illius animae sic quod per eam illa anima sic formaliter beata sicut deitas licet sit illius animae et omnipotentia divina sic aliquid illo animae quia est suppositum illius animae obiectum vel principium illius animae non tamen ad communem intellectum deitas est deitas istius animae nec est omnipotentia illius animae quia per istas ad communem intellectum datur intelligi scilicet quod ista anima esset deus et omnipotens per deitatem et omnipotentiam dei et sic sumendo antecedens consequentia tenet sed sic sumendo antecedens est falsum exemplum licet iste pater demonstrando canem sortis habentem caculum sic sortis non tamen dicitur nec est pater sortis quia haec propositio ad communem intellectum significat canem genuisse sortem ex forma locutionis nec etiam concederetur quod canis ille esset entitas sortes nisi determinando quod ly sortis non construeretur cum ly entitas et regeretur ex vi possessionis et non intransitive et si per aliquem modum similem alium a praedictis possit assignari aliquis intellectus verus antecedentis assumpti consequentia neganda est sed quia hoc esset potius ire ad grammaticam quam ad rem transeo

¶ ad 6m concedo quod eo ipso omnis volitio quae deus est est dispositio qua anima illa optime et excellentissime se habet in essendo sed non informaliter operando

¶ ad 7m dicendum quod verum est quod opinio magistri erat quod anima christi omnia novit quae deus et hoc probat sicut superius ad principale argumentum est 3bus mediis

¶ Sed illis non obstantibus dico quod non erat opinionem magistri quod anima illa sciret notitia increata formaliter sed solum causaliter et obiective et eodem modo de volitione et fruitione quia hoc ut in argumentis principalibus tactum est distinctione 14 dicit quod anima christi intelligi omnia per sapientiam gratis datam et distinctione 13 3ii dicit quod ista sapientia sibi gratis data erat creata sapientia nec increata dicit etiam ut supra ad principale acceptum est quod nec ita clare ac perspicue omnia caperit ut deus et ideo non aequatur creatori suo in scientia etiam si omnia sciat quae ipse nec eius sapientia aequalis est sapientiae dei quia multo est dignior digniusque et perfectius omnia capit quam istius animae sapientia

¶ Praeterea hoc probatur ex 3o capitulo eiusdem 14ae ubi dans rationem qualiter non dederat sibi deus potentiam faciendi omnia sicut scientiam omnium respondet quia naturaliter capax est scientiae omnium sed non potentiae faciendi omnia quia huius non erat capax sed sicut supra deductum est si vellet formaliter volitione divina posset omnia igitur hoc dicere materialiter non intendit

¶ Praeterea non debet accipi plus a magistro quam eius argumenta concludant primum argumentum hoc non deducit quia illud dicitur dari non ad mensuram quia datur secundum voluntatem quia secundum capacitatem recipientium non secundum praefixionem alicuius mensurae determinate apud dantem sive capere plus valeat sive non ut si quis daret elemoysam pauperibus sic quod cuilibet quantum potest portare et non ad denariatum vel obolatum nec secundum aliquam certam mensuram vel mensuras praefixas apud se talis diceretur dare sine mensura sic aut accipit gratiam anima christi in sui principio et forte nulla alia ymmo ultra datum est sibi ut illud gratiae quod capere ipsa non potest aliis conferatur cui voluerit et quibus quia secundum doctrinam evvangelicam de plenitudine eius omnis accepimus

¶ auctoritas fulgentii non concludit etiam hoc quia ille non dicit quod scit omnem sed quod habet scientiam omnem et verum est quia habet deitatem sibi unitam quae est scientia omnium et habet etiam scientiam pro obiecto beatifico et hoc sonat probatio fulgentii cum dicit in quo sunt omnes thesauri etc et verum est quod in christo fuit sapientia increata ymmo magis proprie loquendo christus est et erat sapientia increata non dicit in qua anima et sic hoc diceret glossaretur in qua sicud incognoscente cognitum vel alio modo simili et dato quod plane diceret animam illam omnia scire intelligendus esset sicut et magister iste aut non vult ut probavi quod anima sciat sciam increata igitur

¶ Ratio etiam eius hoc non concludit evidenter cum maior nullam evidentiam continuat quia aeque evidens est haec nihil vult eius quod aliquis quod eius anima non velit et tamen christus dicit non quod ego volo suppositum secundum appetitum sensualem sed quod tu

¶ Praeterea falsa est eius maior de qulibet angelo et falsa fuit ante incarnationem de verbo propter falsam inplicationem et sicut probavi in 3o articulo principali quaestione prima distinctione 2ae in 3o londeniensis unio ypostatica animae ad verbum stare potuisset sine cognitione quacumque illius animae et tunc maiore fuisset falsissima

¶ Praeterea aeque apparens est ista maior sicud maior magistri nihil scit aliquis perfecte vel clare quin anima eius aeque perfecte et aeque clare illud sciat quod tamen secundum magistrum falsum est et iterum dato toto argumento non concluditur quod anima christi omnia sciat scientia increata immo oppositum dicit magister ut probavi igitur

¶ dices quomodo igitur posset scire omnia

¶ dicendum quod inquirere illud non oportet hic sed opinionem magistri apparet esse prima facie sive sua conceptio sic possibilis sive non cuius opinionem hic inducitur pro argumento quod verbum sit quoddam speculum intellectuale omnia cognoscibilia repraesentans et quod anima christi ita perfecte per scientiam creatam sibi collatam vidit illud speculum quod omnia ibi repraesentata vel relucentia in verbo dei vidit sicut nos uno aspectu videmus speculum et relucentia in speculo et hoc etiam multi tribuunt cuilibet beato iuxta illam famosam auctoritatem beati gregoris in libro dyal quid est quod nesciunt ubi scientem omnia sciunt alio modo potest glossari quod verbum est illi animae pro habitu seu specie quolibet quodlibet cognoscere possit quod autem non faciat anima christi omnia secundum opinionem magistri per increatam sapientiam patet eiam per magistrum distinctione praecedente scilicet 13 ubi docens quomodo christus profecit et quomodo non in sapientia dicit primo capitulo quod accepit non ad mensuram et alii de illa non secundum essentiam quia non istam eandem essentialiter sed secundum similitudinem quia similem gratiam acceperent in 2o capitulo dicit quod non profecit nisi secundum manifestationem et capitulo 3o inquirit secundum ambrosium ubi dicit sic quis sensus seu sapientia proficebat et inplebatur in christo ubi dicit ambrosius sic quae igitur inplebatur erat non dei sed nostra sapientia quae exponens magister capitulo 4 dicit quod in auctoritate ambrosii evidenter traditur duos in christo esse principales sensus sive geminam quia iuxta duas naturas duas habet sapientiam unam non creatam alteram creatam et per gratiam ei tollatam et probat per illud ysaias XI requiescet super eum spiritus sapientiae et intellectus spiritu id est sapientia et intelligentia per spiritum scilicet gratis data christus erat sapiens secundum anima secundum deum vero sapiens erat sapientia aeterna Et sicud inquantum deus est bonus bonitate naturali quae ipse est et iustus iustitia naturali quae ipse est ita sapiens sapientia naturali quae ipse est anima vero eius sicut bona est et iusta bonitate secundum iustitiam gradi gratis datam quae ipse non est ita sapiens est sapientia gratis data quia em ipse non est et licet in christo gemina sit sapientia eadem tamen persona quae inquantum deus est sapiens est sapientia aeterna inquantum vero eadem persona homo est id est inquantum est subsistens ex carne et anima sapientia gratuita sapiens est haec iste

Ex quibus omnibus patet quod non ponit anima illam aliquid formaliter sapere sapientia increata utrum autem verum sic quod anima christi per sapientiam creatam omnia sciat vel videat quae deus vel non postea forsitan inquiretur distinctione praesenti 14a haec verba magistri ideo hic posita sunt ut non hesiteretur eum esse illius opinionem pro qua in 7 argumento et quia allegatur et quia plures in hoc innituntur magistro totaliter contra eius intentionem

¶ ad 8m dicendum quod si anima christi evidenter novit futura contingentia alia hac non potest esse formaliter per notitiam increatam sed tantum effective vel obiective si non potest anima illa per notitiam creatam evidenter scire intelligendo de evidentia intrinseca saltem futurum contingens sed solum firmiter credere tunc nec scit evidenter aliquid tale quia talia non sunt evidenter cognoscibilia indicative per quamcumque potentiam ab alia creatura sicut satis bene deducit argumentum illum 8m argumentum cum si valeat ad conclusionem pro qua adducitur probat quod nunc de facto possumus deum centies in die decipere maxime cum sic arguens respondeat ad argumentum meum sumptum ex doctrinali 7i de lumine gloriae concedo inquit quod prater notitiam increatam per quam formaliter novit anima christi deum et alia multa habeat lumen aliud a deo et ab anima scientiam scilicet seu notitiam creatam ita quod potest eam cognoscere et increata notitia et creata et tunc sequitur contra eum si argumentum suum valeat ut praedixi quod possumus anima christum facere errare quia saltem ex aliqua revelatione sibi facta in verbo vel alia per assumptum creatum vel causabilem animam christi potest assentire quod econverso peccabo hodie et post quam assensit non potest non assentire aut igitur ego libere potero vitare peccatum tale vel non si sit ponatur in esse et tunc decipiam deum per argumentum tuum si non igitur non peccabi et ita adhuc decipietur et tunc ultra arguo ut tu quod deus decipietur totiens et quotiens etc igitur dicam ego huic socio arguenti vel anima illa potest habere praeter fruitionem et cognitionem increatam unam et creatam circa idem vel non si tu dicas quod sic iam patet quod argumentum idem concludens inconveniens inevitabiliter concludit contra te si tuum concludat vel non potest habere cognitionem creatam et eadem ratione nec volitionem creatam et ita contendunt quidam istorum dicentes quod non videtur inconveniens dicere quod anima christi nihil novit nisi per intellectionem increatam cui perfecte unitur et eodem modo ut dicunt satis secure dici posset de caritate sed non oportet ut videtur ut dicunt quod conclusio sic conceddenda quod aliquis posit sic decipere animam christi et si hoc dicatur inciditur in errorem ab ecclesia sollempniter in quodam concilio condempnatum istorum qui negaverunt duas voluntates in christo affectiones creatam et increatam sicut patet in legenda chori

¶ Praeterea gratia non tollit naturam sed perficit igitur potuit in actum aliquem naturalem

praeterea non minus in vid?m creatum quam in apprehensionem sed in secundam ex evangelio

¶ praeterea per auctoritatem magistri praepositam ad 7m Io?a quin deus possit talem producere non videtur concedo igitur conclusionem quae infertur de anima christi de omni potentia dei et quod non habet nec habere potest creatura alia circa notitiam evidentem de aliquo determinato futuro contingenti ad utrumlibet nec deus etiam haberet nisi quia licet de facto asserit tale forte potest tamen numquam assensisse quod illud erit nunc et illud potest non fore unde repungnantia est creatam aliquam evidenter evidentia intrinseca tale aliquid praescire licet certidualiter id est absque alia hesitatione possit vere iudicare quod sic erit

¶ Praeterea illa consequentia ulterior si anima christi deciperetur christus se deus deciperetur licet teneat secundum eos et secundum veritatem tenere videretur si decipi pure positive exponi deberet quod procedere aliter quam sic vel esset debeat in re tunc decipi secundum anima non prolis videtur repungnare dei filio quam delere vel timere secundum animam et hic 2a attribuit sibi evvangelium quia posset esse defectus praecise poenalis talis et tunc secundum magistru non repungnat convenire deo sed si non ponitur pure positive secundum per negativam exponi debeat tunc non valet consequentia exemplum ad hoc de peccare et de causare actum qui est peccatum exemplum aliud de esse mortuum et unum in diversis locis etc talis autem expositio necessaria vel consona videtur in omni habente duplicem cognitivam iudicativam per quarum unam errare posset altera non errante tunc enim decipi uno modo videtur esse credere aliter quam sit vel erit etc alio modo sic credere et simul cum hoc non scire quomodo est verbi gratia si notitia tactiva in exprimibus duorum digitorum quilibet apparet tangenti unum pisum quod tangat duo esset iudicativa vel notitia quo mediate visione apparet michi baculus cuius pars est in aqua et pars extra fractus esset iudicativa si nullum alium iudicium de opposito nec evidens iudicium de proposito simul haberem deceptus essem et sic deceptus dicerem nunc autem quia aliunde certificor evidenter vel saltem dubito propter experientias alias praeteritas quod non sic ita licet nullo modo per potentiam natura contingere possit quin mihi baculus frangi appareat et quin mihi appareat quod tangam duo pisa in casu posito ideo respondet non decipior nec decipi dicor sicud ille decipi circa hoc diceretur qui assensit rem ista esse absque dubitatione sicut apparet ita diceretur in proposito 2o modo exposito li decipere quod licet filio dei secundum animam appareat et indubitanter iudicet sic quia tamen secundum substantiam cognitivam dei iudicat evidenter quod non erit sit sicut eius anima vel ipse secundum anima iudicat ideo non decipitur 2o modo sumendo decipi totam autem deductionem quia probatur non posse assentire postquam assenserit concedo de assensu creato sed si assensus posset esse et simul non esse assensus vel cognitio esse et non esse cognitio ut isti dicunt hoc videtur ideo inconvenienter dici sicut patet de assensu et iudicio quo nunc deus assentit me hic sedere nam sicut assensus dei de aliquo potest esse et non esse assensus de tali ita potest assensisse multis et potest contingere christo ita est de facto quod multis assenserit ut potest quod a salvabitur et b reprobabitur et sic ista et tamen libere potest numquam sic assensisse nec indicasse cuius ratio est quia assensus suus potest esse et non esse assensus igitur a simili in proposito cum utrique ubi assensus fuerit praecise respectu futuri quod ideo addo quia deus non potest non assensisse quin fuerit natus et sic de aliis quae in praeteritum transerunt

¶ ad concedendum dicendum quod intimatio sine informatione non sufficit ut supra probavi verum est etiam quod illud obstat quod apponitur scilicet quod repungnat animae christi intelligere infinite infinitate intellectionis quae formaliter intelligeat et hic patet per 3a argumenta quae ad hoc ponitur distinctione 14 huius 3ii capitulo 1 sicut supra arguendo ad principalem patuit primum est quia in nullo creatura aequatur creatiori igitur nec in sapientia non igitur cum deo aequalem habet sapientiam haec ille quod et concedit licet tn?a secundum eum sciant

¶ 2m est illud si anima ista aequalem habet cum deo sapientiam non igitur deus in omni bono maiorem habet sufficientiam quam eius creatura consequens falsum ut concedit dicens respondendo quod si omnia sciat tamen etiam etiam scientia maiorem habet sufficientiam deus quam anima illa

¶ 3m argumentum est auctoritas cassiodoris dicens quod homo assumptus id est humanitas assumpta divinae substantiae aequari non potest in scientia vel in alio verum est igitur quod anima christi infinite infinitate intellecitonis intelligere non potest sed cum dicitur quod nec oportet hoc etiam si intelligat intellectione increata quia vel eandem notitiam creatam potest anima nunc intelligere intense nunc remisse nunc omnino non intelligere nego et tamen probatur quia aliter per eandem visionem dei non posset beatus videre nunc hoc nunc illud et non hoc verum est et cum probagtur 2o per minimum visibile et per hoc quod non est dare ultimum rei permanentis in esse dico quod non contigit dare minimum visibile ut alias ad idem respondendi et dato quod sit ad hoc in instanti ultimo erit ista qualitas secundum se et quo ad quamlibet partem nec in instanti ultimo erit ibi qualitas visio

¶ Circa quod declarandum primo sunt aliquae veritates supponendae et 2o aliquae inferendae supponendum est primo secundum philosophum primo caelo et mundo pars 16 et per commentatorem ibidem quod potentia activa fortis si debet describi secundum suam fortitudinem debet diffiniri per maximum quia potest ut si quis possit in tanto tempore per suam fortitudinem ambulativam seu motivam ire multas levitas vel per robur suum levare pondus semper ad placitum eius puta quod pater levare talenta 100 aut ire stadai 100 ut veniemus ad finem et excellentiae virtutem licet posset quae minus puta levare 20 talenta et ire stadia 10 qui enim pater 100 potest 20 secundum philosophum et bene nam experientia docet hoc

¶ 2o supponendo est cum philosopho et commentatore eodem commento quod debilitas potentiae activae seu potentia activa penes defectum seu deficientiam describenda diffiniri debet per minimum sibi inpossibile vel primum inpossibile sibi puta qui non potest ire mille stadia non potest ire mille et unum dicit philosophus si potest ire 999 stadia describi debet a eius debilitas non per hoc quod non potest ire mille et unum quia hoc non est minimum seu primum inquid non potest sed dici debet quod inpotens est ire mille quod sub aliis verbis si de eadem potentia activa describere debeam quantum potest describam per maximum quod potest si debeam describere ubi deficit vel quantum non potest describam per minimum quod non potest

¶ Notandum tamen quod iste descriptiones factae secundum quantitatem continuam vel intentionalem non possunt simul convenire eidem potentiae sed quandoque una descriptio convenit potentiae activae quandoque alia et numquam ambae simul eidem numquam inquam utraque facta secundum magnitudinem molis vel virtutis nam eo ipso quod a potest virtute sua activa movere se usque b praecise vel sol vel aliud alteratum in passo sic disposito et tantum distante causare formam sic praecise intensam inpossibile est dare minimum inquod non potest nec in hoc exemplo nec in illo quia illud minimum inquod non posset excederet illud maximum inquod posset et ex quo sunt eiusdem rationis esset dare in quanto excederet et illud diligibile est et per consequens totum resultans ex ill o is diligibili et residuo non erat minimum in quot non peterat ex quo praecise poterat per datum in maximum assignatum ideo philosophus signanter descripsit per numerum magnitudinum et non per quantitatem continuam vel intellectualem describendo enim et exemplificando in numeris magnitudinum eiusdem quantitatis bene stat descriptio utraque cum reliqua posito 11 quod possimi irem praecise 100 stadia cum hoc bene stat quod prima multitudo stadiorum inquam non possum sic 100 et unum et de similibus simile iudicium habeatur

¶ 3o supponendo est cum philosopho et commentatore ibidem commento 117 saltem secundum commentatorem quod potentia passiva describitur per minimum a quo potest pati vel absolute loquendo quod rarum esset vel numquam vel a tali distantia et sic de aliis circumstantiis possibilibus et sic supplendum est ex parte potentiae activae vel per maximum a quo pati non potest absolute vel cum circumstantiis apponendis et totum debet intelligendum minimo a quo vel maximo a quo non per se existente quia per philosophum in de sensu et sensato capitulo 1o subiciet minimum natum movere sensum inexistens dare non contingit sum autem describatur potentia activa vel passiva uno modo vel alio iam praedictis sufficit philosopho ad propositum suum ibi contra platonem qui posuit ut sibi inponit philosophus quod aliquid intrinsece corrumptibile numquam corrumpetur cuius oppositum intendit probare aristoteles per istas descriptiones

¶ Ex hiis concludit ibi philosophus quod iste visus qui est minoris extendit et hoc est valde notabile contra quosdam irrationabiliter dicentes quod anima christi vel angelus potest distincte cognoscere infinitas partes proportionales continui quamlibet scilicet distincte et tamen non infinitas aequales adinvicem et huic sumitur argumentum supra dictum de minimo visibli

¶ ad quod dicendum sicut sequitur ex praedictis quod oportet ad argumentum alterum istorum dare vel scilicet quod sic dare minimum visibile a tali visu a tanta distantia ceteris paribus vel maximum non visibile et utrumque sufficit ad propositum aristotelis quod autem istorum verius sic investigemus

¶ ubi primo probandum est quod supra in principio responsionis dictum est scilicet quod nec in a ultimo est ista qualitas nec in a est illa qualitas et quaelibet eius pars visio dato minimo visibili etiam nisi ex modo quo ex antecedente includente contradictoria potest inferri utrumque contradictioniorum primum datur ab arguente et probari praeter hoc potest quia si in a instanti ultimo est qualitas ista et quaelibet eius pars igitur non successive et partialiter sed simul et subito cessat esse ac destruitur igitur instantaneae seu in instanti destruitur et post non est aut igitur in a et hoc non quia tunc simul esset et non esset aut in instanti alio ab a et si hoc aut igitur in alio immediato et hoc inpossibile quia non est instans instanti immediatum aut mediato et hoc non quia tunc a non esset ultimum instans quo ista qualitas et quaelibet eius pars esset sequitur igitur intentum quod non est dare ultimum instans in quo illa qualitas sit et quaelibet eius pars et hoc habeo pro demonstrato secundum principium aristotelis in 8 physicorum quae mihi vera videtur in proposito

¶ 2m probo omnino per idem quia ex quo per argumentem in a ultimo est ista qualitas visio aut igitur simul et non partialiter cessat ista qualitas et quaelibet eius pars esse visio ita quod devenit non visio subito et simul vel non si sit instantanee et simul cessat esse visio et subito fit non visio ita quod sic dare primum instans in quo sit non visio et illud aut est a aut aliud ab a et deducendum est per omnia ut prius si non igitur vel ipsa vel alia eius pars post a est visio non ipsa parte vel si ipsa a non esset ultimum instans in quo ista qualitas esset visio quod naturaliter est propositum contra argumentem si autem post a non ipsa sed aliqua eius pars est visio tunc per eam illud minimum visibile aut aliam eius pars videtur et si illud minimum huius oppositum fiunt argumentum scilicet quod intellectio non potest intellectui in esse et non esse intellectio si pars illius et non totum igitur illud non erat minimum visibile ab illa distantia quia si eius pars a distantia remotiori videri potest potest et a distantia data multo fortius et hoc totum apud me demonstratum est quo ad utramque decutionem et hoc etiam probavi distinctione 3a primi et alibi etiam in primo satis

¶ Praetera igitur illud quod quod in responsione in principio praemissum est et h i o c pro conclusione resumptum est et probatum

¶ 2a conclusio circa hoc sic quod si est dare minimum visibile per se existens ab alia distantia a potentia alia visiva quod reputo inpossibile tunc dicendum esset consequenter quod si potentia huius visiva continue ammoveatur ab illo visibili vel econtra ab a instanti incipiendo illum motum quod ceteris paribus illud videbitur post a sed remissius et remissius donec cesset totaliter videri nec erit dare ultimam distantiam a qua videbitur sed primam a qua non videbitur hoc probatur ex prima nam ex quo et non est dare ultimum in instans in quo videtur ista quod post illud nec ipsa nec alia eius pars videatur oportet necessario quod post omne instans in quo videtur instantanee ipsa vel aliqua eius pars videatur sed de parte non videtur hoc rationabile sine toto id est sine hoc quod totum videatur quia pars est minor toto et minus visibilis et quanto plus a movetur a visu tanto potest peius videri et peius quam totum igitur post quodcumque instans in quo videtur: licet remissius igitur sin unquam cessabit videri oportet dare primum instans in quo non ipsa nec alia eius pars non autem ultimum in quo ipsa videatur et quaelibet eius pars et eodem mom per omnia deduci habet quod non erit dare maximam distantiam a qua videbitur ab illa potentia sed minimam a qua non poterit ab illa videri ceteris paribus stat igitur conclusio in hoc quod si est dare minimum visibile ab aliqua determinata distantia quod non credo qud poterit videri a maiori distantia

¶ alia conclusio est quod si aliquid est visibile ab hac potentia visiva a maiori distantia quam sic data distantia prima quod illud non est minimum visibile ab hac distantia prima data a tali potentia quia quando aliquid quantum videtur remisse propter magnam seu minimam distantiam a visu ipsummet propinquius intense videri posset ceteris paribus et minus eo aeque intense ita quod a quantacumque potentia multum remota videtur aliquid a qualibet distantia minus remota posset videri ceteris paribus minus usquequo videlibet veniretur ad ista propinquam a qua inciperet res peius videri quam remotius et probatur hoc quia eandem proportionem habent ad modum visive maius magis distans remote et aliquod minus in distantia minori data sed sic se habent in proposito 2a distantai data et prima data igitur minor planissima est et maior persuasa igitur maior etiam probatur per auctoritatem commentatoris primo caelo et mundo commento 117 Et similiter ibi secundum trans. novam dicit enim textus suus sic quod qui enim videt aliquid per distantiam unius leucae potest videri minus ex distantia minori una leuca et commentor ibidem qui videt aliquod quantum terminatum ex spatio terminato potest videri minus ex minori spatio et non potest videre illud minus ex spatio ex quo vidit maius

¶ Ex hiis 3us sequitur quod non eset respectu alicuius potentiae visive dare minimum visibile ab alia distantia quin scilicet minus ab illo videri possit ab eadem distantia ceteris paribus et eius illatio patet ex 3a ex quo sequitur correllarie quod argumentum falsum assumpsit cum dixit quod est dare minimum visibile a tali distantia

¶ Ex quibus sequitur 5 per locum a divisione quod sic dare maximum quod non potest ceteris paribus videri a tali potentia ad talem distantiam

¶ 6o sequitur ex eisdem mediis quod non sic dare maximam distantiam a qua hic determinatum visibile uniformiter dispositium et ceteris paribus possit videri sed minimam a qua videri non potest probatur haec per omnia sicud 5a pro omnibus istis conclusionibus valet mirabiliter illud c. de sensu et sensato subiciet etc

¶ ad 10m dicendum quod si commentator posuit ut videtur quod fecerit quod intellectus agens intelligit per substantiam suam et quod intellectus agens potest esse forma vera intellectus possibilis sicut de facto ponit philosophus a tunc consequenter dicit circumcumque enim intellectus intellectio alia est forma ipse per illam intellectionem intelligit sed intellectus agens secundum hanc ymaginationem est intellectio et est forma informans vere intellectus prolem secundum hanc ymaginationem opinionem igitur / Sed tenendo veritatem quod intellectus agens sive sit ipse deus sive alia substantia non sic forma intellectus possibilis quantumcumque intellectus agens esset intellectio numquam per eum alius intellectus formaliter intelligeret licet obiective vel effective forte intelligere posset qui autem sibi volunt unde inniti in hac parte attendant quod alibi dicit prologo 8 physicorum quod haec scilicet ultima hominis felicitas est vita aeterna secundum fatuos vel igitur si credant in verbo ultimo ex quo ponunt ibi beatitudinem et vitam aeternam vel respuant et contempnant eius sententiam in primo sicut ab eodem contempnuntur in 2o quia quilibet catholicus tenens primum habet dicere secundum delcaratum est inquit in scientia morali quae considerat de actionibus voluntatis quod esset hominis in sua ultima pefectione est ipsum esse perfectum per scientias speculativas et quod ista dispositio est ultima felicitas et secundum fatuos vita aeterna haec ille et ex quo in hoc puncto inponit fatuitatem doctrinae christi dicentis in ioanne haec est vita aeterna ut cognoscant te etc non videtur absurdum suae sine in hac parte contrarire

¶ ad XIm si illa sit sententia hugonis nego eum sicut et facit magister cuius verba supra sunt posita quaestione in principio responsionis ad 9 argumentum

¶ as 12m dicendum sicud ad 7 mirum est autem quod isti opinionis magistri pro se allegant cum incantur declarare quod anima christi infinita non videat saltem aequalia nec infinite licet videat visione dei quae est infinita et infinitorum sed aliter erat de C qui hoc vitare non voluit et in hoc magis dixit commentator licet magna sequantur inconvenientia si hoc debetur

¶ ad 13m respondendum est quod intellectio creata non est nata esse alicuius intellectus creati forma sicut albedo vel sensatio quaelibet sunt formae suorum subiectorum et similiter intellectio creata in angelo vel in homine et ideo non est simile hinc inde et praeter haec de sensationibus non est verum quod accipit in argumento quia nec anima humana nata est sentire per sensationem bruti nec econtra quia forma extensibilis non est nata perficere formaliter naturam intellectualem sicut facit sensatio quaelibet humana nec econtra potentia extensa nata est sentire per sensationemin extensibilem quavis hic non ista clarum sicut conversa huius pro eo quod aiquod materiale et extensum puta corpus humanum potest perfici per naturam suam ex decretali 7i quae determinat intellectivam esse essentialiter formam corporis humani sensibiliter extensi licet ipsa sit in extensa

¶ Et cum in reductione probatur quod informatio non requiritur quia taliter secundum informatione posset albedo uniri deitati quod sicut ipsa est homo per humanitatem sibi unicam informatio et animata propter anima sibi unicam sine informatione ita et alba poterit esse per albedinem simul unicam sibi sine informatione igitur pari ratione et intellectus noster poterit esse intelligens formaliter pro intellectionem increatam sibi unicam quamvis ab ea non informetur

¶ Responsio licet posset negari primum assumptum de deitate quod ipsa sic homo sicud et hic negat magister distinctione 5 3ii libri capitulo penultimo declaravi cum alias illud esse potius concedendum quod ipsa est iste homo demonstrato dei filio dico tamen quod deitas non est animata nec alba immo nec est esse posset istis vocabulis praecise significantibus sicut modo nam istud concretum animatum non solet denominare nisi vel totum cuius anima est pars formalis vel corpus cuius est forma sed nec anima est pars formalis ipsius distinctis nec est forma informans deitatem igitur nec detias est animata et par via probabitur quod nec potest esse animata et pari ratione ac multo fortius probari poterit quod deitas nec est alba nec potest esse alba igitur antecedens praedictae deductionis non est verum et dato illo antecedente multo fortius concludi posset quod deitas posset esse intelligens formaliter per intellectionem creatam quam econtra quod tamen est notorie falsum sicut ex alia parte capitur quod deitas est animata et potest esse alba non autem quod anima vel albedo posset esse deitata

¶ Contra tamen istam responsionem potest argui quod tamen ut concessi deitas sic homo et omnis homo per locum a diffinitione sic substantia animata sensibilis igitur deitas est substantia animata sensibilis et si est substantia animata sensibilis igitur est animata quod negavi et pari ratione ipsa est illis coloribus colorata quibus et christi humanitas licet non sic quo adhuc ita essentialis probatio sicut cum dicitur animata quamvis suppositum filii inproprie loquendo et tantum secundum communicationem ydiomatum vere possit dici animatus sicut et vere dicebatur in triduo mortuus propter corpus mortuum sibi tunc unicum ypostatice sicut satis probavi et declaravi distinctione 8 primi libri

¶ ad istud dicendum quod illa est diffinitio physica communis praecise omni humanitati quae est homo vel suppositum sed haec diffinitio non competit dei filio quia ipse non est talis humanitas sed ideo est ipse homo quia sibi ypostatice unitur humanitas quae est substantia animata sensibilis est igitur praedicta diffinitio diffinitio humanitatis post nec convenit homini qui non est humanitas unde et alias declaravi dei filium dici hominem sumpto termino secundum aliam contritionem quam cum sortes vel plato dicitur esse homo quamvis humanitas christi unice omnino sic humanitas cum humanitate sortis vel platonis

¶ ad 14m dicendum est per omnia sicut supra respondendo ad 8 solvi istud dubium medium

¶ ad 15m negandum est quod assumitur et secundum doctores contradictionem includit ut supra tactum contra commentatorem quod homo intelligeret per intellectum nisi intellectus esset pars hominis et forma perficiens corpus nostrum et cum probatur quod includit contradicitionem quia est pho?cum certe ita est pho?cum quod omnis intelligentia abstracta intelligit deum et intelligit per suam substantiam et per consequens quod ipsa sit beata formaliter per substantiam suam et tamen ita erroneum est hoc de intelligentiis sicud de intellectiva anima ut patet ex erroribus parysiensis et tamen dicere quoed intellectiva hominis possit esse beata et frui deo per se ipsam formaliter sine lumine gloriae condempnatum est per decretalem 7i ut etiam iste arguens glossat mihi respondendo ad illam decretalem igitur istud medium nullum est Et cum probatur assumptum per commentatorem nego eum in hoc sicut et supra salvendo 10 argumentum sicut et fides ecclesiae libro 7 dampnat opinionem suam simile in parte quia posuit nos intelligere per intellectum qui non esset vere forma nostra scilicet pars formalis et quod ab ecclesia est dampnatum tamen sine dubio opinio commentatoris est ad oppositum propositi quia dicit ibi plane quod intellectus agens non copulatur nobis tamen primo sed cum intellectus materialis fuerit per factus et tunc agens fiet forma materialis et copulabitur nobis cum et intelligemus per ipsum alias res absolutas haec ille ponat igitur isiti vel ostendant quod intellectio quae deus est fieri possit forma intellectus nostri et non negabitur illud quod volunt sed quia hoc repungnat deo quod informet ideo etc

¶ Et sive commentator vocet intellectum agentem deum sive non bene enim dicit ibidem quod intellectus agens est prima tam agens intellectum materialem et intellectum in habitu sed haec auctoritas forte solum volubilis ad propositum non est curandum de errore suo in hac parte nec sibi in hoc est adhaerendum quia etiam aristoteles magister suus dicit contrarium 3o de anima ponens eum partem vel potentiam animae intellectivae per 17 et 18 est inquit intellectus hic quidem talis in omnia fieri ille vero in omnia facere et in anima necesse has esse differentias nec video etiam unde illam furiam inponant aliqui moderni commentatori quod ille posuerit intellectum agentem esse ipsum deum nisi sic ponatur deum esse partem intellectivae nostrae et formam vere informantem intellectum possibilem tamen expondendo verba philosophus praenotata dicat sic commento 18 3ii de anima necese est invenire in parte animae quae dicitur intelletus has duas differentias scilicet efficiens intellectiones et recipiens ut exprimit in sententia consequentis verum est autem quod satis potest elici ex eodem commento quod intellectus agens et intellectus possibilis sint duae substantiae aeternae componentes animam intellectivam et hoc ad litteram quo ad dualitatem duarum substantiarum spiritualium componentium intellectivam tenet petrus aureolus iudicio dedit causam necessitatis ponendi intellectum agentem in parte rationalem et postquam etiam dedit necessitatem suo iudicio ad opnendum intellectum agentem alium a materiali addit et fuit necesse attribuere has duas actiones animae in nobis scilicet ut reciperet intellectum hoc est intellectionem et facere eum quamvis agens et recipiens sint substantiae aeternae propter hoc quod duae actiones reductae sunt ad nostram voluntatem scilicet abstrahere intellecta et intelligere ea abstrahere enim hil aliud est quam facere intellectiones ymaginatas intellectas in actu postquam erant in potentia intelligere vero nichil aliud est quam recipere has intellectiones haec ille

¶ Ex hac auctoritate patet quod male dicit firaf innitendo commentatori in opinione sua qua dicit intellectum nostrum agentem esse deum cum ipse firaf ponat quod noster intellectus non intelligit nisi agat intellectionem cum igitur secundum eum intellectus possibilis intelligat ipse agit suam intellectionem cum igitur istud facere sic opus intellectus agentis nam ideo secundum commentatorem dicitur intellectus agens quia facit intellectionem ut recitavi sequitur quod secundum eum esset dicendum quod intellectus possibilis secundum rei veritatem esset intellectus agens

¶ Et prima secundum praedictam auctoritatem intelligere non est nisi recipiere intellectiones igitur principium istius est falsum secundum commentatorem et ita est secundum veritatem ut alias probavi contra eum quo dicit quod intellectus eo ipso quod intelligi agit secundum intellectionem

¶ Praeterea quod intellectus agens sit ipsa intellectiva vel pars eius potest argui esse sententia commentatoris sive illi sententiae alibi contradicat sive non quia consequenter eodem commento 18 super textum philosophus praeallegatum dicit sic Cum invenimus inquit idem transferri in suo esse de ordinatione in ordinem scilicet intellectiones ymaginatas diximus quod necesse est ut hoc sic a causa agente et recipiente recipiens igitur est materialis et agens est efficiens et cum invenimus nos agere per has duas virtutes intellectus cum voluerimus et nihil agit nis per suam formam ideo necesse fuit attribuere nobis has duas virtutes intellectus haec ille

¶ Ecce quam plane exprimit quod volebam Contra tamen me pro isto magistro et aliis qui dicunt deum ipsum esse intellectum nostrum agentem secundum opinionem commentatoris unita videtur auctoritas ex intentione commentatoris procedens non solum voluntabilis ut aliae sunt forsan 12 metaphysicae commento 38 ubi dicit sic ex hoc quod scilicet ibi praemittitur apparet bene quod aristoteles opinatur quod fortuna hominum in eo quod sunt homines non est nis per continuationem eorum cum intellectu qui declaratus est in libro de anima esse principium agens et modus nos quod postremo ista continuabimur cum hoc intellectu abstracto quod erit dependentes a tali principio a quo celum dependet quamvis hoc sit in nobis modico tempore sicut dicit aristotelis haec ille supp? ibi in textu dicit aristotelis secundum animam translationem ut ait commentator cum tali inquit aristoteles in principio continuum est caelum et natura sicut in nobis bona dispositio parvo tempore commentator id est caelum et natura continuantur cum principio quod est intellectus qui est in fine gaudii et voluptatis sicut nostra dispositio in continuatione cum intellectu qui est principium parvo tempore haec ibi hic satis videtur haberi quod intellectus agens de quo tractatur 3o de anima est principium a quo celum et natura dependent igitur est deus ipse

¶ Similiter arguit magister ille firaf quod in libello de bona fortuna dicit philosophus expresse quod intellectus agens est deus declarans quomodo aliqui sunt bene fortunati propter hoc quod deus movet eos aliter quam alios

¶ 3o praeter auctoritates multas commentatoris quae non exprimit quod vellet ille arguit ipse auctoritatibus augustini multis ad idem

¶ Cui respondeo quod augustinus et alii sancti ut apostolus et evvangelium volunt quod ipse sit principium actum cuiuslibet rei nam pater meus usque modo operatur et ego operor aut christus et sine ipso factum est nihil ioannes primo Ipse etiam est intellectus et sic agens igitur deus est intellectus agens non solum intellectiones nostras sed etiam omnem entitatem et specialiter etiam spiritualiter cooperatur sicut principium et huius intellectuale intellectui nostro agenti illuminando nos per causationem cognitionum in nobis naturalium quarumcumque quia ipse est lux intellectualis vera quae illuminat omnnem hominem venitatem in hunc mundum alio modo quod secundum cooperationem vel aliarum intellectionum causationum temporalem non intelligit augustinus quod deus sit noster intellectus agens immo patet satis ex innumerabilibus auctoritatibus augustini quod intellectus noster proprius coefficit suam cognitionem naturalem sicud alias tactum fuit distinctione prima primi et distinctione 3a primi igitur secundum eum ipsamet substantia intellectus est agens noster et sine utroque istorum intellectuum agentium nulla fiet naturaliter mere intellectio in nobis uno eorum ut proprio principio et alio ut communi

¶ ad aristotelem in libello de bona fortuna verum est quod vult ibi quod deus saepe agitat nos ad bona per varias disponens hominum ipsos diversimode variantes praeter propositum nostrum et ex instinctu quod nobis inmediate inputabiliter movemur facimus etiam aliquando ex dei regimine et ductu quaedam ex quaedam ex quibus commoda nobis proveniunt et tales vocantur eufortunati sed hoc non probat nos non habere alium intellectum agentem quam deum immo directe probat contrarium quia ibi secundum eum regimus enfortunate non ex proposito nostro quia sape nec advertimus quare sit agimus sed aliunde nescimus quo instinctu aguamur ad faciendum ea ex quibus magna nobis proveniunt in futuro bona sine hoc quod tales eventus perpendimus secuturos et hoc patet ex scriptura sancta de bendico Ioseph et aliis contingentibus ei et similibus multis igitur secus est alias quando in agendis regimur regimine proprii intellectus

¶ ad primum autem de commentatore 12 metaphysicae commento 38 potest glosari dictum suum ut priora de intellectu agente taliter universaliter non proprio alias si plus velit tamen illud polus contradiceret textui 3o de anima praeallegato et dictis ipsiusmet commentatoris ibidem ipse met iret contra seipsum verum est tamen ut credo quod commentator posuerit intellectum nostrum agentem quodam universale principium id est unicum numero commune omni homini sicut et ponit de intellectu nostro possibili et quod ista duo principia essent substantiae aeternae componentes intellectivam animam humanam sicut materiae quaedam spiritualis et propria forma et quod intellectus agens esset substantialiter intellectio et quod esset intellectui possibili sempernaturaliter intellectio sed non nobis nisi postcremo quia nos communiter non intellegimus nisi intellectiones ymaginatas quia non pro semper secundum eum actualiter nobis coniungitur possibilis intellectus et tunc quantum ego concipio de eo si rationabiliter et consequenter dicat vult dicere quod iste universalior intellectus agens a quo dependet celum in natura est nobis obiectum in se cognitum et amatum in illo postremo quo secundum eum intellectus agens qui est secundum eum pars intellective est nobis intellectio semper illius intellectus qui est deus tamquam obiectum cogniti et amati n ec unc plus vult ibi commento 38 12i nisi quod copulemur in postremo intellectui illi a quo celum et natura dependent copulemur inquam sicut obiecto cognito et amato unde dicit ibi sic intelligentia enim agens in quibus est abstracta et principium nobis necesse est quod moveat secundum quod amatum amans et consequentis dicit quod dependebimus ab eo in postremo tamquam a fine sicut amans dependet ab amato immodcio tempore sicut celum semper dependet sicut scilicet ab amato pro eo videlicet quod intelligentia propria coniuncta celo 2m opinionem philosophi et commentatoris ista patet quod amat et desiderat primum bonum sicud finem suum et ex amore illius movet caelum cui coniungitur sicud motor et huic etiam fine consonat textus et secundum opinione philosophi et commentatoris ex nullo omnium illorum quae a philosopho vel a commentatore haberi possunt poterit vere deduci et bene quod voluerit deum ipsum esse nobis intellectionem vel amorem quo formaliter cognoscamus vel diligamus sed solum quo sicut effectivo universali principio et sicud obiecto finaliter allectivo et per consequens quod a commentotore haberi poterit non probat intentum

¶ ad 16m dicendum quod essentia divina nulli intellectui terminato repraesentat distincte omnia per modum saltem cognitionum quidquid sic de repraesentatione per modum obiecti vel speculi et dico quod intimatio ista cognitionis createae vel increatae intellectui creato non sufficit tali intellectui nisi intimetur sibi sicut accidens et forma suo informabili et ad augustinum licet parum sic ad propositum dicendum quod si dictum suum esset verum non solum de cognoscendo se habitualiter ita quod exiret in actum quando per alia non inpediretur sicud habet intelligi secundum veritatem sed etiam actualiter ad hoc hoc non esset verum nisi per cognitionem informantem a semet ipsa semper praesente sibi ipis tanta nisi ipsa mens esset substantialiter sui cognitio sicud ponit philosophus animam quod est et hoc non faceret ad propositum si daretur

¶ ad 17 neganda est consequentia quia vespertina cognitio creaturae est illa qua non intuitive cognoscitur deus et matutina qua etiam deus intuitive cognoscitur et hoc est eas igitur cognosci in verbo quia nihil aliud a verbo potest sufficienter talem cognitionem causare quae sit intuitio verbi et praeter hoc non oportet quod ista cognitio sit verbum

¶ ad 18m dicendum quod licet deus sit lumen gloriae obiectivum non tamen est lumen gloriae quo formaliter creatura aliqua sit beata ymmo realiter distinguitur ab omni cognitione qua creatura formaliter deum cognoscit nec plus sequitur quod propter hoc sic deus lumen insufficiens quam quod ideo sit lumen solis insufficiens quia videri non potest nisi ponatur visio sensitiva ab eo distincta quo videatur et praeter hoc ut praetendit illa decretalis plene probat incontrarium

¶ ad 19m dicendum quod primum consequens est verum et cum probatur quod non negandum est quod assumitur cum sic falsum non probatum

¶ ad 20 negandum est quod primo assumitur et ad auctoritatem illam et similes dicendum quod li qua debet glosari id est qua effective non qua formaliter nec multipliciter plus voluit quia posuit actum dilectionis album sed non habitu alium ut patet plane verfasfi eiusdem distinctione 17 primi libri

¶ ad 21 negandam est consequentia ad probationem dicendum quod neuter eorum cognoscit sicuti est hoc est est ista perfecte sint illa entitas esset cognoscilibilis utrique tamen cognoscit eum sicut est hoc est sine errore quo sibi tribuat quod sibi non convenit nec oporet utraque cognitio reprasentet deum esse aeque bonum quia forte neutra ostendit deum esse bonum cum sit intuitio simplex non compositam vel divisiva sed sufficit quod ostendat dum bonum et aeque bonum licet non ostendat aeque illud bonum et hoc requireretur ad hoc quod bonum illud apparens aeque diligi possit ceteris paribus

¶ ad confirmationem dicendum quod unus minus perfecte videt illud album quam alter non errat sed ex hoc quod complexe erroneae iudicat metaphysicae tali visione praevia cuius iudicii quod fiat erroneum causa est alia indispositio organi vel medii vel aliquid simile sicut cum febricitans iudicat de dulcibus propter hoc quod habet palatum infectum amaritudine sed nulla talis dispositio contingit in beatis minus deum videntibus quae sic minus videnti occasio errandi vel attribuendi deo quod si non convenit

¶ ad 22 concedo quod illa visio clara repraesentat deitatem et pars et est metaphysicae qua beatus potest iudciare et quod videtur esse deum et esse patrem vel aliam primam et si vis vocare illam cognitionem patris qua praevia possum iudicare patrem esse dum et qua patrem esse patrem relativam consequi potest illud ad quod deducitur quia beata visio valet ad utramque divinarum cognitionum

¶ ad 23m dicendum quod assumptum falsum est nisi solum intelligatur effective vel obiective de contradictione autem circa hoc sufficiat quod dictum est ad praecedentia argumenta

¶ ad 24m quod assumitur falsum est nec probatur

¶ ad 24m dicendum quo negat ubique speciem primam primo actui qualem ponit cho et multi alii doctores et multo fortius habet eam negare in proposito et si plus vellet dicere negandus esset

¶ ad primum argumentum principale concedendum est quod christus habet tantam vel eandem sapientiam quam deus et quod christus est sapiens duplici sapientia increata scilicet et creata sicut docet ibi magister sed anima christi licet obiective vel effective sit sapiens increata sapientia non est tamen sapiens formaliter sapientia increata sed sola creata et cum probatur quod ymmo per utramque formaliter fuit sapiens dico quod non ideo praecise per creatam quia ipsa est cognitio et unitur illi animae sed quia cum hoc quod est cognitio ipsa est forma inhaerenter perficiens illam animam et haec causa non habetur de increata immo dato quod ista sufficeret tamen deus posset sibi unire ypostatice cognitionem creatam ipsa posset per illam formaliter cognoscere quod est manifeste falsum

¶ ad 2m cum dicit magister quod anima in verbo cui unitur scit omnia quae scit deus dicendum quod haec auctoritas potest glossari per glossam quia ipsemet magister exponit duas auctoritates consimiles omnino libro 2o distinctione XI capitulo ultimo prima est ysidori quae dicit quod angeli in verbo dei omnia sciunt antequam fiant cui respondet magister quod ysidorus non omnia perfecte angelos scire dixit ita potest responderi hic de anima christi sive auctoritati no scit in verbo omnia scibilia vel a deo cognita distincte et perfecte sed inperfecte et in universal et confuse licet distinctius ac specialius quam nos in via

¶ alia ponitur auctoritas gregorii ibi quid est inquit gregorius quod ibi nesciantur ubi scientem omnia sciunt haec gregorius ubi ait magister gregorius dicere quo omnia sciant angeli et nihil sit quod non sciant et tunc respondet sed accipiendum est hoc de hiis quorum gregorio bene stant cognoscerem ut sunt ea quae ad misterium trinitatis et unitatis pertinent ista sibi dicetur suam auctoritatem in proposito debere intelligi cum dicit animam christi scire omnia quae scit deus quae essentialiter obiective beatificant vel quod sic omnia secundum speciem vel genus necessaria ad redemptionem salvandorum modo alio distributionem limitando seu arcando 3o modo potest dici quod omnia novit in verbo sicut in habitu vel specie vel potius sicud in supplente vccem? speciei vel habitus active conprincivi intellectionum respectu cognoscibilium in ipso verbo non quod actualiter cognoscat in verbo distincte omnia et singula quae et deus

¶ 4o modo potest intelligi quod omnia scit per enuntiam vel per aequivalentiam quia deum cum cognsocit qui valet omnia vel eminet omnibus cognitionibus et infinitis et dato quod anima christi secundum magistrum in verbo dei cognosceret omnia et quodlibet omni modo cum dicit quod anima christi isto modo cognoscit per sapientiam creatam sibi collatam a deo non per sapientiam increatam ideo adh u o c non facere secundum intentionem magistri ad propositum media consequenter ibi addita pro dicto magistri pro quanto videntur plus arguere quam concesserim superius sunt soluta

Quaestio 2

Secundo circa illud quod dicit magister principaliter in ista distinctione 14 capitulo penultimo quod anima chrisit et angeli in verbo dei cognoscunt futura et quod anima christi in verbo cui unita est liquidius et praesentius omni creatura scit omnia quae deus quaero primo utrum ipsum verbum dei sit sibi ipsi quamvis non animae sibi unice scientia futurorum contingentium

et videtur quod non quia scire est per causam cognoscere et quoniam istius est tam et quam inpossibile est aliter se habere ex primo posteriorum sed futura contingentia ad utrumlibet possunt aliter se habere quam habebunt quia aliter non essent contingentia ad utrumlibet igitur nullus potest ea scire quod enim non est scibile scirie non potest sed quod potest aliter se habere non est scibile ex auctoritate praetacta capituli posteriorum et 6 etiam ethicorum capitulo 4o dicit philosophus omnes enim suspicamur quod scimus non contingere aliter se habere ex necessitate igitur scibile aeternum igitur ex necessitate enim entia simpliciter aeterna omnia aeterna omnia autem ingenita et incorruptibilia haec ibi patet igitur quod quae possunt aliter se haber enon sunt scibilia sed contingentia ad utrumlibet et quod etiam possunt aliter se habere patet ibidem per philosophum capitulo 3 4 5 6 7 igitur non sunt scibilia igitur verbum dei non est eorum scientia

¶ Praetera omne scibile immo omnia scibilia sunt demonstrabilia sed contingentia ad utrumlibet non sunt demonsrabilia igitur etc maior patet ex primo posteriorum minor probatur a philosopho 7o metaphysicae per 53 propter hoc inquit substantarum sensibilium singularium nec diffinitio nec demonstratio est quia hanc materiam cuius natura talis est ut contingat in esse et non in esse qua propter corrumptibilia omnia singularia ipsorum igitur inquid si demonstratio necessariorum et diffinitio scientifica et non contingit sicut nec scientiam quandoque scientiam quandoque ignorantiam esse ita nec demonstrationem nec diffinitionem sed opinionem contingentium aliter se habere palam quia non utique erit ipsorum nec diffinitio nec demonstratio haec ille et hoc consequenter probat nobis enim sunt inquit manifesta corrumpta scientiam habentibus cum assensu abcesserint et saluatis rationibus in anima eisdem non erit nec diffinitio amp? nec demonstratio et idem medium ponit ubi supra 6 ethicorum capitulo 4 dicens contingentia aliter cum exempla sensum speculativi fiant latent si sunt vel non igitur contingentia ad utrumlibet non sunt scibilia et istud medium philosophus quod scientia non potest esse et simul non esse scientia est diligenter notandum contra opinionem illorum qui dicunt quod cognitio potest informare animam sine hoc quod ipsa sit cognitio

¶ 3o aliter arguo quia fortassis dabitur conclusio praecedentium r vocabulo scientiae stricte sumpto quod per nullam veram et evi?tem notitiam sint futura contingentia scita vocabulo etiam scientiae large sumpto quia nullum non determinate verum scitum est vel potius in plurali nulla non determinate vera sunt scita sed contingentia ad utrumlibet huius sunt quia in futuris contingentibus non est veritas determinata secundum philosophum primo peryhermenias alioquin secundum eum non oporteret consiliari neque negatorior igitur talia non sunt scita igitur verbum dei non est eorum scientia

¶ ad oppositum danielis 3o dicitur domine qui nosci omnia antequam fiant

Item ad hebraeos 4 omnia nuda et aperta sunt oculus eius ad quem nobis sermo

Item dicit augustinus 5 de trinitate sicut allegat magister distinctione 38 primi capitulo 1 non ista ex aliquo tempore cognovit deus sed futura omnia tmeporalia atque in eis etiam quid et quando ab illo peccaturi fueramus et quos et de quibus rebus vel auditurus vel non exauditurus esset sine initio quando praescivit

¶ Item distinctione 35 primi capitulo 4 dicit magister scivit igitur deus ab aeterno omne quod futurum erat et scivit immutabiliter scit quoque non minus praeterita vel futura quam praesentia

¶ Item capitulo 5 ibidem recitat magister illud augustini super genesem 5 quomodo inquit deo nota erant et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant none nim quidquam fecit ignorans nota igitur fecti non facta cognovit provide antequam fierent et erant et non erant erant in dei scientia non erant in sua natura haec iste

¶ praeterea distinctione 39 primi capitulo 1 recitat magister illud augustinus ad idem 15 de trinitate in illius inquit augustinus nullae simplicitate mirabili non est aliud esse et sapere ideoque novit omnia verbum quae novit pater sed ei nosce de patre est sicut et esse provide tamquam se ipsum dicens pater genuit sibi aequale verbum per omnia non enim se ipsum integrum perfecteque dixisset si ad minus ac amplius esset in eius verbo quam in se ipso scivit igitur invicem pater et filius sed ille gignendo iste nascendo et omnia quae sunt in eorum sapientia et in eorum scientia unusquisque eorum simul videt non particulatim vel de alternante conspectu ut alia videre non possit nisi non videns alia sed omnia simul videt quorum nullum est quod non semper videat et sciat haec ille

¶ Item eadem distinctione 39 capitulo 5 eylogat multipliciter in hunc modum simul itaque et incommutabiliter scit deus omnia quae sunt et fuerint et erunt tam bona quam mala praescit quo omnia futura tam bona quam mala

¶ ultimo ad idem arguo sic multa futura contingentia antequam fierent revelavit deus quod fierent et quando fierent et qualiter fierent propter his suis sed non revelavit esse futura nisi quae scivit esse fore igitur etc

¶ In ista quaestio prima praemittam distinctiones de scientia et iuxta illas ponam conclusiones alias 2o movebo contra eas

¶ Quo ad primum respondendum est secundum doctores antiquos quod istud vocabulum scientia dei uno modo sumitur pro notitia realiter alio modo pro scientia vel notitia enuntibilium et hanc distinctionem ponit alter libro suo primo capitulo 28 de scientiarum rerum loquitur scriptura ecclesiasticis 23 domino deo antequam crearentur omnia sunt cognita et idem est sic loquendo dicere scientia dei respectu rerum quod clara dei apprehensio respectu realiter omnia enim factibilia apprehendit scientia vero vel cognitio enuntibilium id est complexe significabilium quandoque sumitur pro apprheensione sola et illo modo inproprie nimis accipitur quia ita large sumpto vocabulo deus non solum omnia videt sed etiam omnia possibilia et inpossibilia nihil enim est a quo quam ymaginabile quin et a deo unde in psalmo qui plantavit aurem non audiet aut qui finxit oculum non considerat qui docet hominem scientiam quaestione diceret oppositum sentire est irrationabile omnino alio modo sumitur pro vero iudicio respectu enuntiabilium quorumcumque et isto modo sumitur proprio et convenit deo potissime qui de omni enuntiabili verissime iudicat et haec vocatur communiter a doctoribus scientia simplicis notitiae quae est respectu enim vere enuntibilium tam de possibili quam de facto et de scientia sic sumpta loquitur magister libro distinctione 35 capitulo 4 ubi de deo dicit sic sua aeterna sapientia et incommutabili scit ipse omnia quae sciuntur omnis enim ratio superne et terrenae scientiae ut ait ambrosius in eo est qui omnem sapientiam et scientiam capit sua scientia immensa haec ille iuxta quem sensum etiam loquitur de christo ratione suae increatae sapientiae apostolus ad col 2 in quo inquit sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi

¶ alio modo sumitur pro vero iudicio respectu enuntibilium tantum facti et isto modo scit deus seu evidenter iudicat quae sunt in entibus et qualiter habuerunt et quae erunt in entibus et qualiter se habebunt ita quod scientia dei sit sumpta est solum enuntiabilium quorumcumque sive respectu praeciorum praesentium et futurorum et vocatur ab antiquis doctoribus notitia seu scientia visionis et isto modo sumitur scientia dei seu hoc vocabulum in auctoritate 7a ad partem oppositam superius allegata sic iterum loquitur magister distinctione 39 capitulo 2 dicens quod scientia dei non est in fide hiis quae sunt vel fuerunt vel erunt alio modo sumitur pro verbo et evidenti iudicio respectu enuntibilium facti adhuc futuri et illo modo scientia dei proprie dicitur praescientia et ideo dicit magister de 35 primo quod praescientia est solum respectu futurorum in tantum quod si nulla essent futura non esset deus praescius nec sua scientia esset praescientia et distinctione 39 dicit quod praescientia non est nisi de futuris alio modo sumitur pro notitia creata cum voluntate bene placiti seu approbationis respectu sic cogniti et vocatur scientia se notitia approbationis et isto modo scit hominem deus benefacere et mereri et multa quae approbat seu acceptat et in isto sensu pro oppositum intelligitur illud evvangelium amen dico vobis nescio vos ultimo ad propositum sumitur pro notitia ev?i?ti cum displicentia seu decastatione sic cogniti et vocatur notitia seu scientia reprobationis et hinc est quod stricte loquendo soli reprobi sententialiter dampnandi dicuntur praesciti et unica at simplex dei notitia est scientia quaelibet sensuum praedictorum

¶ Iuxta hoc possunt elici conclusiones iam probatae prima quod deus omnium realiter possibilium est simplex intelligentia

2a quod deus est omnium possibilium et inpossibilium enuntiabilium apprehensio

¶ 3a quod deus est omnium vere enuntiabilium vera scientia

4a quod ipse est respectum omnium enuntiabilium factus scientia visionios

/ 5a quod ipse est regula omnium enuntiabilium facti de futuro praescientia

¶ 6a quod respectu istorum quae bene fiunt ipse est scientia approbationis 7a est quod ipse est respectu illorum quae demeritorie fiunt scientia reprobationis

¶ Ex hiis patet responsio ad quaestionem ubi tamen ad consuetum modum loquendi dicendum quod scientia dupliciter sumitur ad propositum tituli quaestionis loquendo spiritus sanctus pro notitia evidenti inpossibilium aliter se habere seu enuntiabilium necessariorum et sic loquendo dicendum quod verbum non est scientia futurorum contingentium et hoc sufficienter probant duo prima argumenta principalia quaestionis

¶ 2a conclusio est etiam absque alia hesitatione tenenda et probatur esse vera et credenda per argumenta proposita ad partem oppositam quaestionis scilicet quod alio modo sumendo vocabulum scientiae pro omni evidenti et vera iudicativa notitia respectu complexae enuntiabilis verbum dei est scientia futurorum contingentium ad utrumlibet quae sunt vera quorumcumque ista quod de omni futuro novit evidenter quod erit et de omni non futuro evident novit quod non erit nam ut dicit augustinus 5 de civitate dei capitulo 8 secundum quotationem libri mei deus optime et veratissime creditur cuncta scire antequam fiant et capitulo 9 dicit quod confiteri esse deum et negarere esse praescientiam primum futurorum apertissima insana est

¶ 2us articulus est movere alia dubia contra dicta primum dubium est quia videtur quod eo ipso quod aliqua sunt futura contingentia ad utrumlibet non sunt determinate vera nec per consequens possunt evidenter sciri vel praesciri esse vera et haec tenet ockham et probat haec esse opinio philosophi quamvis in hoc philosopho veritas fidei contradicat probatio primi prima est secundum eum hac distinctione 38 primi sui et petrus aureolus quod illud quod non est verum non potest sciri pro illo tempore pro quo non est verum sed futurum contingens dependens simpliciter a potentia libera non est in se verum quia non potest ut dicit secundum philosophum ymaginari ratio quare plus est una pars vera quam alia et ita vel utraque pars est vera vel neutra et non est possibile quod utraque pars sic vera et per consequens neutra est vera et si hoc igitur neutra scietur et idem argumentum ponit ad hoc in 3a 3ae loygicae suae capitulo 31

¶ Item in primo peryhermenias capitulo ultimo arguit hoc philosophus triplici medio secundum expositum istius et textus nulli dubium praetendit hoc prima facie in hiis inquit textus quae sunt et quae facta sunt necesse est affirmationem vel negationem veram esse vel falsam in singularibus vero futuris non nam si omnis affirmatio vel negatio vera vel falsa est omne necesse est vel esse vel non esse id est omnia ex necessitate evenient etc vult dicere secundum okam quod in singularibus de futuro nam semper altera pars contradictionis est vera et altera falsa sicut est in illis de praeterito et de praesent et hoc probat philosophus ducendo ad inpossibile sic si omnis propositio est affirmativa vel negativa singularitatis de futuro sic determinate vera vel determinate falsa igitur si unus dicat hoc erit et alius dicat hoc non erit oportet quod alter istorum determinate mentiatur sed hoc est falsum quia tunc nihil fieret a casu nec ad utrumlibet sed omnia fierent ex necessitate et ultimam consequentiam probat philosophus quia illud quod est ad utrumlibet contingens non magis determinatur ad unam partem quam ad aliam id est non magis determinatur ad esse quam ad non esse igitur ex opposito si est determinatum quod erit vel determinatum quod non erit non fiet ad utrumlibet sed ex necessitate secundum argumentum philosophi

¶ ad idem est illud si sic veritas determinata in singularibus de futuro tunc inquit textus sic si hoc sic modo album tunc verum erat dicere primo quoniam hoc erat albedinem quare semper verum fuit dicere quodlibet eorum quae facta sunt quoniam erit et si semper verum est dicere quoniam est vel erit non potest hoc non esse vel non futurum esse quod aut non potest non fieri inpossibile est non fieri et quod inpossibile est non fieri necesse est fieri omnia igitur quae futura sunt necesse est fieri nihil enim ad utrumlibet nec a casu erit nam si a casu non ex necessitate est haec philosophus et quod haec sit via philosophi patere videtur nam positis hiis duabus responsionibus excludit cavillationem quae posset dari diceret enim quis si neutra pars contradictionis a talibus est vera igitur utraque pars est falsa hoc excludit dicens ac vero nec quoniam neutrum quantum est contingit dicere quoniam neque erit neque non erit etc ide st non potest dici quod utraque sit falsa quoniam si utraque esset falsa affirmatam esset falsa et tunc negativa vera et si utraque falsa tunc negativa esset falsa et si haec affirmativa esset vera et aliud medium ponit ad idem excludendumit qui voluerit

¶ Item confirmatur idem quia consequenter dicit philosophus quod haec sunt et huius inconvenientia quae sequuntur si in universalibus et singularibus de futuro necesse est oppositarum hanc esse veram istam vero falsam nichil enim contingit ad utrumlibet esse in hiis quae fiunt sed omnia esse vel fieri ex necessitate quare non oportebit nec consiliari neque negatori haec ille quia ex quo determinatum est fiet sicut determinatum est sive consiliemur sive non nec est cura dicit philosohus sive prius affirmetur esse futura vel negetur quia non propter affirmare vel negare erit vel non erit sed quoniam sit se habent res vel non sit sed consequens est inpossibile secundum philosophum scilicet quod omnia eveniat ex necessitate et hoc probat philosophus sic illa quorum nos suus principia de quibus et consiliamur et quae non semper in actu sunt possibilia esset vel non esse et non ex necessitate eveniunt sed multa sunt futura quorum nos summus principia supp et de quilibet nos consiliamur igitur multa talia eveniunt non ex necessitate et exemplificat sed alia contingenter ad utrumlibet et alia in maiori parte

¶ 3o confirmari potest quod ista sit sententia philosophi quia post istam recitatam dicit quod in contingentibus ad utrumlibet non magis affirmatio vel negatio est

¶ 3a ratio principalis philosophi ponitur quaestione in fine primi libri peryhermenias talis quando inquit similiter orationes vere sunt quemadmodum et res manifestum est quoniam quaecumque sic se habent ut ad utrumlibet sint et contraria ipsorum ita quod non magis determinatum est in anima quod tale erit quam quod non erit necesse sibi si quidem sic se habere et contradictionem ita scilicet quod propositiones vel orationes significantes talia fore non magis erunt vere quam falsae determinate et ex hoc infert philosophus duo correlaria quae etiam confirmant propositum primum est quod non est semper necessarium quod altera pars contradictionis sic vera et alia falsa secundum quod sic se habent ad veritatem et falsitatem partes contradictionis in illis de praesenti est de praeterito et in illis de futuro haec est tota sententia illius passus pro hac parte in quolibet satis videtur esse intentio philosophi quod in singularibus de futuro in materia contingenti ad utrumlibet in quibus singularibus subicit pronomen demonstratum vel nomen proprium rei contingenter futurae et non res composita nec est determinate veritas nec falsitas et si haec igitur tali non sunt scita

¶ Sed ad oppositum huius dubii quod haec non sit sententia sententia philosophi arguitur multipliciter primo quia secundum philosophum omnis propositio est oratio verum vel falsum significans nam sic diffinit propositionem philosophus sed cuiuslibet contradictionis complexe utraque pars est propositio verum vel falsum significans et per consequens utraque pars est vera vel falsa

¶ Item haec videtur esse lex et natura contradictorum in omni materia quod scilicet una pars talis contradictionis complexe sit falsa et altera pars est vera igitur et huius contradictionis altera pars est vera hoc erit hoc non erit demonstrato singulari aliquo contingenter futuro et si altera pars est vera igitur vel haec pars est vera haec erit vel haec pars hoc non erit istud tamen medium leviter solveret quod haec non est lex earum sed quod si una sit vera reliqua erit falsa et econtra sed contra hoc reduci potest per praecedens et etiam persequens argumentum licet haec forma probabiliter evadatur et per principium primum reduci potest quia de quolibet esse vel non esse et de nullo ambo et ita secundum philosophum 4 metaphysicae de contradictoriis quibuscumque

¶ Praeterea secundum okam opinionem contrarie exponentem philosophum ubi supra et secundum veritatem philosophus ibi in quodam paragrapho volens ostendere quomodo partes contradictionis in singularibus de futuro se habent ad veritatem et falsitatem dicit quod sicut in illis de praesenti omne quod est necesse esse est esse quando est et omne quod est necesse non esse quando non est ita in futuris necesse est disiunctivam ex contradictoriis esse veram sed tamen neutram partem disiunctive necesse est esse veram si sicut navale vellum erit cras et tamen diffiniendo dicit philosophus sententialiter nec est haec necessaria navale vellum erit cras nec sua contradictoria

¶ Ex hiis sequitur quod ista disiunctiva vera est secundum philosophum a erit vel a non erit sic a unum singulare contingenter ad utrumlibet futurum igitur vel a erti et tunc est haec propositio vera a erit vel a non erit et tunc est haec propositio vera a non erit et tunc habetur propositum quod altera pars contradictionis est vera in talibus quod autem prima consequentia sit bona haec scilicet ista disiunctiva est vera igitur a erit vel non patet quia ex opposito consequentis sequitur oppositum antecedentis sequitur enim neque a erit nec a non erit igitur dicta disiunctiva non esse est vera ulterior consequentia patet quod si a erit haec est vera a erit eo quod ista propositio est vera quae ita significat solummodo rem se habere in praesenti vel habuisse in praeterito vel fore in futuro sicut se habet habuit vel habebit sed si a erit ista se habebit res sicut significat haec propositio a erit igitur si a erit haec est vera si formetur nunc a erit

¶ dicetur forte quod philosophus non vult dicere quod ista disiunctiva sit vera a erit vel a non erit si ista cathegorematica de disiuncto praedicato a erit vel non erit et ex hoc non potest inferri quod altera pars contradictionis in talibus de futuro sic vera sed haec responsio videtur patere ex textu nam cum dixisset philosophus quod omne quod est necesse est esse quando est et quod non est necesse est non esse quando non est et in contradictione inquit eadem ratio est esse quidam vel non esse necesse et futurum esse vel non esse dico aut necesse quidem futurum esse navale bellum cras vel non esse futurum esse cras navale vellum necesse est vel non futurum esse futurum aut esse vel non esse necesse est haec philosophus

¶ Sed haec respondendum non sufficit quia licet cum modo necessitatis ex ista de disiuncto praedicato non inferatur semper disiunctam cum eodem modo necessitatis sicut patet in exemplo philosophus iam posito et similiter licet talis consequentia in aliis moralibus saepe deficiat et etiam in quibusdam de in esse puta in universalibus nam non sequitur omnis homo currit vel non currit igitur omnis homo currit vel omnis homo non currit in singularibus tamen de in esse simplicibus sive sit de praesenti sive sit de futuro non capit instantiam talis consequentia igitur ista consequentia bona est a erit vel non erit igitur a erit vel non erit tum quia si non sequatur igitur oppositum consequentis non repugnat antecedenti starent igitur simul a erit vel non erit et tamen quod neque a erit neque a non erit quod nullo sensu videtur concedendum tum quia de quolibet possibili altera pars contradictionis potest vere dici immo cuiuslibet contradictionis altera pars et de nullo eodem ambo secundum philosophum ut praedixi igitur et de a vel igitur a erit vel a non erit sicut a est vel a non est et a fuit vel a non fuit et non solum a est vel non est vel a fuit vel non fuit

¶ praeterea ex eodem medio principali arguo sic eo quod res erit vel non erit est oratio de futuro vera vel falsa secundum philosophum in passum praenotato quia in omnibus ut vult conclusiones quando conformantur rebus significatis per eas ipse sunt verae sed vel a determinate erit vel determinate non erit de facto licet quodlibet istorum duorum nesciamus igitur oratio de futuro significans a fore est determinate vera vel determinate falsa quod est intentum

¶ Praeterea media tacta pro illa parte quae dicitur esse opinionem philosophi non concludunt intentum igitur propter ista non est intelligendum futura contingentia non esse evidenter scibilia assumptum patet nam quo ad primum non maior est ratio quod ista pars contradictionis sic vera cui res in futuro non conformabitur quam alia negatur si enim sortes in futuro curret ex tali vel tali causa rationabilius est quod ista pars contradictionis sit vera quae secundum eum significat sic cursurum quam quod alia

¶ Et quo ad medium 2m verum est quidam quod si unus dicat hoc erit et alius hoc non erit unus dicit verum et alter non et hoc quia licet contingenter et ad utrumlibet tamen secundum veritatem ita eveniet sicut unus praedicit et non sicut alter neuter tamen scit nec praescire potest utrum dicat verum vel falsum usque ad eventum rei deus tamen bene et evidenter novit et solus deus quo ad illud medium etiam verum est certe quod si aliquid nunc est a causa libera libere et contingenter quod semper ante ea fuit futurum sed ulterior consequentiam igitur necessario erat futurum non solum non tenet sed nec colorem videtur habere nisi alium quam verba praetendunt habeat intellectum

¶ ultimum medium philosophi magis duci potest ad oppositum quia licet non sit determinatum nunc de a contingenter futuro aprae naturam causarum suarum omnium ex quibus dependet vel dependebi eius contingentia quid eveniet in effectu quia tamen nec utrumque contradictorie significabilium nec neutrum sed alterum solum ista pars contradictionis quae hoc significat vera est quia ista se habebit res sicut ista significat fore et reliqua falsa quae vera et quae falsa ante eventum nulli est evidens nisi deo

¶ Patet igitur quod media istam partem pro qua sunt posita etiam physicae non ostendunt igitur

¶ 6o principaliter potest argui quod ista non sit opinio philosophi quia multa sequuntur ea inconvenientia quae concedunt sequi ad illam sic dicentes quod non videntur a philosopho nec ab aliquo concedenda valet primum quia tunc secundum philosophum alia universalis esset vera et nulla eius singularis et si formentur immo secundo quod alia universalis affirmatam esset negataiva nulla eius singulari existente vera licet formetur quod non videtur dandum et consequentia patet quia haec est vera immo et necessaria ap philosophus ut isti dicunt et in hoc bene omne futurum contingens erit et tamen nulla eius singularis est vera secundum hanc viam ut etiam isti concedunt et materiae dicunt enim quod quocumque tali demonstrato haec non est vera secundum philosophum hoc futurum contingens erit quia infert istam hoc est futurum contingens quae nec est vera nec falsa secundum philosophum ut dicunt

¶ Contra hoc etiam potest argui quia vniversalis et copulativa ex omnibus suis singularibus aequipollent sed copulativa non videtur vera esse cuius nulla pars est vera igitur etc

¶ 3o secundum hanc viam haberet philosophum dicere quod alia particularis est vera immo et necessaria nulla eius singulari existente vera licet formaretur quaelibet quod videtur ph?o?cum inconveniens et consequentia patet quia universalis infert particularem formaliter sed ex necessario non sequitur formaliter nisi necessariam

¶ dicendum igitur michi videtur ad praesens dubium quod cum nullum verum deum lateat et cuiuslibet contradictionis complexe in hiis etiam de futuro ut probant argumenta ad 2am partem dubii posita altera pars sit vera vel saltem si non formentur partes contradictionis alterum contradictorie significabilium sic verum vel vere complexe significabile pro nunc secundum illud quod de facto eveniet in futuro multa talia sunt a deo scita et ad argumenta sumpta a philosopho in contrarium in argumento 5 ad istam partem posito iam respondendi sed cum philosopho teneat quod in singularibus de futuro in materia de contingenti non sit veritas determinata quia tunc omnia evenirent ex necessitate et non oporteret neque negatori neque consiliari et non est verisimile quin verum vel saltem rationabilem intellectum habeant dicta sua et opinione sua quid igitur voluit dicere vel concludere per sua media praeposita

¶ hic respondetur a quibusdam quod aristoteles probat contradictionem includere et quod aliquid incipiat esse futurum vel quod aliqua propositio de futuro incipiat esse vera nisi connotetur tempus determinatum ut hic plato disputabit cras unde sicut nihil potest desinere esse praeteritum nec esse verum de praeterito ita nec potest incipere esse futurum et ideo non sequitur a potest esse futurum et a non est futurum igitur potest incipere esse futurum sed solum sequitur igitur non futurum potest esse futurum in sensu diviso bene tamen sequitur a non est futurum et erit futurum igitur incipiet esse futurum sed prae missae repugnant licet utramque sic possibiles sed constat cuilibet qui illud passum studiose vidit quod aristoteles non laborat ibi ad probandum hanc hanc conclusionem quod nihil potest incipere esse futurum immo hoc sumit ibi tamquam per se notum dicens in suo 2o argumento quod si hoc sic modo futurum huic ad mille annos vel ad annum millesimum fuit futurum immo videtur niti ad probandum quod in talibus non est veritas determinta determinatione inevitabili quia tunc necessario evenirent omnia futura et tunc non oportet consiliari etc plus id est non probat per illud argumentum nec per alia

¶ Ideo dicendum mihi videtur philosophus velle dicere et probare quod in singuilibus de futuro non est veritas determinata eo modo quo in illis de praeterito vel de praesenti nam omne quod fuit sic determinatum est ad fuisse quod nullo modo potest per aliam potentiam non fuisse et omne quod est necesse est esse quando est sicut declaravi distinctione prima primi ad sensum unum verum non sic autem in illis de futuro omne quod erit necesse est fore quia tunc non oportet consiliari neque negatori immo in talibus non est propositio aliqua sic determinata ad veritatem quin possit esse falsa etiam pro tunc quando est vera nec sic ad falsitatem quin possit esse vera etiam tunc quando est falsa possibilitas ad falsitatem stat cum veritate et econtra simul stant quod propositio alia talis sic de facto falsa et tamen quod possit esse vera tunc quando de facto est falsa et semper fuisse vera si semper fuisset et tanta est ista indeterminatio quod non stat cum evidenti nottia creata de talibus quid eveniret et quid non non sit in illis de praeterito vel de praesenti et cum responsione concordat soctus plene distinctione 38 primi unde ego dicerem quod de facto si per inpossibile deus non plus sciret quae pars eveniret quam nos sciamus nihilominus tamen ad hoc una pars contradictionis esset vera in talibus et reliqua falsa si formarentur eo ipso sine plurali quod nec est possibile quod ambo contingant quod neque quod neutra ex quo enim altera pars de facto eveniet illa pars contradictionis est vera quae illam fore significat omni etiam scientia divina vel alia circumscripta et sua contradictoria falsa propter causam supra tactam a philosopho qui ista propositio de futuro est vera quae praecise quod erit solum modo complexe fore significat

¶ 2m dubium principale quaero quomodo deus determinate potest scire et semper scivisse futurum illud cuius futuri actio dependet ad hoc ex libertate voluntatis non solum increatae sed etiam creatae et videtur hoc non posse stare quia inpossibile est deum numquam scivisse quod semper scivit igitur si deus semper scivit a esset futurum impossibile est deum numquam scivisse a ful fuerit verum et si hoc igityur inpossibile est quin a fuerit futurum et si hic igitur voluntas creata non potest libere facere quin a fuerit futurum et per consequens futuritio a non dependet a voluntate libera creaturae

¶ Item ista futura quae pendent ex libertate voluntatis creatae vel increatae possunt non evenire sed ista quae a deo sunt praescita non possunt non evenire sicut arguitur distinctione 38 primi capitulo 1 quia si non evenirent cum praescita sint falleretur dei praescientia sed dei praescientia falli non potest igitur praescita a deo fore non pendent quo ad suum fore ex libertate voluntatis create

¶ Praeterea deus non potest aliter res cognoscere quam cognoscit sine alietate vel varietate alia ex parte realiter sed si illa quae cognoscit fore contingenter igitur cognosceret non fore cognosceret eas aliter quam cognoscit quia aliter est cognoscere ea fore quam cognoscere ea non fore igitur deus cognoscens alia fore non potest cognoscere ista non fore sine novitate alia vel variatione ex parte a earum igitur si ab aeterno cognovit me aliquid cras voliturum non potest ane adventum diei crastine scire me non cras illud voliturum et si hoc igitur oportet me cras velle illud maiore patet per augustinum 5 super genesem et ponitur de 35 primi capitulo penultimo ubi dicit sic loequens de productis et producendis a deo ipsi inquit deo non audeo dicere alio modo in notuisse cum ea fecisset quam ille quo ea noverat ut faceret apud quem non est transitio nec vitissitudinis obumbratio videtur enim sibi quod esset in deo transmuatio vel vicissitudinis obumbratio si absolute ex parte sui res alias aliter cognosceret quam cognovit minor patet etiam quia nisi in cognoscendo aliter se haberet deus cum cognoscit et scit aliqua fore quam se haberet sic sciret ista non fore rebus illis non dum positis sed indifferenter ad hoc possibilibus fore et non fore nulla videretur inpossibilitas quin posset fieri de non praescite st praescius et econtra nec et de non praedestinate animam antichristi ad beatitudinem praedestinans et econtra quia in hoc nisi debetur propositum non se haberet in cognoscendo aliter quam ante sed consequens est inpossibile tam secundum sanctos quam secundum philosophum scilicet quod ipse possit fieri de non praecognoscente praecognoscens vel econtra rebus huius non dum positis sed ad utrumlibet ad hoc possibilibus in futuro contingere quia sicut scivit ab aeterno omne quod futurum erat sic et immutabiliter scivit secundum magistrum distinctione 35 primi capitulo 4 et quia sicut ibidem capitulo 5 habetur secundum augustinum in eius scientia non est transmutatio nec vicissitudinis obumbratio ista valet quod re nodum posita possit deus primo assentire quod ipsa erit et post similiter ante rei positionem in esse iudicare quod ipsa non erit hoc non est vicissitudo quam ibi negat per oppositum ad nostram credulitatem circa futuritionem alicuius rei possumus enim primo credere de aliquo quod erit et post quod non erit et iterum et iterum sic et econtra ante rei adventum ex aliis et aliis verisimilibus ac deceptioriis coniecturis

¶ praeterea beatus augustinus 15 de trinitate ut recitat magister distinctione 39 primi capitulo 1 dicit quod omnia simul videt deus quorum nullum est quod non semper viderat et sciat eius itaque scientia inamissibilis et invariabilis est nostra vero scientia amissibilis et receptibilis quia non hoc est nobis esse quam scire haec ibi

¶ Praeterea ibidem capitulo 2o licet deus possit praescire quod secundum veritatem numquam erit non potest tamen aliquid scire vel praescire ex tempore nec potest aliquid incipere scire vel praescire aliquid sicut nec potest noviter vel ex tempore velle aliquid et tamen potest velle quod numquam voluit haec ibi et hoc oportet intelligi ante possent rei in esse nam cum res primo ponitur in esse tunc incipit deus scire et velle rem huius esse prius enim non scivit tam esse hic prius sciverit et voluerit eam fore et ex hoc quod deus non potest noverit vel ex tempore scire aliquid vel praescire concludit magister capitulo 3 constat igitur dei scientiam omnino esse immutabilem idem etiam probatur per auctoritate augustini 6 de trinitate et ponitur distinctione 38 primi capitulo 1 cum inquit decedant et succedant tempora non decedit aliquid vel succedit scientiae dei in qua novit omnia quae fecit per ipsam quia immutabiliter ab eo sciuntur haec ille

¶ ad istud dubium difficilissimum respondet okam et bene in hoc distinctione 39 primi sui quod indubtanter est intelligendum quod deus certitudinaliter et evidenter scit omnia futura contingentia sed hoc declarere inquit et modum quo scit omnia futura contingentia exprimere est inpossibile omni intellectui pro statu isto hoc tamen provenit secundum eum ex natura divinae scientiae infinitae quam latere non potest de aliquo quid eveniet vel quid non in hoc sibi credo quod illimitatio et immensitas divinae scientiae sic in causa quae est quas scientialis oculus a quo nihil absconditur nec abscondi potest praesens praeteritum vel futurum qui quando et qualiter evenire debeant vel evenerint pateat ibi clare et hoc requirit scientiae immensitatem et illimitationem omnino dei infinitam et hoc declarat firalf probabiliter in hunc modum quia lux illa quae potest illustrare et ostendere quod nondum est sed futurum est et haec in differentia temporis sui oportet necessario quod sic lux et illustratio infinita talis autem lux et illustratio est dei scientia igitur et maior patet in exemplo qui enim virtus visiva quae ut credo et in hoc bene non est in homine res alia ab intellectu seu substantia animae intellectivae sicut patet per anselmum in de conceptu virginali capitulo 4 quia inquit talis virtus visiva est virtus finita in comprehendo obiectum et finitae solum modo illustratur a lumine sibi proprio non oportet ut magis illustratur ad videndum magis inproportionatum per maiorem distantiam a tali virtute visiva quantumcuque tamen illustretur finite non potest ex natura sua et talis luminis corporalis intueri rem quae non est sed futura est virtue cuius intuitionis sic sibi evidens sub quo temporis particula et propria differentia ipsa erit immo vhoc requireret in infinitum illustrationem maiorem et positam quam intuitus respectu obiecti praesentis cuius ratio est ut dicit quia duplata illustratione visus ut possit videre obiectum ad duplam distantiam vel triplata ut possit videre idem obiectum ad triplam distantia et sic in infinitum procedendo numquam foret ista perfectus intuitus vel tam perfecta visio virtute cuius sciretur de re contingenter futura ipsam fore pro tunc quando erit per illum modum quo virtute visionis respectu praesentis potest iudicari ipsam esse et ideo ista potentia comprehensiva quae posset in tale evidens iudicium per visionem habitam virtute illustrationis suae respectu rei futurae intuente pro differentia determinati temporis in qua erit pateret esse in infinitum perfectior et virtuosior propter hoc quam propter illud nulla igitur virtus finita sed solum cognitiva virtus infinita potest sic intuitive cognoscere rem dum non existentem sed futuram ut virtute talis visionis evidenter pateat tali potentiae comprehensive rem illam fore et tunc determinate fore quando erit divina igitur cognitio quae haec potest infinite perfecta est et immensa et certe haec conclusio supra etiam patuit positione primi articuli per auctoritatem ambrosii omnis inquit ratio supernae et terrenae sapientiae in eo est quia omnem sapientiam capit sua sapientia immensa ad hoc est etiam ista auctoritas psalmi planissima magnus dominus noster et magis ubi eius et sa e non est numerus

¶ haec sic igitur prima conclusio quod dei scientia est immensa et immensum iudicium ex hac sequitur quod nullum vere iudicale latet eum nec etiam possibile est ut aliquid sic vere iudicale et non ab eo infallibiliter et evidentissime iudicatum sicut enim deus propter immensitatem suae essentiae numquam de est nec de erit usquam ubi aliquid esse potest et propter inmensam et infinitam eius potentiam commune producibile producere potest deus vel effectibile efficere ita propter immensam eius scientiam nullum verum vel vere complexe expressibile latet eum sed est ab eo patenter et certissime iudicatum patet autem ex solutione primi dubii quod omnis contradictionis complexe vel omnium duorum contradictorie expressibilium tam respectu futurorum quam respectu praesentium vel praeteritorum altera pars si formetur vera est et alterum est vere complexe expressibile vel significabile igitur illud evidenter ac certitudinaliter novit deus

¶ Est igitur deus sic immensa scientia et immensum iudicium quod repugnantia est quin de quolibet iudicali vere iudicet et sicut est vel fuit vel erit ex parte rei si futi vel erit ita quod non est possibile quin si a erit deus sciat evidenter a fore et quin si a non erit deus evidenter sciat a non fore et sic de omnibus aliis

¶ Istis visis dico pro 3a conclusione quod bene stant simul satis quod a fore dependeat ex contingenti voluntatis libertate sive creatae sive increatae et tamen quod a deo evidenter sciatur a fore sicut enim dei immensitas secundum essentiam suam seu essentialem praesentialitatem non determinant sibi ex natura sui ut sic in hoc spatio cum isto corpore vel cum illo vel cum 3o vel 4o quorum quodlibet sine reliquo potest illud spatium occupari hoc tamen sibi determinat sua immensitas ut si aliquod corpus sic ibi vel alibi intime sic illi deus praesens per essentiam ita non est de immensa nulla sui determinata ut fit eius scientia quod a erit nec ut sic scientia quod a non erit sed ad hoc determinatur ex sui natura quod si a erit ipsa sic cognitio scientialis quod a erit et quod si a non erit non erit ipsa sic scientia evidens et quod a erit et ideo sicut inpossibile est etiam secundum philosophum quin vel a erit vel a non erit ita inpossibile est quin deus vel evidenter sciat a fore vel evidenter sciat a non fore et ideo et ulterius sicut cum contingenti libertate voluntatis tam creatae quam increatae stat quod a vel erit vel a non erit immo quod determinate a erit ita cum contingenti libertate utriusque voluntatis stat quod deus evidenter sciat a fore hoc potest ymaginari in exemplo si poneretur vel poni ymaginetur unus intellectualis ac iudicalis oculus manifesta actualiter per substantiam suam sive recept aliquo accidente simplici intelligentia apprehendens de quorum quolibet virtute talis simpliciter apprehensionis evidenter perpendere ante illud esset coram eo praesens vel non ita quod de sui natura determinetur ad certitudinaliter iudicandum et evidenter de illis sicut se haberent secundum praesentiam vel absentiam ita quod fiet substantialiter iudicium quod ista res sic praesens et quod non est praesens quando ab est sicud in?ti ponerent si auderent quod visus esset visio quando res est praesens et cessat esse visio quando res est absens per se ipsum sine addito et cum cum hoc staret quod res visibilis sibi quandoque potest esse praesens sibi vel quandoque absens ita proportionaliter est ymaginandum secundum rei veritatem esse de divina scientia infinita respectu omnium praesentium praeteritorum et futurorum quod breviter ex natura sua non est quod ipsa sic scientia quod aliquid praeter deum sic vel fuerit vel erit quia ipsa potuisset in aeternum numquam scivisse aliquid praeter se ipsum fuisse vel fore ex natura tamen sui est quod si aliquid fuerit sic vel erit undecumque contingenter vel necessario eo ipso hoc sibi per semet ipsam substantialiter in nocescit etiam si ipsa nichil penitus faceret ad hoc ipsum sed solum attenderet vel adverteret quod ab aliis ageretur

¶ 4a conclusio sequitur ulterius quod cum hoc quod a fore pendeat ex contingenti libertate creatae voluntatis vel increatae non stat quod deus necessaria sciat ipsum fore quia eo ipso quod deus sciret necessario a fore a necessario foret quia oppositum consequentis repugnat formaliter antecedent sed consequens est inpossibile scilicet quod a necessario sit futurum si a fore pendet ex contingenti libertate voluntatis creatae vel increatae igitur et antecedens

¶ Ex hac sequitur 5a conclusio quod verbum dei contingenter solummodo scit a fore dato quod secundum veritatem a fore sic verum contingens ad utrumlibet et per consequens dependens a voluntate contingenter libere opperativa quia supposito quod aliquid sit futurum distinguendo semper futurum contra praesens tunc omne futurum vel contingenter vel necessario est futurum igitur si a sit futurum cuius fore dependent ex contingenti libertate voluntatis et per consequens a non esset necessario futurum igitur a solummodo est contingenter futurum igitur a verbo dei solum contingenter scitur fore

¶ Ex hac sequitur ultra quod nihil necessario scitur a deo esse futurum nihil enim est futurum cuius futuritio non dependeat secundum veritatem fidei licet philosophus hoc diceret a contingenti libertate divinae voluntatis quia deus nihil futurum necessario operabitur extra se sed omne futurum quod aget libere et contingenter aget sed nihil contingenter futurum necessario scitur a deo esse futurum igitur etc

¶ Item haec conclusio potest argui contra philosophum quia nullum agens naturale potest aliquid producere sine contingenti concausatione principii liberi infiniti quia sine eius libera concausatione non plus produceret unum de numero in futurorum producibilium ab hoc actio creato naturali et libero in hoc passo quibuscumque demonstratis quam aliud et praecise non ab activo mere naturali nec a libero etiam quia nullum liberum actum creatum potest distincte cognoscere illud quod numquam fuit propria eius et simplicitate cognitione qualis requireretur nisi deus talem libere inprimat illi causae omne igitur futurum libre ab aliquo produceretur et si hoc igitur eius productio dependet a principio libero et si hoc igitur non necessario scitur esse futurum

¶ Ex hiis sequitur 7a conclusio quod scilicet omne illud quod deus scit esse futurum potest adhuc nonquam sivisse esse futurum distinguendo semper futurum contra praesens et sumpta ipsa in sensu divisu quod omne quod erit et nonquam fuit nec est contingenter scitur a deo fore et semper contingenter fuit a deo praescitum fore sed omne quod nunc contingenter scitur a deo fore et semper fuit contingenter a deo praescitum fore adhuc potest non praescire fore nec unquam fuisse praescitum fore igitur etc

¶ Praeterea capiatur in terminis tale aliquid puta a quod nec est nec unquam fuit erit tum illud a secundum praehabitas conclusiones ex quo erit et numquam fuit ad hoc est contingiter futurum igitur potest numquam fore et si a quod nec est nec unquam fuit ad hoc est contingenter futurum igitur adhuc potest sciri a deo numquam fore et si nec est nec fuit nec potest incipere sciri a deo numquam fore igitur potest non quam fuisse scitum a deo fore igitur sequitur conclusio quod a semper praescitum a deo fore potest numquam fuisse scitum a deo fore sumpta hoc in sensu divisu igitur non obstante quod deus sciverit ab aeterno a ofre secundum veritatem ad hoc potest numquam praescivisse a fore et sicut argutum est de a ista argui potest de quolibet alio contingenter futuro igitur etc

¶ Item hic dicit magister in sententia distinctione 39 primi capitulo 2 ubi cuidam obiectioni qua arguitur quod deux ex t?e possit aliquid praescire quia potest aliquid scire vel praescire quod numquam sicit vel praescivit praesens negat consequentiam concedo antecedens et alias probat sic potest quidam deus scire vel praescire omne quod potest scire et potest facere quod numquam si et nec est nec fuit et illud nec scit nec scivit nec praesit nec praescivit quia pari scientia eius quae suppositum supra vocata est scientia unionis non est ex hoc semper quod talis est nisi de hiis quae sunt vel fuerunt vel erunt potest igitur scire vel praescire quod nec est nec unquam erit et tale nec est scitum nec praescitum fore ab aeterno est praescitum non fore igitur deus potest scire vel praescire et ab aeterno praescivisse quod nec modo praescit fore nec unquam praescivit fore et tunc ponit pro ultimo refugio suo et doctorum omnium antiquorum et scotus et okam et aliorum tamquam quas regulam in hac materia iam probata et ista potest deus potest modo scire vel praescire sicut potuit scivisse vel praescivisse ab aeterno et conformiter ponit ibi consequenter quod nec potest deus ex tempore velle aliquid fore quod numquam voluit fore et huic sententiae tenet concorditer distinctione 40 primi capitulo 4 de aliquo qui secundum veritatem ab aeterno fuit praedestinatus puta de sortes quod sicud ab aeterno potui deus eum non praedestinare ista quod modo potest deus eum non praedestinasse ab aeterno igitur potest deus non praedestinasse eum igitur potest ille non fuisse praedestina tus sse si vero non fuisset praedestinatus necmodo esset praedestinatus igitur modo non potest esse praedestinatus haec ille ex persona aliquorum ad sobrie loquendum ex quibus iste est et addidit et ista de praescientia et praescitis idem dicunt quod tum ut dicit et bene in actionibus vel operationibus distinctione et hominum nullatenus concedunt ex quo enim aliquid factum est vel dictum non concedunt quod possit non esse vel non fuisse immo inpossibile est non esse vel non fuisse et factum est vel dictum haec ille

¶ Si quaereas causam diversitatis haec est causa quia deum praescire aliquid fore et deum iudicasse aliquid fore pendet ex duobus primum est entitas illius iudicii infiniti scientiaeque immensae quae nec ex natura sui determinatur ut sic iudicium quod a erit neque quod sic iudicium quod a non erit aliud est quod a erit posita enim immensitate divinae scientiae in entibus et simul cum hoc quod a erit deus est iudicium quod a erit quod autem a erit in nullo provenit ex hoc quod deus praescit a fore sed potius econverso sicut tangetur amplius in proxima quaestione non enim ideo a erit quoa deus praescit a fore sed econverso potius quia a erit et sua scientia est immensa ideo praescit deus a fore sed nunc est ita per positum quod a fore est contingens ad utrumlibet igitur et quod deus praesciat a fore est contingens ad utrumlibet igitur et contingens est ad utrumlibet quod ipse unquam hoc praesciverit si tamen a nec est nec fuit si enim a nunc esset vel praefuisset prius non posset deus ante non praescivisse illud fore sed secus est longe de actionibus vel operationibus dei et hominum et hoc solo privatur deus ex 6 ethicorum ingentia facere quae utique sunt facta igitur

¶ 8a conclusio est de contingenti ad utrumlibet cuius futuritio dependet a contingenti libertate voluntatis creatae puta a voluntate mea libera ut de a quod scilicet ego possim facere quod deus ab aeterno sciverit a esse sic futurum et similiter quod in libera potestate mea est quod deus nonquam sciverit a esse sic futurum et similiter quod in libera mea potestate est quod deus numquam sci verit a sic esset futurum quia a nec es tnec fuit possum facere quod erit libere a voluntate mea et in potestate mea est quod anonquam libere proveniat a potestate mea igitur posset facere a quod a semper fuerit praescitum a deo liber producendum fore a volutate mea et possum facere quod numquam sciverit a fore a voluntate mea sit libere producendum et consequentia patet quia si a erit a voluntate mea ab aeterno praescivit deus quod a non foret libere a voluntate mea iste duae ultime consequentiae patent satis ex praecedentibus conclusionibus et utriusque omne quod antecedens sit verum est in mea libera potestate igitur et quod consequens

¶ conclusio sequitur ex praemissis quod illud quod numquam praescivit deus fore possum facere eum semper praescivisse et quod illud quod semper praescivit posset facere ecum numquam praescivisse hoc probatur quia sit ista quod de facto a cuius fore dependet ex contingenti libertate voluntatis meae erit et quod b sit unum quod non erit a voluntate mea et posset tamen esse tunc arguo sic b numquam fuit praescitum a deo esse futurum quia numquam erit nec est nec fuit sic ista et possum ex casu facere quod deus semper praesciverit b fore quia possum facere b fore igitur b quod numquam praescivit fore possum facere quod semper praesciverit fore igitur aliquod illud etc et per omnia eodem modo contra argui potest de a igitur etc

¶ Ex hac sequitur 10 conclusio quod m?ta quae semper fuerunt vera possum facere quod numquam fuerunt vera et quod m?a quae nonquam fuerunt vera possum facere quod semper fuerunt vera quia b fore numquam fuit verum et tamen possum facere quod semper fuerit verum et a fore semper fuerit verum et tamen posset facere quod numquam fuerit verum quia b per causam numquam erit et tamen posset facere quod b erit et econtrario est de a similiter per causam et assumptum probo etiam aliter scilicet quod possum facere quod a fore numquam fuerit verum et quod b fore semper fuerit verum quia possum ex proxima facere quod b fore semper fuerit a deo scitum et possum facere quod a fore numquam fuerit a deo scitum vel praescitum sed nihil sciri potest nisi quod potest esse verum sicut nec aliquid scitur nisi quod est verum igitur etc

¶ Sed dices hic forte quod solus deus fuit aeternaliter ens igitur solus deus fuit aeternaliter verum igitur cum a fore et sic de similibus non sic deus a fore non fuit aeternaliter verum

¶ Praeterea si a fore fuit aeternaliter verum igitur a non fore fuit aeternaliter falsum igitur aliquid fuit aeternaliter a deo distinctum quia deus nec eest nec esse potest falsum aut falsitas

¶ praeterea si ab aeterno fuerunt multa vera immo infinita vera sicut et m?ta aeternaliter scita a deo igitur ab aeterno infinita fuerunt entia hic est autem contra fidem igitur et ilud ex quo sequitur

¶ ad primum istorum consequentia est neganda quia a fore non fuit aeternaliter verum nisi veritate quae deus est exemplum sic haec propositio in mente mea formata antichristus erit et nulla sit alia propositio mundi vel signum a d aut tale creatum et cum hoc ponatur quod secundum veritatem antichristus sic futurus istis suppositis antichristum fore est verum veritate creata et tamen non sequitur solum est veritas creata vel entitas quae sic creata veritas et antichristum fore non est illa entitas vel veritas igitur antichristum fore non est verum veritate creata cum praemissae sint vere illis suppositis et conclusio falsa ita in proposito omnia enim vera enuntiabilia id est complexe significabilia sunt vera veritate increata sive simul cum hoc sint vera creatis veritatibus sive non sicut alias declaravi per anselmum et idem vult augustinus in de libero arbitrio multis locis et in soliloquiis ut patebit et omnia aeternaliter a deo scita aeternaliter fuerunt vera veritate increata et tamen nulla entitas fuit ab aeterno nisi solus deus sicut et multa alia a deo fuerunt aeternaliter a deo cognita cognitione qua deus est et tamen nulla entitas propter hoc fuit aeternaliter nisi deus et huic sententiae quod mihi multum placet invenio concordare dominum altissiodrensis libro primo suo capitulo 58 ubi ponit quod triplex est veritas scilicet veritas rei creatae et veritas signi creati et veritas increata et duae persona membra capit ab ambro 3m ab augustino et tent quod omne enuntibile verum sive sibi correspondeat veritas rei scilicet entitas vera sive veritas dationis id est signi creati quibus nulla correspondet de facto in entibus veri tas rei seu entitas sicud antichristum fore et quod omne verum enuntibile sit verum veritate increata habetur inquit a beato augustino qui in libro soliloquorum ubi probat veritatem esse aeternam per hoc quod mundum fore fuit verum antequam mundus esset et mundum fore non fuit verum sine veritate igitur veritas praecessit esse mundum et sicut iste inquit mundum fore fuit verum ab aeterno fuit verum veritate prima et ista dico ego de omni alio enuntiabili a deo aeternaliter scientialiter cognito

¶ dicendum est igitur quod consequentia prima non valet cuius causa est quia nullum verum enuntiabile id est complexe significabile cuius sunt scibilia eset verum veritate intrinseca sed veritate aliena extrinseca a qua vera sunt et vera dici possunt pro eo quod significantur in eo quod talia signo vero creato vel increato vel utroque

¶ ad 2m similiter neganda est consequentia verum est autem quod a non fore ab aeterno fuisset verum sicut et a fore ab aeterno fuit verum si a non fore fuisset ab aeterno significantum non fore signo falso sicut a fore aeternaliter significabatur fore signo vero

¶ Ex hoc patet correlarie quod ista consequentia non valet correlarie quod ista consequentia non patet alterum contradictorie significabilium complexe est verum igitur reliquum est falsum quia antecedens est necessariam et consequens contingens ut iam patet

¶ ad 3m concedo quod multa enuntiabilia ab aeterno fuerint vera et quod infinita enuntiabilia aeternaliter fuerunt vera veritate quae deus est sicut et omnia possibilia fuerunt aeternaliter a deo cognita cognitione quae deus est et possibilia potentia et veritate quae deus sed consequentia ulterior non valet valet cum si omnia aeternaliter vera fuissent se ipsis vera sine omni extrinseca veritate sed nunc est econtra quod ipsa fuerunt sine principio vera sola extrinseca veritate

¶ Ex praemissis conclusionibus patet solutio principalis dubii quia per eundem modum quo potest contingere quod a determinate erit non obstante quod eius ofre dependeat ex libertate contingenti voluntatis creatae vel increatae per eundem modum potest contingere quod a fore sic determinate praescitum a deo et tamen quod a fore contingenter dependeat a libera voluntate quia secundum nihil penitus requirit ultra primum nisi quod divina scientia sic immensa ita quod nullum verum eam lateat quia ut praedixi non ideo a erit quia praescitur fore sed econtra potius quia a erit et dei scientia est immensa ideo praescitur a deo fore

¶ ad primum igitur argumentum principale 3ii dubii principalis quo arguitur quod non stant simul quod aliquid sic a deo determinate praescitum fore et tamen quod post futuritio dependeat a principio libero quia inpossibile est deum numquam scivisse quod semper scivit dicendum quod haec in sensu composito est vera et in hac sensu notat quod haec sit inpossibilis deus nonquam scivit illud quod semper praescivit sed in hoc sensu non valet consequentia in sensu vero de sumpto antecedente falsum est antecedens quia notat quod nichil quod numquam scivit vel praescivit deus fore quia haec universalis habet instantia de quolibet ad hoc contingenter ad utrumlibet futuro quia nec est nec unquam fuit

¶ ad 2m dicendum quod ista minor falsa est quae dicit quod ista quae a deo sunt praescita non possunt non evenire et cum probatur quod si non evenirent et sunt praescita posset falli divina praescientia dicendum quod praemissae repungnant et ideo non est mirum si inferant unum inpossibile sequitur enim non evenirent igitur non sunt praescita et etiam econtra ex opposita consequentis bene sequitur sunt praescita fore igitur evenient

¶ dices ista consequentia est bona deus iudicat a fore et a non erit igitur deus fallitur igitur similiter sequitur deus iudicat a fore igitur deus potest decipi vel falli dicendum quod prima consequentiarum istarum est bona sed 2a nichil valet bene tamen sequitur deus iudicat a fore et a potest non fore igitur deus fallitur vel potest numquam iudicasse a fore quia tamen sicut a potest non fore ita deus potest non iudicasse a fore ymmo si a non erit deus numquam iudicavit a fore ideo ex illis duabus una de inesse et alia de possibile non sequitur deum posse falli sicut ex duabus prioribus de inesse sequebatur deum posse falli

¶ ad 2m cum accipitur quod deus non potest aliter res cognoscere quam cognoscit sine alienitate et varietate ex parte rerum cognitarum dicendum quod deum aliter cognoscere alia quam cognoscit potest dupliciter intelligi uno modo propter alienitatem vel variationem cognitionum in se vel secundum se eo modo quo nos primo iudicamus modo de alio indivisibili et post aliter per aliud et aliud iudicium prius et postea et isto modo inpossibile est deum alia cognoscere aliter quam cognoscat vel aliter iudicare quam iudicat alio modo potest intelligi quod deus aliter posset cognoscere quam cognoscit pro eo quod eadem omnino cognitione indistincta et invariaabili secundum se possit de aliquo iudicare vel cognoscere quod aliter se habebit quam modo indicet illud se habere vel quod infuturo aliter debeat se habere et isto modo possit aliter iudicare quam de facto iudicat quod illud debeat se habere et illo modo concedo quod deus potest aliter cognoscere res quam cognoscat quo ad earum futuritionem vel non futuritionem et aliter iudicare quam iudicet et aliter ab aeterno iudicasse quam de facto iudicavit et hoc esset inpossibile sine hoc quod res aliter se essent habiturum quo ad hoc quam quomodo de facto se habebunt verum est enim quod si de facto de a contingenter ad hoc futuro deus aeternaliter iudicaverit ipsum fore quod potest aliter sic de ipso iudicare et aeternaliter si aliter iudicasse ut semper iudicaverit eu sciverit ipsum non fore sed certe tunc a non sic se haberet in futuro quo ad esset et non esse sicut modo de facto se habebit et ideo non concedendum quod deus aliter et aliter possit iudicare de aliquo sine tali alienitate vel varietate ex parte illius de quo iudicat pro praesenti vel futuro vel saltem sine hoc quod non eodem modo se haberet in futuro nunc et tunc unde ad probationem maioris sumptae in sensu negato tunc dicit augustinus non audeo dicere alio modo innocuisse etc intelligit de alienitate cognitionis vel variationis secundum se quia hoc argueret in deo mutationem vel vicissitudinis obumbrationem quam refugit augustinus sed quin aliter se habeat relative propter alietatem vel novitatem obiecti cogniti non est negandum immo omnis omnino necessario concedendum eo enim ipso quod ipse est pro sui immensitate substantialiter verum iudicium omnis veri ita quod nulla varietas cuius vis rei ipsum latere valeat inpossibile est quin aliter sic iudicet de re nunc producta quam antea producenda quia nunc iudicat illam praesentem esse et non futuram et prius econtra futuram et non praesentem illa enim est natura illius singulariter iudicii quod de quolibet iudicat illud sic se habere sicut se habet si est et non est sed erit quod ipsum sic futurum et qualiter et quando sed quod isto modo aliter et aliter possit cognoscere dummodo per idem omnino iudicium indistinctum et penitus invariatum secundum se quod et illi soli iudicio pro sui illimitatione congruit non arguit in deo aliam mutationem vel vicissitudinis obumbrationem sed in rebus ab eo cognitis aliter se habentibus tunc et prius et probatio minoris non probat quod deus in cognoscendo aliter se haberet secundum se vel secundum suam cognitionem in se et si cognosceret non fore quae cognoscit fore sed relative solum in ordine ad cognita quae tunc et nunc in futuro nullatenus uniformiter se haberent et bene concedo cum sanctis et prophetis et omnibus antiquis doctoribus quod repungnatiam et contradictionem includit quod deus isto modo alienitatis praecesso aliter se haberet in cognoscendo aliquid fore quam se haberet si cognosceret illud non fore ante positionem rei cognitae in esse nisi quia res cognita in futuro tempore tunc et nunc difformiter vel saltem non uniformiter se haberet ut praedixi di?a cognitio infinita indifferens est secundum se ut sic cognitio quod a erit vel quod a non erit ex natura tamen sui ipsa est cognitio quod a erit si a erit et quod a non erit si a non erit unde quod ipsa sic cognitio quod a erit pendet ex futuritione ipsius a et non econtra modo expertius exprimentum hoc dei scientia est immensa et haec est causa quare deus non potest ex tempore praescire a esse futurum vel incipiere praescire a fore sicut et secundum philosophum a non potest incipere esse futurum et ibi est radix huius veritatis Nam dato quod a posset incipere esse futurum sicut potest incipere esse ita posset deus sine omni mutatione suae scientiae incipere scire a fore sicut potest incipere scire a esse constat enim quod numquam scivit a esse nec scire potest donec a sit alioquin posset scire falsum vel quod non est verum quod constat esse inpossibile

¶ ad argumenta principalia quaestione dicendum quod prima duo concludunt unum verum praeconcessum

¶ ad 3m satis patet quid dicendum sic ex solutione primi dubii principalis

Quaestio 3

Secunda circa istam materiam quaero utrum cum determinata verbi praescientia stet quod futura praescita sint ad utrumlibet conscientia

et videtur quod non quia vel verbi praescientia est causa quod res praescitae fore sunt futurae vel econverso hoc ipsum quod res futurae sunt est causa divinae praescientiae si detur primum sicut videtur oportere tunc verbi praescientia videtur eveniendi necessitatem eis facere sicut arguit magister distinctione 38 capitulo 1 quia nec alia inquit futura fuissent nisi ea deus praescisset nec possunt non evenire cum deus ea praesciverit si aut inpossibile non ea evenire quia praescita sunt videtur igitur ipsa praescientia qua praescita sunt eis esse tam eveniendi et ultra igitur necessario evenient quia aliter ut arguit divina scientia falleretur sed hoc est inpossible igitur et inpossibile est ut alia non eveniant cum fuerunt sic praescita

¶ praeterea sicud prius divina praescientia est tam quod res sunt futurae igitur ipse necessario sunt futurae antecedens probatur auctoritate augustini dicentis 15 de trinitate capitulo 13 ut recitat magister ubi supra proximo vniversas inquit augustinus creaturas spirituales creaturas et corporales non quia sunt ideo novit deus sed ideo sunt quia novit non enim nescivit quod fuerat creaturus quia igitur scivit creavit non quia creavit scivit

¶ Item aliter probatur idem antecedens ex auctoritate augustinus 6 de trinitate capitulo 5 quae ponitur etiam ubi supra non enim inquid quae creata sunt ideo sciuntur a deo quia facta sed potius ideo facta sunt quia immutabiliter ab eo sciuntur patet igitur antecedens et consequentia probo quia tunc non provenit ex aliqua contingenti et libera causa quoa deus scit praescius futurum immo sua praescientia causaliter omnem talem contingentiam praevenit ac praecedit et si hoc deus non praescit sed contingenter et necessario et hoc nullo modo stat cum contingentia eorumdem igitur etc

¶ Si vero detur 2a pars divisionis quod quia res futurae sunt non praescit eas deus et sic possit cum verbi praescientia stare realiter contingentia sicud ponit origen super epistolam ad Romanos et ponitur distinctione 38 primi capitulo 3o non propter ea inquit aliquid erit quia id scit deus futurum sed quia futurum est ideo scitur a deo ante quam fiat si inquam illud detur hoc videtur repungnare praepoositis auctoritatibus augustini et etiam rationi sicud probat multipliciter tenet quantum videtur eodem capitulo 3 licet enim inquit res non essent futurae nisi praescirentur a deo non tamen ideo praesciuntur ideo futurae sunt si enim hoc esset tunc eius quod aeternum est aliquid existeret tam ab eo alienum et ab eo diversum et ex creaturis penderet praescientia creatoris et creatum tam esset increati haec iste

¶ 2o ad principale arguo ex opinionem et medio citheronis qui secundum augustinum 5 de trinitate capitulo 9 dia accom? sic conatur auferre ut neget esse scientiam futurorum eamque omnibus verbis nullam esse omnino contendat vel in homine vel in deo et ita inquit augustinus dei praescientiam negat et omnem prophetiam luce clariorem conatur avertere variis ar?ationibus haec ibi et arguit secundum augustinum ibi cicero sic in liberis suis de divinatione sibi praescita sunt omnia futura hoc ordine evenient quo ventura esse praescita sunt et si hoc ordine evenient certus est orod rerum praesciti deo et si certus est ordo rerum certus est ordo causarum non enim fieri potest aliquis aliquid quod non alia efficiens causa praecesserit si autem certus est ordo causarum quo fit omne quod fit necessario inquit fiunt omnia quae fiunt quod si ita est nihil est in nostra potestate nullumque arbitrium voluntatis quod si concedemus inquit omnis humana vita subvertitur frustra leges dantur frustra obiurgationes laudes vituperationes exhortationes adhibentur neque ulla illius titia bonis praemia et malis supplicientia constituta sunt haec ille et tunc de eo infert augustinus haec igitur ne consequantur indigna et absurda et pernitiosa rebus humanis non vult esse praescientiam futurorum atque in has angustias coarcat animam religiosum ut eligat unum e duobus aut esse aliquid in nostra potestate aut esse praescientiam futuorurum quantum utrumque arbitratur esse non posse sed si alterum confirmatur colli alterum si elegerimus praescientiam futurorum colli voluntatis to arbitrium si elegerimus voluntatis arbitrium tolli praescientiam futurorum ipse itaque ut vir magnis ut doctus et vitae humanae placitum ac peritissime consulens ex hiis duobus elegit libere voluntatis arbitrium quod ut confirmaret negavit praescientiam futurorum haec iste videtur igitur quod determinata verbi praescientia non stet cum futurorum contingentia Et idem argumentum tulli istius seriose ponitur et prosequitur boetius 5 libro de consolatione capitulo 5

¶ Item ad principale boetius ibidem scilicet in de consolatione libro 5 capitulo 5 si cuncta inquit prospicit deus neque falli ullo modo potest evenire necesse est quod providentia futurorum praeviderit sed ut habitum est praecedenti quaestione deus praescit omnia futura igitur omnia futura evenire necesse est

¶ praeterea anselmus de concordia capitulo 2 dicit quod necesse est fuisse omne quod fuit et omne quod est et futurum esse quod erit et si necesse est esse quod erit futurum esse igitur omne futurum de necessitate eveniet

¶ Praeterea si verbum determinate praescit antichristum fore tunc divina essentia repraesentat antichristum fore quia non praescit aliquid nisi quod divina essentia fore repraesentat et cum essentia divina quidquid repraesentat naturaliter repraesentet et semper uniformiter sequitur quod essentia divina naturaliter repraesentat antichristum fore et si naturaliter igitur necessario et si hoc igitur antichristus necessario erit quia aliter falso repraesentaret

¶ dicetur forte quod bene verum est quod essentia divina repraesentat antichristum fore si erit sic igitur quod antichristus sit futurus sed tamen non repraesentat naturaliter antichristum fore tamquam aestimatio vel iudicium de hoc sed contingenter quavis naturaliter et necessario et semper uniformiter repraesentet divina essentia quidquid repraesentat sed discursus non valet sumendo sub hac tamquam maiore antichristum fore quia antichristum fore non est aliqua res praesens praeterita vel futura pro qualibet et aliis rebus possibilibus solum fiebat distributio in maiore et propterea ex dicta maiore et tali minore accepta sub scilicet quod essentia divina repraesentat antichristum fore concludendo quod essentia divina repraesentat naturaliter antichristum fore est fallacia fi?e d

¶ Contra hoc arguitur quia unde proveniret quod antichristum fore magis contingenter sibi ipsi repraesentet divina essentia quam antichristum et tamen antichristum naturaliter omnino sibi ipsi repraesentat

¶ Et prima essentia divina vel divina cognitio clarius tertius ac non minus determinate nec minus naturaliter repraesentat antichristum fore quam aliqua notitia creata habita de eodem sed ista qualitas creata in mente angeli qua iudicaret antichristum fore ita necessario et naturaliter repraesentat eum fore quod ipsa manente ipsa nullo modo potest hoc non repraesentare igitur multo fortius divina essentia vel divina cognitio ipsum fore immutabiliter ac necessario repraesentat

¶ 6o principaliter arguo sic omne verum de praeterito est necessariam sed deum scivisse a fore est necessariam igitur a necessario erit

¶ Praeterea propter positum possibilis in esse non accidit inpossibile sed is praescientia dei stet cum futurorum contingentia tunc deus praesciens a fore potest non praescire a fore ponatur igitur inesse et non accidet inpossibile et ita non erit inpossibile quod deus praesciens a fore non praesciat a fore consequens inpossibile igitur etc

¶ ad oppositum est augustinus 3 de libero arbitrio bene infra dicens quod sicut memoria tua non g cogit facta esse quae praeteriorum sic deus praescientia sua non cognoscit facienda quae futura sunt

¶ Praeterea eo modo potest deus praescire aliqua fore quomodo evenient quia si iudicaret est alio modo esse futura quam evenient falleretur igitur si contingit alia eveniunt praesciuntur a deo contingenter esse futura igitur dei praescientia stat cum contingentia futurorum

¶ ad idem etiam sunt augustinus boetius anselmus in passibus superius pro parte alia allegatis

¶ ad istam quaestionem patet responsio ex solutione 3ii dubii in praecedenti quaestione tractati quod sic quia eo ipso quod sunt contingenter futura et per consequens contingenter evenirent si alia scientia sic immensa sciuntur taliter esse futura igitur eius praescientia non obstat contingentiae futurorum et isto modo solvit augustinus istam difficultatem 3o de libero arbitrio quia novit futura eo modo debere evenire quo evenient et non aliter alioquin deciperetur vel decipi posset quod non est verum et ideo sicut quaedam evenient contingenter ita praescit quod contingenter evenient et tam est ut dixi praecedenti quaestione quia non ideo quia praesciuntur fore erunt sed quia erunt et dei scientia est immensa quam nullum verum latere potest ideo praesciuntur fore et istam causam satis plane ponit boetius 5 de consolatione tractat enim diffuse istam materiam in 5o capitulo et deinceps usque in finem libri ubi in capitulo 5 dicit quod necesse est quod si quis sedeat ut vera sit opinio opinantis eum sedere si quis suppositum hoc opinetur et econverso etiam necesse est quod si opinio sit vera qua iudicatur quis sedere quod ipse sedeat sed non idcirco quisque sedet quoniam vera est opinio sed potius vera est opinio quoniam quod piam sedere praecessit similiter de providentia futuris quae rebus ratiocinari oportet haec ille

¶ Eandem etiam pertractat materiam quomodo libere peccat voluntas et tamen determinate praescit eam deus peccaturam beatus augustinus multum diffuse 3o de libero arbitrio capitulo 5 6 7 8 9 10 11 12 ubi declarat et tenet quod nichil tale contingenter futurum per dei praescientiam cogitur fieri et totum quaestionem stat in hoc quod eo modo praesciuntur ab eo fore quomodo evenient et ideo si contingenter evenient illi contigentiae non obstat praescientia

¶ Restat igitur solvere dubia quaedam in argumentis principalibus tacta contra solutionem ibi datam primum dubium potest esse quod tangitur in principio argumento utrum divina scientia sic tam futuritionis realiter contingenter futurarum vel an ideo praesciat deus talia fore quia futura sunt et argumentum est pro et contra in primo argumento et quod non ideo praesciat quia futura sunt confirmari etiam potest per illud boetii 5 de consolatione capitulo 5to quam inquit inpostorum est ut aeternae praescientiae temporalium rerum eventus causa esse dicatur quid est aliud arbitrari ideo dicuntur futura praescire quoniam sunt eventura providere id est sicut ipse met in illo passum exponit procul videre quam putare quae olim acciderunt causam illius esse summe providentiae

¶ huic dubio respondet magister distinctione 38 primi capitulo 4 distinctione dicimus res futuras nullatenus causam esse praescientiae dei vel scientiae nec ideo sciti vel praesciti quia futurae vel factae sunt et consequenter respondet auctoritati origenis in contrarium dicentis non propterea aliquid erit quia illud scit deus futurum sed quia futurum est ideo scitur a deo antequam fiat nec sciretur nisi futurum esset ita ut non notetur ibi causa nisi sine qua non haec magister

¶ Sed contra istamn arguitur responsionem et bene per firaf videtur enim quod magister non recte dicat in hoc immo videtur quod ideo deus praescit alia quia ista sunt futura quia magister primo libro distintione 35 capitulo 4 ubi facit unam obiectionem contra praescientiam dei sic si nulla essent futura non esset in deo praescientia et per consequens non esset in deo essentia quia idem est essentia eius et praescientia sed possibile fuit ut nulla fuissent futura igitur possibile fuit ut in deo non esset praescientia vel essentia consequens inpossibile

¶ Respondet quod si in dicendo sic si nulla essent futura non esset in deo praescientia a hanc causam attenderis scilicet quod nulla essent substantia eius praescientiae unde ipsa possent dici praescientia vel ipse praescius quod utrumque dicitur semper futura verus est intellectus haec ibi ubi plane dicit quod praescientia vel praescius dicuntur de deo semper futura igitur propter hoc quod alia sunt futura illa sunt praescita

¶ praeterea ista nomina praescientia et praescius dicta de deo inportant responsionem expressam de futuro igitur ad hoc quod ista nomina de aliquo dicantur vere oportet necessario praesupponere alia esse futura ratione quorum dicuntur de eo de quo dicuntur sicut ad hoc quod sciat aliqua esse praesentia praesupponitur ista esse haec patet supra per boetium dicentem supra quod non idcirco quisque sedet quoniam vera est opinio qua estimatur sedere sed potius vera est opinio quoniam quempiam sedere praecessit unde plane patet in simili quod rem esse est aliquo modo prius quam cognoscere illam esse unde videtur quod ideo praescit deus futura quia ista sunt futura quod negat magister primo libro distinctione 38 quia si ita esset dicit magister tunc eius quod est aeternum aliquid esset tam et ex creaturis penderet praescientia creatoris et creatura tam esset increati haec magister

¶ Responsio inquit firaf et dico deo vi vocis quod praescientia dei eset causa quare res sunt futurae et ulterius inquit dico de vi vocis quod ideo deus praescit alia quia ista futura sunt quia propter hoc quod res sunt futurae dicuntur de deo isit termini praescientia et praescius sicut dicit magister distinctione 35 ut allegatum est sed magister inquit negat hoc distinctione 38 ad modum intelligendi suum ita scilicet quod li quia importat causam respectu scientiae dei quae scientia est st sua praescientia ista quod ipse habet talem modum loquendi deus praescit aliqua quia ista sunt futura hoc est deus est scientia illud per quam praescit aliqua futura propter hic quia illa sunt futura quae scientia dei est praescientia ita quod rem esse futuram non solum sic tam quare praescit deus rem sed etiam quare scit rem et quare est scientia quae secundum veritatem praescit rem fore et secundum istum modum intelligendi est haec falsa deus ideo praescit aliqua quia ista sint futura licet de vi vocis et secundum modum significandi apud nos sic ista propositio vera unde ad huius confirmationem quod bene in hoc dicat ille facit illud quod addit magister plane si autem ex ea ratione illud dicis quia scilicet si nulla essent futura non esset praescientia vel non esset deus praescientius etc quod non sic in eo scientia qua praescit futura vel quod ipse non sic deus qui est futurorum praescius falsa esset intelligentia haec magister similiter inquit magister ibidem et ille locutiones determinande sunt potuit non esse praescientia dei vel potuit deus non esse praescius et potuit deus non praescire aliqua id est potuerit esse ut nulla futura subiecta essent eius scientiae et ita non posset dici praescius vel praescire vel eius scientia praescientia non esse tamen ipse minus esset vel eius scientia

¶ dicendum est igitur sicut praecedenti quaestione quod deus non praecise ex natura sui determinatur ut sic scientia quod aliquid aliud sic fuerit vel futurum sic sed oportet necessario ad hoc quod deus sciat aliquid vel estimet esse fuisset vel fore illud secundum veritatem esse fuisse vel fore

¶ Est igitur hoc ipsum quod res aliqua erit non causa divinae scientiae vel praescientiae sicut nec divinitatis sed concausa necessario requisita cum immensitate illius scientiae ut alia concausa ut ista loquor ad hoc ut ipa sic praescientia quod res contingenter futura erit et sic intelligendae sunt aut communitates pro et contra

¶ dices augustinus dicit plus scilicet quod creaturas non quia sunt novit deus sed ideo sunt qui novit eas

¶ Responsio quod ad litteram sicud sonant verba divina notitia est causa una effectiva etiam qualiter res sic vel existentiae realiter quia nisi novisset nulla tenus producere potuisset econtra autem non ideo novit deus quia res sunt quia earum existentia nichil penitus fuit ad notitiam dei quia si res iste numquam fuissent nec futurae etiam excitissent nihilominus novisset eas deus sicut et omnia possibila quae numquam fuerunt nec sunt nec erunt sed toto hoc stat quod hoc ipsum quod res sunt vel erunt est causa requisitam et quodammodo praesupposita ad hoc quod deus sciat res esse vel forte non quidem causa scientiae vel praescientiae divinae sed una de causis requisitis ad hoc quod immensa dei et scientia sic scientia quia talia sunt vel praescientia quod talia erunt

¶ Sed quaero aut istam determinationem necessario sequitur determinatio creatae voluntatis vel consequitur vel non si sic igitur ista naturaliter agit voluntas creata sicud quaecumque causa naturalis quia sicut voluntate divina existente determinata ad unum oppositorum non est in potestate causae naturalis cuiuscumque non coagere et etiam ipsa non determinata non coagit tam naturalis illa voluntate divina existente determinata respectu alicuius actus libere producibilis vel non libere a voluntate creata voluntas enim haberet in sua libera potestate non coagere et per consequens nullus actus voluntatis creatae esset sibi inputandus si aut determinationem divinae voluntatis non necessario sequitur determinatio voluntatis creatae nec sequetur tunc ad faciendum utrum effectus ponetur vel non ponetur non sufficit determinatio voluntatis divinae sed oportet scire determinationem voluntatis creatae creata autem voluntas non est forte ad hoc determinata vel saltem ab aeterno fuit determinata igitur per nullam talem determinationem voluntatis divinae vel creatae habuit ab aeterno certam praescientiam omnium futurorum

¶ ad primum istorum neganda est maior quia hic quod posset divina voluntas adhuc numquam fuisse determinata ad agendum a pro b tempore non tollit quin de facto fuerit ab aeterno immutabiliter ad hoc determinata et ideo possibilitas ad oppositum non tollit certam scientiam propositi divini sed totum arguit possibilitatem quod non fuit aeternaliter sic praescitum aut sic praevolitum

¶ ulterius tamen dico ut supra quod si daretur per inpossibile quod divina voluntas numquam fuisset determinata ad agendum a pro b tempore nec ad non agendum a pro b tempore non plus quam voluntas nostra sic tunc determinata quid aget vel quid non aget hinc ad x annos eo tamen ipso quod pro b tempore a agere libere et contingenter vel non tunc agetur libere et contingenter et solum continget pro tunc alterum et non ambo nec neutrum deus propter immensitatem scientiae suae est nunc pro tunc certissimus quid agetur ut prius declaratum est

¶ ad 2m dicendum quod in illo medio tangitur principalis difficultas totius materiae de praedestinatione quia praedesitinare aliquem non est nisi deum velle salvare et ivtam aeternam determinare si veele conferre et media necessaria ad eandem igitur sicud deus non potest numquam incipere velle determinate salvare etc ita nec potest eum incipere praedestinare igitur quemlibet praedestinatum aeternaliter determinate praedestinavit igitur ut videtur non potest modo numquam eum praedestinasse

¶ Respondeo igitur ad utrumque sicut respondet scotus ad istud de praedestinatione libro 1 distinctione 40 ad primum argumentum principale quaestione sua de praedestinatione dicit enim et bene quod argumentum procedat ex falsa ymaginatione tamen ymaginatio potest iuvare ac manuducere quodammodo intellectum ad intelligendum veritatem in hoc puncto si enim ymaginaretur deum per inpossibile ad hoc non determinasse voluntatem suam ad alteram partem sed quasi ad hoc deliberare an velit illum praedestinari an non bene posset intellectus noster capere quod contingenter ipsum praedestinaret vel non praedestinaret sicut patet in actibus vel actu voluntatis nostrae sed quia semper recurrius ad actum praedestinandi voluntatis divinae quas praeteritum ideo quasi concipiums libertatem in voluntate ista ad actum praedestinadi quasi iam sic positus contingenter a dei voluntate sed ista inquit ymaginatio falsa est illud enim nunc aeternitatis in quo divina voluntas libere se determinat ad salvandum istum semper praesens est sed ita inquit concipiendum est de voluntate divina seu eius volitione ut est huius obiecti sicud si per inpossibile masto nunc inciperet deus sic libere velle et hoc quia ita libere potest deus in nunc aeternitatis velle quod vult sicud si alia nihil esset eius voluntas determinata haec iste in sententia et hoc idem dat magister secundum quosdam ex quibus et ille est ut supra dixi distinctione 40 primi capitulo 4

¶ dices quod sicut ab aeterno deus potuit istum non praedestinare ita et modo potest eum non praedestinasse dicendum est igitur quod deus ipse contingenter est volitio quod iste salvabitur et contingenter determinate tamen vult istum salvari et ita contingenter nunc sicut ab aeterno quia nihil potest plus nec minus est mundo nunc quam tunc nec tunc quam nucn quare non ad hoc materia contingenter velit istum salvari quem contingenter ab aeterno voluti sed si hoc voluisset volitione cuius non necessario esset esse volitio quod iste salvaretur per illum modum quo creatae volitiones non possunt suis subiectis inhaerendo non esse volitiones eorum respectu quorum sunt huius volitiones esset hoc inpossible unde si creatura aliquid in praeterito voluit fore inpossibile est quin sic voluerit secus de deo

¶ dices forte quod quando alia opposita sic se habent quod inpossibile est omnia successiva verificari de eodem cuiuscumque convenit vere unum eorum inpossibile est sibi convenire reliquum sed praedestinatum esse et dampnari sunt huius respectu eiusdem quia inpossibile est quod aliquis sit primo praedestinatus et tamen quod post dampnetur vel econverso igitur inpossibile est quod aliquis cui convenit quod sit praedestinatus dampnetur vel econtra similiter omne immutabile est necessariam sed divina praedestinatio est immutabilis et quilibet etiam immutabiliter est praedestinatus igitur divina praedestinatio est necessaria et quilibet praedestinatus necessario est nullus igitur talis potest non salvari

¶ dicendum est quod secundum veritatem quilibet viator praedestinatus posset dampnari absolute loquendo sum non praedestinari in sensu diviso loquendo si aliquis istam reputet distingendam isto modo quod non est verum secundum veritatem posset enim deus libere tali non conferre vitam aeternam ymmo nulli tali necessario convert vitam aeternam igitur in potestate divinae voluntatis contingenter libera est tales quoslibet salvare

¶ ad primam igitur instantiam in contrarium dicendum quod maior falsa est in casu loquendo de talibus oppositis quae respiciunt futura contingentia et talia opposita sunt ista praedestinari praesciri dampnandum esse salvandum esse dicit tamen okam quod in creaturis non potest simile inveniri

¶ verumptamen in contrarium argui potest de veritate et falsitate respectu huius propositionis sortes curret cras non enim possunt hodie ista opposita successive verificari de hac propositione et tamen ista propositio hodie vera potest hodie esset flasa vel econtra similiter fuisse futurum et non fuisse futurum sunt opposita possibilia creaturis convenire nec possunt sibi invicem succedere circa idem et tamen aliquid quod fuit futurum puta anima antichristi potest non fuisse futurum et econtra

¶ ad 2am instantiam dicendum quod maior in forma qua ponitur vera est quod omne scilicet immutabile est necessariam quia subiectum non supponit nisi pro deo tantum et concedendum est quod divina praedestinatio si sumatur pro volitione praedestinantis est immutabilis si autem passive accipiatur pro persona praedestinati vel pro bonis gloriae vel gratiae tali personae praeparatus non est verum quod huius sint immutabilia si vero maior poneretur in forma tali in qua debite sumeretur sub sicud hic fit quod omnis praedestinatus est immutabiliter praedestinatus ut pote si sic diceretur nullus immutabiliter aliqualis potest non esse talis sed omnis praedestinatus est huius quia omnis praedestinatus est immutabiliter praedestinatus igitur nullus praedestinatus potest non esse praedestinatus

¶ dicendum quod maior est falsa in casu si aliquale sumat ista large quod etiam se extendat ad qualificationes seu denominationes sumptibiles ab hiis quae contingenter evenient in futuro et sic sumitur sub in proposito igitur Exemplum multae sunt propositiones de futuro quae quamvis possunt indifferenter esse verae vel falsae tamen non possunt esse vere postquam fuerunt falsae ita quod successivae prius vere et post false nec econverso sicud ista antichristus fuit futurus et sic de similibus

¶ ad 3m argumentum superius factum contra principalem responsionem

¶ ad 2m dubium principale de indeterminatione voluntatis creatae respectu illorum quae contingenter ex eius libertate provenient dicendum quod indifferentia et indeterminatio ex parte causae respectu talis contingentis futuri in nullo inpedit determinata et certam dei praescientiam quia hoc non inpedit quin alterum contradictorie significabilium determinate eveniet quodcumque sic illud et si hoc ergo infinita dei praescientia praescit illud ex superius declaratis

¶ ad 2m igitur argumentum principale patet ex iam dictis in solutione 2i dubii iam tractati concedendum est enim quod ubi aliquid praescitur fore est ibi praescitus et deo notus aliquis certus ordo causarum vel alia una causa sufficiens respectu talis contingenter futuri iste tamen erit ordo contingenter futurus et ideo etiam contingenter scitur illud fore de quo est sermo et ideo non concluditur necessitas eventus talium sicut cycero aestimabat unde et augustinus ibidem capitulo 10 isti tullio respondens nos inquit adversus istos sacrilegos ausus etiam deum dicimus omnia scire antequam fiant et voluntate nos facere quidquid a nobis non nisi volentimus fieri sentimus et novius et tunc ad formam argumenti quod ciceronis non est inquid augustinus consequens ut si deus certus est omnium ordo causarum ideo nihil sit in nostra voluntatis arbitrio et hoc declarat per hoc quod ipse quippe nostrae voluntatis in causarum ordine sunt qui certus est deo eiusque praescientia continetur quoniam et humanae voluntates humanorum operum cauae sunt atque ita quoniam omnium realiter causas praescivit in eis causas etiam nostras voluntates ignorare non potuit quas nostrorum operum causas esse praescivit consequenter autem improbat cyceronem et aliter in respondet praedictae eius rationi arguit autem sic Quodos inquit negat ordinem omnium causarum esse certissimum et dei praescientiae notissimum detestamur aut enim esse deum negat quod quidam induca alterius persona in liberis de dorum natura deorum natura facere molitus est ac si esse confitetur deum quod negat praescium futurorum etiam sic nihil dicit aliud quam quod iste dixit inspiens in corde suo non est deus qui enim non est praescius omnium futurorum non est utique deus Et respondet tunc aliter quam prius argumento cyceronis distinguens conclusionem illatam vel potius de necessitate respectu operum humanorum et est in re illationis distinctio de necessitate consequentis vel consequentiae primo modo non est necessario ut omnia fiant quae libere facimus si praesciantur 2o modo necesse est si praesciantur a deo fore quod eveniant verba autem eius haec sunt capitulo XI si necessitas inquit nostra illa dicenda est quae non est in nostra potestate sed etiam si volumus efficit quod potest sicut est necessitas mortis manifestum est voluntates nostras quibus recte vel speram vivitur sub tali necessitate non esse multa enim facimus quae si nollemus non utique faceremus quod primitus pertinet ad ipsum velle nam si volumus est si nolumus non est non enim vellemus si nollemsu si aut illa diffinitur esse necessitas secundum quam divinis necesse est ut ita sic vel ita fiat semper si praesciantur futura esse nescio cur timeamus ne nobis voluntatis auferat libertatem et hoc ostendit primo de libertate convenienter vitam dei sub necessitate ponimus suppositum opposita libertati communiter dictae sed dicamus necesse esse deum semper vivere et cuncta praescire sicut nec potestas eius minuitur cum dicitur moveri fallique non posse

¶ 2o ostendit quod talis necessitas consequentiae semper non tollit libertatem proprie dictam scilicet libertatem contingentiae sic inquit cum dicimus necesse esse ut cum volumus libero velimus arguo et verum procul dubio divinis et non ideo ipsum liberum arbitrium necessitata ubitius quae admittit libertatem haec ille et iterum arguitur sic eodem capitulo XI non propterea inquit nihil est in nostra potestate quia deus scit futurum esse est in nostra potestate non enim qui hoc praescivit nihil praescivit porro si iste qui praescivit quid futurum esse in nostra voluntate non utique nihil sed aliquid praescivit profectio et illo praescitae est aliquid in nostra voluntate quo circa nullo modo cogimur ac retenta praescientia dei tollere voluntatis arbitrium aut retento voluntatis arguo deum quoque nephas est negare praescium futuorum sed utrum amplectimus utrumque fideliter confitemur

¶ 3m dubium principale potest esse propter auctoritatem et intentionem boetii quae in 3o argument principali tangitur utrum aliquid unum et idem possit necessario evenire a causa prima se ut relata sunt ad illius notitiam et contingenter a causis proximis et videtur quod sit et hoc tenent quidam ut chaton distinctione 39 primi sui et sequates eius quia et haec via videtur pro se habere boetium 5 de consolatione capitulo ultimo ponit obiectionem contra contingentiam futurorum et solvit eam si dicas inquit quid eventurum deus videt id non evenire illud ex necessitate contingere meque ad hoc nomen necessitatis astringas fatebor rem quidam solidissime veritatis respondebo namque idem futurum cum ad divinam notionem refertur necessariam cum vero in sua natura prerpenditur liberum prorsus argumentum quae videndi et paucis interpositis de hiis quae a voluntate libera proveniunt haec igitur inquit ad intuitum relata divinum necessitata fiunt per conditionem divinae notionis per se vero considerata ab absoluta naturae suae libertate non desinunt et post igitur iterum hanc iniuriam diximus haec si ad divinam notionem referantur necessitata si per se considerentur necessariis esse nexibus absoluta

¶ Ex hiis videtur vera existere opinio ante tacta sed haec opinio secundum illud quod sonat stare non potest quia tunc omnia illa quae solum deum habuerunt pro causa quod forent necessario fuissent futura antequam essent et tunc deus necessaria produxisset celum et omnes angelos quod essent erroneum contra fidem

¶ Praeterea si omnia futura ut relata ad divinam praescientiam necessaria evenirent vel ut relata ad causam primam et quod undecumque est necessariam omnibus pensatis est necessariam licet illam necessitatem non habeat a qualibet eius caua tunc absolute loquendo omnia futura simpliciter necessario evenirent quod est errorum et contra augustinum ubi supra 5 de trinitate capitulo praenotato hic enim tolleret arbitrii libertatem et per consequens meritum et demeritum et necessitaret ad inconvenientia in numera

¶ Item contra hoc est articulus parysiensis sic dicens quod nihil contingenter eveniat considerando omnis eius causas errore Item alius articulus dicit sic falsum est omnia esse praeordinata a causa prima quia sit omnia evenirent de necessitate error Item chaton contra praedictor est quaedam arguit multipliciter et hoc medium suum pondero sicut bonum quaero inquit an deus sit sic absolute determinatus quod a eveniet vel ad producendum a quod si ego velim vel voluero producere a sive non a eveniet vel solum sub hac conditione si ego voluero producere a si primum igitur a fore non sub est libere volutnati meae si 2m igitur ipse non plus producit istum effectum necessario quam ego haec ille

¶ praeterea si a foret sic necessariam relatum ad divinam motionem igitur deus necessario praescit et praevoluit a fore et si hoc igitur non potest numquam praescivisse a fore igitur cum falli non possit divina praescientia sequitur quod necessariam sic a fore vel sub forma alia breviori sequitur a secundum hanc viam praescitur fore igitur a erit antecedens necessariam quia ibi a fore solum refertur ad divinam notionem igitur consequens necessariam hoc falsum est et erroneum igitur etc

¶ praeterea quod haec non sit opinio boetii a qua sumitur haec via sed quod boetius solum ponat igitur necessitatem huius consequentiae si a praescitur a fore igitur a erit arguit ex verbis suis unde 7 capitulo arguit sic alia eveniunt libere et contingenter igitur praescientia non contingentiam ab eventibus futurorum et verba eius haec sunt plura et enim non dum fiunt subiecta oculis intuemur ut ea quae in quadrigis moderandum atque fluendis facere spectantur quadrige atque ad hunc modum cetera num igitur quicquid istorum ita fieri necessitas vlla compellit minime frustra non esset artis effectus si omnia coacta id est de necessitate moverentur quae igitur cum fiunt carent ex exeundi necessitate eadem prius quam fiant sine necessitate futura sunt quare sunt quaedam eventura quorum exitus ab omni necessitate sic absolutus nam illud quidem nullum arbitror esse dicturum quod quae nunc fiunt prius quam fierent eventura non fuerint haec igitur prius cognita liberos hanc eventus nam sicut scientia praesentium rorum nihil hiis quae fiunt in praesentia vel necessitatis imponit futurorum nihil hiis quae ventura sunt necessario importat

¶ Item c ultimo nam quae praesentia c?rnis aliam esse eis necessitate cuius addit intuitus minime quare nec divina notio nostrorum realiter proprietatem quae mutat talia quae apud se praesentia spectat qualia in tempore olim futura provenient nec realiter iudicia confundit unoque suae mentis intuitu tam necessitate quam non necessitate ventura dinoscit sicut vos cum simul ambulare in terra hominem et in caelo solem videtis quamquam simul utrumque conspectu videatis cum distinctis et hoc voluntarium et illud necessariam iudicatis ita igitur cuncta respiciens divinus intuitus qualitatem realiter minime perturbat apud se quidam praesentium id est praesentialiter cognitarum et intuitive ad conditionem vero temporis futurarum et tunc consequenter ponit primam auctoritatem pro prima opinione superius allegatam et ut respondeat illi argumento si scitur eveturum cum scientia sic vera c certa notitia necesse est illud contingere distinguit sic duae sunt et enim necessitates vera simplex veluit quod necesse est omnes homines esse morales altera conditionis ut si quem ambulare scias eum ambulare necesse est et ita intelligere quod ibi nocetur necessitas cadere super conditionalem non super rem consequentis alioquin non esset plus necessitas conditionis quam prior cuius oppositum praeexpressit et de hac necessitate conditionis quae cadit super totam conditionalem addit quod enim quisque novit id esse aliter et notum esse nequit quasi diceret haec copulativa est inpossibilis ut scilicet aliter eveniat et tamen notum sit sic evenire sed haec inquit conditio seu necessitas conditionis minime secum istam simplicitatem trahit hanc enim necessitatem non propria facit natura sed conditionis adiectio nulla enim necessitas cogit incedere voluntatem gradientem quamvis eum cum gradatur incedere necessariam sit et hoc intellige exponendo sicut prius ex hoc infert quod simul stant divina praescientia et futurorum contingentia faceret igitur inquit cuncta procul dubio quae futura deus esse praenoscit sed eorum quaedam de libero proficiscuntur arbitrio quae quamvis eveniant existendo tamen naturam propriam non amittunt quam prius quam fierent etiam non evenire potuissent et ad hoc declarandum repetiti propositum exemplum de sole oriente et homine gradiente quae inquit dum fiunt non fieri non possunt eorum tamen unum prius quam fieret necesse erat existere alterum vero minime ista inquit quae praesentia deus habet procul dubio existent sed eorum hoc quidam de realiter necessitate descendit id vero de potestate facientem et obicit contra se si in mea inquit potestate situm est mutarem propositum evacuabo providentiam cumque ista praecesserit forte numero sed consequens inpossibile quod ego valeam mutare divinam praescientiam igitur respondebo inquit propositum te quidam tuum posse flectere sed quoniam et illud te posse et an s?ias quibus ve convertas praesens providentiae veritas intuetur divinam te praescientiam non posse evitare sicuti praesentis oculi effugere non possit intuitum quamvis te in varias accusationes libera voluntate converteris

¶ Sed contra ad hoc instat ex mea inquires dispositione scientia divina mutabitur ut cum ego nunc hic nunc illud velim illa quoque noscendi vicem alterna re videatur et respondet minime inquit omne namque futurum divinus praecurrit intuitus et ad praesentiam proprie cognitionis retorquet ac revocat nec alternat ut estimas nunc hoc nunc illud praenoscendi vices sed uno ictu mutationes tuas manens praevenit atque complectitur quam comprehendi omnia visendique praescientiam non ex futurarum proventu realiter sed ex propria deus simplicitate ista fore

Ex praedictis liquet apropterissime quod praetacta opinio non est boetii sed contraria ut probavi

¶ Contra tamen iam dicta via pro illa via ad hoc potest argui in hunc modum dicit enim beatus augustinus de fide ad petrum capitulo 32 firmissime tene et nullatenus dubites nominem posse perire quem deus praedestinavit ad regnum nec quemcumque eorum quem deus non praedestinavit ad vitam vlla posse ratione salvari

¶ Item in libro suo de corruptione et gratia parum ante medium libri dicit augustinus sic quicumque in dei providentissima dispositione praedestinati sunt non dico etiam non dum renati sed etiam nondum nati iam filii dei sunt et omnino perire non possunt talibus aut cooperantur in bonum usque a deo prorsus omnia ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant etiam hoc ipsum faciat eis proficere in bonum quia humiliores apud deum in debent atque doctores haec ille si autem praedestinati perire non possunt igitur nec quod praescitur fore potest non evenire quod est intentum

¶ ad istas auctoritates dicendum quod intelligendae sunt proferri ab augustino in sensu composito non in sensu diviso non enim vult na?ore quin aliquis qui secundum veritatem est praedestinatus possit non salvari vel quin aliquis qui est secundum veritatem praedestinatus posset perire sed quod haec est inpossibilis praedestinati aliqui peribunt et hoc verum est omnis enim praedestinatus absque dubio salvabitur quia quantumcumque aliquis cadet de facto inculpas enormes de facto per gratiam resurget et salvabitur aliter tamen posset contingere de tali sed si aliud accideret numquam iste fuisset praedestinatus sicut igitur posset ista persona quae secundum veritatem est praedestinata dampnari ita posset adhuc numquam fuisse praedestinata nec augustinus vel sanctus aliquis quantumcumque aliqui minus instructi incho?o?ta facultate aliter credant huius contrarium vult docere

¶ Ex solutione illius 3ii dubii patet responsio ad argumentum 3m principale intelligenda enim est ista auctoritas boetiis sic ut necessitas ibi expressa ex parte consequentis intelligatur cadere super totam conditionaliter et non tantum super eius consequens ut praedixi

¶ 4m dubium principale potest esse quid velit anselmus dicere cum sic dicit quod necesse est futurum esse omne quod erit respondeo breviter quod non vult dicere quod aliquod ex hiis quae dicuntur contingenter futura ex necessitate debeat evenire immo in eadem auctoritate praemittit directe huius contrarium dicens sic pariter aut verum est quia fuit et est et erit aliquid non ex necessitate et quia necesse est fuisse omne quod fuit et esse quod est et forte quod erit dico igitur quod vult dicere quod haec est necessaria posita constantia subiecti id est posito quod aliquid sic futurum erit sicut et haec est necessaria omne praeteritum fuit et omne praesens est et non vult dicere quod omne illud quod secundum veritatem est futurum necessitate erit quia praemisit ut dixi huius contrarium sed vult dicere quod haec sunt inpossibilia hoc est futurum et tamen non eveniet et tamen hoc non obstat quin possit illud quod secundum veritatem est futurum non evenire sed sicut potest non evenire ita potest numquam fuisse futurum si non dum est nec fuerit opinio autem anselmi est quod omnis propositio est necessaria in qua idem praedicatur de se ipso et hoc semper tu adiuncta constantia subiecti et per consequens haec est necessaria apud eum omne futurum erit si aliquid est futurum nisi hoc suppleretur caperet instantias regula sua haec expositio patet ex verbis anselmi ibi de sequentibus eodem capitulo nam cum dixisset quia necesse est futurum esse omne quod erit

¶ ad huius declarationem statim subdit quippe non est idem rem esse praeteritam et rem praeteritam et rem praeteritam esse praeteritam aut rem esse praesentem et rem praesentem esse praesentem aut rem esse futuram et rem futuram esse futuram sicut non est idem rem esse alba et rem albam esse albam signum enim non semper necessitate est album quia aliquando prius a quam fieret album potuit non fieri album et postquam est album potest fieri non album lignum vero album semper est necesse album esse quia nec antequam sic nec postquam est album fieri potest ut album simul sic non album et ex hoc quod ipse supponit constantiam subiecti vel quod subiectum verificari possit nunc de aliquo mediate hoc verbo est si nunc formetur huius propositio haec signans et ista erit secundum eum in proposito Eodem inquit modo res aliqua non necesse est futura quia prius quam sic fieri potest ut non sit futura rem vero futuram necesse est esse futuram quoniam futurum nequid esse simul non futurum itaque cum dicitur futurum de futuro necesse est esse quod dicitur quia futurum numquam est non futurum sicut quotiens idem dicimus de eodem cum enim dicimus quia omnis homo est homo ac si homo est homo est aut omne album esse album et si est album album est necesse est esse quod dicitur quia non potest aliquid simul esse et non esse quippe si non est necesse omne futurorum esse futurum quodam futurum non est futurum quod est inpossibile et ideo infert finaliter necesse igitur omne futurum futurum est et si est futurum est futurum et cum futurum dicitur de futuro sed necessitate sequente quae nihil esse cogit cum autem inquit futurum dicitur de re non semper res necesse est futura quamvis sit futura nam si dico cras seditio est futura in proposito non tamen necesse erit seditio potest enim fieri antequam fiat ut non fiat si est futura haec ille

¶ Ex istis enim eius verbis hic collatis ex passu illo plane patet quod ista intelligit ut superius praenotavi eandem omnino sententiam prosequitur diffuse 2o libro cur deus homo capitulo 17 post medium capituli et est passus notabilis similiter et intelligendus per omnia sicut ille et necessitatem aut de qua hic dicit quod non cogit rem esse vocat ibi necessitatem sequentem quam ibi distinguit contra necessitatem quandam aliam praecedentem et per hoc solvitur 4m argumentum principale in principio quaestionis ubi notandum quod semper quaeestio coniungit vniversalem praesentem idem de se cum conditionali quasi utrumque habeat pro eodem

¶ 5m principale potest esse quod tangitur in argumento principali utrum si verbum dei repraesentet naturaliter vel contingenter antichristum fore et est dicendum quod tamquam apprehensio seu per modum apprehensionis naturaliter repraesentat antichristum fore per modum autem scientiae seu iudicii et assensus contingenter repraesentat antichristum fore et non necessario naturaliter tamen et necessario repraesentat per modum scientiae seu iudicii quod erit si erit secundum veritatem ad hunc intellectum quod ex natura divinae scientiae est quod non potest esse quod antichristus sic futurus quoniam ipsa sic praescientia seu certum iudicium quod sit erit unde pro ista dubitatione solvenda dicit firaf notandum esse quomodo divina essentia cognoscit res et repraesentat pro quo dico inquit quod essentia est ?ai? sive rationalis species vel ydea cuiuslibet rei creatae vel creandae sicut dicit et declarat augustinus 83 quaestionibus quaestione 45 et 6 de trinitate capitulo 27 declarat idem sic scilicet quod divina essentia repraesentat quantumcumque rem creatam vel creabilem distincte secundum illud quod est in sua specie et non solum sic sed etiam eandem rem diversimode repraesentat proportionaliter enim sicut intentiones creatae repraesentant eandem rem diversimode aliquae enim magis universaliter et aliquae uno modo et aliquae alio sic dico quod essentia divina repraesentat res et supplet sibi ipsi incognoscendo vicem omnem talium realiter distinctarum et secundum hoc ipsa essentia divina dicitur esse realiter distincte unde augustinus ubi supra quaestione 45 dicit quod omnia ratione sunt condita nec eadem homo qua equus hic enim absurdum est sed singula propriis sunt creata rationibus vult dicere quod essentia divina distincte et diversimode repraesentat diversa et se habet simpliciter in cognoscendo et repraesentando sicut diverse intentiones sive rationes diversarum rerum vel eiusdem rei se habent in repraesentando apud intellectum creatum unde 8 de trinitate capitulo 27 dicit quod verbum divinum est ars plena omnium rationum viventium etc volens expresse dicere quod verbum repraesentat modis omnibus quibus rationes creatae possunt repraesentare et si non modo petitur simili et unico hoc declarato dico quod rationes vel species creatae intellectu creatae aliquando repraesentant rem aliam distincte et partialiter quando plures coniunguntur ad invicem et tamen nulla una de illis rationibus vel conceptibus repraesentat eadem rem distincte vel partialiter sicut iste con?us agregatus sacerdos supremus repraesentat papam partialiter et distincte et tamen neutra pars eius repraesentat eum distincte et partibiliter sed universaliter tantum et pari modo dico inquit quod non est res excogitabilis quin ista potest repraesentari partialiter et distincte per aliam talem rem agregatam toto possunt tales rationes sue intentiones agregari et simili modo respectu cuiuscumque rei futurae potest esse aliqua talis ratio congregata quae repraesentet illam partialiter dum futura est et ista eadem ratio congregata non repraesentabit illam rem distincte et partialiter quando erit praesens sicud ista ratio agregata sacerdos supremus primus futurus repraesentavit papa tempore ultimi praecedentis antequam fuit papa et non quando fuit papa pari modo videtur inquit michi quod divina scientia omnibus modis proportionalibus repraesentat res ita scilicet quod quamlibet rem repraesentat distincte et partialiter secundum quod ipsa est duae rationes vel 3s vel quattuor secundum modum loquendi augustinus vel secundum quod ipsa se habet apud se in repraesentando proportionaliter sicut talis intentio congregata se habet apud intellectum creatum et per hunc modum repraesentat rem futuram ut futura est et praeterita ut praeterita est et hoc partialiter et distincte non autem ista inquantum ipsa est ratio una simplex repraesentat aliquod futurum ut futurum est partibiliter et distincte nec praeteritum ut praeteritum est hoc declarato patet similiter quando essentia divina repraesentat rem esse futuram sicut enim intentio talis congregata repraesentat rem futuram distincte ut futura est ita eadem intentio repraesentat distincte eadndem rem esse futuram sicut ista intentio homo futurus primus generandus quia idem est repraesentare rem distinctam rem futuram ut futura est et repraesentare distincte rem et distinctam futuram sed talis intellectio quae sic repraesentat aliam rem quo ad certum tempus et non alias repraesentat rem contingenter et tamen repraesentat naturaliter illam rem non ita quod sic naturale illi intentioni repraesentare istam rem quia forte alias repraesentabit aliam rem et non illam sicut in exemplis positis homo prius generandus et sacerdos suppremus primus futurus iste enim intentiones repraesentant partialiter alia et alias non repraesentabunt ista sed alia et tamen talis intentio repraesentat naturaliter talem rem ita scilicet quod talis res est repraesenta per naturalem repraesentationem illius intentionis quia ista intentio sicut quaecumque alia habet modum naturalem repraesentandi licet per illum modum naturalem repraesentandi aliquando repraesentetur una res aliquando alia et non illa sic dico quod pari modo essentia divina repraesentat res futuras distincte ut futurae sunt et ita repraesentat distincte ipsas esse futuras et tamen illam rem quam repraesentat esse futuram non semper repraesentabit esse futuram et tamen naturaliter representat illam rem esse futuram non tamen quod ita quod sit naturale essentiae divinae repraesentare illam rem esse futuram sed quod divina essentia habet modum repraesentandi naturalem quo repraesentat talem rem esse futuram unde et in uno tempore repraesentat aliter illam rem quam in alio tempore ideo difformiter repraesentat eandem rem in diversis temporibus propter mutationem rei et non propter mutationem sui

¶ Sed iste motus licet sic pulcher et quo ad multa probabilis tamen ad propositum non mihi videtur sufficere nec quo ad alia verus esse non enim est verum illud quod dicit quod idem est significare rem futuram eo modo quo iste terminus sacerdos summus primus futurus significat rem futuram et significare rem esse futuram quia primus modus significationis potest haberi sine compositione et divinsione sensus non immo plus iste terminus agregatus in mente nostra significans rem illam futuram pro qua potest tale signum supponere significat rem illam fore quam non fore cuius probatio est licet probatione non indigeat quia alioquin quia alioquin sic dicendo sacerdos summus primus futurus non erit esset haec propositio inpossibilis et contradictionem includens quia per subiectum significaretur fore aliquid cui conveniret conveniret subiectum in futuro et per praedicatum significaretur huius contradictionem cum subiecto attribuitur hoc autem non est verum quia tunc ista propositio esset inpossibilis quod tamen falsum est quia tempore summi ultimi pontificis futuri erit ista negativa vera ista igitur via ymaginandi non salvat per quem modum seu assensus repraesentetur a verbo et hoc solum hic inquitur et ab eo ibi ista ergo congregatio conceptuum vere in nobis vel per aequivalentiam in deo ad propositum parum immo potius nichil iuvat quia toto hoc dato nichilominus oportet alium modum quaere per quem a verbo certitudinaliter et evidenter iudicetur antichristus fore et toto isto processu circumscripto et illo posito quicumque fuerit habebitur quod sufficiet ad hunc punctum et hoc est ut saepe dixi quod divina scientia immensa sit et quod simul cum antichristus certitudinaliter sit facturus

¶ praeterea aliud falsum sumitur videlicet quod tales conceptus in mente termini congregati rex bohemiae primus futurs vel summus sacerdos primus futurus sic de similibus significent praescise illos qui primo succedent iam praesentibus quia non plus quam iste terminus summus pontifex praesens praecise significet iohannme 21m quamvis solum pro illo nunc vere supponat respectu verbi et in praesent quia ita significat praeteritos et futuros et menti repraesentat sicud illum alioquin haec esset falsa petrus fuit summus sacerdos praesens vel a erit sumus sacerdos praesens si a nomen alicuius futuri summi pontificis post iohannem quae tamen vere sunt essent autem false nisi praedicatum praeteritos et futuros significaret vel ad minus repraesentaret immo enim sacerdotem et omne summum repraesentat quamvis vox haec expressa summus sacerdos praesens aliquando distincte faciat recordari de benedicto apud unum et apud alium de iohanne praeterito vel alio futuro nec mirum cum solum ille de facto sic summus sacerdos modus autem quae melius concipio quomodo verbum non naturaliter nec necessario nec semper repraesentabit antichristum fore est quod sicut deus vult contingenter a fore ita contingenter scit a fore et sicut per positionem antichristi inesse desinet velle a ita desinet sicre seu repraesentare scientialiter a fore praecedendum positionem antichristi inesse et tamen haec omnia per unitam scientiam increatam quae eadem existens modo potest esse volitio et cognitio quod ista erit et quod non ista erit et ista aequivalens ad propositum licet non simul iudiciis nostris contrariis et volutionibus nostris contrariis et ipsa eadem existens nec semper fuisse volitio et cognitio quod antichristus erit et potest semper fuisse et esse volitio et cognitio quod antichristus non non erit et de tali notitia quae uterque iudiciorum contrariorum potest aequivalenter vel superexce?ter distincte conformari non est minus quod aliquando sic iudicium quod antichristus erit et aliquando non erit iudicium quod antichristus erit tamen secundum casum antichristus sic facturus et aliquando non erit facturus et deus non potest erroneae iudicare unde ymaginandum est ut supra notatur quod naturale sic dei notitiae esse distincte verum iudicium cuiuslibet vere indicibilis et ideo cum statim cum sta cessant alia sic se habere sicud prius et non posse veraciter iudicari se habere sicut prius tunc cessat dei notitia iudiciarie sic repraesentare res se habere sicut prius quo ad esse et fore stare et sedere et sic de aliis infinitis et aeque naturale est ei quod cessat repraesentare iudiciarie quod prius iudicat sic se habere sive sic se habuerit quando cessat sic se habere sicud fuerit sibi naturale quod ista iudicaret illud se habere si sic se habuit quia naturale est sibi quod nihil eum lateat qualiter se habeat habuit vel habebit et quod ista notitia non potest etiam error esse

¶ Ex praedictis patet responsio ad 5m argumentum principale concedendum est enim quod si antichristus est futurus verbum repraesentat antichristum fore non tamen sequitur quod semper repraesentabit ipsum fore sed solummodo quamdius est futurus nec est inconveniens si res aliter et aliter se habeat vel non similiter uno tempore et alio quod non similiter complexe repraesentet eam sibi sed hoc erit propter novitatem vel alium modum se habendi circa rem ipsam non propter mutationem dei scit enim omne verum cum nichil eum lateat quod sciri vel vere iudicari valeat et unita eius simplicissima notitia infinita nullius potest esse cognoscibilis ignara et cum probatur quod non quia naturaliter repraesentat dicendum quod licet naturaliter incomplexe quodlibet possibile repraesentet libere tamen et contingenter repraesentat fore ista quae contingenter evenient sicut et libere vult ea fore

¶ dices deus non aliter repraesentat facta quam fienda ex 15 de trinitate capitulo 7 et 16 de parvis dicit quod in dei sapientia praeteritas non praetereunt nec exspectantur futura ut eveniant sed et praeterita et futura cum praesentibus sunt cuncta praesentia et in uno conspectu simul praesto sunt universa haec ille

¶ ad illud quod augustinus non vult dicere aliud nisi quod non desinit cognoscere praeterita nec incipiet cognsocere futura sed praesentialiter novit utraque et si intelligat de cognoscere ea incomplexe absolute sicud so?ac verum dicit si de complexe et hoc per modum iudicii tum cognoscet quod nonquam sciet antichristum esse donec sic nec praeterisse donec praeterierit et ita de aliis cum sua notitia non valeat false iudicare tunc intelligit quod praesentialiter novit de praeteritis quod fuerunt et quando de futuris quod erunt et quando et hoc totum per unam praesentialem notitiam quod nulli potest triabili notitiae convenire quamvis illi qui ponerent animam per se ipsam sine omni accidente in ipsa receptio cognoscere quidquid cognoscit haberent proprotionaliter dicere de ipsa quod super excedenter dicerent divinis de divina

¶ 6m dubium principale potest esse qualiter propositio vocabulis de praeterito cuius tamen veritas pendet realiter ex futuro se habeat ad veritatem et falsitatem ad quod dicendum quod ista se habent tales ad veritatem et falsitatem sicut dictum est in solutione primi dubii quod proxime praecedentis de propositionibus de futuro in materia contingenti unde sicut ista est vera iste salvabitur et tamen possibile est quod numquam fuerit vera quia sequitur iste peccabit sententialiter igitur dampnabitur et ultra igitur ista numquam fuit vera iste salvabitur et primum antecedens est possibile modum est theologis igitur ultimum consequens sicut inquam ista est ibi ita ista est modo vera iste fuit praedestinatus ab aeterno et eodem modo per omnia dicendum est de ista iste fuit futurus demonstrato ante christo et tamen possibile est quod non fuerit praedestinatus et hoc est quia ista iste fuit praedestinatus ab aeterno eaquivalet isti de futuro iste salvabitur ex divina ordinatione aeterna et ideo sicud ista potest numquam fuisse vera iste salvabitur ita possibile est quod prior vocabiliter de praeterito numquam fuerit vera haec scilicet iste fuit praedestinatus vel ista iste fuit praescitus fore demonstrato antichristo vel ista ille fuit futurus eodem demonstrato

¶ Ex hiis patet ad argumentum 6m principale cum sumitur quod omne verum de praeterito est necessariam hoc enim est generaliter verum de omnibus propositionibus veris de praeterito vel etiam de praesenti qui non aequivalent illis de futuro nec sunt ex ponendo per aliam aequivalentem propositioni de futuro in materia contingenti unde si haec sic modo vera de praesenti sortes sedet cuius veritas in nullo pendet a futuro semper erit verum dicere et necessariam quod haec fuit vera sortes sedet sicut et semper est necessariam quod sortes sedit et sic de similibus modo fortius est de propositionibus de praeterito quarum veritas nullatenus pendet ex futuro

¶ Sed contra hoc argui potest quia ut videtur quidquid futi verum et non potest non fuisse verum postquam fuit verum necessario fuit verum sed istum esse praedestinatum fuit verum demonstrato aliquo praedestinato et istum esse futurum vel fuisse futurum verum fuit verum demonstrato antichristo et non potest non fuisse verum postquam fuit verum igitur illum fuisse praedestinatum vel igitur istum futurum necessario fuit verum et ista est de omnibus aliis veris de praeterito igitur etc

¶ praeterea illud quod vere sit transiit in praeteritum in essendo animale quod nec modo est tale nec potest in futuro esse tale necesse est fuisse tale sed deum in a sic a instans hesternae diei praedestinare istum ad vitam aeternam sic transiit in praeteritum quod in a praedestinavit deus istum ad vitam aeternam et nec modo praedestinat in a eum ad vitam aeternam nec unquam poterit eum praedestinare id est a ad vitam aeternam igitur necesse est deum illum praedestinasse in a ad vitam aeternam et sequitur ultra si necessario praedestinavit istum in a ad vitam aeternam igitur necessario praedestinavit istum in a ad vitam aeternam igitur necessario praedestinavit eum ad vitam aeternam et si hoc igitur ille necessario salvabitur et consimili modo argueretur de qualibet alia vera de praeterito in materia consequenti igitur responsio praetacta non sufficit

Praeterea quidquid sic fuit quod non est nec potest postea esse necessariam est illud transisse sed veritas huius deus praedestinavit istum in a ad vitam aeternam fuit et nec est nec potest postea esse igitur similiter transiit inpraeteritum igitur necesse est istam fuisse et si hoc igitur necessariam est quod haec fuit vera iste praedestinatur in a ad vitam aeternam ex quo deus non potest fieri depraedestinate non praedestinans igitur ad hoc est necessariam quod ille sic praedestinatus et pari modo argueretur de qualibet alia vera de praeterito in tali materia igitur etc

¶ ad primum istorum dicendum quod ista maior quidquid fuit verum et non potest non fuisse verum postquam fuit verum necessario est verum sive sumatur in sensu tali quem aliqui ponunt hic sensum compositionis sive in sensu divisionis falsa est in illis quorum veritas pendebat quando fuerunt vera et ad hoc pendet ab aliquo contingenter futuro maxime in illis quae non possunt successive primo esse vera et postea falsa nec econtra similiter dicitur in minore quod cum fuisse praedestinatum non potest non fuisse postquam fuit verum potest sive dupliciter vero modo in sensu compositionis et tunc denotatur quod haec non est possibilis vel quod haec non est possibile istum fuisse praedestinatum est verum postquam non fuerit verum et iste sensus verus est alio modo in sensu divisionis ut denotetur quod post tempus in quo secundum veritatem illud fuisse praedestinatum fuit verum non potest istud non fuisse verum et hoc est falsum quia heri fuit verum igitur etc

¶ ad 2m potest dici quod maior non est universaliter vera quia non de illo quod sic transiit in praeteritum in essendo animale in alia certa mensura quod adhuc potest non transisse in praeteritum in essendo tale in tali mensura et sic est in proposito iste enim sicut praedestinabatur a deo in a quia ad hoc potest non fuisse in a praedestinatus unde neganda est haec maior specificata ad propositum qui sic praedestinabatur in a instanti quod nec praedestinatur in a instanti nec unquam poterit praedestinari in a instanti necessario praedestinabatur in a instanti cuius tota causa est sicut in exemplis aliis praetactis quia ad hoc pendet a contingenter futuro quod illud transiet isto modo in praeteritum hoc est quod ille fuerit in a praedestinatus

¶ ad 3m dicendum est in prius quod maior est falsa propter falsam inplicationem numquam enim fuit aliquid quin ad hoc possit illud esse vel postea minor etiam cum dicitur quod veritas huius deus praedestinat in a istum fuit et nec est nec potest post ea esse distinguenda est eo quod ly veritas potest respectu huius verbi fuit sumi pro eo quod est veritas et tunc est falsa propter falsam inplicationem vel pro eo quod fuerit veritas et tunc est falsa ex tam alia quia illud quod fuit veritas huius puta haec ipsamet propositio deus praedestinant eum in a potest ad hoc esse quia ista propositi et post quandocumque placebit deo et bene concedo quod necesse est illa rem fuisse quae res secundum veritatem fuit veritas sed non est necesse quod ipsa fuerit veritas

¶ dices quidquid fuit necesse est fuisse quia hoc solo privatur deus etc sed veritas huius fuit igitur veritatem huius necesse est fuisse

¶ Responsio licet conclusio sic falsa in sensu compositionis sumpta nec in hoc sensu infertur ex praemissis vera tamen est de vi vocis in sensu divisionis sumpto isto termino veritatem pro eo quod fuit veritas quia non notat plus nisi quod hoc necesse est fuisse vel quod hoc necessario fuerit et simul cum hoc quod haec sit veritas vel verum vel fuerit veritas

¶ et si ulterius arguas in hoc sensu veritatem huius necesse est fuisse igitur necesse est hanc serusse veram vel igitur haec necessario fuit vera consequentia est neganda exemplum posito quod aliquis qui diu praefuit nunc primo sic albus tunc sic arguendo in sensu divisionis sumpta maiore et conclusione etiam habet necesse est fuisse iste est sortes albus igitur sortem album necesse est fuisse conclusio est vera sicut et praeisse et tamen non sequitur ultra igitur necesse est istum fuisse sortes album vel igitur ille necessario fuit albus a simili in proposito quo ad illud

¶ 7m dubium principale est quod tangitur in 7o principali argumento quomodo ex quo deus praesciens a fore potest non praescire a fore hoc possibile poneretur in esse omne enim quod est possibile potest poni in esse et eodem modo potest dubitari ex quo deus volens a fore potest non velle a fore quomodo hoc ponetur in esse vel poni habeat

¶ dicendum quod prima non debeat sic poni in esse deus praesciens a fore non praescit a fore nec secunda sic deus volens a fore non vult a fore sed prima sic deus non praescit a fore et secunda sic deus non vult a fore et ex neutra istarum sequitur inpossible quia non sequitur nisi quod deus numquam praesciverit a fore nec unquam voluit a fore quorum neutrorum est inpossibile sed utrumque est contingens sumendo a pro nomine proprio alicuius futuri quod nec est nec unquam adhuc fuit

¶ dicendum est igitur quod si ista res quae est futura verba gratia anima antichristi ponatur non eventura inplicite ponitur quod numquam fuit futura et ita quod numquam fuit praescita fore unde si absolute ponatur non eventura nullum sequitur inpossibile quia bene possibile est ad hoc quod numquam fuerit futura et per consequens pari ratione quod numquam fuerit praescita fore sed tamen non est possibile quod ista duo stent simul scilicet quod ista anima sit praescita fore et quod non eveniat unquam et per hoc 7m principale solvitur argumentum

¶ Contra secundum dictam responsionem utraque istarum possibilis est ad hoc deus scit animam antichristi fore deus scit animam antichristi non fore et non sunt ambo ista scita a deo nec neutrum igitur determinate alterum vocetur illud a et arguo sic deus facit a et a est falsum igitur deus scit falsum conclusio est inpossibilis igitur vel praemisse repungnant vel altera praemissarum est inpossibilis et minor est contingens ex praedeclaratis igitur vel maior est inpossibilis vel praemisse repungnat primum est contra positum quod positum est satis possibile igitur relinquitur quod praemisse repungnent et sic hoc vel igitur ista a est falsum est falsa scita a te cui positus est casus ante dictus esse falsa vel ipsa est ter dubia si est ter dubia igitur et reliqua praemissa sibi repungnans est ter dubia haec scilicet deus scit a quod est contra positum igitur ista a est falsum est falsa scita a te esse falsa et si hic igitur eius opposita est vera scita esse vera haec scilicet a est verum quia si scis quod a non est falsum et scis quod a est propositio igitur scis vel scire habes vel scire potes eo ipse quod a est verum

¶ ad illud concedo totam deductionem et concedo quod haec est scita a me a est verum

¶ sed contra me potest argui quicumque scit a esse verum ipse scit a sed tu scis a esse verum igitur tu scis a consequens falsum quia neutrorum istorum scis a est alterum istorum igitur a non scis et per consequens non scis a dicendum quod haec tu scis a esse verum est falsa in sensu compositionis sed in hoc sensus scilicet compositionis est maior falsa non enim quicumque scit ista a est verum scit a et ista in omni sensu procedendo vel maior est falsa vel minor

¶ contra qui scit unum quin convertibilium scit et relatum si sciat illa esse convertibilia sed a ese verum convertitur cum a et hoc scis et scis quod a est verum igitur scis a et minor probatur quia tu scis quod quaelibet propositio infert seipsam esse unam et econtra sicut sequitur homo currit igitur haec est vera homo currit et econverso etiam sequitur haec est verus homo currit igitur homo currit igitur ad a sequitur quod a est verum et econtra ad a esse verum sequitur a

¶ dicendum est inquit consimiliter quod a esse verum nescio converti cum a quia de illa quae est a nescio utrum scit a vel non nescio enim inquit utrum ista anima antichristi erit scit a vel ista anima antichristi non erit et nescio utrum ista a est verum convertitur cum ista anima antichristi erit vel cum alia concedo tamen inquit quod ista quae est a infert a esse verum unde si anima sic ista anima antichristi erit bene sequitur anaim antichristi erit igitur haec est vera anima antichristi erit et similiter dicendum est de ista anima antichristi non erit tamen nescio utrum sequatur anima antichristi erit igitur a est verum quia nescio utrum a sit ista anima antichristi erit vel eius opposita et si sic ista tunc consequentia esset bona si sic eius opposita consequentia non valet quia antecedens est possibile et consequens inpossibile unde sicut non sequitur antichristus erit igitur haec est vera antichristus non erit sic non valet tunc antichristus est igitur a est verum supposito quod a sit ista antichristus non erit dubiot utrum a sit ista vel non et ideo habeo dubitare istam consequentiam antichristus erit igitur a est verum quia ista consequentia valet alteram istarum consequentiarum antichristus erit igitur haec est vera antichristus erit vel antichristus erit igitur haec est vera antichristus non erit quarum una est bona et alia non valet

¶ Ex isto secundum eum sequitur quod demonstrantis duobus contradictoriis contingentibus si a inponatur ad significandum determinate istam partem quam deus scit ita quod a sic nomen proprium istius propositionis tantum quantum deus scit nunc nullus potest naturaliter scire quod ista consequentia est bona haec pars est scita a deo igitur haec pars est a quacumque demonstrata et tamen possent scire quod a est ista pars quam deus scit possum enim scire quod a inponitur ad significandum illam quam deus scit quamvis nesciam quae sic illa et tamen demonstrata ista antichristus erit et non possum scire quod haec consequentia est bona antichristus erit igitur antichristus erit in a quia si in rei veritate illa quae scitur a deo sic ista antichristus non erit tunc antichristus non erit est a et semper erit a quia a est nomen proprium eius et tamen consequentia facta non valet quia antecedens est possibile et consequens inpossibile possibile est enim quod antichristus non erit dato quod antichristus sit contingenter futurum ut hic supponitur et tamen consequens est possibile si enim antichristus erit sic a tunc antichristus erit est ista antichristus non erit dato quod dicta consequentia sit bona et sit unum contradictoriorum erit reliquum

¶ Eodem modo si demonstraretur ista pars antichristus non erit igitur haec antichristus non erit non potest sciri naturaliter istam consequentiam esse bonam ante christus non erit est a quia nescio utrum a sic ista vel non nec natura possum scire retento priori casu

¶ si arguas contra quia sequitur haec pars est scita a deo demonstrando istam antichristus non erit igitur haec est illa pars quae est scita a deo sed illa pars quae est scita a deo est a igitur haec pars est a discursus videtur patere quia arguitur in singularibus ubi medio existente hoc aliquid necesse est extrema coniungi Respondet quod si hoc pronomen ista demonstrative teneatur et demonstraret illam partem quae nunc est scita a deo determinate quod consequentia prima est dubitanda quia antecedens est possibile forte et consequens inpossibile si autem teneatur infinite concedit consequentiam sed tunc dicit quod non sequitur quod a primo ad ultimum quia quando dicit postea illa pars quae est scita a deo est a dico inquit quod li ista denotat partem quae nunc est vera et concedo quod ista est a haec ille bonus sophistica existens ista pro maiori parte sunt bene et subtiliter dicta verumptamen vel oportet aliter dicere in parte vel oportet ponere plus in casu principali principali in primis enim falsa est ista maior qua dicitur quod quicumque scit unum convertibilium scit reliquum si sciat ista converti isto modo quo scire unum posse inferri ex reliquo et econtra signis uniformiter significantibus eadem et praecise eadem sicut prius dicitur scire aliqua converti scio enim triangulum habere 3s inferre istam esse veram vel inferre posse eam esse veram si utraque formetur et anima habere 3 et hoc supposito firmiter et etiam econverso scio quod ex ista ista est vera triangulus habet 3s sequitur eisdem suppositis igitur triangulus habet 3s et tamen scio secundum veritatem quod ista est vera 3angulus habet 3s quia memoraliter retineo quod eam aliquotiens demonstrativi et tamen non scio triangulum habere 3s quia scire est demonstrative cognoscere sive per causam cognoscere et hoc non scio in proposito ferre quia lapsa est memoriae humanae meae demonstratio requisita et ista potest ostendi in exemplis aliis infinitis sicut laxtus indubitanter credit evvangelium esse verum et tamen non credit evvangelium quia nec concipit ipsum similiter de homine indubitanter credo esse verum nec velle in foro iudiciali asserere vel testificari nisi expertum ab eo vel certitudinaliter cognitum esse verum si audio eum in lingua mihi ignota ibi iurare tactis sacer sanctis credo firmiter quod illud quod iurat est verum et tamen non credo iuratis ab eo quia illa non concipio sic ista igitur nec ita credo pari ratione de scientia vel scire

¶ Iterum etiam non videtur quod a esse verum convertitur cum a modo illo ita quod sequatur a igitur a est verum et econtra quia plus ponitur per consequens quam per antecedens verbi gratia videtur quod non sequatur omnis homo est animal igitur haec est vera omnis homo est anima potest enim esse quod omnis homo sit animal sine hoc quod haec sit vera omnis homo est animal et etiam econverso potest esse quod haec sit vera omnis homo est animal sine hoc quod omnis homo sic animal quia sine hoc quod aliquis homo esset in rerum naturalium quia ex quo voces et orationes vocabules significant ad placitum potest institui haec totalis oratio ut praecise ut denotaret huic ad annum quod pater in divinis sit deus et tamen non esset sic sicut nunc significat ista omnis homo est animal etc haec esset tunc vera omnis homo est animal illae sunt viae ymaginandi inpedientes illud argumentum

¶ 3a via esset retentis eisdem significatis et quod extendatur scire ad credere vel opinari et quod bene concipiam causa a quam hanc a est verum et quod bene scientia quod a sit nomen proprium illius ex duobus illis contradictoriis antichristus erit antichristus non erit quia nunc est verum vel nunc est scitum a deo nesciam tamen quod illorum est illud quod nunc est verum vel nunc est scitum a deo et quod excludantur omnes similes possibiles in pactiones quales feci in duobus argumentis contra Costis et ad huius intellectum aliam permittatur quod unum intellectum possibilem exclusis instantiis in oppositum sibi vendicat motus ille

Quaestio 4

Viso quomodo verbum dei cui unita est anima anti christi est certa et infallibiliter praescientia futurorum restat inquirere utrum anima anti christi vel angeli sciant futura alia contingentia per revelationem sibi possibilem fieri ab ipso verbo vel et scire possint et videtur quod non quia vel hoc foret per scientiam increatam et hoc est inprobatum prima quaestione praesentis distinctione vel per notitiam creatam scientialem et hoc non quia quacumque scientia tali vel creato iudicio possibilitatis positis in anima vel in angelo potest deus illis in anima uniformiter manentibus et significantibus facere quod aliter eveniant quam ista significent fore vel non fore igitur nihil tale positum in anima vel in angelo est scientia quod talia sic contingent antecedens est certum theologis et philosopius etiam dicit hic quasi fieri posse per naturam 7o metaphysicae ut supra in quaestione 2 in principio allegatum est tali enim inquit contingentia non sunt manifesta corrumptam scientiam habentibus salvatis rationibus eisudem et consequentia patet per eundem ibidem quia non contingit scientiam quandoque scientiam quandoque ignorantiam esse et tamen hoc contingeret scilicet quod talis notitia creata esset scientia talium quandoque scilicet quando talia uniformiter se haberent sicut significaret illa notitia et quandque error sine ignorantia utpote quando manentibus in anima euisdem rationibus res ille difformiter se haberent igitur per creatam notitiam talia non possunit in verbo sciri quod est contra magistrum in littera ubi supra dicens quod anima anti christi scit omnia verbo dei quae deus sed deus novit talia ex duabus praecedentibus quaestionibus igitur etc

¶ Similiter ibidem dicit quod similiter in verbo dei cognoscit angeli futura

¶ In ista quaestione suppositis communibus distinctionibus de aequivocatione vocabuli scientiae et diversis modis relationum primo ponam conclusiones alias et suadeo eas et consequentis movebo dubia in contrarium et solvam

¶ prima conclusio sit haec in primo articulo quod nulla potest in creaturis haberi scientiae quae sic evidens et infallibilis assensus de aliquo contingenter futuro quod illud erit hanc probavi in prima quaestione 1 3ii londensis per rationem 2am ibi positam ad conclusionem 2i articuli et stat ratio ibi in hoc quod sequitur tu iudicasti antichristum fore et antichristus non erit igitur tu errasti praemisse sunt possibiles et compossibiles quacumque revelatione cui facta circa futuritionem antichristi igitur et conclusio consequentia patet quia omnis qui iudicat fore quod non erit errat et contingenter ibidem fulcitur satis istud medium satis per anselmum et per rationem et verba augustinus non superfluit hoc repetere dicit enim in de casu dyaboli capitulo 21 quod angelus malus nec praescivit nec praescire potuit casum suum et hoc illa scientia quae non est nisi cum certa ratione aliquid intelligitur de tali inquit scientia creata simpliciter omnino respondeo non posse sciri quam potest non esse et medium suum in substantia est praetactum quia non obstante quocumque iudicio creaturae respectu contingentis futuri possibile est quod illud iudicium fuerit error

¶ 2a conclusio est quod dei verbum potest creaturae rationali puta animae christi vel angelo revelare futura contingentia quia ille qui certitudinaliter et evidenter praescit et praevidet futura contingentia potest si sic virtus omnipotens per signa aliqua talium expressiva creaturae angelicae vel humanae talia revelare sed verbum dei ex praecedentibus duabus quaestionibus infallibiliter et evidenter praescit futura contingentia et ipse est virtus sufficientis potens causare signa et assensus increata quibus certitudinaliter assenti ac vi divinae operationis talia fore sicut sunt sibi nota fore et talia fore si erunt non fore si non erunt igitur etc qualiter aut istud sic possibile ex solutionibus dubiorum in praecedenti quaestione et sequentibus clarius enotescet

¶ Ex hac 2a sequitur 3a quod sumendo scientiae vocabulum large pro omni iudicio vero et credulitate vera quomodo loquitur apostolus dicens scimus quoniam diligentibus deum omnia cooperantur in bonum et aliae similes sunt in scriptura auctoritates innumere ad hoc ipsum et sequitur inquam haec conclusio quod anima christi et angeli possunt scire in verbo dei contingenter futura hoc est dicere possunt aliquem assensum quo asserant vera et in dubitanter aliquid fore qui etiam assensus sit verbi cognitio vel visio ut beati nulla enim apparet contradictio talem actum posse a verbo dei in mente creaturae causari utpote assensus illius deus iudicabit mundum igitur cum hoc sit scire in verbo per revelationem ut hic supposito extendendo vocabulum scientiae modo praetacto nec alius modus revelationis appareat esse possibilis in verbo ut magis patebit ex sequentibus et tamen revelationi in verbo ponunt auctores per notitiam in verbo et pari ratione vel fortius communis alia igitur etc

¶ Item sicut arguunt alii dan 2o dicit revelatum est misterium danieli Et prima ad cor 12 scio hominem etc et audivi archana verba quae non licet homini loqui

¶ Item aut evacuaretur possibilitas prophetiae contra magnam partem sacrae scripturae

¶ Item ad idem est auctoritas magistri allegata in argumento ad partem oppositam quaestionis et aliae innumere

¶ Sequitur igitur dubitare et movere difficultas difficultates contra iam dictas veritates primum dubium est ad quid valet huius revelatio dicetur enim forte quod frustra fit revelatio per quam assecurari non posset ille cui facienda esset sed sic eest hic quia bene sciet ille cui aliquid praedicitur quod ista praedictio sic revelatio vel quod fiat a deo vel a bono spiritum qualia enim signa sensibilia voces vel alia causat deus vel angelus bonus significantia alia fore similia si permittantur potest dyabolus praesentare sensibilius vel intellectui et iste est mendax et pater eius unde igitur certificatio

¶ ad illud primo dicendum quod nulla revelatio facta de futuro contingenti potest sciri esse revelatio quia iste terminus rl revelatio affirmatam denunciatione futuri vel cuiuscumque connotat illam praenuntiationem veram esse sed hoc sciri non potest proprie loquendo de scientia bene tamen potest credi vel sciri extendendo nomen scientiae ad omnem credulitatem vel aestimationem veram

¶ 2o dico quod assecura?e ?? non potest fieri quantum modo video nisi deus inprimat adhaesionem seu credulitatem quod ita est erit vel quod sit a deo mediante vel immediate facta sit huius praenuntiatio talem autem assensum firmum non erit futuri contingentis ad utrumque inprimere intellectui dato creato ad ab ipso realiter distinctum vel extrinsecum nisi solus deus igitur etc

¶ 2m dubium principale est an ille cui fit revelatio potissima sibi possibilis fieri respectu alicuius futuri possit saltem habere evidentiam extrinseca quod tale erit et videtur quod sic quia sequitur nullum a deo revelatum fore potest non fore sed ultima resurrectio et ultimum iudicium est a deo revelatum false igitur ultima resurrectio erit et ultimum iudicium necessario erit praemissae sunt evidenter scibiles vel significata praemissarum igitur et conclusio maior enim videtur multis evidens quia aliter deus posset mentiri et decipere nec posset aliter de aliquo certificare et minor certa est ex fide igitur conclusio est certa et pari ratione dicendum erit conformiter de futuro quolibet revelatae

¶ Contra tunc deus necessario faceret resurrectionem ultimam et finale iudicium quod non videtur aliquatenus concedendum

¶ hic respondet magister quidam modernus gratia tamen exercitii sine assertione et non nulli alii de villa minus bene ut aestimo quod facta revelatione absoluta qualis est de resurrectione mortuorum et aliis articulis fidei de futuro quod non potest evenire oppositum nec inpediri quia posse praecise contra veritatem non esse possibile dices nulla abstante revelatione deus de potentia absoluta potest adhuc in contrarium

¶ dico inquit quod haec propositio potest habere duplicem intellectum unus est secundum communiter intelligentes quod deus potest dimittere ordinationem factam et facere oppositum ita quod haec est simpliciter vera et absolute deus potest facere oppositum alius sensus est iste nisi deus sic ordinasset posset facere oppositum ita quod absolute considerando potentiam dei ut potentia est eius sine alia eius ordinatione non repungnat potentiae eius oppositum facere nec in ea est defectus vel insufficientia potentiae aliqua primus sensus negatur et illius contentur

¶ Et haec positio potest confirmari per Richardus de trinitate libro 1 capitulo 2o non computato prologo utinam inquit iudaei attenderent etc et post cum omni confidentia dicere domino poterimus domine si error est a te ipso decepti sumus nam causatis signis et prodigiis confirmata sunt et talibus quae non nisi parte fieri possunt similiter aestimo inquit quod qui dixit si corpus christi fantasma fuit fefellit christus 83 quaestionibus quaestione 14 dixisset etiam si resurrectio mortuorum aut aeterna praemiatio bonorum non erit fefellit christus similiter illae consequentiae corinthios 15 non essent valide ubi sic arguitur si resurrectio mortuorum non est neque christus resurrexit et ceterae quae ibi sequuntur quia antecedens potest esse verum pro nunc et pro omni tempore et consequens de praeterito inpossibile

¶ Item anselmus 2o cur deus homo capitulo 17 dicit de deo quamvis quod proposuit se facturum etc quare et nota

¶ Sed contra istum modum dicendi multa sunt argumenta et difficilia et primo arguitur sic ex hac positione sequitur quod deus ponit aliqua et aliquid facere quae nunc non potest facere et sic sequitur diminutio potentiae eius antecedens probatur sic quia alia sunt quae deus potest terminare ponatur igitur quod deus revelet cras quod illa non creabit neque faciet simpliciter et sine conditione tunc cras haec erit vera deus potuit ista facere et tunc tamen haec erit vera ista non potest facere quia si sic posset venire contra revelatum quod est contra positionem similiter sequitur quod deus de necessitate ageret aliquid ad extra quia facta tali revelatione de aliquo faciendo de necessitate faceret illud et sic non libere quod non videtur sanum dicere

¶ 3o sic sequitur secundum hanc viam quod habeo dubitare utrum deus potest me salvare probatio quia ponatur quod deus revelaverit illo modo relationis scilicet non conditionaliter sed revelatione absoluta quod ero dampnatus tunc non potest venire in oppositum et per consequens non potest me salvare sed antecedens est michi dubium utrum sic fecit igitur et consequens et sic potest argui de quocumque homine

¶ 2o sic si finita tali revelatione absoluta necessario eveniret quid necessitaret ad eventum rei aut scientia dei aut aliquid extra non scientia quia aeque scivit ante revelationem sicut post igitur non magis necessitat post revelationem scientia prima dei quam prius et similiter tunc sequitur ut prius quod productio ad extra esset deo necessaria si aliquid extra sequitur quod deus cogeretur et necessitaretur per extrinsecum quod est inconveniens

¶ 5o arguo sic augustinus 13 capitulo 10 de magnis et capitulo 12 de parvis loquens de nostra liberatione per christum dicit alium modum possibilem deo non de fuisse licet contrarium videatur secundum processum anselmi libro cur deus homo sed de omnibus revelatis a deo istud apparet fuisse certissime revelatum igitur etc

¶ Similiter eodem 13 capitulo 18 de magnis et 38 de parvis loquens de incarnationem christi ex adam dicit poterat enim sic vel alio modo quo vellet creare unum alium de quo vinceretur victor prioris sed melius iudicavit etc primam harum auctoritatum allegat magister libro 1 distinctione 44 secundam libro ar 3o distinctione 12

¶ Praeterea ex hac ratione sequitur ut videtur quod deus non posset revelare tali genere revelationis de aliquo quod est peccaturus certo peccato et praecise mortaliter culpa illius non praecedente quia si possit sic de petro quod sic revelet tunc petrus aut potest vitare peccatum illud post revelationem antequam illud faciat aut non si sic tunc oppositum revelati potest evenire contra positionem si non potest tunc petrus in hoc non peccabit quia nemo peccat in eo etc 3o de libero arbitrio capitulo 28

¶ Si hic dicatur quod peccabit quamvis non poterit hoc vitare quia habebit illam in potentiam ex aliqua culpa sua praecedente illud peccatum quamvis non ipsam revelationem

¶ Si dicas quia viator hoc non iuvat quia in hoc viator non est et videtur ex quo omnino determinatum est inevitabiliter quod sic contingit sibi quamvis sit in aliis seu quo ad alia sit viator similiter facta tali revelatione quamvis culpa praecesserit quaero unde cogitur sic aut dicendo sic cogitur necessario ad faciendum hoc peccatum aut hoc faciet necessario quia caret gratia iam subtracta aut quia pars libertatis naturalis est sublata et ideo non potest vitare illud primo modo non quia tunc non peccaret vel deus esset auctor mali cogens ad illud / nec 2o modo quia tunc sequitur quod nullum peccatum posset homo vitare ex naturalibus sui sine gratia addita quia si posset detur illud et fiat revelatio de illo culpa praecedente et tunc ablata gratia ad hoc poterit ex naturalibus suis solum vitare illud nec 3o modo quia tunc deus si sic revelaret necessario diminueret hominem in naturalibus viribus contra magistrum libro 2o de libertate a coactione quae secundum eum semper manet aequaliter in homine respectu suarum liberarum volitionum

¶ Similiter revelet deus de aliquo sicut de petro quod peccabit etc culpa sua non praecedente et ablata est illa responsio et tunc talis necessario peccabit et non poterit peccatum vitare absolute revelatum nec hoc erit ex culpa sua praecedente

¶ Quod autem deus possit sic revelare probatur quia de antichristo ipse revelavit quod erit filius per divisionis et quod peccabit se dicendo esse deum nec poterit hoc vitare ut videtur secundum hanc positionem nec tamen in eo eest culpa aliqua praecedens huius revelationem

¶ praeterea aliquis est praescitus a deo fore peccaturus aliquo peccato suo primo voluntario mortali quare igitur non potuit deus hanc veritatem alicui revelare

¶ Si dicas quod in eodem praecedit culpa originaliter quam non potest vitare et ex ista sequetur aliud peccatum

¶ Istud non solvit quia ponatur quod in infantia baptizetur vel confert ei deus gratiam pro tempore aliquo praecedente peccatum suum grande illud tunc in illo tempore haec erit necessaria ille peccabit sic natura poterit hoc vitare nec illa in potentia tunc erit sibi ex culpa praecedente quia ev?ata est vel cum hoc sequetur quod si numquam conferret deus illi gratiam quod necessario sic peccabit et non ex alia culpa quam originali

¶ Si dicas aliter scilicet quod necessario antichristus peccabit sic sed nullus homoc necessario sic peccabit tamen necessario aliquis homo sic peccabit sicut dicitur quod homo necessario sic generabit etc secundum philosophiam et tamen necessario nullus homo generabit et potest esse quod iste qui erit antichristus sic peccaturus non peccabit sed si non peccet sic necessario aliquid faciet sed istud ut videtur non sufficit quia nato antichristo nomine deus poterit dicere certitudinaliter sine conditione intellecta iste est de quo revelatum est aliter sequitur inconveniens quod deus non posset hoc revelare ante culpam suam sed necessaria illam exspectaret si autem potest dicat ergo sic et evacuata est haec responsio

¶ 7o arguitur quod de beata virgine sicut patet ex ieromino in legenda de nativitate eius et de santo ioanne baptista ut patet ex evangelio fuit revelatum ante eorum meritum quod essent in aetate adulti permansuri in gratia et si talis eventus post revelationem fuit necessarius sequitur quod sicut fuit de illis quo ad gratiam seu iustificationem sic de aliis posset esse quo ad culpam

¶ ad primum istorum respondet iste concedo quousque appareat melior Responsio quod deus aliquid potuit facere quod iam non potest et alia etiam secundum quod iste terminus aliquid respectu huius verbi potest vel potuit stat pro possibilibus et respectu verbi praeteriti potuit stat pro hiis quae fuerit possibilia possibile casu posito ut ponitur in argumento eo quod nisi iste alius posset sic accipi et supponere esset concedendum quod nihil potest deus facere nisi quod facit nunc et est si solum stet pro existentibus non futuris aut etiam praeteritis concedendum esset quod nihil potest facere nisi quod facit aut faciet aut fecit eo quod aliud non potest facere nec aliud potest evenire et multa alia inconvenientia contra fidem nostram et veritatem sequentur et concesso primo neganda est consequentia ergo et eius posita est diminuta eo quod talia posse non diceret vere posse sed non posse potius aut in potentiam sicut et posse menturi si tamen ante revelationem talem aut voluntatem dei ad extra illud vel ista facere fuit posse et post non et ipso deo immutabili permanente in sua distincte potest habere talem voluntatem postquam non habuit sicut potest habere voluntatem revelatam nobis postquam non habuit et magis dicitur illa non posse fieri quam quod deus non potest illa facere posset tamen illa si facere vellet sicut posset mentiri si vellet et hoc non cum dicitur non potest etc non negat eius posset sed magis negat in potentiam etiam engat eius voluntatem esse ut talia possint esse

¶ Si dicas quidquid deus vult non esse possibile vel non posse fieri ab aeterno illud voluit ab aeterno tale fuit inpossibile et non de novo

¶ Respondet quod ab aeterno voluit tale esse inpossibile pro tempore certo non autem ab aeterno et ideo non sequitur conclusio quia in praemissis ly ab aeterno determinat ly voluit et in conclusione ly impossibile esse

¶ Si dicatur ab aeterno potuit voluisse omnia possibilia quae fuerunt sunt et erunt fuisse inpossibilia ab aeterno quia ista bene ab aeterno potuit voluisse sicut post revelationem talem et sic potuit fuisse quod deus nichil potuit fecisse ad esse ab aeterno et sic non esset omnipotens

¶ Respondet quod de quolibet potuit sic voluisse non autem de omnibus sicut quodlibet creabile potest crare non autem omnia collective ita quod haec sic possibilis deus creat omnia creabilia nam ex isto sequerentur contradictoria scienti inferre haec iste / sed certe iste non vitat quin deus posset fieri nulli potens dato quod numquam aliquid revelasset quia t n unc posset nunc revelare quod omnia quae nunc facta destrueret et quod nihil numquam in postorum faceret alio revelato eo ipso esset nulli potens secundum hanc responsionem et antecedens esset tunc possibile igitur revelabile

¶ Praeterea haec responsio concedit causa magna inconvenientia quod non oportet conari deducere ad maiora

¶ ad 2m dicit quod facta tali revelatione de faciendo concedendum est quod de necessitate facit illud ab extra secundum quod li necessitas dicit infallibilem eventum non autem ut dicit coactionem et cum dicitur quod non est sanum dicer quod deus aliquid faciat de necessitate ad extra verum est eo modo quo philosophi posuerunt eum sic agere essentialiter consequi naturam et essentiam eius eius et nichil indifferenter immediate agere ad extra quin tamen possit velle et velit agere ad extra in ent?e et sic necessario ex libera et mera dispositione sua non apparet inconveniens sed valde consonum prose?ur anselmi libro primo cur deus homo capitulo 22 sed sine dubio apparet michi quod ista non minus est inconveniens quam ista via physica quia magis est consonum vel minus dissonum rationi quod deus ex natura sua necessario habeat agere quae agit quam contingenter fiat ista actus necessarius sed m?to rationabilius esset concedere absolutas revelationes esse inpossibiles quam concedere inconvenientia ita magna

¶ Ad 3m respondet accipiendo dubitare prout hoc verb?us dubito debet accipi in hiis quae pertinent ad fidem id est prout distinguitur contra firmiter credere neganda est consequentia quia extra de haereticis capitulo 1 dicitur dubius in fide infidelis est et augustinus de fide ad petrum saepissime firmissime tene nullatenus etc non autem accipiendo dubitare solum ut distinguitur contra scire ut logici utuntur ad probationem dicitur quod deus sic revelavit de me vel de aliquo alio quod ad hoc dici credo firmiter me esse in statu viatoris seu alium de quo revealtum est habeo firmiter credere me aut illum posse per deum salvari et forte posset concedi quod ego aliter desparem quod est contra fidem meam et sic infidelis essem

¶ et similiter dicendum quod non est mihi dubium quod sic de me revelavit aut de aliquo vivente sed magis habeo credere firmiter oppositum

¶ Sed haec responsio non vitat quin deus possit devenire inpotens ad salvam dum eum et quin iste sic credens teneat contrarium illius credo in deum patrem omnipotentem in deo plurimorum et quin deus ut potest argui in isto casu et in aliis facere posset se nullipotentem quae sunt meo iudicio inconvenientia

¶ ad 4m dicit quod voluntas dei in tali casu necessita t ndo eventum rei et negat hanc consequentiam uniformiter se in se talis habet talis scientia nunc sicut prius ergo non necessitat magis nunc quam prius quia quo ad extra non uniformiter se habet sicut nunc habet cum credat aut facit rem extra scientia dei tunc uniformiter se habet sicut ante rei esse ergo non nunc facit illud magis quam ante actum in bonis talibus necessitatur voluntas dei cooperando directe ad illud in malis puris sicut in peccatis principaliter gratiam aut adiutorium non administrando

¶ dices quod tunc deus non posset revelare contingens concedendum est secundum illum ita quod simul maneat contingens et revelatum includeret enim contradictoria ut patet discutienti etc haec ille

¶ contra tamen hoc sequitur quod omnia quae evenient possent necessario evenire ymmo secundum illos qui animae christi omnia futura contingentia esse revelata vel angelis quod secundum veritatem omnia evenient et nichil omnino contingenter et stant argumenta philosophi et cyceronis quod nihil valet consiliari aut facere exhortationes etc quod non est a fidelibus concedendum tunc etiam periret meritum et demeritum laus et vituperium et experientia propria docet oppositum

¶ Similiter quare non potest eadem propositio significans fore non ista contingenter esse revelatio sicut veritas et sic hoc ergo contingentia repungnat et revelatio

¶ ad 5m respondet quod auctoritates augustinus non sunt directe contra hanc viam dicitur in una illarum alium modum possibilem deo fuisse intelligendo istud grosse modo sicut praetendunt verba potest concedi esse verum ante revelationem sed quod post revelationem fuerit hoc possible non sequitur ex auctoritate

¶ Similiter ad alium poterat enim sic vel alio modo referendo ad tempus ante revelationem istud vero non potest inprobari aliter quam praecedentia nisi quod tunc christus non fuisset libere et voluntarie passus sed omnino necessaria praecedenti super hoc multiplici revelatione et hoc forsan est contra ecclesiasticum et vitam sancti andreae in legenda chori et auctoritates alias satis multas

¶ ad 6m respondet quod deus non potest revelare revelatione decreta persona in caritate existente quod peccabit mortaliter hoc est antequam careat gratia tali eo quod hoc esset facere gratiam suam non esse gratiam dum existit quia ex hoc quos sic revelatum est sequitur quod non potest vitare omne mortale et ex hoc quod est magister a tali potest vitare omnem / mortale / de alia ante existente in culpa sic potest revelare quod peccabit secundum proportionem culpae in existentis sicut forte facit dyabolus et faciet continue incontinuationem poenae et obstinationis suae illi autem qui est in peccato veniali potest revelare quod peccabit alias venialiter et erit de hoc in casu illo sicut est de dyabolo sed quod peccat necon potest vitare est ex defectu gratiae et tamen voluntarie non coacte faciet contra iudicium rationis si sic scienter faciat et sic non dicitur omnino sicut brutum quod sine iudicio facit quod appetit et ideo secundum damascenum 2o sententiarum ducitur et non ducit

¶ Similiter de existente in peccato mortali actuali act quod peccabit mortaliter consimli modo

¶ De existente autem in originali solum autem de non nato seu concept potest dici a simili iuxta communem opinionem de in potentia vitandi omnia peccata venialia quod sicut existens in gratia sine omni peccato sicut est de noviter baptizato non potest vitare omne veniale si diu vivat cum quolibet potest sic sine gratia in originali existens si diu vivat in annis distinctionis non poterit vitare omne mortale quidlibet tamen potest et hoc stat cum iustitia dei

¶ huic concordat magister 2 libro distinctione 25 ubi ponit 4or status hominis et dicit quod post lapsum ante gratiam non potest non peccare mortaliter sed post gratiam ante completam reparationem nostram non potest non peccare venialiter et secundum hoc bene conceditur quod deus potest de tali revelare quod peccabit mortaliter et similiter quod peccabit tali peccato sicut est de antichristo eo quod potest esse quod plura erunt media possibilia provocantur ipsum ad tale peccatum determinatum et quamvis quidlibet medium posset vitare ne caderet in illud tamen non potest vitare quolibet et si saltem aliquo modo peccabit in hoc quod quodcumque medium eliget libere eliget illud sicut est de peccante venialiter respectu sui peccati sed apparet quod minus peccabit quam si omnino libere posset illud peccatum vitare et quodlibet medium et si esse revelatum sic de aliquo quod peccabit certo peccato et certis mediis eo quod nichil potest vitare in processu eo quod processus est sic totaliter revelatus dicit iste quod non peccaret in hoc nisi sicut dyabolus faciet forte post iudicium et sic omnino noviter agregaret novam culpam sicut faciunt libere peccantes et sic revelando de aliquo existente in originali solum aut non dum concepto non stat forte cum iustitia dei quod faciat huius revelationem tali inevitabili et absoluta revelatione et cum hoc quod iste peccabit mortaliter peccato pro quo poena sensus debetur quia secundum dicta tale peccatum actuale non noviter augeret poenam et cum omnis culpae actualis poena debita sit poena sensus ideo includit contradictoria quod unum sic si sequeretur ex alio

¶ Contra sine revelatione totum illud processum tenere possem libere et hoc deus praescire quare ergo non revelare

¶ praeterea ista via ponit deum multa vera praescire quorum nullum potest revelare et simul cum hoc iam revelata non posse inpedire ergo ex omni quasi latere eminari ponit dei omni potentiam infinitam ergo videtur inconveniens et si quaeras quid possit ab eo cibu revelari certitudinaliter ut breviter inquit videamus qualiter potest fieri talis certa revelatio

¶ Sciendum quod aut est talis revelatio de non dum concepto seu etiam existente et in originali solum et tunc dicit iuxta opinionem tactam de vitatione peccati quod potest deus revelare quod peccabit mortaliter et etiam de ceteris peccatis memoria tamen erunt plura falsa et quolibet in potestate ut dictum est sed si totus processus sic revelatus ante et de certo peccato de tali non potest ut apparet propter contradictionem stare certa revelatio cum iustitia dei si autem fiat revelatio de existente et in mortali actuali de tali potest utroque modo revelari sed in 2o modo peccando non peccabit noviter nec novam potentiam merebitur nisi sicut dyabolus post iudicium si autem fiat de existente in veniali potest revelari de veniali solum et utroque modo et consequenter ibi dicendum de poena temporali sensus correspondente sicut ex alia parte de aeterna parte pro temporali mortali si autem fiat de existente extra veniale et omne peccatum tunc potest revelare de veniali primo modo et non 2o sicut nec de existente in mortali bene potest revelare de mortali 2o modo

¶ Et si dicatur nullus peccat in eo quod vitare non potest ergo nec necessario concedit quod inquantum vitare non potest in hoc non peccat sed in hoc quod libere elicit medium quod potest vitare aliquod peccatum tale et sic arguitur si esset totus processus revelatus 2o modo de aliquo actuali culpa praecedente conceditur quod tunc non plus potest caret quam dyabolus etc in hoc sed culpa solum originali praecedente hoc fieri cum dei iustitia non potest

¶ Ex hiis sequitur quod anima christi non potest praescire de aliquo existente in gratia quod peccabit mortaliter quia aliter hoc non posset nisi per revelationem et illa non est possibilis secundum hanc rationem conclusio inconveniens ergo

¶ Similiter argui potest de non nato quod illa anima potest tunc omnia scire quae contingunt secundum speciem circa talem quo ad meritum et demeritum

¶ ad aliud qualiter deus possit revelare de peccato culpa non praecedente et similiter de antichristo dicit iste quod est revelatum de eo primo modo si sic de certa persona et demerito et perseverantia beata virginis in beato et sancti ioannis baptistae post revelationem potest dici quod medium quodlibet fuit liberum et indifferens quo ad voluntatem eorum quamvis necessario oportuit propter revelationem semper aliquod medium fieri meritum ipsum

¶ Sed contra illud quod dictum est de homine existente in gratia seu caritate et in peccato veniali quod non potest fieri talis revelatio nisi de veniali non autem de mortali arguitur de petro quando enim dicit domine si oportuerit me mori etc non fuit nisi in veniali ut apparet ex praesumptione quam habuit ex virtute propria et tamen negatio quam fecit christum negando fuit mortale et ex veniale vel propter veniale tantum modo fuit assertum hoc et revelatum ergo etc

¶ Quod autem illa negatio fuerit peccatum mortale apparet quod dominus dixit qui negaverit me coram hominibus negabo eum coram patre meo sed nullus negatur sic a christo nisi pro mortale

¶ ad idem canonica de io capitulo fidelior dicitur sic fidelior factus petrus postquam fidem se perdidisse defleverat ambrosius in omelia quod autem illa praesumptio fuerit venialis patet quia cum illa stetit caritas de penitentia dicitur 2 capitulo hinc augustinus in fine ubi dicitur maiorem caritatem etc et paulo post ipsam caritatem petrus non dum habebat quando timore ter deum negavit et cum parva quavis et imperfecta non deerat ei caritas quando dicebat domine animam meam pono pro te haec ille et est augustinus de gratia de libero arbitrio et eadem distinctione capitulo non est mirum haec itaque caritas quae in petro an negationem libera fuit etc quare

¶ ad istud respondet quod ista negatio fuit mortale peccatum et quod illa revelatio non fuit ita absoluta sine conditione sicut verba prima facie praetendebant et sicut est revelatio de qua ad praesens est sermo si autem fuit revelatio absoluta tunc illa negatio non fuit peccatum mortale et hoc probabiliter posset ex circumstantiis dici puta timoris tanti novitatis fidei et caritatis et dilectionis quam poenam christum in ipsa negatione retinebat

¶ ad hoc etiam aliqualiter facit quod in eadem distinctione dicitur cum pertractatur de hiis quae a caritate ceciderunt ad probandum solum quod caritas deseri potest inter moysen et aaran dicendum et alios petrus non meriatur sed solum ubi agitur de novitate caritatis

¶ Item ad hoc elice argumentum ex eadem distinctione capitulo hinc augustinus ubi dicit quod qui vult facere divina mandata et non potest iam quidam habet bonam voluntatem sed adhuc parvam et invalidam poterit aut cum magnam habuerit et robustam etc ex qua auctoritate et eius glossa potest extrahi quod homo non semper tenetur esse paratus ad ponendum animam

¶ Item expressius de petro apparet ibidem capitulo immediate praecedente ubi dicitur herba sumus cum operari recta incipimus etc herba enim petrus fuerat qui passionis tempore per rimorem dicendum sequens hunc confiteri ante ancille vocem timuit erat enim viriditas in mente quia credebat donum redemptorem sed ad hoc valde flexibiliter etc et eadem distinctione capitulo opponitur dicitur ibi de moyse etc cum non habeat aliquid viriditatis in se ramus boni operis etc

¶ ad illud contra de negatione coram hominibus glossat ille de negatione ex corde vel ex contemptu aut finaliter

¶ ad hoc tamen contra iam dictam viam potest sic argui nam ex illa sequitur quod deus non potest omnes homines salvare quod est contra magistrum expresse libro 1 distinctione 22 capitulo ultimo ubi dicit non vult deus omnes homines iustificare cum quis dubitat eum posse

¶ Quod istud sequatur arguitur sic nos scimus aut certe revelatis per sacram scripturam credimus quod non omnes iustificabuntur nec potest alio modo esse quin sic crediderimus et quando sit in sacra scriptura dictum fuit si ergo deus posset salvare omnes homines posset falsificare istam partem scripturae et posset facere oppositum certissime revelati

¶ ad istud respondet quod per plurale possumus intelligere singulare sic dicendo quemlibet hominem potest deus salvare et tamen non quemlibet hominem salvabit et hoc sufficit ad propositum magistri ad probandum quod deus potest facere aliquid quod non faciet quia tamen ista glossa vio lenta est et aliae cuius evasiones inconvenientia omnia vitanda non vitant immo notabiliter divinae derogant omnipotentiae ac libertati circa agenda ad extra et quia ista via non habet aliquid cogens per se non obstante sui inconvenientia nichil enim cogeret nisi quae ego praetetigi in principio huius dubii quae omnia evacuantur dicendo quod omne ad hoc contingenter futurum praerevelatum fore contingenter vel assertum licet absolute vocabiliter vel signo alio praenuntiatum id est sine addita conditione ita quod ad hoc possibile est de quolibet revelato vel quod fuerit solum conditionaliter praedictum et per consequens non revelatum quia iste terminus revelatum connotat assertionem et veritatem dicti seu futuritionem illius quod praedicitur ideo teneo partem oppositam in isto dubio sicut popus in dubiis aliis clarius apparebit

¶ Teneo ergo in hoc dubio duas conclusiones iam probatas quarum prima quod omne futurum contingens praescitum certitudinaliter a deo fore potest deus revelare dum modo illa revelatio non tollat veritatem illius praesciti quod addo pro talibus vell ter revelabitur et similibus

¶ 2a conclusio est quod nulla revelatio facta vel factibilis non cadens super ipsam revelationem vel actus mentis sed super extrinseca in pertinentur ipsi revelationis quod superaddo pro sophismatibus praeorgon? similibus quod nulla inquam revelatio de futuris in pertinentibus vel de materia totaliter extrinseca revelationi necessitat deum ipsum perficere revelatum nec quod ipsum revelatum eveniat in futuuro quia tunc ut praedixi deus potuisset se facere nullipotentem quod est inpossibile et contra patet quia potuisset primo creasse unicam solam intelligentiam et illi revelasse revelatione absoluta quale isti ponunt respectu resurrectionis ultimae pro culpa qua illa potuisset peccasse quod illam adnihilaret et nonquam post aliam creaturam produceret quo facto deus fuisset secundum illam contrariam viam nullipotens quod est nimis inconveniens igitur antecedens et satis prima praeterea probata est haec conclusio per media prius tacta

¶ ad primum argumentum principale dicendum quod probat unum verum primam scilicet conclusio primi articuli

¶ ad argumentum in oppositum dicendum quod probat etiam unum verum scilicet conclusionem 2am et 3am eiusdem articuli concessum est enim in illis futura contingentia posse certitudinaliter sciri in verbo per revelationem sumendo large vocabulum sciendi

Quaestio 5

Quinto quaero circa istam distinctione 14 utrum alicuius prius contingenter futuri absoluta revelatio sequens tollat contingentiam revelati

et videtur quod sic quia augustinus de civitate dei capitulo 10 et tractans an omnia fiant fato et respondet quod immo nulla sancto fieri dominus nisi forte inquit ut fatum a fando dictum intelligamus scilicet ali?q?do et isto modo fatum abimere non punis quia scriptum est locutus est deus etc Et tunc sequitur propositum quod dictum est inquid semel locutus est et inter immortaliter hoc est incommutabiliter locutus est sicut noviter incommutabiliter omnia quae futura sunt et quae ipse est facturus haec ille

¶ Ex hoc dicto sequitur istam consequentiam esse bonam deus locutus est tale fore ut pote quod reddet ut ibi dicitur uniteret iuxta opera sua igitur sic eveniet et antecedens est negatur quia quod semel est dictum manet irrationale verbum ergo et consequens ergo totaliter contingentia revelati

¶ Contra tunc haec esset inpossibilis deus revelat aliquod futurum contingens consequens inconveniens

¶ Item petrus tunc non peccavit negando christum quia non ante negationem certum est nec in ipsa negatione quia nullus peccat in eo quod vitare non potest sed ipse non possibilis vitare quin negaret christum ante galli tantum si praecedens revelatio sustulit ei potentiam non negandi et consequens est inconveniens ergo antecedens

¶ Ad quaestionem primo respondebo quod non et suadebo et consequenter movebo difficultates in contrarium et solvam conclusionem istam negativam probant sufficienter media reducta praecedentis proxime quaestionis

¶ Item hanc conclusio probavit firalf in quaestione biblica primoonitur pro eo quod non videtur bene sapere quia excursat iudam a peccato et pylatum et milites crucifigentes et petrum negantem et omnes alios quorum etiam peccata praedicta sive revelata a christo quia nullus peccat in eo quod cavere non potest secundum augustinus 3o de libero arbitrio capitulo 28 sed si facta revelatione peccatorum futurorum ista necessaria forent nullus posset ea cavere ergo nullus peccaret ea faciendo sed certum est ex evvangelio quia christus in cena revelavit discipulis suis quod iudas traderet eum et petro quod negaret ipsum et aliis quod iudaei crucifigerent eum et iudicaret eum morti ergo omnia talia ex tunc necessario erant futura et per consequens caveri non poterant ab illis qui ea erant facturi et per consequens non peccaverunt contra evangelium de homini illi per quem filius hominis traderetur in ile e si nam non f matthaeus 26 et 27 peccavi tradens sanguinem iustum Et actuum 2 et hic quid posse dicit agnum dimittere iniqui et in falsa appellatus de quo praevaricatus est iudas

¶ propterea tunc nullus electus posset peccare finaliter et dampnari quod falsum est consequentia patet quia christo revelatum est qui sunt sui electi et salvandi quia pro illis frequenter creavit et commendavit eos patri et alibi ego cognosco oves meas et ioannes 17 dicit pater sanctae serva eos in nomine tuo

¶ praeterea ista via collit libertatem arbitrii respectu cuiuscumque revelati et ita postquam angelus praedixit multi?ceribus quod viderent dominium in galilea nullus potuisset aliam earum occidisse nec eis oculos eruisse antequam ipsum vidissent nec in earum potestate fuisset illic non ivisse facta revelatione quod irent illuc quae sunt absurda

¶ praeterea non posset deus revelare aliquod peccatum mortale contra evangelium de peccato iudae et petri quia si esset revelatum esset necessario futurum secundum hanc responsionem et per consequens non esset peccatum sicud diffuse probat alius in libello de duabus animabus Et idem probat anselmus in de concordia capitulo 2 et 5 et quod petrus mortaliter peccat elici potest ex glossa ad 2s ???? verbo ore autem confo? fit ad salutum omnes an ????? persecutoribus christum negaverunt perierunt nisi illi qui ???? cur enim petrus lacrimis diluit quod ore negaverit si saluti sufficiebat quod corde cred credebat et est augustinus et credere ?? parti magis ascensio quod scilicet petrus negando mortaliter pega??? secundum uniusquisque iam haberet dubitare si possit mereri quod si factum suum futurum sit revelatum necessario erit et non liberum et ita non erit meritum sicud deductis augustino 3 de libero arbitrio capitulo 3

Item tunc de quocumque futuro haberemus dubitare an deus posset perducere quia si deus revelavit se productorum illud non poterit secundum hoc illud non producere cum sit necessario futurum facta revelatione et deus necessario produxisset corporalem terram et non libere libertate contingentiae quam praeviderunt angeli in verbo producendum quia ista praevisio erat quaedam revelatio dicit enim augustinus 4 super genese capitulo 35 de parvis quod mens angelica pura caritate inhaerens verbo dei cunta prius viderit in verbo facienda quam facta sunt sed dicas forte quod incomplexa prius noverit illa et hoc non sufficit quin auctoritates velint plus sicut argui per m praecedenti quaestione et ysi etiam in primo libro de summo bono capitulo 10 dicit quod angeli in verbo dei omnia sciant antequam fiant

¶ praeterea non magis fit necessario illud quod revelatur semper revelatur semper revelationem in verbo quam assertum vel praedictum a deo propter assertionem vel praedictionem quia aequalia omnia inconvenientia videntur sequi quia utrobique sicut patet intuenti sed si christus asseruisset vel praedixisset aliquod futurum fore per libertatem arbitrii et contingentia ad utrumlibet eo ipso illud esset futurum ante contingens et non necessariam propter assertionem vel praedictionem ergo et si christus revelasset aliquod futurum contingenter fore sicut et scivit et illud contingenter fore illud post revelationem esset futurum contingens et per consequens non necessario futurum

praeterea et haec in scolis arguitur contra vilibus centem tunc contrarium respondeo deus modo praescit de alico quod ego die demento proximo facia libere illud aut ergo potest deus hoc horae revelare vel non si sic fiat et tunc sequitur quod revelatum potest non fieri ame illo die et perit via ista vel si necessario tunc facta illud deus nunquam praescivit me isto die libere posse facere illud vel oppositum nec potuit etiam illud revelare quia falsum si non perit omnis possibilitas prophetiae respectu futurorum contingentium quorumcumque quod nihil potest revelari et esset sic futurum contingenter prima cum difficultas contra potentia veritatem est quia si praedicta conclusio esset vera videtur quod posset deus negare se ipsum ponatur enim quod christus praedicat alicui vel revelet de aliquo futuro contingente puta de a quod ipsum erat quo facto ipsum inevitabiliter eveniret probatio consequentiae quia aliter post illud dictum christi esset haec contingens a esset erit et per consequens etiam hic a non erit consequens falsum quia ex isto sequitur inpossibile ergo non est contingens assumptum probatur quia si a non erit cum sit necessariam christum dixisse a esse futurum ergo illud quod christus dixit esset futurum non eveniet et ultra christus negaret se ipsum consequens inpossibile et consequentia haec ultima et consequenter inpossibilitas patet per glossam super illud 2o ad thy capitulo 2 negare se ipsum non potest ubi sic dicit glossa christus qui veritas est non potest se ipsum negare quod tamen faceret si dicta sua non inplicaret haec glossa ergo necessario sequitur christus praedixit a fore igitur a erit etiam antecedens est necessariam semper postquam christus praedixit a fore ergo consequens et ista isto dicto a christo sequitur quod a inevitabiliter erit

¶ dicendum quod concedo hanc esse contingentem etiam post praedictionem huius a christo a erit a enim erit et haec finaliter quod christus praedixit esse futurum non eveniet est contingens sic quod non simpliciter inpossibilis inpossibilis tamen est secundum potentiam dei ordinatam

¶ Et cum probatur esse simpliciter impossibilis quia christus seipsum negare non potest etc verum est quod illa dicit glossa et addit quod hoc quod se ipsum negare non potest laus est die po?lis q d omnis creata rationalis igitur relicta posset se ipsam isto modo negare ibi facere unde sibi non credetur sicut veraci prophetae veritatis solius et ita se ipsam virtualiter negare sed deus hoc non potest secundum potentiam ordinatam numquam enim aliquid praedixit nec ista praedicet et quin i sta llud erit sicut intendebat praenuntiatem quod foret tamen nulla praenuntiatus absolute necessitat deum quin posset simpliciter loquendo non inplere quod praenuntiat vel fecit credi futurorum esse quod si faceret divina auctoritas non ita inclinaret nos et necessitaret nos indubitaliter credere diem iudicii futurum vel ultimam resurrectionem et alia prophetata sicut modo inplens omne quod praedixit intantum quod modo si in aliquo casu non eveniat quod sub verbis vocabiliter absolutis praedicitur futurum esse sicut est illud adhoc 40 dies et minue subvertere in Iona vel idem regis dispositione domui tuae quia modo tamen et non vi dicit propheta ezee intelligit talia quia non sic eveniet ad aliam sensum quam vocaliter exprimebatur utpote de invitis quod subvertetur nisi infra istos 40 dies vero poeniterent et de ezea quod naturaliter esse mori turus de sua praesenti infirmitate et sic de similibus

¶ dices forte quod anima christi licet verbo unica si non esset verbo decorata donata gratia et gloria et virtutibus potuisset decipi et credere aliquid futurum quot cum non eveniret et iuxta humanam credulitatem praedicere tale falso creditum utpote posset humanitas illa vel alia filio dei unica et nihil de hoc sciens dicere credens verum dicere illud quod dicit ioannes baptista non sum ego christus sed quod diceret illa humananitas unica diceret verbum vel suppositum cui uniretur ista humanitas et ista verbum posset negare se esse filium dei etiam de lege non miraculosa quo ad propositum dicendum quod argumentum illud procedit solum de potentia dei absoluta quia secundum potentiam ordinatam naturaec verbo unica nec potest ignorare se uniri nec potest decipi credendo falsum pro vero nec potest velle contra conscientiam agere actum verumtamen in casu posito li eius non supponeret pro verbo sed pro anima christi vel pro natura illius assumpta et ideo diceret verum negando se esse christum et verum esset isto casu posito quod verbum proferret per solam communicationem ydiomatum illa verba quibus negaretur anima christi vel humanitas christi esset verbum et hoc vere diceretur supposito semper si econverso non pro verbo sed pro anima vel natura assumpta aliter etiam et bene potest dici ad argumentum principale huius dubii quod negare aliquem proprie loquendo est rennuere ipsum vel respuere quoduo includit nolle ipsius et quandam voluntatis abiectionem respectu istius signis forte terminis expressum et hoc competere filio dei non potest respectu sui ipsius sed secundum voluntatem divinam certum est secundum voluntatem autem creatam suam secundum potentiam ordinatam non etiam potest hoc facere quia anima istius sic non potest deum odire vel abimere sed secundum potentiam absolutam quam sibi posset adimitti quo ad multa etiam unita existens secundum multos et potest carere secundum eos non est evidens quin anima ista posset saltem per accidens deum odire vel deteestari per se autem non est deus odibilis nec detestabilis et haec sint dicta denegatione sui vel non negatione seu potentia negandi se vel non negandi directam de indirecta autem qua quis diceret alia non vera unde posset sibi minus credi vel discredi vel unde sibi non crederetur respondendum est sicud prius de potentia ordinata et absoluta // 2a difficulta est contra dictam conclusionem quia ex ea videtur sequi quod deus possit esset deceptor consequentia videtur patere quia postquam revelatio facta est a deo alicui et ille ascensit et creddit ista fore cum ex tunc non possit non credisse si non ita eveniat deceptus fuisset a deo quia talia esset futura sibi revelavit iuxta illud Ricardus primo de trinitate si decipimur domine a te decepti sumus sed hoc est inpossibile quod deus aliquem decipiat secundum augustinus libro 83 quaestionibus quaestione 14 et anselmus in medicine humanae redemptionis probat enim augustinus corpus christi verum fuisse et non fantasmatum quia inquit si non fefellit christus et si fefellit veritas non est est autem veritas igitur haec ille

¶ hinc dicetur quod iste terminus revelatio connotat ita fore sicud praenuntiatur et ista contingenter est ista praenuntiatio revelatio sed haec responsio licet sic vera non aequivalat difficultatem argumenti quia per eam non vitatur quin deus fecerit illum cui fiebat illa praenuntiatio credere quod ista eveniret et per consequens quin deceptus sive nisi sic eveniat ergo etc

¶ dicendum quod facta revelatione ad hoc ista revelata contingenter evenient et non necessario verum est cum quia postquam aliquis credidit necessarium est ipsum credidisse vel assensisse talibus praenuntiatis a deo nec ex tunc possunt non fuisse praenuntiata vel non praedicta hoc tamen ad hoc est contingens talis credidit sibi revelata fore quia haec 2a propositio ratione huius termini revelata illa fore ad hoc secundum veritatem est contingens propositio autem aequivalens contingenti vel contingentem inplicans non est necessaria ergo non est necessaria facta revelatione aliquorum ipsa fuisse revelata sicut nec ipsa fore quia si non erunt non fuerunt revelata et hoc dico ante potentiam in esse talium praenuntiatorum nam post eorum potentiam in esse si fuerunt a deo immediate vel per medium praenuntiata fore non possunt non fuisse revelata et cum ultra deducitur quod tunc deus si non erunt fecit eum credere falsum et decperit eum

¶ dicit firaf et probabitur quod haec est contingens sumptuM valet ad potentiam rei praedictae in esse vel usque ad transitum temporis in quo fore praenuntiatur aliquid tale et hoc est sumptu vocando ad deceptionem facere quod aliquis habeat assensum falsum vel facere quod aliquis erret in iudicando nec potest deus decipere deordinate ipsum fallendo vel causando totaliter in eo sine comprincipatione libera proprie voluntatis illius cui in sit errorem propter quem praecise cum alio subtracto deligo vel demerito talis perpetuo dampnetur per quem modum daemones et haertici conantur fallere et trahere ad errores dignos dampnatione bene tamen posset deus de potentia sua absoluta perpetuo dampnare si vellet si hoc non fieret tunc praecise propter aliquod inpraessum a deo illi sed potius quia deus vellet ab aeterno dampnare ita quod divina volitio cuius causam non esset nunc reddere foret causa dampnationis talis personae et non aliquid illi inpressum sicut nec aliquid salvabitur praecise propter aliquid a deo inpressum sed potius talis salus asstrida est dei beneplacito liberali et gratiae non merito ex cuius etiam liberalitate processit ut gratia primo tali infundetur et non econtra secus autem est ubi homo libere cooperatur tali inpresso a deo ex hoc enim posset bene surgere meritum vel demeritum personale et sic intelligendi sunt facti tribus videlicet moveri iam proximo tractis cum dicunt deum non fallere posse nec falli loquendo de potentia dei absoluta in nemine et causare potest deceptionem primo modo dictam de potentia ordinata et hoc per se ipsum et immediate dicente augustino 83 quaestionibus quaestione 5 sed non ita deus deceptor est quod credere nefarium et ipsum esse quis non intelligat et intellectum summa et proprie divina virtus est neminem decipere per aliud autem innuit ibi augustinus quod fecerit haec deus praemittens de aliquo qui nec amitum nec ignotum sed tantum inimicum decipere vellet et quod etiam ipse hostis potest plerumque iniuste decipi ut in futura fidei circa treugas et huius addit quod m?to est purgatior summeque illi virtuti propinquior qui quam quam velit hostem decipere non eum tamen decipit nec auctoritate divina deus enim novit vel solus vel certe longe quam homines interius qua quisque poena praemio ve sic dignus qua propter deus quidam per se ipsum neminem decipit est enim pater veritatis et veritas et spiritus veritatis indignis tamen poena tribuentibus distribuens quam hic pertinet ad iustitiam et veritatem si quisquam dignus est decipi non solum per seipsum non eum decipit sed neque per hominem qui congruenter diligit et custodu?ne persistit sic in ore vestra est est non neque per angelum cui non convenit prima facie sed per talem hominem qui non dum se huius cupiditatibus exuit aut per talem angelum etc logius enim deceptum regem sumptu atab id est falso vacici?o prophetarum et ita legimus ut neque sine divino iudicio factum inveniamus quoniam dignus erat iste sic decipi neque per illum angelum factum sit quod deiceptionis officium suscipere non deceret sed per angelum erroris qui sibi ultimo tres partes inpositum laetitia postulavit et exemplificat augustinus de iudice qui ab ipso dampnatum percutere indignum sua persona et nephariam iudicat eius tamen iussu haec facit carnifex

¶ Similiter de fure quid dignus est morsu latrari id tamen homo agit neque per seipsum neque per filium neque per domesticum vel famulum sed per canem vel bestiam quam pro nullo gradu talia facere detet et sequitur qua proprius egiptii deceptiones digni essent et proprius israel pro ista aetate generis humani in tali ad hoc gradu morum constitutus esset ut non indigne hostem deciperet factum est ut iuberi deus vel potius pro istorum cupiditate permitteret ut vasa aurea et argentea quibus ad hoc terreni regni appetitiones inhabitant et peterent ab egiptiis reddituri et acceperent quasi reddituri et potius non ergo mirum si hostem deceptione dignum iussi sunt qui erant ad hoc digni hostem decipere non enim iam erant ydonei quibus diceretur diligite inimicos vostros haec ibi

¶ Ex isto processu potest argui prior conclusio de potentia dei absoluta dicitur enim omnem rem quam potest deus causare merentibus effectibus creatis posset de sua absoluta potentia causaris per seipsum sed error est res talis igitur etc maior patet per articulum parysiensis et principium commune theologiarum et minor patet facto ex praedicto processus et m?tis aliis scripturae passibus in quibus etiam deus do?it et praecedit in bellis et aliis israeliticis hostes decipere verbis vel factis igitur

¶ Sed hic est unum advertendum quod licet deus nullum immediate et per seipsum deceperit scienter et directe faciendo aliquem credere falsum per verba falsa ab eo assertive et seriose prolata vel causata quae falsa essent ad sensum ad quem pronuntiaretur et similiter de factis indirecte tum fefellit utpote quia alia dixit seriose vel feter scienter et prudenter ut alii fallerentur qui falli meruerant quae quidam accipientes aliter et intelligentes quam dicebantur fallebantur sicut patet de illis qui ut patet ex evangelio crediderunt ipsum dixisse de templo lapido quod tamen dixerat de templo corporis sui solute templum hoc etc

¶ Sed contra si conscientes et agentes pari poena puniendi sunt men?to praeti?tes et consulentes et auctores facti mali male faciant decipere autem mentiendo est peccare et male facere cum omne mandatum sic peccatum secundum augustinum ergo est consentire in tale mendacium vel iubere quod aliquis mentiendo decipiat est peccare vel male facere sed ita fecit christus ut videtur circa deceptionem acab de qua tactum est iam in auctoritate augustini si debeat quis menti dicto historiae nam 3o R. capitulo haec sic et ait dominus quis decipiet acab regem israel ut ascendit et cadat in raga et unus dixit verba huius temnor et alius aliter egressus est autem spiritus et stent coram divino et ait ego decipiam eum cum locutus est dominus in quo et ille egrediatur et ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum eius et dicit dominus decipies et principalis igitur de? et fac ita ergo vel deus male fecit vel licite potest aliquis aliquem etiam mentiendo decipere quorum utrumque videtur absurdum

¶ hic potest similiter responderi et satis utrique rationi concordat augustinus ubit prius uno modo quod deus non praecedit istam mendosam deceptionem sed tantum permisit eam fieri a spiritu malo quae hoc optavit sibi permitti unde augustinus dicit in simili factum est ut iuberet deus vel potius peritu?ret ut dicit augustinus quod hoc fuit factum divina auctoritate sed quod non divino iudicio vel alio secundum firaf potest concedi sicut littera praetendit quod deus praecepit sic fieri sicut supra dicit augustinus de iudaeis quod non est mirum si hostem deceptione dignum iussi sunt decipere etc supra etiam dixi quod iste est propinquus summe illi virtuti qui quaedam hostem vult decipere non tamen sine divina auctoritate nec tunc dyabolus in proposito sicut nec in casu isto populus iudaeicus propter illud mendacium fuit vituperabilis et peccavit ex hoc sollo quod iste modo voluit inplere mandatum domini sed solum ideo quia haec aliunde provenit ex propria malitia decipere quam facere non poterat non permissus unde augustinus supra qui ultimo tales partes sibi inponi postulavit

¶ Et ad dictum augustini concedendum est quod omne mendacium factum propria auctoritate vel etiam divina auctoritate peccatum est si autem faceret haec praecise divina auctoritate quod utique non repungnaret divinae potentiae absolute et saltem non video quod esset peccatum non plus quam occidere dei auctoritate unum innocentem esset peccatum magis enim circumstantata dei auctoritate esset istud secundum contra instinctum naturae quam primum non esset aut contra naturae instinctum parere praecepto institutoris naturae

¶ dices quod hac ratione posset quis licite ad praeceptum dei deum odire dicendum quod non sequitur quia nullus potest inplere praeceptum dei sicut tenetur et obligatur nisi ex amore et timore reverentialis exequatur quid praecipitur sed odium dei per se maxime repungnaret tali amori

¶ dices ad hoc quod mentiri est contra mentem ire sed ire contra mentem sua sue contra conscientiam nullum potest licere ergo dicendum quod sumendo m e a ndacium praecise pro falsa significatione notis vel alterius signi aequivalentis cum intentione fallendi id est faciendi quod alius falso credat sicut sibi exprimitur non video quin iste cui hoc praeciperetur a deo facere posset hoc facere asque hoc quod faceret vel iret contra conscientiam suam id est absque hoc quod haberet iudicare male faceret verumptamen talis faceret contra conscientiam sua quia aliter sentiret se aliquid se habere et aliter et contrarie exprimeret illud habere se

¶ Et iuxta hoc posset distingui de mendacio quod uno modo sumi posset non dico sumitur sed posset sumi solummodo pro falsa significatione cum intentione fallendi modo praeexposito iam sumi plurali alio modo quod aliquis sic significaret propria auctoritate vel sine divina auctoritate sine cuius auctoritate non licet agere illud quod sine auctoritate dei facere esset contra instinctum dictaminis naturalis cuius est falsa significari pro christo cum intentione fallendi de mendacio 2o modo dicto verum esset dictum augustinus et modo forte verum est de mendacio utroque modo dicto de communi lege secundum quam nulli conceditur inpune posse mentiri etiam primo modo sumendo mendacium et ideo etiam de facto utimur indistincte vocabulo mendacii aestimantes quod omne mendacium primo modo est mendacium 2o modo etiam econverso et ille est de facto secundum communem dei legem secundum quam omne minor mendacium est peccatum ad quemcumque sensum sumatur vocabulum sine nova instinctione sed aliter esset si falsa vocis significatio cum intentione fallendi alicui a deo praeciperetur vel cui concederetur sicud aestimo est possibile de deii potentia absoluta et quia vocabulum mendacii secundum communem usum et auctorem idem est quod falsa vocis vel alterius signi significatio cum intentione fallendi contra instinctum legis naturae vel legis divinae non aliter sumitur ideo secundum praesentis vocis huius significationem dicendum quod neminem licet nec licere potest mentiri sed nec dyabolus in casu supra si iussus fecit sic loquendo mentiebatur sed si solum aequivoce nec iudaei vel etiam si iussi sicut exprimit augustinus egiptios deceperunt

¶ Idem etiam dico finaliter de deceptione si sumatur decipere praecise pro fallere aliquem contra conscientiam vel contra instinctum legis divinae vel legis naturae quod nec deo nec homini nec angelo licitum est vel licere potest aliquem decipere sed aliter sumendo ut praevisum est non video quin licere posset

¶ 3a difficultas contra praenotatam conclusionem est quod ex ea sequi videtur quod haec sit nunc possibilis christus est mentitus quia sic ista quod christus alicui praenuntiaret a fore sic a unum futurum contingens et hoc assertive et absolute hoc posito a inevitabiliter fuisset futurum quod falsum est vel sequitur propositum probatio consequentiae quia post assertionem christi haec fuisset contingens a non erit et ex hanc et una propositione intra sequitur ut videtur quod christus mentitus sic quod et haec nunc sic possibilis christus est mentitus et ista quod peccaverit conclusione mendacium sit peccatum secundum augustinum enchiridion capitulo 7 17 et poni de doctrina christiana christi capitulo 25 vel consequens sic inconveniens ergo et alias et prima deductus probatur quia sequitur a non erit et christus asseruit a fore ergo dixit mendacium cum non fuerit deceptus credendo aliquid fore quod non erat futurum et cum voluerit quod discipuli sui suis assertionibus crederent contra ista patet consequens mendacium sit falsa vocis significatio cum intentione fallendi sicut dicit beatus augustinus libro contra mendacium et ponit hoc magister libro 3o distinctione 18 capitulo

¶ Sed hic diceretur forte quod haec est contingens ad hoc et non necessaria christus asseruit a fore posito quod ad hoc sit a futurum sicut dies iudicii quem praedixit christus quia videtur quod sicud hic est contingens christus praescivit a fore ista haec est contingens christusasseruit a fore

¶ Sed contra assertio non requirit scientiam quod sic sicut asseritur cum aliquis contra conscientiam suam scienter et prudenter posset asserere falsum sicut faciunt communiter mentitores ergo ad assertionem non requiritur scientia illius quod asseritur sed sola expressio quod sic vel sic est vel huius cum voluntate absolute significandi sicut pronunciatur vel voluntate quod alius sit esse vel fore sicud exprimitur credat sed nunc est ista quod lapso tempore in quo christus praedixit discipulis diem iudicii fore fuit haec propositio necessaria christus voluit ut sui discipuli sibi crederent in illo dicto recte sicut verba praecedebant et per consequens haec est nunc necessaria christus voluit ut eius discipuli ei crederent in illo dicto quia si hoc ad hoc foret contingens pari ista hoc esset contingens postquam christus praedicavit discipulis suis de praemiis aeternis et de poenis et aliis futuris contingentibus christus voluit ut eius discipuli adhiberent sibi fidem in aliquo tali ab eo illis praedicato et per consequens quod christus non voluit ut ipsi essent eius discipuli cum non possent esse eius discipuli nision adhibuissent fidem dictis suis consequens est manifeste falsum quia haec semper fuit necessaria postquam christus habuit discipulos christus voluit ut ipsi essent eius discipuli

¶ ad istud responsio quod bene verum est quod assertio non requirit scientiam sed voluntatem sic exprimendi et dandi sic intellegere auditoribus ac sentire sicut exprimitur

¶ Sed haec expressio iuxta duplicem notitiam ac voluntatem in christo potest praecedere divinam scilicet humanam si secundum divinam solum tunc concedo sicut in argumento responsum est quod si a sit adhuc futurum haec est contingens christus asseruit a fore quia haec est ad hoc contingens a erit et deus nihil assertorie secundum scientiam et voluntatem divinam praedixit a fore nision quod erit unde dato quod a non erit et deus secundum scientiam et voluntatem divinam praedixerit a fore non intendebat deus absolute instruere quod a foret sed sub alia conditione intrinseca quae non erit et huius secundum potentiam ordinatam licet aliter esse potuerit secundum potentiam dei absolutam satis tamen possibile est quod absolute voluerit discipulos ista credere sicut praetendebant verba et quod sub intellecta concedo lateret eos et hoc etiam secundum volitionem suam in creatam sed talis volitio non sufficit ad assertionem exemplum huius est in nobis quando intendimus alicui celare veritatem aliam et exprimus aliquod ma?m falsum ad intellectum nostrum ut fallemus auditorem vocando quod ipse aliter concipiat quam nos intendimus sicut decretisse hominem quaesitum ad mortem volentes salvare Respondendum dicunt quaerentibus an sit in tali loco ubi est secundum veritatem quod non est ibi quia non commed?t in sive intelligunt significare et cum volunt dare intelligere quod non existit ibi Si autem christus secundum conscientiam se notitiam ac voluntatem suam creatam expressit a fore volens absolute dare intelligere ac significare sicut verba praetendebant et quod discipuli sui sic tale dicto fidem adhiberent tunc veritatem ut et sci?mo habet dictum firaf concedentis quod postquam christus praedixit futura continua discipulis suis fuit haec contingens christus asseruit falsum et negat et bene consequentiam ergo haec fuit ex tunc possibilis christus mentitus est vel dicit mendacium quia non sufficit ad mandatum sola assertio falsi sed requiritur intentio fallendi hoc est aut inpossibile christus pro tunc habuit intentionem fallendi discipulos sed sump intentionem humanam quamvis hoc sic contingens christus fefellit discipulos suos sicud et hoc christus asseruit eis falsum

¶ Ratio huius est apud me quia christus ita expressit eis fore sicut secundum notitiam creatam credidit fore nec unc est ex nunc possibile quin ista crediderit fore qui autem credit et intendit exprimere quod credit solum fallere et hoc non intendit dato itaque quod non ista fuerit futurum quia tunc nunc credidit ita fore credulitate creata et ideo non contra mentem suam vel conscientiam suam creatam praedixi assertorie talia fore non sequitur quod non fuerit necessitatis quod nec intentionem fallendi habuit

¶ Dicemus si christus voluerit ut eius discipuli sibi crederent in hiis quae praedixit et ista non evenient ergo voluit ut sui discipuli sibi crederent in falsis suis dictis et hoc est decipi ergo voluit ut sui discipuli essent decepti consequentiae istae bonae sunt et primum antecedens est contingens ad hoc quo ad quaedam ab eo praedicta ergo et ultimum consequens est contingens

¶ Respondet firaf et bene quod consequentia non valet quia antecedens est copulativa contingens et consequens inpossibile et ratio est quia in hac propositione christus voluit ut eius discipuli sibi crederent in falsis dictis in antecedente non denotatur voluntas dei cadere super hoc totum nisi super hoc quod discipuli sui crederent ei in dictis suis et cum hoc diversim satis staret quod ista dicta falsa fuerunt

¶ dices christus potuisset habuisse praeceptum iuxta supra dicta ut aliquos ad eorum commodum vel propter eorum demeritum cum falsa praedicendo scienter fallacia credere fecisset et per consequens quod mentitus fuisset

¶ ad illud concedo quod non fuisset inpossibile secundum dei potentiam quin christus sic sed d u i xisset unde bernardus in sermo vicit leo christus inquit vere fuit seductor sed pius non malitiosus unde propheta seduxisti me domine et seductus sive tamen modo non est inpossible quia secundum voluntatem creatam tunc voluerit eos sic decipere vel seducere quia oppositum transiit in praeteritum per positionem volitionis contrariae et carentiae voluntatis decipiendi unde non est modo possibilius quod christus et tunc secundum voluntatem creatam voluit eosdecipere praedicendo futura quae indubitanter credidit fore quam quod ipse non fura fuerit christus vel quam quod sol numquam luxerit vel quam quod celum hucusque habuit duos soles et sic de similibus dato aut quod talia futura praedicendo ad praeceptum dei habuisset intentionem fallendi discipulos non sequitur ultra quod fuisset mentitus quia diffinitio augusitini quod mendacium est falsa voluntatis significatio cum intentione fallendi intelligetur secundum firaf et bene quod fuit falsa vocis significatione deordinata fallendi qualis voluntas vel intenti in deo esse non potest et ideo deus non potest ut dicit mentiri quamvis ut dicit posset asserere falsum sicum esse falsum quia non potest habere intentionem ordinatam fallendi cum impertatur in nomine mendacii et haec sint dicta de deo et de christo de anima autem christi dicendum quod posse mentiri sicut in 3o londeniensis dictum est de posse peccare

¶ 4a difficultas est quia nisi praecedens absoluta revelatio respectu illius ad hoc futuri quod ante revelationem erat contingit futurum tollat contingentiam respectu eiusdem cum secundum praedicta ista consequentia sit necessaria a aliquid hoc futurum est revelatum fore ergo a erit sequitur quod omnis revelatio de isto quod ad hoc est futurum esset contingenter revelatio et per consequens omnis praemenitio prophetica respectu istorum quae futura sunt ad hoc posset esse falsa et tamen deus ita certificavit istos prophetas suos sicut erat possibile aliquam certificari de futuritione aliucius sequitur quod inpossibile est deum aliquam de aliquo contingenter futuro certificare quod tale erit consequentia patet quia parte non obstante quacumque assecuratione facta ad hoc posset oppositum evenire ex quo ad hoc cum tali assecuratione stat contingentia praemenitati et posito possibili in esse non accidit inpossibile potentia igitur de aliquo tali de quo maxima possibilis facta est assecuratio quod nunquam eveniat et habetur intentum quod propheta de hoc numquam fuerit certificatus nulum enim iudicium falsum est certum sed iudicium prophetiae facta positione quod numquam eveniat illud quod credidit sibi esse revelatum fuit falsum et ista positio satis est possibilis si illud quod reveatum est sibi sic ad hoc potest non evenire quod oportet si revelatio non tollit contingentiam respectu eius ergo iudicium istius prophetiae non erat certum et par illo de quolibet alio iudicio respectu futuri cuiuscumque alterius igitur etc

¶ hic dico primo quod sensum multiplicas oraculi propheti illud dubium non evaderit istud dico quod videtur quibusdam inprobabitur quod nulla a deo sit revelatio de futuro contingenti quin probatur sensum litteralem quam series verborum praetendit sicut ibi sensus aliqui subintelligendi ad quorum aliquam referenda est locutio si sensus litteralis non est verus a aliquando enim locutio intelligitur literaliter aliquando per absolute aliquando alego?to et aliquando simpliciter et absolute et aliquando sub conditione et in evangelio ioannes bis dixit christus iudaeis in peccato vestro moriemini et hoc non debet absolute intelligi sed sub conditione quam postea expressit dicens si enim non credideritis quia ego sum moriemini in peccato vestro christus etiam dixit petro iste iste me negabit hoc ponit intelligi ad litteram non solum sicut verba sonant sed etiam cum alia adiectione certa sit intellectum alias dixit vos ascendite ad diem factum hunc illud non debet intelligi simpliciter sed cum determintatione id est non ascendam in palam vel non ita cito sicut vos vel non ex eadem causa qua vos

¶ Similiter tamen respondit centurioni ergo veniam et curabo eum non intelligitur simpliciter quod venturus esset totaliter sed cum determinatione veniam si volueris vel si veniam licet non de corporis gressu tamen miraculo effectu sed nec haec revelatio sufficit quia negat dum posse revelare futura contingentia determinate in sensu litterali absolute cuius contrarium tenendum est facum esse in prophetis et a deo omnipotente fieri posse

¶ praeterea ista via non faceret plus si daretur nisi quod propheta certificaretur quod praenuntiatio sibi facta haberet sensum aliquem verum sed nesciret quem et hoc videtur in omni casu possibili verum quod sic periret valor seu utilitas cuiuslibet oraculi prophetalis

¶ praeterea deus determinate novit ad quem intellectum praenuntiat aliquid fore ergo determinate istum sensum potest alicui revelare quod si fecerit sed ultimum potentiae suae seu secundum modum maxime assecurationis possibilis adhuc ipsum revelatum post talem revelationem est contingens alioquin receditur a conclusione ad quaestionem data ergo ad hoc post revelationem dicentem quod erit potest enim evenire ad sensum ad quem reveletur ponatur in esse et stat difficultas praearguta et fuga ad sens us um multiplicies est conclusa

¶ 2a conclusio est quod non sufficit in terminem suppositum scilicet dicere quod nulla revelatio absoluta de contingenter futuro potest fieri sed solum sub conditione alia utpote quod a eveniet nisi aliquod obstet vel simili modo probatio quia secundum hanc evasionem deus non plus posset aliquem c?ti?re de aliquo contingenti futuro quam econverso quia isto modo constat me posse reverere futurum contingens

¶ dices forte quod deus potest sub alia certa singulari conditione revelare futurum sub quali non ego ymmo de qua ego non possum esse certus quod si contingat eveniet illud ad aliud prophetatum

¶ contra aut deus potest absolute certificare de ista conditione sub qua revelavit a fore quod ista conditio ponetur quaecumque ista fuerit vel non si sic habetur propositum quod absoluta revelatio est possibilis respectu cuiuslibet contingenter futuri quia qua ratione potest ista conditio contingenter futura absoluta revelatione praenuntiari et quodlibet ad contingenter futurum sed non potest conditio ista absolute revelari nec absolute de ea per consequens fieri certificatio sed sub conditione solum pari ratione arguetur de secunda ista conditione sicud de prima et ibitur in infinitum

¶ praeterea diffusius inprobabitur haec evangelio in una alia quaestione

¶ 3a conclusio est quod una quarumdam deduci divina lnco? vel duplici divina assertione vel duplici revelatione vel duplici praedicatione futuri a deo non evacuat istam difficultatem de ceteris revelationibus futurum

¶ Circa quod notandum quod chaton illud dubium ista solvit potest inquit dici quod creatura potest certificari per locutionem duplicem ut respectu huius a erit uno modo per locutionem praecedentem ex hoc quod deus scit a fore vel ex quo quod scit causam respectu de qua est sermo esse talis conditionis quod ex ea proveniet a de communi lege talis causae ad hoc quod creatura certificetur quod a erit sufficit quod fiat sibi locutio istis modis sed ist duo modi certificandi quod a erit stant cum hoc quod a erit futurum contingens ut patebit solvendo argumenta inquit ergo iste igitur etc unde si arguens contra eum sit deus fecit te credere quod a erit consequentia necessaria quia aliter oppositum consequentis staret cum antecedente et per consequens esset possibile quod deus fecerit te credere falsum et antecedens est ista necessariam modo sicut ista propositio de praeterito deus creavit mundum ergo consequens ista est necessariam

¶ ad istud inquit dicendum dividendo autem antecedens quod aut intelligitur de creatione procedente ex hoc quod deus scivit a fore et sic antecedens est contingens quia valet istam deus fecit te credere a fore factione procedente ex hoc quod scit a fore et tunc est consequentia necessaria aut de creatione procedente ex hoc quod deus scivit causam fore talis conditionis quia ex ea de communi legel sequitur a fore et sicut alias est necessariam et consequens contingens et oppositum consequentis potest verificari cum antecedente nec ideo sequiturq uod deus fecit te credere falsum si etiam arguitur contra eum de negatione petri pro tempore meus inter praedictionem christi et negationem petri sic christus asseruit petrum se negaturum ergo petrus fuit christo negaturus antecedens fuit tunc necessariam de praeterito aequae sicud ista christus ievinavit vel ista christus oravit et consequentia fuit necessaria quia oppositum consequentis si fuisset compossibile antecedenti tunc fuisset possibile etiam in potestate petri quod christus dixisset assertorie falsum

¶ ad illud inquit dicendum eodem modo dividendo antecedens quia aut dicit ista assertio christi processit ex hoc quod deus scivit petrum se negaturum aut processit ex hoc quod scivit animam petri esse talis conditionis ex eo quod ex ea in tali casu sequitur talis negatio de communi legel primo modo intelligendo antecedens ipsum esset contingens quia valet istam christus asseruit petrum se negaturum quod deus scivit esse negaturum et haec est contingens sicut consequens secundo modo intelligendo antecedens est necessariam et consequens contingens et oppositum consequentis est compossibile alicui nec ideo sequitur christum asseruisse falsum quia non sequitur christus asserit quod talis erat conditio petri quod in tali casu de communi lege negaret divinum quod non sequitur quia solum asserit quod talis foret conditio petri quod secundum communem cursum haec responsio licet quandam probabilitatem pulchram habeat diffinitio tamen dimittitur penitus insoluta et sicut argumentum est pro praecedenti conclusione pro christo argumento etiam quod ipse quasi repunnat demonstrare de processione in infinitum ita potest per omnia argui contra istud dictum et quaero enim ab eo utrum deus potens reelare modo tali duplici quod a erit possit illicere faceret revelationem certificare quo istorum modorum sibi facit revelationem vel non puta utrum ipse revelet hoc secundum scientiam qua deus ipse novit a fore vel solum quod a erit quantum darent secundum communem cursum causae ille ex quibus natum est provenire ipsum a si deus non potest certificare illum cui sic revelatio alio istorum modorum revelat sibi sibi tunc contra eum perit omnis certitudo prophetica ad quod asserens contra alios conatur deducere quorum vias contra hic nititur m?pi g?nare et 3a ex hoc patet quia secundum hoc ipse nesciet utrum deus velit sibi dicere quod absolute aut erit vel antem ipsius a secundum communem cursum talium causarum disponente sunt vel disponentur ad naturaliter inferendum ipsum a et constat quod nision magis fuerit dictus circa hoc propheta nesciret plus utrum a erit quam econverso si debetur quod potest deus talem certificare quo istorum modorum sibi dicit a fore cum non possit eum certificare quo istorum modorum nisi per revelationem unde sciet an ista secunda revelatio est secundum scientiam dei quod a erit vel quod causa sic disponentur etc et ista arguam 3am revelationem esse necessariam et 4am et sic sine fine vel in primis dabitur quod deus poterit absolute revelare secundum scientiam quod ipse novit a fore quod a erit

¶ praeterea per nullam aliam viam poterit propheta scire quod a erit quia secundum eum aliud membrum non infert a fore et in hoc verum dicit ergo determinate debitur primum vel nulla habebitur certitudo

¶ praeterea licet deus aliquando fecerit revelationem intelligendam secundum dispositionem et cursum naturalem causarum in ordine ad effectum sicut est illud vade dicit ezechiae dispositione domini tuae quia morte morieris et non vives quod intelligendum fuit secundum dispositionem causarum naturalium respectu mortis ita quod intendebat dicere quod ezechias huic infirmitatem naturaliter incurabilem tamen illud in paucis dictis perophetis habet locum nullae enim causae naturalis non poterant facere quod virgo pareret filium dei vel quod resurrectio generalis mortuorum eveniat vel finale iudicium et sic de aliis ut communius prophetatis ergo ista evasio in talis casibus omnibus non respondet

¶ Praeterea tales revelationes ubi causae naturales secundum communem cursum deducerent naturaliter ad effectum fore revelatum non sunt de futuris contingentibus ad utrumlibet stricte loquendo quod talia vocantur vel contingentia in maiori partis vel contingenter nata et de illis principaliter hic non inquitur quamvis nec de illis per huius revelationem ut praedixi habetur quid eveniet sed quid natum esset evenire

¶ praeterea in tali casu deus ad hoc videtur ut communius certificare quod ad talem intellectum revelet unde ezechias quasi certitudinaliter sic intelligeret vertit se ad parietatem et flevit amare petens reme?m a quo mors fuerat praedicta

¶ praeterea quaero ab eo utrum post revelationem denegando christum petrus contingenter et libere prorupit in negationem christi vel necessario vel naturaliter si 2o modo non peccavit negando christum si contingenter et libere ergo per causas collectans illius negationis includens eius liberam voluntatem non inferebatur secundum cursum communem naturalem ista negatio ergo in medio tempore non erat necessariam quod revelatum fuerit isto modo quod petrus esset domum suum negaturus non habuit enim liberum usum arbitrii et meliora motiva ad contrarium et minor probatur textus evangelii non vadit ad cauas sed quod realiter petrus negaret et ideo Respondeo in petro non est nisi in fuga

¶ praeterea sit sermo de futuris quorum futuritio solum dependet a divina voluntate et a nulla causa alia quomodo secundum augustinum 4 super genesem angeli in verbo dei cognoverunt quod deus produceret mendacia quae nondum produxerat et tunc ista dico nihil iuvat

¶ praeterea deus revelavit ultimam resurrectionem mortuorum fore et finale iudicium secundum fidem et constat quod nullae causae naturales aut libere disponuntur ut istam secundum cursum communem talium causarum in oratione ad suos effectus illam resurrectionem inferrent vel illud iudicium ergo determinate secundum saum infallibilem praescientiam qua novit hoc fore revelavit ea fore et secundum veritatem et secundum illum magistrum si sua divino sit sufficiens secundum ergo hanc revelationem futurorum horum ducatur argumentum principale praesentis 4e difficultatis et tunc ut praeaccepi contra eum difficultas remanet ut patet cuilibet atten?ti totaliter insoluta

¶ aliter ego responsio sicut supra quod absoluta revelatio si sit possibilis non tollit contingentiam revelati et ulterius quod ipsa est satis deo possibilis licet saepe aliter revelet ut videntes non videant et audientes non intelligant donec sui precibus obtineant sibi clarius et distinctius talia revelari et concedo quod vocando communiter futurum contingens omne addit inpedimentale ne eveniat vel possibile adhuc numquam evenire concedo inquam illud in argumento illatum quod omnis revelatio habita respectu istius quod nec est nec unquam fuit sed ad hoc est contingenter futurum vel quod absolute est futurum est contingenter revelatio et similiter quod infertur ulterius quod omnis absoluta praenuntio respectu illius quod ad hoc futurum est de dei potentia absoluta posset esse falsa verumptamen nulla talis praenuntiatio potest falsa esset de dei potentia ordinata quia secundum veritatem sicut docet cassiodorus pli prophetia est notitia vera et immutabilis et ideo non potest esse falsa semper secundum de potentiam ordinatam et etiam si sic respectu praeteriti vel iam prae sumptis non potest esse falsa quin tale sit vel fuerit secundum dei potentia absolutam ideo praedictarum conclusionum est quia non plus absolute loquendo ergo haec ille necessitat rem fore prophetica revelatio quam aeterna dei praescientia sed ista non necessitat ex quaestionibus 2a l et 3a huius de sicut enim non ideo erit res quia praescitur fore ut ibi declaravi ita quia nec revelatur fore sed potius econverso licet nec sufficienter econverso et cum arguitur ultra quod si prophetica revelatio posset non esset revelatio sed esse falsa ergo nulla potest haberi assecuratio quod talia evenient neganda est contra omnes enim scimus posse non deum facere ultimam resurrectionem de sua potentia absoluta et tamen indubitaliter credimus et tenemus quod ipsam faciet et quod nisi eam esset facturus non potuisset istam sic a nobis praecepta credi secundum ordinatam potentiam revelabilem unde potentia absoluta dicitur ad contrarium non tollit certitudinem propheticam sicud nec certificationem fidei necessariam ad salutem

¶ 5a difficultas est de merito fidei qua creditur ipsa revelata credidit enim abraham et reputatum est ei ad iustitiam illud praemium fidei tollit ut videtur ipsam contingentiam per revelationem credi ergo pari ratione vel into merito fortius ipsa revelatio et antecedens argui potest per argumentum quod est de fide passionis christi tunc futurae per quam fidem secundum anselmum beata virgo fuit mundata a peccato originali et arguitur sic pro tempore medio inter mundationem beatae virginis a peccato et cuius passionis christi christus non patiatur ergo beata virgo non habuit fidem passionis et ultra papa non fuiit mundata in fide passionis christi et per consequens ipsa non fuit mundata quia non fuit per aliud quam per fidem passionis vel non sine fide passionis christi fuit ipsa mandata omnes illae consequentiae sunt necessariae et paricu alias est contingens pro isto tempore medio inter mundationem et etmps passionis ergo in illo fit tempore fuit hoc contingens quae est ultimum

¶ consequens beata virgo non fuit mundata quia in isto tempore medio fuit hoc contingens credulitas beatae virginis fuit fides passionis christi supponendo ad praesens quod fides sit vera credulitas

¶ dicetur quod forte illa credulitas contingenter pro isto tempore medio fuit fides intra tamen pro tunc erat ista credulitas ista vel aestimatio fuit virtute cuius beata virgo ex?atit mundata sed contra quia tunc pro illo tempore medio fuisset hoc contingens beata virgo fuerit mundata in aestimatione falsa et per consequens per deceptionem et errorem consequens videtur absurdum

¶ ad istud respondet firaf quod conclusio in isto tempore medio fuit satis possibilis quod valet beata virgo fuisset mundata per falsam aestimationem et quasi erroneam secundario mihi videtur secum quod falsa estimation isto posito non per se fuisset tam suae mendationis sed mandata potius fuisset per obedientiam quia ista credebat sicut sibi praecipiebatur quod crederet quia ut dicit ista aestimatio non fuit causa principalis suae mundationis sed solum instrumentalis sicud sacerdos in conforme corporis christi et in baptismo per quod pueri mundantur qui sacerdos quamvis sit iniquius nichilominus tamen per ipsum tamquam per instrumentum falsa consecratio et mundatio baptizati et pari modo non esset in possibile quin falsa aestimatio esset causa instrumentalis mundationis alicuius non quia falsa sed quia talis aestimatio obe?tis habita

¶ ad argumentum principale concedendum est quod deus locutus est immobiliter et incommutabiliter id est nullo modo mutanda est sententia divina absolute et certitudinaliter revelata sicut est ista de resurrectione generali mortuorum futura quin ista eveniet sicut est promissis nec potest esse quin sit eveniat secundum dei potentiam ordinatam si dicas si de potentia dei ordinata non potest esse quin eveniat illud quod est revelatum ergo non ponit esse secundum illam potentiam quin petrus negaret christum etc et per consequens negando non peccavit

¶ dicendum est quod deus novit infallibiliter secundum praescientiam sua quid petrus libere faceret in hoc casu et quod petrus bene facere posset contrarium cum de facto non faceret contrarium et ordinavit non speciale adiutorium praeservare eum ab ista negatione in quam praevisus fuit progredi nisi specialiter iuvaretur unde semper ymaginandum est quod non plus necessitatis inponit revelatio quam pristina et ideo cum utraque stat quod aliter posset esse sed cum neutra secundum ordinatam potentiam quam aliter erit

Quaestio 6

Sexto quaero circa praesentem distinctione 14 utrum deus vel verbum dei existenti in gratia possit revelare quod talis finaliter sic dampnandus

videtur quod non quia tunc vel deus posset aliquem cogere ad peccatum puta ad desperationem

¶ contra omen futurum contingens inpertinens ad actum revelationis potest deus revelare cui voluerit ex supra habitis et concessis

¶ hic dico primo duas conclusiones quarum una est quod non existentis in caritate potest deus dampnationem revelare et hoc patet ex superioribus

¶ 2a est de potentia absoluta posset etiam existenti in caritate qui secundum veritatem est casurus immortale et in eo finaliter permansurus illud sibi revelare non enim est hic inpossibilius secundum dei potentiam absolutam quam quod petro existenti in caritate revelavit de facto lapsum suum in trinam eius negationem quae tamen secundum auctoritatem augustini superius notatam erat culpa mortalis in petro similiter talis praenuntiatio staret cum libertate arbitrii sicud in illa facta petro de trina negatione stabit et hoc dico etiam de revelatione absoluta quia si solum sub conditione de ista conditione eadem restaret dubio et processus in infinitum sicud supra argumentum fuit

¶ Item si solum sub conditione non posset sibi revelare quod finaliter dampnaretur nisi sub conditione addendo quidam huius conditionem si morieris in culpa mortali ita possum ego revelare sibi haec

¶ Item tunc dampnandus non plus posset a deo certificari quod dampnabitur quam non dampnandus ergo nullo modo et consequentia patet quia non dampnandus potest certificari quod si moritur in peccato mortali dampnabitur

¶ Sed contra hoc sunt difficultates aliquae prima an talis posset iuste orare pro salute sua vel non ponatur itaque si secunda conclusio vera sic quod unus homo plura sortes sic finaliter dampnandus qui tamen in praesenti habet caritatem et revelet tunc sibi deus hoc futurum contingens quod ipse finaliter dampnabitur hoc enim videtur satis possibile si deus revelare potest futura contingentia sed consequens inpossibile ergo aliud inpossibilitas consequentis probatur quia si esset possibile tunc isto posito quaero aut sortes iuste poterit pro se ipso orare ut salvetur vel non poterit hoc iuste orare utrumque inpossibile illo posito ergo positum inpossibile quod aut neutrorum sic dandum probatur quia si detur quod sortes potest iuste orare ut salvetur

¶ Contra sortes non potest modo iuste orare vel velle quod scit deum nolle ergo si oppositum nollet vel orare iniuste vellet vel oraret natura unusquisque tenetur se conformare voluntati divinae cum scivit ipsam quia servus sciens voluntati domini sui et non fa etc luce 12

¶ dicetur leviter quod non oportet hominem conformare se diei voluntati involito semper sed sufficit quod velit quod deus vult vel luminat ipsum velle sicut secundum augustinum in enchiridion capitulo 70 bonus finus licite optat et vult patrem suum vivere quem tamen vult deus mori et aliud exemplum ponit ibi de bonis discipulis involentibus paulum ire iherusalem ne ibi pateretur prophetata et tamen deus voluit ipsum illuc naturae et maxime in proposito cum quilibet viace habet praeceptum diligendi se et proximum ad vitam aeternam et hoc vult eum deus velle

¶ Sed contra illud videtur directe intentio et verba beati augustini 21 de trinitate capitulo 21 ubi dicit plene quod ecclesia nunc non erat pro dyabolo nec pro malis mortuis ut salventur sed orat tamen pro omnibus bonis et malis hominibus de sunt in via et addit quod si de actus malus dampnandis ista certa esset ecclesia ut qui sicut illi noscet quilibet in hac vita sicut constituti cum praedestinati sunt in aeternum ignem ire cum dyabolo tam pro illis non oraret quam nec pro ipso sed quia de nullo certa est orat pro omnibus hominibus in hoc corpore constitutis nec tamen pro omnibus ex auditur hic ille ubi patet secundum eum quod ecclesia non deberet orare pro aliquo quem sciret esse dampnandum etiam si ad hoc viveret et per consequens nec ecclesia deberet pro aliquo tali orare si sciret eum dampnandum finaliter

¶ Praeterea anselmus prosologion capitulo ultimo dicit quod beati non aliud volent quam quod ille scilicet deus huius non videtur alia tam nisi quia sciunt voluntatem quam non possunt transgredi

// Praeterea si sortes sciens ex revelatione se dampnandum iuste posset orare pro salute sua aeterna tunc recte posset orare quando sciret quod sua oratio stulta esset otiosa quo ad suum intentum quia ipse sciret quod et si oraret tamen illud quod peteret non inpetraret et per consequens stulte oraret pro illo et otiose et per consequens non iuste

¶ Praetera si sortes posito casu priori posset iuste orare pro sua salute aeterna tunc angelus bonus deputatus ad eius custodia posset hic sensibiliter orare et oratione sortis deo reportare consequens est falsum quia nullus angelus vult quod nisi deus vult per anselmum in proslogion capitulo l et consequentia patet per ubi in membris suis capitulo 6 ubi expresse dicit quod angeli nostri omnis genitus et conclusiones nostras solutae audiunt et reportant deo

¶ Si dicis quod non potest iuste orare ut salvetur qua adhuc facta ista revelatione sortes est in caritate ergo adhuc tenetur se amare ex caritate ergo adhuc potest iuste velle salvari et per consequens potest hic iuste orare

¶ praeterea adhuc tenetur sortes amare proximum suum ex caritate et velle proximo suo vitam aeternam sed quam diu sortes est in caritate vel aequaliter debet se diligere et ad tantum bonum sicut proximum nam sit a sanctis exponitur praeceptum de diligendo proximum sicut seipsum id est ad illud bonum ad quod se

¶ praeterea si sortes non posset iuste velle suam beatitudinem tunc non posset iuste servat ordinem caritatis quia ordo caritatis est se maxime diligere post deum sicut patet 3 libro sententiarum distinctione 29 capitulo 1 et sequentibus et si non vellet se salvari et vellet alios salvari tunc non se maxime amaret post deum igitur

¶ hic primo mihi apparet quo ad causam quod satis est possibile quod sortes reveletur sua futura dampnatio sicut patuit ex evangelio in simile de iudaeis quibus christus dicit et in peccato vestro moriemini etc

¶ 2o etiam mihi apparet ut prius quod homini existenti in caritate posset stante ea sibi revelari sua futura dampnatio quia posset sibi veraciter a deo praenunciari omnis aut vera praenuntiatio facta alicui a deo vel mediate vel immediate dicitur ad praesens revelatio

¶ Et praeterea nihil obstaret nisi quia facta sortes talis de seipso revelatione statim desperaret et per consequens perderet caritatem sed hoc non oportet quia licet sibi existenti in caritate fieret talis revelatio ad hoc staret quod dubitaret an praenuntiatio ista sive revelatio vel an esset absoluta revelatio vel conditionalis conditione non expressa et per consequens non habet adhuc necessario desperare ymmo teneretur adhoc desperationem vitare et omne peccatum mortale

¶ praeterea talis ad hoc haberet scire vel firmiter credere quod nullus unquam dapmanbitur finaliter nisi pro peccato mortali et quod nullus ex terminis in gratia peccabit mortaliter nisi voluntarie et libere faciendo quod tenetur non facere vel omittendo quod tenetur facere ergo si sciat vel speret seu credat vel firmiter aestimet se esse in gratia habet credere vel firmiter aestimare etiam quamcumque revelatorum sibi facta quod non sibi dampnabitur facta nisi libere peccat mortaliter tenetur aut velle numquam mortaliter peccare et potest haec exequi si habet gratiam cum communi distinctione adiutorio ergo tenetur illud antichristum inplorare et niti ad salutem sui cum hoc sit ad hoc mediante gratia quam habet in eius potestate libera igitur

¶ Iuxta has conlusiones videtur mihi 3o dicendum quod nullus potest per aliquam revelationem sibi factam de est viator scire se finaliter dampnandum proprie loquendo de scientia propter argumentum substantia factum in 4 quaestione huius distinctione pro prima conclusione quod de nullo futuro contingenti potest haberi scientia talis proprie et hoc est plane sententia anselmi de casu dyaboli capitulo 21 in principio intellige eum de scientia creata quia obicis de scientia divina contra se

¶ 4o videtur mihi dicendum quod fides illa vel opinio vel prima credulitas sive adhaesio excludens etiam dubitationem haberi de isto futuro quod scilicet iste dampnabitur sicut de alio haec patet de illis qui de facto desperant de simile propria

¶ 5o videtur mihi quod sollicite nullus potest habere talem firmam credulitatem quod ipse sit dampnandus nisi deus immediate creatae sibi talem credulitatem inprimeret quia qualescumque praeuntiationes vel vi siones signorum exteriorum vel interiorum sibi obiective proponentur habet semper velle cavere omnia cavenda et facere omnia facienda pro salute optinenda et indubitaliter speratis quia si sic faciat quod salvabitur ad quem etiam divinum auxilium debetur implorare dei minima ipsam vult producere ad salutem et ita tenetur supponere quod huiusmodi praenuntiones vel sunt illusiones dyabolicae vel commicationes conditionales vel revelationes non absolute quia nunquam per sola tali signa sibi oblata absolvitur a praecepto divini amoris nec sui nec proximi nec a praecepto de fide recta et saepe salutis habendis secus autem esset si deus sibi inprimeret talem credulitatem quia non posset non credere conservata a deo tali credulitate quae tamen credulitas a deo inpressa si vera esset esset una revelatio

¶ 6o mihi apparet dicendum quod talis scientia inproprie dicta id est firma credulitas et vera posset stare cum caritate et per consequens quod habens caritatem ipsa manente posset sic revelari sua dampnatio quod indubiter crederet dampnari scilicet per incredulitatem firmam huius possibilem sibi inprimi a deo quia nullus habens caritatem secundum communem legem dei perdet eam nisi peccet mortaliter sed ex hoc quod talis credulitas firma a deo inprimeretur animae alicuius et per consequens iste sic crederet dampnari iste non peccaret mortaliter quia nullus primo peccabit mortaliter qui nunc est in caritate per aliquid a quod vicare non potest ergo nec iste per hoc quod habet actum aliquem quem non potest habere libere id est in cuius potestate non fuit cavere talem actum nec istum tollere sed non est in potestate huius quin a deo talis firma credulitas sibi inprimatur et conservetur posito illo possibili in esse ergo in se habendo talem actum non peccat mortaliter ergo non perdit caritatem et per consequens simul starent Idem diceret scilicet talis credulitas posset mere naturaliter ita quod non libere causari aliter in aliquo

¶ Sed contra quicumque firmiter crederet dampnari desperaret et si desperaret esset extra caritatem ergo talis credulitas non staret cum caritate primum assumptum patet quia quid sperari potest quod non credere dicit augustinus in enchiridion capitulo 92 contra patet quia desperatio est verum de peccatis mortalibus et omne mortale de lege communi repungnat caritati igitur

¶ ad illud dicendum quod secus est de credulitate naturaliter causata hoc est ab ipsamet creatura habente liberum usum rationis et aliud de tali credulitate a deo inpressa vel mediante alia forti et turbativa passione causata quae passio tolleret pro tunc liberum usum rationis et tollendo huius passionem odiosam credulitas primo modo causata et voluntarie ac libere intenta unde quod credo naturaliter causaret desperationedm 2o modo causata non oportet quia ipsa posset displicere habenti et posset scire ista non obstante quod omnia sunt deo possibilia et quod posset salvari et quod rogaret deum quod auferret sibi actum istum et quod non eveniat sicud credit quod debeat evenire et posset rationabiliter et iuste dolere de malo sibi imminente secundum aestimationem et rogare deum quod liberet eum a tali credulitate et a malo credito et similia / sed secus si haberet scientiam proprie dictam quam inpossibile est habere creaturam aliam de contingenter futuro sed solus deus sic praescit futura id est evidens iudicium habet quod sic erit aut creatura potest habere firmum sed non evidens similiter dato quod ista credulitas a deo causata non solum excluderet actum separandi iuxta dictum augustini praeacceptum sed etiam causaliter mere causaret desperationem sive actum de separandi dicerem quod ista despero non esset tunc mortale peccatum sicut nec ipsa credulitas nec etiam per consequens excluderet caritatem quia nec esset in libera potestate habentis esse tollere eam vel non habere eam isto dato

¶ dices nos tenemur adhibere fidem divinis revelaitonibus non solum dicto vel modo inpressis sed etiam verbis vel signis aliis cognitionis convenienter expressus aliter non teneremur credere futurum iudicium nec futuram resurrectionem nisi deus talem credulitatem nobis inprimeret quod constat esse falsum ergo constante casu primo illud futurum ista sine inpressione credulitatis a deo in mente possit sorti praedici et revelari a deo secundum suam conclusionem sicud aliud ista tenetur credere sed fore finaliter dampnandum sicud unum aliud futurum sibi praenuntiatum a deo et confirmationem quia ut videtur vel semper teneor credere vel numquam dei auctoritati et non numquam ergo semper ergo in proposito Item 3o Respondeo 2o praecepit micheas propheta cuidam id quod videbatur contra legem dei et negatur dicens percute me qui cum v n oluisset percutere dicit ei micheas quia noluistis obedire voluntati deum veniet leo de silva et denotabit te et ista factum est et ille tenebari sibi obedire et per consequens unicuique alii eodem modo praeceptum fuit abrahae quod immolaret filium et cum paratus fuit obedire ergo similiter haec Et papa vel omne futurum verum est revelabile sori vel nullum non secundo modo ergo primo modo et si hoc vel in proposito tenebitur credere revelationi huius vel numquam

¶ Respondeo quod alia praecepta dei sunt quae etiam supposita communi fide sunt praecepta naturae quae obligant nos dum sumus in statu viae etiam indispensaliter ad diligendum dum super omnia et nos post eum et ad sperandum in deo vel saltem ad non habendum dum voluntarie vel libere actus contrarios et ideo quilibet viator tenetur non libere credere quia dampnabitur et non est sic de aliis revelationibus sibi a deo quilibet libere credere non obviat suae saluti ad confirmationem concedo quod semper teneor credere auctoritati divinae ubit scio vel firmiter credere teneor quod sic autoritas divino sed in proposito non sic firmiter credere teneor sed quod vel sic illusio vel quod si conditionalis et non absoluta revelatio

¶ ad illud debet R? dicendum quod si prophetur aliquid contra legem dei credere non teneor in casu maxime ubi non est quid principaliter possibile bene fieri unde apostolus ad galatas 1 licet nos inquit aliud angelus de caelo evangelizet nobis praeter quid id quid quod evangelizamus nobis anathema sit autem res est dispensalis ibi requiritur in prophante quod in sit notus quantum potest bene quod sit homo bene vite et scitus esse propheta dei sicut fuit de 1o michea vel interior inspiratio requiritur ut credo fuisse de abraham quem per inspirationem credo fuisse assecuratum et quod deus is immolationem filii sui praecipiebat alioquin non fecisset prudenter quantum videtur

¶ ad aliud bene verum est iuxta 2am conclusionem quod illud una est sorti etiam existenti in caritate revelabile sed ipse tenetur sperare quod non sic absoluta revelatio si tamen hoc possit nec secundum veritatem omne futurum verum vel praesens sortes est revelabile sic quod sortes vere fidem adhibere tenetur vel valeat istam enim veritatem sortes non intelligit vel sorti nihil revelatur non potest deus revelare sorti quod eo ipso quod fidem adhiberet intelligeret

¶ ad argumentum ergo principale dicitur sufficienter cum quaeritur aut sortes poterit pro se iuste orare data quaestione vel casu argumenti

¶ dico quod sortes non potest licite libere assentire quod ista revelatio sibi facta sit revelatio nisi in casu quo fieret revelatio per impressionem immediatam a deo vel alias per viam inen?lie sorti vel in casu quo sibi a deo inprimeretur assensus firmus quod exterior praenuntio esset revelatio vel in casu aequivalenti et in isto casu concedo quod sortes iuste posset orare pro salute sua quia adh o u c sc a i ret quod ipda est possibilis et quod non dampnabitur nisi ipsemet fuerit in causa libere et tenetur orare quod tollatur sibi ista credultas ab eo quid potest et quodnon eveniat sicud credit secus esset sed proprie sciret quod dampnaretur sed hoc est sortes dum est viator impossibile

¶ De credulitate autem firma non est ista praecise si ipsa non esset voluntaria saepe non firmiter credimus quod alia evenient sicut fecit dicendum de morte infantibili sui et tum quia scimus contrarium et ipse scivit esse deo possibile ad hoc fideliter et devote rogamus deum ne illo eveniat sicut credimus eventurum bene enim scimus quod non sequitur credimus quod ista eveniet ergo sic eveniet sicut nec sequitur credimus ita esse ergo sic est et scimus quod optime sequitur scimus ita esse vel ista fore ergo ista est vel ita erit

¶ Ad primum in contrarium dico quod sortes non scit deum ista velle proprie loquendo de scire immo dico quod solus deus proprie scit aliquod futurum contingens fore nec aliud scire potest nisi in opposito sumendo scire propter credere vel firmiter aestimari et quod plus est dico quod sortes tenetur non firmiter credere istud nec credere quod sic super hoc revelatio sibi sunt vel revelare sperari quod non nisi deus ipse inprimeret sibi credulitatem talem rectam vel reflexam et dato quod impressionem talem crederet sibi super hoc factam revelationem tenetur rogare contrarium nec per hoc absolvitur a praecepto diligendi se ad vitam aeternam nec tenetur se conformare deo involito et in isto quod credit deum velle esse futurum praecise cum scire hanc quod potest deus non velle illud esse futurum nec unquam voluisse

¶ Et ad argumentum verum dicit si loquitur de certitudine scire proprie dictae et de vesse simili modo sumpto sed tunc est alias impossibile pro membris ecclesiae licet caput ecclesiae bene sic sciat scientia increata se divina si autem vocet certitudinem notitiam veram quae est certa id est indubitata adhaesio dico quod quid scit voluntarie et libere certitudinaliter se dampnandum non post sed iuste orare pro salute sua stante notitia tali et libere retenta / quia sic talem libere causans et libere retinens esset iniustus nec etiam licitum est hoc sentire ultimate diffiniendo de alio vitare sine revelatione per notitiam inpressam vel per revelationem exteriorem adhibito praecepto de non volendo alium salvari et vix credendum quod tale praeceptum veniret a deo nisi per credulitatem mihi super hoc a deo impressam vel inspiratam odium autem propositum quo ad salutem aeternam non est praeceptibile alicui sicud nec odium dei sicud nec deus potest velle quod aliquis sponte et libere eligat odium dei vel simpliciter verum cum de alio longe aliud quam de se ipso quia secundum praecepta dei quilibet tenetur sperare salvari et non sperare de aliquo alio quod salvabitur et per consequens non ista iniusto dimitteret orare pro alio facta sibi revelatione communi dicitur alio sicut dimitteretur orare pro se ipso credo tamen quod nulla extrinseca revelatio possibilis sine plurali nec etiam forsan intrinseca sine plurali id est sine praecepto alicuo adhibito vel relaxatione praecepti antiqui absolveret viatorem quin teneretur optare salutem proximi cuiuslibet viatoris et pro ea orare et mento magis hoc dicerem de salute propria

¶ ad aliud de angelis dicendum quod beati non volerent nisi quod iste sumptu vult eos velle sed hoc non est contra dicta

¶ ad 3m et 4m patet ex dictis in positione et aliis Responsionibus huius difficultatis

¶ argumenta ad aliam partem argumenti concludunt verum licet firaph teneat contrario modo credo enim quod angeli custodes nostri orarent pro nobis donec haberent praeceptum vel mandatum de contrario et illi non possent ita decipi sicut nos per angelos malos potentem se nobis transformare in angelos lucis non sic illis

¶ Praeterea ista argumenta si cogenter aequaliter parerent quod petrus post revelationem sibi existenti in caritate factam quod negaret dum non potuisset iuste orasse preservari ab isto peccato mortali consequens est falsum

¶ alia difficultas est quod si 2a positio conclusionis vera sic tunc multo fortius posset deus revelare sorti istam conditionalem existenti in gratia si committas ex nunc aliquod peccatum mortale finaliter dampnaberis possibile est enim quod deus velit sibi gratiam subtrahere si incidat in peccatum mortale numquam sibi gratiam postea daturus hac igitur revelatione facta sorti quaerietur utrum sortes ex tunc possit mortaliter peccare vel non si sic ergo potest velle scienter unde miser erit contra anselmum de casu dyaboli capitulo 23 si non potest misci casu posito mortaliter peccari ergo voluntas sortes non esset tunc libera a necessitate contra magistrum libro 2 distinctione 25 capitulo 9 ubi dicit quod triplex est libertas scilicet a necessitate a peccato a miseria a necessitate et ante peccatum et post aequae librum est arbitrium sicut enim tunc cogi non poterat nec modo ideoque quod voluntas merito apud deum iudicatur quae semper a necessitate libera est et numquam cogi potest ubi enim est necessitas ibi non est libertas haec ille et per consequens voluntas sortis non necessitabitur ex ea revelatione ad non peccandum

¶ dicetur for te ait firaph quod istud argumentum non probat nisi quod voluntas potest necessitari ad aliquid est non volendum et hoc non negat magister sed non argumentum probat argumentum hic probat quod voluntas possit necessitari ad aliquid volendum nam hic bene negat magister

¶ Sed contra illud in casu priori ponatur quod deus revelet sorti quod ipse dampnabitur finaliter nisi faciat actionem aliam certam bonam et tunc procedit argumentum quod necessitabitur ad volendum illud

¶ ubi dicitur licet firaph teneat contrarium quod iste potest scienter comittere peccatum mortale isto casu posito nam miseriam pene tantum non est vilior miseria quam sic miseria culpae et cum angelus peccavit scienter

¶ Similiter adam quod secundum apostolum ubi non est deceptus vel seductus sed mulier et cum sibi praerevelatum fuerat quacumque die commoderis ex eo morte moreris

¶ Et si hii scienter voluerit unde miseri essent quantum magis qui habitant domos luceas id est quanto magis homo passibilibus et voluptibilis inflammationibus ad peccatum illatus ymmo nec poenis nec poenitentis nec temporalibus nec aeternis retrahitur quando homo ab illecebris nec amoris nec timoris sicud nimis docet experientia ubi tamen est certa notitia quod hic fecit se dignum privari istis et torqueri illis hoc etiam declarari potest exemploillius de quo refertur ambrosius super lucis libro 3o quod cum oculorum incommodo laboraret et amaret uxorem interdicta sibi a medico facultate coeundi cupiditatis inpa?ns atque inpetu libidinis captus moderavi nequivit sciens enim quod esset oculos amissurus prius quam corret uxori in isto aestu fruentis cupiditatis vale inquit amicum lumen et cum magna miseria est ex natura invita ista privari visu iuxta illud chob quale gaudium mihi est qui lumen dei non video ex omnibus istis patet quod nec indubitata notitia vel timor aeternae miseriae vel temporalis nec etiam periculum ammittendi gaudium sempiternum necessitat hominem ad non scienter peccandum

¶ ad argumentum dicendum quod ista revelatio non necessitaret sortes ad non peccandum mortaliter quia posset non cogitare de sibi facta revelatione et quia non posset assentire firmiter quod esset revelatio licet esset et etiam aestimando firmiter quod esset revelatio sicud probatum est adhuc peccare potest quia credens ex articulis fidei per divinam revelationem poenam aeternam deberi peccantibus mortaliter et vitam aeternam amitti ad hoc sicut quibus experitur posset peccare mortaliter nam si talis peccare non posset non mereretur vitando peccatum quando actu attenderet poenitentiae trina peccato debitam et pari ratione nec faciendo bonum peccatum propter beatitudinem op?dam si non posset non facere non enim videtur quod plus necessitat poena aeterna nota debere peccanti vitare peccatum quam praemium aeternum notum deberi bene operanti necessitet ad faciendum opus naturae

¶ Et tunc ad anselmum dicendum quod licet nullus posset propter se vel per se velle esset miser cum potest velle aliquid unde sequitur quod erit miser praecise si concupiscentia vehemens ad idem volendum inpellat nec anselmum absolute dicit quod non posset posset si sciret se puniendum dato quod potest peccare vellet unde miser esse sed dicit quid si scivisset non poni volens etiam habens beatitudinem sponte velle unde miser esse et intelligit sensum compositionis scilicet quod haec est inpossibilis angelus volens et habens beatitudinem scienter vult sponte id est libere unde miser esset et si loqueretur de beatitudine si nali quae est fruitio beatifica dei manifeste clara visione verum diceret planum est quia sic beatus non potest peccare scienter stante ista beatitudine si etiam non loquatur de ista beatitudine sed de tali qualem secundum eum et secundum augustinum habuerunt angeli ante casum quorumdam ad hoc verum dicit quia volitio beatitudinis firma et fruens non tamen naturalis sed libera qualitatem tunc habebat exclusis omne actu scitum repungnare beatitudini firmiter volite sicut et efficax amore libere vite excludit amorem cuiuslibet rei quae si sciretur mortem deberet inferre et efficax amore libere sanitatis necessitat ad recipere herbam amaram scito quod sine eius pura?one non potest sanit?is naturaliter optim a e et quod haec sic intentio anselmi patet ex quaestione dicens in fine praecedentis capituli quomodo inquit si sciebat se debere puniri si iustitiam deseret potuit sponte velle unde miser esset qui acceperat inseparabiliter velle ut beatus esset ex quo patet quod non vult nisi quod stante velle inseparabili beatitudinis sumptu concor?teetima amori libero non potuit velle scitum tollere debere beatitudinem et quid mirum ex quo non potuit simul velle habere illam efficaciter etc velle unde sciret se istam perdere sed dicet sicut tu supra in Responsione tetigit angelus non peccavit ex ignorantia ymmo scivit quid deberet velle et quid non sicut et vult et probat anselmus capitulo alio 22o et aliud ibi opposit ibi discipulus magistro si sciebat se non debere deserere quod acceperat utique sciebat nihilominus debere puniri si desereret quomodo ergo sponte potuit velle verum miser esset qui acceperat inseparabiliter velle ut beatus esset haec ille et cum de sancto voluit unde miser devenit igitur vel ignorantia quod videtur falsum esse vel scienter cuius oppositum dicit anselmus et tu cum ipso in casu verbi amore electivus concordaret naturali

¶ ad illud respondet anselmus in principio capitulo 23 concedo assumptum sicud inquit certum est quod se debere puniri si peccaret ignorare non potuit ista quod puniretur si peccarent scire non debuit et hoc consequenter versus finem capituli probat sed haec videntur de contraria Responsio vult de quod angelus satis habuit ex natura sua unde haec advertere et deducere posset et ideo non ignoravit sed vel non fecit deductionem huius vel si fecit scivit quod contra non erat necessaria nec formalis unde discipulus ex falsa parte rationis magistri sequi quod angelus ignoranter peccasset ait quomodo haec ignoravit si ista rationalis erat ut eius rationalitas non inpediretur veritatem cognoscere sicud saepe nostra inpeditur generante corruptibili corpore

¶ ad quod anselmus quia rationalis erat potuit intelligitur qua si iuste peccaret puniretur sed quoniam iudicia dei abissimus merita et investigabiles viae eius nequivit comprehendere an deus faceret quod iuste faceret posset et consequenter dat aliam responsionem iam tactam quod forte non cogitavit actualiter de hoc et assignat modum et rationem qualiter hoc esse potuerit cum omnibus tum istis semper stat quod scienter peccavit id eset quod scienter deservit et sponte quod acceperat et quod sciebat se debere non deserere

¶ 3a difficultas est iuxta praecedentes quia si deus possit homini vel angelo existenti in caritate revelare casum suum et vitam aeternam poenam sibi futuram pro culpa in qua cadet videtur esse contra anselmum de casu dyaboli capitulo 21 ubi probat primo in principio quod angelus non potuit praescire casum suum scientia proprie dicta et circa medium capituli accipe inquit ad hoc aliam raitonem quae non solum praescientia sed et aestimatione aut quilibet supitione suum esse praesensisse casum excludit nam si inquit ad hoc in bona voluntate stans praesciebat se casurum aut volebat ut ita fieret aut non volebit si cum praescientia voluntatem habebat aliquando causandi iam ipsa mala voluntate ceciderat Si autem praesciebat se casurum et nolebit tantum miser erat dolendo quantum stare volebat sed hoc est inconveniens ut probat consequenter quia iustimor erat tanto quanto magis volebat stare et quo erat iustimor eo debeat esse felicior ergo so volendo praesciebat se casurum tanto erat miserior quanto debeant esse felicior quod non convenit haec ille

¶ praeterea id eodem capitulo arguit anselmus sic quia si aliquo modo ante putasset futuram suam praena?rem aut ergo coactam aut spontaneam sed nec ullatenus erat unde se aliquando cogi suspicaretur nec quam diu voluit in veritate persevere ullo modo putare ponit se sola voluntate iam deserturum supra naturam iam martum est quam diu rectam voluntatem habuit in hac ipse voluntate vo?se perseverare qua propter volendo tenere perseveranter quod tenebat nullo modo videndo unde potuisset vel suspicari nulla alia attentete causa sola se illud deseruitur voluntate haec est

¶ Sed dices ad hoc possibile fuit quod illud deseret et hoc esse est possibile nonam ignoravit et ex quo scivit illud esse possibile potuit dubitare an ista possibilitas fieret in effectum sed hoc non satis facit sibi ?oc nego inquit scivisse illus quod posset mutare voluntatem quam tenebat sed dico illum non potuisset putare quod aliquando omni alia cessante causa sponte mutaret voluntatem quam perseveranter tenere volebit igitur ut concluditur in fine capituli nullo modo scire vel putare ponit angelus malus se futurum quod male fecit

¶ Praeterea sicut dicit anselmus in 22o capitulo ipse sciebat se puniri debere si desereret bonam voluntatem et non ponit velle unde miser esset qui acceperat inseparabiliter velle ut beatus esse haec ille ex ore discipuli et statim in principio 33 capituli approbat idem Responsio ergo non potuit velle peccare ergo non erat peccaturus ergo non sciebat se peccaturum nec etiam credebat si hanc incompossibilitatem attendebat ergo hic sibi revelari non ponit

¶ Item augustinus super genesem ad litteram 1o 7o capitulo 33 dicit quod si anima adae fuisset praescientia sui operis iniusti et numquid non est credibile eam potuisse inclinari voluntate propterea ad corpus vin?dum ergo multo fortius ut videtur non posset ista vel creatura alia rationlis inclinari ad peccandum scito quod si peccaret aeterno supplicatio puniretur Sed forte dicetur quod argumenta concludunt verum quod homini vel angelo existenti in caritate non posset revelari sua finalis dampnatio tum quia eo ipso desperaret ut supra tactum est et per consequens perderet caritatem cum quia ista potentia et iste capitulus sic praescitus inducerent si staret caritas in eis cum tali praescientia dolorem et poenam non meritum quia ponatur sicut fuitsse quod ante primum capitulum non fuerunt lapsi dicit enim augustinus in libro retractionum quod omnis poena si iusta est peccati poena est

¶ sed contra ista poena iste capitulus sunt contingentes et revelabiles sicut alia futura contingentia ergo si deus potest alia revelare poterit et illa

¶ Item deus certissime scivit ista fore quare ergo non posset ista eis erevelare sicut ab eo scita foris

¶ praeterea deus ponit angelo non ea casuro revelasse casum casuri ergo et illi qui fuit casurus ista probatur quia simile inconveniens sequitur facta revelatione alteri angelo sicut si fieret sibi ipsis sicut patet applicando argumenta anselmi quae praecise monent nam si unus non dum confirmatus praescivit casum alterius aut ergo voluit quod caderet et tunc fuit iniustus aut voluit et tunc doluit et miser fuit ut sequitur maxime cum quilibet teneretur et nos modo diligere alium sicut seipsum

¶ Similiter de alia ratione anselmi arguitur de revelatione facta gabrieli et de privatione alterius angeli futura quia aut gabriel putasset illam fore spontaneam aut no nspontaneam sed coactam neutrum ponit gabriel magis aestimare quam iste arguam per media eadem per quae prius ergo si potuit talis revelatio fieri alteri angelo sequitur quod posset qui debet cadere et puniri

¶ praeterea christus de facto revelavit iudaeis quod in peccato suo morientur et de facto etiam revelavit petro existenti in caritate quod rueretur in negationem christi ergo a pari potuit similem revelationem facere angelo existenti in caritati et praeter ea ista instantia de petri negatione prae revelata probat intentum directe

¶ Sed huic responderi posset leviter per illud quod dicit firaf in praesenti difficultate quod respectu innocentis qui numquam peccavit licet non reputaret potentiae dei nisi secundum quod est potentia revelare existenti in caritate suum futurum peccatum et poenam suam aeternam propter illud repugnat peccatum hoc tamen summe dei iustitiae et summe eius minime quod deus faceret suam creatam rationalem causa miseriam sine culpa eius non enim posset praescire talem poenam sibi futuram tunc quin esse misera sed secus est de existente in caritate qui de facto est vel fuit peccator sicut fuit petrus et nos summus qui pro gratibus praeteritis peccatis non satis fecimus iuste enim deus posset mereri qui meruisset tanta poena puniri quanta sequitur ex praescientia possibili suae ruinae et poenae aeternae sibi pro culpa futura infligendae istam poenam sibi infligere revelatione huius mediante quia tantam poenam meruit pro praeteritis culpis quanta est ista quae sequitur praescientiam istam naturaliter sine ista

¶ Sed contra hanc viam arguam proxima sequenti quaestione probando 4am conclusionem ibi tenendam

¶ Et praeterea deo non erit in possibile omne verbum in omne quod contradictionem non includit et hoc non est huius scilicet quod poena quae est una forma causetur in suo naturali receptivo

¶ praeterea omnis dampnati peccant continue iuxta illud superbia eorum ascendit sibi sed deus posset poenam alicui iniuste infligere si vellet pro futuro peccato sicut secundum meritos prius praemavit angelos pro merito eorum futuro sicud patet ex 2o sententiarum

¶ praeterea paulus dicit ad Romanos o homo inquit qui tu es ut respondeas deo numquid dixit figmentum ei qui se finxit quid me fecisti sic an non habet potestatem singulus luci ex eadem massa facem aliud quid vas in honorem aliud vero contumeliam si haec sic vera non videtur quin deus de potentia absoluta posset unum parvulum sublunare ad beatitudinem et aliud deprimere in potentiam ergo

¶ praeterea alias deus non posset aliquem quem praemiabit non praemiatur nec puniendum aeternaliter non punire aeternaliter quia dicetur pari ratione quod licet posset hoc de poena non tamen de iustitia vel misercordia summa et ista nullum libere libertate ad opposita praemiaret vel puniret et tunc deus non contingenter operabitur quae aget ad extra ceteris paribus quod non videtur mihi concedendum nam per tales congruentias defenderetur operari inevitabiliter quidquid operatur sicut posuit eum philosophus operari necessario et nihil libere extra se quod tamen est erroneum

¶ Et propter has rationes et tangendas in probatione quartae conclusionis quaestionis proximae secuturae positio hanc conclusionem primo hoc quod deus posset alicui homini vel angelo innoscenti et caritatem habenti suam spontaneam praevariationem futuram revelare et haec etiam in alia difficultate fuit probata aliter quam hic tangatur

¶ 2o dico quod hoc non posset secundum legem communem statutam qua ex misericordia vult nullum pati poenam nision propter culpam praecedentem vel propter exercitium patientiae meritorium ad bonum suum si velit iste cui infligitur agere sicut debbet sic enim regulat suam misericordiam praebens se misericordem et puni quod non omnem eum nisi libere et contingenter vellet

¶ 3o dico quod non ponit angelus ex pure naturaliter cognoscentibus praeestimare casum suum propter rationem primam anselmi et propter causam perlixiorem quam tangit ibi capitulo 23

¶ 4o apparet mihi quod mediante revelatione potuisset quia potuisset plus credidisse deo quam proprie stabilitati in beato contra secundam rationem anselmi et cuimisse etiam potuisset de propria inperseverantia propter mutabilitatem cuiuslibet voluntatis non confirmatae in bono imobiliter licet per anselmum non posset dubitare quin perserveraret quam diu staret in priori voluntate perfecta et firma perserverandi

¶ 5o mihi videtur quod stante amore actuali libero non solum naturali angeli ad seipsum vel hominis in statu innocentiae ubi ex concupiscentia qualem experientiam non propelleretur seu inclinaretur quodammodo violenter quod ad malum et simul cum hoc cognito quod poena aeterna et privatio boni aeterni infligeretur si peccaret non esset in eius potestate naturali scienter simul cum hiis peccare vel libere male factae malo ex quo sciret actualiter et firmiter credret actualiter sequi tantum malum poenae et perdi tantum commodum quia ille amor sui non inpeditus ab activitate sua per temptationem vel alio modo cum scientia tanti mali secuturi sufficienter tum communi dei adiutorio voluntatem peccandi scienter exclu deret sissent sicut satis tant?t et arguit 3a ratio anselmi et ratio augustini 4o loco adducta et cum hoc alias hoc est satis declaratum per illud tuum et per principium quod volitio efficax finis alicuius facit velle scitum requiri et nolle scitum debere inpedire si adesset

¶ 6o mihi videtur dicendum quod si non simul hoc haec attenderet revereri possit et sic respondet anselmus in principio capitulo 23 ut prius

¶ Sed contra istud potest argui fundamentum positionis firaf tentis contrarium in lectura sua de anima separata et angelo quia ips non habent volubiles cogitationes sicut homines si simul in actu cogitant de omnibus cognitis habituris ab eiset licet homo quia volubiliter cogitat nunc sciret se dampnandum propter peccatum aliquod si illud committeret et ideo dum hoc acut cogitat non posset velle peccare quia posset de hoc non cogitare et per consequens illud quod esset peccatum velle non cognitando de poena consecutura tamen hoc non esset naturaliter possibile de angelis et animabus separatis quia illi uno intuitu simplici et simul actualiter cogitant omnia quae ipsi sciunt in habitu ideo illi qui praescirent in habitu poenam secuturam si peccarent non possent peccare et ista non peccarent et ideo quod praescirent se existentes sic beati peccatoris et ex peccato finaliter dampnandos includeret contra dubia manifesta secundum eum nam ex prima parte sicud dicit anselmus de casu dyaboli capitulo 23

¶ Si dyabolus praescivisset se aeternaliter puniendus si peccaret non potuisset sponte habens beatitudinem velle unde miser esset scilicet potest carere quia ex hoc quod haberet totam suam scientiam in actu et tamen ex alio probat si praesciret se peccaturum peccaret ergo non peccaret

¶ Sed huic potest dici quod secundum m?tos assumit falsum quod ipsi sciant deficiente semper omnia in actu quae scivit in habitu sed semper scivit id est cogitant vel vident omnia n actu et uno actu simplici quae ipsi faciunt habitualiter quo ad ea ex quibus eorum obiective pendet essentialiter beatitudo sicut enim nitere habet verbum illud quod tamen forte seu dubitative dicit augustinus multa enim confuse in hoc et etiam invisibili sciunt beati illi de quibus non semper determinate et actualiter cogitabant infinitis aut modum posset malo fieri scientia etiam nec univeralis nec habitualis sine actuali demonstrata sufficit ad vitandum vel excludendum peccatum in nondum confirmatis ex 7 ethicorum in finita autem actualiter et determinate a creatura simul cogita non possunt

¶ praeterea de qualibet beatis loquitur ille de dixit quod habens beatitudinem non potest velle unde sciret quod fieret miser si de beatis iam confirmatis hoc non est ad propositum nec ad difficultatem quia contradictio est quod aliquis sic confirmatus et cum praesciret se peccaturum quia ista confirmatio non est nisi donum impeccabiliter ita quod sequitur est confirmatus ergo non peccabit et ge?tur praescit se peccamur igitur peccabit et haec contradicunt si loquitur de beatitudine tali qualem habuerunt angeli mali a non rumina tunc non est verum quod omnia sciverunt actu quae habitu virtuali sicut planissime patet per anselmum de casu dyaboli capitulo 23 in principio ubi plane dicit quod ipsi non potuerunt ignorare se puniendos si peccarent quia cum de hoc quod sic punirentur non actualiter cogitaverunt ista scientia suum casum non exclusit quia cum probabile est mihi quod omnia actu considerent respectu quorum sunt in habitu determinato et particulari licet non unico actu solum modo in habitu in quam inpresso vel acquisito non dico de habitu virtuali quae est ipsamet substantia aniame habituata simplicibus notitiis realiter ideo intelligo anselmum aliter cum dicit quod non ignoraverunt id est habuerunt habitum virtualem non oportet quod formalem quanod actu peccaverunt de poena secutatur habuerunt enim satis unde cogitare potuissent et si peccarent digni essent puniri sed vel haec cogitaverent et si ymaginabantur hic actu non credebant acturum futurum

¶ ulterius etiam ad argumentum firaf dice quod non habuerunt tunc talem beatitudinem nec unquam habebunt qua actualiter simul sciant omnia ab illis scibilia nec etiam habitu formali tamen habitu virtuali qui est verbum dei cum substantiis propriis omnia scibilia sciunt de habitu sed de tali habitu non eset verum quod omnia sciunt distincte et in actu secundo quae sic sciunt in habitu et virtute unde ad propositum breviter quidquid fuerit in causa quando ruerunt non actu cogitaverunt firmiter credendo ista fore qualiter punirentur si peccarent

¶ argumenta ad primam partem concludunt quod non ponit scire vel suspirare naturaliter et sine revelatione quod revelarent et quod non erat in naturali potestate eorum de duraret in eis amor electivus et libertas bene agendi non velle aliquid unde actu scirent vel firmiter crederent sequi dampnationem eorum et poenam perpetuam et quod dei secundum potentiam ordinatam nunc non potuerunt inotentes aeternaliter punire

¶ ad formam ergo primi medii anselmi dicendum quod angelus non potuisset voluisse tandem si bene se habuisset facta sibi revelatione super casu suo si illi assensisset et etiam conditionaliter vel absolute noluisset et verum est quod poenam ex hoc interisset sine culpa sua praecedente vel tunc habitam nec hoc esset inpossibile doe secundum absolutam potentiam non plus quam bruta sine sua culpa suscipiant poenas de facto cum deus aliter ordinavit

¶ ad 2am formam dicendum quod si talis credulitas fuisset sibi impressa a deo ipse reputtassent se posse vitare casum simul cum hoc tamen reputasset quod de facto casum huius non vitaret

¶ ad alia satis est antecedenter dictum

¶ ad argumenta in contrarium prima duo concludunt verum de potentia dei absoluta alia etiam concludunt verum nisi quod in quibusdam plus concedunt quam oporteret non enim oportuit quod hoc ante casum unus angelus alium tantum dilexerit quantum sicut seipsium id est ad tantum hominum sicut se ipsum quod ista firmiter et ita tenere eum dilexerat et per consequens non oportuisset quod ita doluisset praescito casu alterius per revelationem sicut praestito casu proprie Cetera patent qualiter procederent ex iam dictis

¶ ad argumentum principale neganda est prima consequentia secundum aliquos quia non sequitur deus fecit sortes credere quod deampnabitur ergo desperat summendo desperationem proprie quia desperare ut pertinet ad intellectum est credere quod et si faciat quod in se est pro statu ad habendum beatitudinem adh u o c non haberet eam si autem sumatur pro diffindentia habendendi beatitudinem quae forte diffidentia necessario sequitur ex credulitate inpressibili sibi quod non saluaretur non oporteret in illo casu quod huius desperatio esset peccatum quia non oportet quod esset in potestate sua immo posset multum dolere quod haberet in se talem diffidentiam et posset simul velle rogare deum et orare quod tolleret sibi et credulitatem istam et desperationem istam et rogare quod non eveniret sicut credit vel timet firmiter quod eveniet et si faceret quod posset ad non a habendum talem diffidentiam diffidentur in vice habita post esset sola poena in tali casu quam culpa ista est de multis fidelibus qui vexantur per invincibiles sibi quasi haesitationes seu citibationibus in quibusdam articulis specantibus ad fidem qui tamen sunt in statu bono quam diu displicent habentibus et laborant orando et aliis modis possibilibus ut evellant huius citibationes volendo firmiter libenter sentire in omnibus sicut ecclesia dei sentit ista ibi de desperatione et timore dampnationis sibi non inputabili.

Quaestio 7

Septimo circa hanc distinctione 14 quaero utrum animae christi vel angelo bono possit in verbo revelari aeternitas suae beatitudinis

et videtur quod non quia nichil est possibile ex quo si ponatur in esse sequitur inpossibile sed ex tali revelatione sequitur inpossibile ergo minor probatur quia cum aeternitas beatitudinis illius apprehendatur sub conceptu declarabilis et commodi magni ex tali assecuratione naturaliter sequitur delectatio cum delectatio sequatur apprehesionem sicut umbra corpus secundum commentatorem 12 metaphysicae commento 39

¶ Sic igitur delectatio ista naturaliter sequens a et ipsa aeternitas beatitudinis revelatae sic b et arguo tunc post revelationem factam sic iste angelus non erit aeternaliter beatus ergo non fuit b sibi revelatum in verbo et ultra ergo a non fuit sed ulterius consequens est inpossibile quia deus non potest facere illud quod praeteritum est non fuisse sicut dicit anselmus prosologion capitulo 7 et in de concordia omnis et philosophus 6 ethicorum capitulo 3 haec solutio privatur deus etc inpossibile est ergo haec modo a non fuit ergo et primum antecedens haec scilicet b fuit in verbo revelatum et consequentiae patent esse necessariae si talis revelatio sic facta prima quia non potest in verbo aliter revelari quam erit si revelatio sic de futuro secunda similiter patet quia a non fuit causatum in illo angelo nisi quia ibi fuit revelatio in verbo quod foret aeternaliter beatus idem argumentum potest fieri de sanguineo sudoris christi ex praevisione mortis pro tempore medio inter sudorem emissum et tempus mortis et de eius naturali dolore etiam ex praevisione eiusdem sic christus non in morietur ergo non praevidit se mori?tmur ergo nec iste dolor fuit nec iste sudor quia solum ex ista praevisione causabantur Idem similiter argumentum potest fieri de gaudio accidentali quod habet aliquis beatus propter hoc quod revelatum est sibi quod aliquis criminosus convertetur ad poenitentiam et finaliter salvabitur et in multis casibus consimilibus eadem forma arguendi habet locum

¶ contra non isi posset angelis revelari quod forent aeternaliter beati non posset de hoc assecurari et nisi essent de hic assecaturi non essent beati sicud dicit augustinus et de duter 12 de civitate dei ubi dicit in fine quod hic eset de beatitudine angelorum ut est et bono in commutabili quod deus est sine ulla molestia per fruantur et in quo se in aeternum esse mansuros nec ulla dubitatione conceditur nec ulo errore fallantur et 13 de trinitate capitulo 7 loquens augustinus de beata felicitate omne inquid quod ibi erit bonum erit et summus deus summum bonum erit atque ad fruendum amantibus praesto 3a etiam quod et omnino beatissimum ita semper fore certum erit beatitudo igitur requirit certitudinem aeternitatis ipsius beatitudinis talis igitur revelatio non solum videtur esse possibilis sed necessaria ad beatitudinem

¶ In ista quaestione patet quid habeam tenere ex praecedentibus scilicet quod sic licet in contrarium faciat difficultatem hic tractandam argumentum principale unde concesso quod hoc ipsum quod angeli sint beati requirat certitudinem aeternitatis suae beatitudinis videtur sequi quod ex certitudine talis aeternitatis ex aeternitate talis beatitudinis pendet quod ipsi beati sint et tunc sequitur quod haec sic contingens angeli fuerunt beati quia deus posset eos adnihilare consequens videtur inconveniens quia ut videtur quod haec sit modo necessaria iste fuit beatus demonstrato gabriele

¶ Conceditur communiter et bene quod consequens est verum non loquendo praecise de beatitudine pro actu visionis dei vel fruitionis sed supponendo quod istud nomen beatitudo connotet aeternitatem talis actus et incredulitatem firmam veram quod actus ille vel ille in quibus illi consistit essentialis beatitudo donabit sine fide sed contra haec est necessaria ista beatitudo fuit demonstrata beatitudine tota gabrielis ergo et haec est necessaria gabriel fuit beatus Sed huic dicendum est sicut prius quod haec non est necessaria ista beatitudo fuit sumendo vocabulum beatitudinis ut connotet modo praenotato quamvis haec fuit necessaria haec fuit demonstrata ista beatitudine

¶ Sed contra illud arguit firaf sic supponatur sicut est verisimile quod ista securitas sic clara notitia in christo in verbo et supponatur etiam quoe ista securitas auget gaudium beati secundum auctoritates praeacceptas augustini vel quod sic esset gaudium aliquod speciale igitur propter illam securitatem gabriel habet maius gaudium intensive quam haberet si non haberet istam securitatem vel gaudium aliquod superadditum gaudium suae essentialis beatitudinis ergo ex opposito si gabriel non habuit illam securitatem sequitur quod ipse non habuit gaudium istud demonstrato gaudio quod ipse habuit vel saltem sequitur quod non habuit gaudium in illo gradu si daretur quod augeretur propter hoc gaudium praecedens aliter enim habens illam securitatem et non habens talem securitatem ceteris paribus aequaliter omnino gauderent quod est inpossibile quia tunc securitas ista non actuasset gaudium gabriel contra augustinum ut prius et secundum veritatem

¶ sed nunc est ista per te et secundum veritatem quod antecedens est contingens gabriel habuit hanc securitatem quia contingens est quod sua notitia sic secuirtas cum contingens sic eam esse veram et nulla falsa notitia sit securitas ergo et sic haec erit contingens gabriel non habuit illd gaudium demonstrato toto gaudio quod habuit prius post assecurationem

¶ hic pono in primis conclusionem negativam per dicta difficultate solvenda quod non sufficit dicere quod idem omnino actus sine omni addito qui est gaudium remissum potest esse gaudium intensum et econverso hanc pono contra quosdam dicentes quod contra iam facta non valet quia ipsi dicunt quod idem actus voluntatis qui primo eset intensus postea est remissus vel econverso et similiter quod idem omnino aliquando gaudium est intensum aliquando remissum et ideo demonstrato toto gaudio gabriel dicunt quod haec est necessaria haec fuit vel a fuit posito quod a sic proprium nomen illius gaudii nec sequitur gabriel habuit istam securitatem ergo a non fuit sed bene sequitur ut dicunt quod a fuit remissius quam in b gradu posito quod natura b sic ille gradus a gaudii gabriel quod ipse habet et habuit et conte?nt quod haec est contingens gabriel habuit a gaudium in b gradu 12 haec sic necessaria gabriel a gaudium

¶ Sed contra hanc responsionem argui potest sicud arui contra hoc in materia de intensione formarum et similiter per media primae quaestionis huius distinctionis 14ae praecise per illud de transitu a contradictorio ad contradictorium et alia multa et per media quibus alias probavi quod eadem qualitas dum informat potentiam cognitivam non potest primo esse cognitio et postea non esse cognitio vel econtra

¶ praeterea sicud arguit firaf si haec sic nunc contingens gabriel habuit gaudium in b gradu tunc posito quod fuisset aliquis angelus qui nullum gaudium habuisset nisi propter talem revelationem quod postea foret habiturus gaudium aeternum et quod ex illa revelatione sola in verbo haberet iste angulus gaudium c sequitur quod nunc esset haec contingens iste angelus habuit gaudium c et haec similiter iste angelus habuit gaudium vel delectationem consequens est inpossibile et consequentia patet quia secundum isam responsionem quia sicut sequitur de gabriele quod si non habuisset revelationem istius securitatis non habuisset gaudium in b gradu ita sequitur de isto qui non gaudet nisi propter illa revelationem c quod si non habuisset eam non habuisset c nec omnino aliquod gaudium quia nullam causam gaudii habuisset inpossibilitas autem consequentis huius valet quia haec sit nunc contingens angelus gaudebat probatur demonstrato gradu suo haec st necessaria scilicet hoc gaudium c fuit ergo haec est necessaria ille gaudebit contra manifestata est et similiter assumptum quia deus non potest facere nunc quin c gaudium fuerit

¶ sed hic respondet quidam moderni ut dicit firaf et bene dicit quod deus est gaudium istius qui videt in verbo tantum et quod deus est sua cognitio et sua volitio et sua declaratio et ideo haec propositio tunc haec est necessaria ut dicunt c gaudium fuit sicud et haec gaudium quod est deus fuit et tamen haec est contingens ille angelus gaudebat ut dicunt sicud probat argumentum sicut et haec est contingens ista revelatio fuit facta isti angelo sed hanc viam inprobavi prima quaestione huius distinctionis

¶ praeterea illud sicud dicit firaf non videtur sane dictum quia si deus sic talis volitio talis angeli si nihil videt nisi in verbo et sua delectatio tunc si deus alteri angelo noviter creato revelat in verbo poena et miseriam suam futuram ex qua ista revelatione ille doleret sequitur pari ratione quod esset tristitia illius angeli et eius miseria quod non est concedendum ab aliquo christiano ergo non oportet dicere quod quilibet angelus qui gaudet vel tristatur habet aliquam formam creatam in ipso receptam per quam formaliter denominatur gaudens vel tristis et ista redit argumentum prius factum scilicet quod si illud gaudium c fuit ergo ille angelus gaudebat sed illud alias est modo necessarium posito casu priori scilicet quod c gaudium prius fuit in illo angelo propter illam revelationem ergo consequens est necessitare et per consequens sicut prius fuit probatum haec est nunc necessaria gabrile habuit gaduium in b gradu verumptamen ista ratio parum laederet istos quia dicerent quod deus non est tristitia in se et ideo nulli potest esse tristitia etc

¶ Praeterea ista responsio si esset vera non solveret nisi quantum ad actus intrinsecos menti quod illi possunt non fuisse sibi tales actus et stat argumentum de sudore christi qui processit a dolore intrinseco quod si potus sudorem fuit possibile quod christus non praescivit suam mortem tunc in medio ante mortem possibile fuit quod non doluerit et ista fuit tunc possibile quod iste dolor sudor non fuerit

¶ Item stat difficultas similis de factis gabriel existentis circa denuntiationem incarnationis

¶ Item ponatur quod ex aliqua tali revelatione propter dolorem vel deletionem sequentem et non alia de causa aliquis occidisset se vel alius vel construxisset castra vel civitates ante eventum istius revelati tunc sequitur quod ille potest non fuisse occisus et ista castra possunt non fuisse constructa quia potest esse quod ille nomen gaudium vel dolorem habuit ergo non evaditur difficultas et si ponatur omnis actus interior esse divsus ergo ista ponatur tam est falsa quam inpertinens

¶ 2o principaliter arguit firaf contra dictam responsionem quae dicit quod haec est nunc contingens gabriel habuit a gaudium in b gradu quia supponatur quod quando gabriel habuit gaudium in b gradu sicut nunc habet et semper habuit post suam confirmationem quod deus praecepit sibi quod declaraetur in b gradu haec enim bene potuisset sisi praecipere et ad hoc posset quia alius bene posset illud praeceptum inplere nam de facto factis illud quod tunc praeciperetur quo posito arguitur sic si hoc sic contingens gabriel habuit gaudium in b gradu ergo et sua contradicta est contingens isto casu posito gabriel peccavit mortaliter consequenti patet ex posito quia si gabriel non gaudebat in b gradu peccavit mortaliter quia tunc omittit facere praeceptum dei et alias est contingens ergo consequens sed consequens illud illa tamen est inconveniens dato quod numquam aliud fecerit nec faciet nisi quod positum est ergo oportet dicere contrarium supradictae rationis scilicet quod si quis habuit gaudium in b gradu vel quovis vel conclusionis alio quod haec nunc est necessaria iste habuit gaudium in illo gradu et per consequens non poterit rationabiliter dici quod haec sit necessaria gabriel gaudebit et haec contingens gabriel gaudebat in b gradu in quo scilicet de facto gaudebat

// praeterea sequitur quod istam responsionem quod si tales duo consimiles per omnia fecissent actiones duas exercitas secundum ultimum posse sicut sortes et plato sequitur in quam quod haec sit possibilis mortaliter potentes secundum ultimum posse suum fecerunt actiones aequales sive aeque fortes consequens inpossibile materiam et contra probatur quia delectatio circa opus auget et fortificat potentiam agendi iste enim qui delectatur circa ad fortius operatur illo qui non delectatur circa illud ceteris paribus et qui magis delectatur fortius illo qui minus delectatur sed secundum dictam rationem in talibus duobus per omnia aequalibus est possibile post actiones factas secundum ultimum posse quod delectiones fuerint inaequales et per consequens quod illi duo fuerunt inaequaliter potestates et necessariam est quod actiones fuerunt aeque fortes ergo etc

¶ praeterea cum magis pendet delectatio quo ad gradum suum a futuro quam pendeat a futuro secundum suam essentiam quia causa determinatus est gradus eius quam determinata est essentia eius ergo si est a delectatio non potest non fuisse sequitur quod a delectatio non potest non fuisse in isto gradu in quo secundum veritatem fuit a c

¶ praeterea nulla forma existens in aliquo gradu potest esse in minori gradu vel maiori nisi per mutationem sui vel subiecti tenendo etiam quod sic quod eadem forma quandoque maior intensive quandoque minor seu remissior haec videtur manifesta cum non possit probari motus quod ista forma quae nunc ex ista sub b gradu fieret sub alio gradu nisi mutare ipsa vel eius subiectum ad minus cum ergo a sit sub c gradu in certo instanti vel sit in hoc praesenti instanti potentia sequitur quod non possit esse sub alio gradu nisi mutetur sed inpossibile est quod deus vel creatura post hoc instans in quo a est sub c gradu mutet a in hoc instanti sicut manifestum est ergo inpossibile lapso hoc instanti in quo est sub c gradu ut a fiat in eodem instanti sub alio gradu quam c ergo a non potest magis non fuisse ab c gradu quam omnino non fuisse

¶ Praeterea ponatur aliqui habita tali delectione puta a egisse opus extrinsecum secundum ultimum potentiae suae sicut unum cursum velocem quam non potuisset fecisse nisi habuisset delectionem tantam ceteris partibus est non est hic possibile cum delectatio augeat potentiam agendi ut praetactum est et sequitur quod iste actus exterior non potest fuisse a minori virtute quam a tota virtute agentis cum delectior c vel a in c gradu

¶ Sed secundum hanc responsionem a potest non fuisse sub c gradu ergo iste potest numquam novisse lapidem vel non sit velociter concurisse quod non capit fieri

¶ Confirmari posset argumentum loquendo de actu amoris respectu b delectabilis re?ci et de actu extrinseco qui non potest prote?re ab actu voluntis nisi in certo gradu sit c vel supra sicut elevatio alicuius ponderetur ponderis arguetur quod ista elevatio potest non fuisse si actus amoris potest nunc fuisse in minori gradu quam in c

¶ Ex hiis igitur infero praetactam conclusionem quod scilicet non sufficit ad istam difficultatem evadendam dicere quod an gaudium gabrielis habitum ex assecutione aeternitatis suae beatitudinis essentialis potest adhuc nonquam fuisse gaudium in illo gradu in quo de facto fuit

/ 2o mihi videtur quod non sufficit ad difficultatem solvendam dicere confir in sua littera licet contradixerit in quaestione biblica quod ille idem conceptus creatus in beato qui est et fuit firmum in deum quod sua essentialis beatitudo perpetuabitur potest ad hoc numquam fuisse tale iudicium pro quo notandum quod secundum eum religio in verbo erit unus simplex conceptus repraesentas essentiam divinam qua clare apparente apparent clare istius futura contingentia in ipsa quae futura ipsa vult illi comprehendari et quod ille unus conceptus est securitas et certitudo illius comprehendentis respectu omnium futurum quae apparent sibi in essentia ista quod ista cognitio sive visio simplex est securitas de aeternitate beatitudinis illius beati in quo est ista visio beatifica et quia haec visio est una pars totalis beatitudinis includentis ipsam et dilectionem fruitivam et delectationem sequentem secundum eum ideo dicit quod haec est contingens demonstrata tota ista beatitudine haec beatitudo fuit proprie loquendo de beatitudine et quia ista cognitio vel visio quae est securitas de aeternitate beatitudinis potest non esse securitas quia potest fieri si deus voluerit quod essentia numquam repraesentaverit istam beatitudinem fore aeternam quia potest facere quod ipsa desinat et si ista beatitudo unquam in futuro destrueretur sicut posset destrui et per consequens ipsa non tunc semper esset futura di?na essentia numquam repraesentaverit istam semper fore ergo potest deus facere quod sua essentia numquam repraesentaverit istam beatitudinem foris aeternam et per consequens quod illa visio beatifica non fuerit securitas de aeternitate totius beatitudinis includentis 3s actus praedictionis et per consequens quod illud quod agregatum numquam fuerit beatitudo pro ut vocabulum beatitudinis connotat illud agregatum esse securitatem aeternitatis beatitudinis et per hunc modum salvat hanc esse contentem haec beatitudo fuit et tamen hanc esse necessariam haec fuit demonstrato isto agregato quod secundum veritatem licet contingenter et fuit beatitudo

¶ contra hanc responsionem fuit posita conclusio ande?tur quam probatio quia isto actu posito in apu? creato quia potest esse prius assensus et prima adhaesio quod perpetuo durabit delectatio habita in deo quaero an ipse necessario si est sub me in tali intellectu est talis assensus vel potest esse in eo et non esse talis assensus si primum detur ergo si talis actus fuerit defecto sive vocetur visio sive alio nomine non potest fieri quin ipso sit iudicaverit iste cui infuit et licet est propositum et tamen non est mirum sive vere iudicaverit sive non quod habuit gaudium causabile mediante tali iudicio

¶ Si detur 2m hoc non potest stare quia licet aliquod iudicium postquam non fuerit verum fieri possit verum sine omni mutatione iudicii vel iudicis propter variationem apte rei significatae per aristotelem in praedicamentis et docet satis experientia tum quod primo non iudicans ista fore in creaturis post ita iudicet ista fore sine alia novitate formae vel nova inhaerentia formae existentis pari ratione qua haec diceretur de iudicio in proposito ex solo dei velle directe quod deus posset facere quod prius numquam habens albedinem fieret albus sine novitate albedinis et sine novitate inhaerentiae albedinis praeexistentis

¶ Ratio est principium illud commune de transitu a contradictorio ad contradictorium quod fit sine alia sex causarum alibi expressarum scilicet productionis destructionis motus localis et temporis propter causam finalem et efficientem

¶ hic autem non occurrit alia istarum per quam hic possit dari ratio huius transitus ergo etc

// praeterea si aliquis actus vel qualitas posset dici inhaeret animae nunc esse cognitio talis obiecti sui per se et modo non est in?to fortius hoc esset et rationabilius in primis pondendum de ipsa non intellectuali in?to enim rationabilius hoc tribueretur animae quam ai tali formae qua inhaerente non oportet animam sic cognoscere si enim alia forma posset inhaerere parieti sine hoc quod paries esset albus per illam praet?ue inhaerentem parieti non plus unquam foret paries albus quam per se ipsum

¶ Et per eadem media probandum est quod idem actus beatificus nu?o qui semel est visio solius dei non potest unquam esse cognitio creaturae puta lapidem vel alterius creaturae in verbo sicut et superius tactum prima quaestione huius distinctione 14

¶ Praeterea si sic hoc esset potissime per viam quam tangit iam posita responsio firaf quia valet divina essentia praesentat sibi conc?rit quod a erit vel simile futurum sicut enim est contingens quod a erit etiam dato quod erit ista divina essentia contingenter repraesentat illud fore quia potest repraesentauisse illud fore sicud et illud potest numquam fore stante penitus eodem actu creato et increato sed haec non sufficit quia licet essentia divina de ad hoc est a futurum contingenter repraesentat a fore sibi ipsi tamen nulli creaturae per notitiam qua ipsa creatura formaliter agit com propter 2 contingenter repraesentatur a fore pro tempore quo a ad hoc est futurum propter 2i iam immediate factas secus autem esset si angelus vel anima posset cognoscere a fore non solum obiective sed etiam formaliter per cognitionem quae deus est tunc enim illa contingenter iudicaret ista intelligibilia creata a fore sicut deus contingenter iudicat a fore scilicet deus contingenter iudicat sed antecedens est inpossibile sicud probavi prima quaestione huius distinctionis

¶ arguo tunc sic per nullam notitiam creatam eandem omnino potest sufficienter iudicari nisi quod de facto si est per eam iudicatur sed notitia qua creatura formaliter iudicat a fore est notitia creata ergo nulla talis notitia est contingenter ipsa existente et potentia qua prius informante iudicium quod a est

¶ praeterea si simplex dei visio posset sufficienter per modum formae sive formaliter repraesentare unum tale futurum fore pari ratione aliud sicud etiam concedit ista Responsio quod ipsa formaliter cognoscuntur fore ea quae deus vult tali comprehensioni ostendere et omnia quae sibi apparent in essentia visa fore et per consequens de quibus licet omnis veris per essentiam repraesentatis pari ratione poterit repraesentari illi creato intellectui medianto verbi tali simplici visione vel quodlibet vel nullum et si quodlibet ipsa esset virtutis infinitae sit enim alias demonstratur quod cognitio divina est perfectionaliter infinita quia potest esse eadem existens divina cognitio cuiuslibet infinitorum ergo similiter in proposito

¶ Et istud confirmatur quia illud iudicium creatum arguit sic est iudicium quod a erit quod manens non potest esse iudicium quod a erit et habetur propositum quia illud iudicium non est contingenter iudicium quod a erit

¶ Et praeterea ille non potest hoc dicere quia secundum illud ille actus simplex non est notitia clara quod a erit nisi quia a fore repraesentatur in essentia divina clare visa essentia autem divina per eum tantum contingenter repraesentatur a fore vel 2o illud iudicium potest esse et non repungnare a fore nec esse iudicium quod a erit et pari ratione de quolibet alio futuro quod divina essentia fore repraesentat contingenter vel non fore et tunc sicud prius arguam illius actus perfectionalis infinitas vel si d quod infinitas non argueretur nisi daretur quod actualiter esset infinitorum determinata distincta cognitio sed haec non datur sed solum quod possit esse singulatim non tot quin plurium

¶ contra iste actus qui potest sive simulis sive non simulis aeque distincta cognitio duorum sicut una alia alterius terminus eorumdem solum est duplo perfectior in essendo cognitio quam illud et si trium triplo ergo si infinitorum infinite

¶ praeterea si dicta responsio quod idem actus posset esset iudicium quod a erit et etiam posset non esse iudicium quod a erit actu illo in potentia eadem permanente sufficiat haec potissime videretur propter causam quam tangit scotus et ille ponit quod scilicet eodem actu permanente libere potest divina essentia velle tali comprehensiori ostendere quod a erit vel non ostendere quod a erit nam dato quod non libere sed necessario in ipsa si videretur clare apparerent osua fore quae per eam sibi ipsi fore repraesentantur et non fore quae ibi non fore repraesentatur evidentissime sequitur conclusio prius deducta de infinitate actus creati beatifici quia infinitae partes alicuius concipi vel fore habentis latitudinem distincte quaelibet repraesentantur per illam fore et infiniti homines quilibet distincte non fore sed haec tam quod libere non sufficit quia deus prius non volens ostendere sortes a fore nisi vel aliquid causando in sorte quod prius in eo non causavit vel noviter essendo cognitio sortis 2m est inpossibile etiam apud eum in multis locis licet in quaestione an spiritus sanctus sit nostra caritas teneat oppositum ut alias tetigi in suo loco et etiam quod noviter fieret nobis in caelo sine alia 6 causarum transitus de contradictorio ad contradictorium est impossibile et si primum debetur habetur inten taletum quod iste actus praecise non ponit esse cognitio quod a erit quia constat quod non oportet aliquid novum in sorte propter hoc causari nisi actum aliquem quo cognoscatur a sorte a fore vel quae iuvet ad haec quod cognsoc cat a fore et per consequens prior actus non sufficit

¶ Assumptum patet quia non est ibi per aliam viam assignare causam rationalem transitus a veritate in falsitatem scriptis praedictis propositionibus magis quam qui de anima non habendo formam istam fiat habens eam per solum divinum velle sine omni novitate rei vel novitate inhaerente rei prioris solus enim transitus temporis non sufficit non plus igitur in exemplo ymmo nec deus potest velle hoc non prius quam possit velle quod de sententia esse ens vel incipiens esse ens in omnibus uniformiter se habentibus sine rei novitate vel mutatione vel destructione qui utrobique fit denominatio ab extrinseco utpote quod de accept deo fieri forte non posset non acceptus et de deo voluntate sortem salvari posset fieri non volens sortes salvari propter solam omissionem actus alicuius praecepto a magno tempore pro a instanti et tamen transitus temporis non sufficieret sine plurali transitus temporis cum omissione executionis praecepti dati nec oporteret aliquid praeexistens corrumpi nec novum generari nec sortem in aliquo mutari de necessitate absoluta licet de necessitate legis perderet gratiam et ista inmutaretur

¶ Sed secus est totaliter in proposito de iudicio sortes quod sit sic vel quod non sit sic iudicium quod a erit et similiter de velle quod sortes sic iudicet et non haec velle ubi est denominatio sortis ab aliquo sibi intrinseco ergo

¶ praeterea ista ratio necessitat ad fugam non intelligibilem nec ymaginalem habere potestatem aliam scilicet quod gabriel propter securitatem habet intensius gaudium quam haberet si non assecuraretur et tamen pro ceteris paribus gabriel haberet illud gaudium et in eodem gradu etiam si non haberent hanc securitatem contra tamen patet ex argumento superius ad haec deducens tamen ex responsione firaf ad argumentum ipsum ulterius respondentis propter enim auctoritates augustini quae dicit quod securitas est optimum in beatitudine concedit quod securitas est optima pars beatitudinis inter cognitiones quod tamen secundum veritatem est falsum quia cognitio deitatis est multo beatior cum sit in infinitum obiecti melioris et concedo inquit quod gabriel propter istam securitatem quando fuit confirmatus magis quam prius et quod habuit maius gaudium quam haberet si non haberet hanc securitatem et nego inquit consequentiam ergo si gabriel non habuit hanc securitatem non habuit istud gaudium quia antecedens est mere falsum contingens sed consequens est falsum inpossibile gaudium enim illud ibi est una passio facta in voluntate et ideo inpossibile est illud non fuisse nec potest fuisse unus gaudium quam in b gradu sic beatus gradus sicut superius deduxit principalis ista reductio argumenti et ideo inquit dico quod stant simul de forma quod gabriel non habuit illam securitatem et modo quod habuit gaudium in b gradu et cum concluditur quod tunc esset possibile quod habens securitatem istam et non habens istam ceteris omnibus operibus in utroque haberent aequale gaudium sicut supra arguendo fuit deductum concedo inquit conclusionem quod in casu tali ubi gaudium huius maius provenit et causatur a cognitione in verbo est possibile quod securus et non securus aequaliter gaudeant sed augustinus loquitur secundum cursum negatur quod securitas addita addit gaudium quia deus potest nunc facere quod gabriel non habuit securitatem praedictam et tamen necessariam est quod habuerit tantum sicut raphael sic raphael alius angelus aequalis et ceteris omnibus paribus habens securitatem de aeternitate suae beatitudinis ergo inquit haec copulativa est nunc contingens gabriel habuit aequale gaudium cum raphaele et gabriel non habuit securitatem et sequitur quod si adderetur gabrieli certitudo quod non plus gauderet quam raphael quia forent tunc aequales in omnibus ergo possibile est in isto casu quod securitas nihil faciat ad augmentum gaudii in gabriele et haec ille secetur deductio est satis bona praesuppositis ab eo dictis sed illatum est apud me intollerabile absurdum et non bene contemp?le praeter hoc etiam quod est contra augustinum ergo data Responsio istius ex qua haec sequatur absurda videtur

¶ prima ipsemet rationem istam totaliter laterat in quaestione sua biblica ibi arguens multipliciter ac tenens quod isto actu quo videtur verbum nulla in verbo cognoscitur creatura nec scitur fore vel non fore ergo licet ista media non cogant sicut petebit insequenti alia quaestione quia cum illud ibi cognoscendo istam viam quam in lectura tenuit repudiat igitur propter media iam tacta et similia non autem pro suis mediis illis quibus unam inprobat veritatem secum abitio viam istam unde etiam ibi credit differentia quod inpossibile est revelari in verbo aliquid fore vel non fore et hoc esset satis contra hanc Responsionem si esset verum quia tamen haec non credo esse ideo illis suis mediis ad propositum non innitor

¶ 3o videtur mihi quod non sufficit dicere quod gaudium gabriel quod est et fuit gaudium in b potest ad hoc numquam fuisset gaudium sicut et securitas mediante qua causabatur potest nonquam fuisse securitas

¶ hanc pono contra Responsionem quorumdam modernorum dicentium sicut recitat firaf quod hoc est ad hoc contingens gabriel hunc gaudium in b gradu immo et quod gaudium habuit et ad argumentum superius factum in contrarium scilicet quod posito quod esset unus qui non gauderet nisi praecise quia videret in verbo se postea habiturum gaudium aeternum responderet quod haec est contingens iste habuit gaudium et quod est possibilis nunc iste non gaudebat et tamen necessarium est quod ista res sive passio fuerit quae nunc est gaudium suum sed potest non fuisse gaudium nec hoc potest videri inpossibile eo quod talis passio non est delectatio nec gaudium nisi quando coniungitur cum comprehensione mediante qua causatur ergo sicut est possibile ad hoc quod iste non habuit securitatem ita possibile est quod sua passio quam habebat in mente non fuerit gaudium sicut nec foret gaudium dato quod ista passio esset in mente et ipsa nichil cognosceret nam mens gaudere non potest absque cognitione haec inquam responsio non sufficit tum quia fundat se in falso ut itam probatum est valet quod iste qui de facto habuit iudicium firmum de aeterntate suae beatitudinis potest ad hoc nonquam iudicasse probatum enim est hoc esse inpossibile de omni iudicio creato

¶ dices hoc non dicit dicta responsio sed quod qui de facto habuit securitatem potest adhuc numquam habuisse securitatem

¶ Contra illud dictum licet sit verum quod nihil tamen valet ad propositum quia quod securitas ista aut securitas super firmum iudicium et adhaesionem non addit nisi quod ipsum firmum iudicium sit verum iudicium verum est autem quod iste qui vere firmiter iudicavit et assensit quod sua beatitudo perpetuabitur potest numquam potest vere haec iudicasse sed inpossibile est quin iudicaverit firmiter sicut iudicavit istud autem firmum non iudicium etiam si esset falsum augeret gaudium sicud si esset verum quia ex hoc quod verum est nichil causat quia totaliter contingens et accidentale est ei in eo quod causat gaudium quia sicut potest numquam habuisse securitatem ita possit numquam habuisse istud gaudium pro hoc quod ipsa fuit securitas sed per hoc quod ipsa fuit firmum et indubitatum iudicium de perpetuitate beatitudinis

¶ praeterea gaudium istud per casum praecise fuit tantum ex hoc quod firmiter aestimavit suam beatitudinem futuram debere perpetuari ergo si non quam habuit istam aestimationem numquam habuit passionem istam consequens est inpossibile ergo antecedens quod ipse numquam habuit istam aestimationem

¶ Sed hic dicetur forte quod ista passio causabatur a deo ex eo quod in eo relucebat incomplexe vel conplexe apprehensive solum aeternitas talis gaudii futuri dato quod secundum veritatem sua cognitio non esset securitas

¶ Sed haec responsio recedit a casu certum est quod et p?r hoc possibile est gabrieli quod primo ostendatur verbum et quod non ita intense gaudeat et postea intra hic quod incomplexe vel etiam complexe absque tamen assensu aliquo ostendatur sibi perpetuitas suae beatitudinis et quod ad hoc non gaudat ita intense et quod divinum tenetur in eo firmum iudicium quod perpetuabitur ita quod experiatur recte sicud est quod ideo crescit gaudium suum quia sic assecuratur id est quia sibi inpriitur tale iudicium indubitatum de perpetuitate suae futurae beatitudinis ergo non potest dici quod intentio finalis sui gaudii provenit firmitate iudicii circumscripto

¶ praeterea sicut arguit firaf secundum dictam responsionem sequitur quod delectatio non sit essentialiter delectatio potentiae cui formaliter inhaereret sic quoniam possit inhaerere sibi sicut accidens subiecto et non esse eius delectatio et similiter pari rei nec arguit illa rei quae est visio et illa rei quae est volitio possent inhaerere voluntati et intellectui absque hoc quod ista potentia vellet aut videret consequens est apud me inpossibile qualitercumque aestimet iste circa hoc quia ap me sicut parieti album est ipsum habere albedinem formaliter inhaerentem ista in proposito intellectum intelligere vel videretur est praecise ipsu habere visionem vel intellectionem soli inhaerentem seu illam rem quae potest esse intelligentem etc licet enim sicut albedo potest remanere albedo et non esse qualitas quia ipsa est qualitas a qualificando et remanere albedo et non esse accidens quia non est accidens nisi ab accipiendo ista possit istam res quae est visio ma?eris extra subiectum et non esse visio tum quia informet potentiam visivam et non sit illi potentiae visio ista est inpossibile apud me sicut quod ista res quae est albedo inhaereat subiecto et quod subiectum non sic album per eam vel non sic tale per eam

¶ Et confirmatur illud per supradictam quia si omnia eadem manifestant quae prius et praecise eadem sicut ponuntur in casu proposito et quod nec deus aut potentia nec obiectum nec aliquid in potentia esset aliquid noviter nec aliquid noviter destruat non est in proposito assignare quare illud quod ante fuit cognitio vel dilectio vel delectatio fiat noviter non delectatio vel cognitio vel dectatio ipsa uniformiter manente et potentiae inhaerente sicud ante cum in proposito sic denominatio ab intrinseco sicut et actum fuit supra secus autem esset si daretur quorumdam evasio quod obiectum destrueretur et ideo actus cessaret esse visio quo tamen falsa est cum a deo videantur quae non sunt etc Si tum qualitas ista remaneat quae prius erat visio vel si daretur quod cognitio praesupposita delectioni destrueretur quae tamen evasio non esset vera quia delectatio est cognitio ex primo distinctione primi sed sic non est in proposito quia licet possibile sic quod non sic aestimatio sicut prius secundum dictam responsionem tamen eadem res manet eadem secundum illam responsionem et tamen etiam ista evasio quam hic tangit firaf scilicet quod nunquam voluntas vult per aliquem actum nisi quando voluntas est causa efficiens illius non solum subiectiva et sic est de intellectione et visione quod et si esset subiective in intellectu non esset visio nisi intellectus active principaret ipsam sine dubio aliquo haec evasio sufficienter evaderet argumentum de transitu a contradictorio ad contradictorium sive de transitu eiusdem propositionis a veritate ad falsitatem tamen evasio ipsa simpliciter falsa est quia tunc deus de omni potentia sua non posset facere quod alia potentia sensitiva vel intellectiva cognosceret vel appareret ipsa nihil efficiente quod non videtur verum quia etiam secundum commentatorem ut alias aliter contra eum intelligere non est nisi intellectionem recipere quia tamen tunc alibi arguit contra simile de non amico fieri posset amicus sine muttatione voluntatis contra augustinum libro de trinitate capitulo ultimo tum quia non est de ratione intellectionis vel volitionis quod ipsa efficiatur a cognoscente ad hoc quod ipsa sic cognitio sicut patet de cognitio divina quae a nullo efficitur secundum veritatem et de augementa secundum philosophos non efficitur a cognoscente per eam secundum est substantia intelligentiae secundum philosophos tum etiam quia entitates mansive essent tunc plures passiones et non in continuo de praesente ab intellectu adhuc ut sint cognitiones quando essent cognitiones sed cum intellectus sit causa activa mere naturalis non habet in potestate sua quod ante agat et nunc non agat rem sine eius actuali actione naturaliter mansiva non plus quam edi?tor potest iterum efficere iam donum factam prius non destructa sed manifestatem dum manet tum quia dato quod sit evasio non sufficeret ad propositum quia licet intellectus posset nunc quantitatem in se continue manifestantem principiari et non nunc tamen si principiat platone principiat et secundum ultimum potentiae suae exactione ergo intellectus qualitas in intellectu non poterit manere cognitio dei vel visio dei et cum cessare esse cognitio quia beatitudo perpetuabitur per actionem enim intellectus intellectus tantum agit istam qualitatem et non facit ulteriori factione eam esse cognitionem istius alioquin posset eam facere et tamen quod nullius esset cognitio igitur

¶ tamen etiam propter aliud non esset ista evasio ad propositum quia etiam dato quod qualitas illa non esset grai gaudium vel delectatio non efficeretur a potentia in qua est tamen si semel efficiebatur ab ea non est possibile ex tunc quin fuerunt effecta ab ea non plus quam deus modo non possit creasse mundum ergo nec potest ex nunc ista qualitas non fuisse gaudium

¶ praeterea actus beatificus non causatur active forte a beato cuius est si enim sit ut videtur potentia esset activitatis infinitate quia omni habitudine sibi in habente posset habere visionem duplo alioquin meliorem non posset si inssi?m plus et plus teneretur in via duplum praemium mereri ad illud quod de facto habebit quod enim active potest causare tantum et duplum et 4lum et sic in infinitum est virtutis infinitae si igitur intellectus ita possit ergo etc

¶ Item sicut arguit firaf si secundum istam rationem posito quod aliquis habuerit gaudium propter talem aestimationem beatitudinis futurae et non aliunde haec nunc sit contingens iste sit huius gaudebat ergo pari ratione si deus revelaret alicui dampnato quod ipse esset habiturus poenam aeternam ita quod propter istam aestimationem sive securitatem doleret et non propter aliam causam sequitur quod postea erit haec contingens huius doluit quia haec est ad hoc contingens

¶ linus habuit hanc aestimationem et ista sequitur quod si linus ex ista tantum causa habuisset a principio tantam poenam sicud dyabolus sequitur inquam quod ad hoc nunc sit possibile quod ipse numquam doluit et quod deus possit nunc facere quod punitus a principio mundi poena gravissima numquam fuerit punitus quod videtur inpossibile manifestum et consequentia patet quia nunquam potest habuisse causam crescere istius seu poenae / nec sufficit respondere sicut respondet firaf ad 2m proportionaliter dicendo quod sola apprehensio sicud tristalis sine aestimatione potest adhuc creasse a principio istam poenam quam de facto causavit aestimatio sempiterne poenae sibi imminentis quia apprehensio rei tristalis non naturaliter et necessario causa tristitiam nisi fuerit aestimatum alioquin sortes ita intense tristaretur apprehensa simplici apprehensione re tristali sicut si firmiter aestimaret eam sibi imminere consequens falsum quia aestimatio talis simul cum apprehensione fortius agerent quam simplex apprehensio vel composita sine aestimatione cum utraque mere naturaliter agat quantum potest

¶ Et praeterea haec cavillo non iuvaret modum respondendi contra quam iam ponitur postia illa conclusio quia ista responsio tenet quod possibile est illud quod fuit gaudium non quam fuerit gaudium ergo a pari ratione habet sic tenere quod illud quod a principio mundi fuit tristitia ex tali causa potest ad hoc numquam fuisset tristitia sicut et potest numquam talem aestimationem sicut talis habuisse secundum istos quod si illi concedant conclusionem videlicet quod qui doluit a principio mundi praecise ex tali causa potest adhuc numquam doluisse

¶ Contra ponatur quod ex tali dolore talis se suspenderet sicut iudas fecit constat quod iste non posset ex tunc se non suspendisse ergo ex tam et non dabitur alia nisi quia doluit ergo non potest modo non doluisse quando doluit nec ergo non aestimasse quod aestimavit quia non ex alia tam doluit per casum vel si ex alia causa hoc non est communiter dictum secundum concedo quod ista qualitas praefuisset sed quod non fuisset gaudium seu dilectio quaero a quo produceretur ista passio et non inveniretur a quo nisi a verbo viso et hoc quidam ex illis concedunt sed hoc inprobat firaf in conlusione sua biblica quia ex ista ratione sequitur quod creatura potest necessitare deum egisse in praeterito sive in praesenti ista quod de a delectione esset in potestate creaturae facere quod deus eam egit vel quod deus eam non egit et consequentia patet quia potest inpedire b ante adventum b revelati sic b tale aliqud fore quod in verbo ponitur hic ostendi fore cuius fore potest per liberam vel voluntatem creature inpederi et si inpediat b ergo b non ostendebatur fore in verbo et tunc sequitur deum produxisse a secundum illam responsionem

¶ praeterea si aliquod agens egit in de consequenti non cessando ab ista actione sed cessando ab actione a non potest non produxisse a cum ex cessatione sequatur quod egit a erog non potest non produxisse a lapso tempore in quo produxit a

¶ praeterea causa determinatum est a parte rei a quo a fuit quam determinatum est quod a fuit ergo non magis non potest fuisse productum ab ista revelatione quam non potest fuisse productio

¶ praeterea si aliquis per talem actum voluntatis vel delectionis meruisset vel demeruisset sequitur quod potest nunc meruisse vel non demeruisse quod non videtur intelligibile immo sequitur quod si propter meritum tale fuisset unus praemiatus et alter propter demeritum tale punitus quod nunc posset alter non fuisse punitus vel quod posset fuisse punitus sine culpa et quod alter non posset fuisse praemitatus vel saltem fuisse praemiatus absque merito quae sunt nimis absurda et patent consequentiae quia nullus potest videri per actum qui non producitur ab eo

¶ praeterea si creatura ex tali revelatione habuisset voluntatem occidendi hominem et occidentibus sequitur quod iste potest non fu?se homicida et quod nunc potest iste facere quod deus istum occidit quod videtur inconveniens sed forte diceret aliquis quod iste qui praevideret aliquid in verbo foret beatus necessario et ideo non posset male facere et ista illa convenientia non sequuntur nisi ex impossibili ista fuga est quod sit sermo de occisione licita ex causa ostensa in verbo

¶ praeterea et si esset necessarium de facto quod non credo inquit iste et bene quod videns aliquid in verbo sit bonum ista quod non possit peccare verum tamen hoc est inpertinens per se ad hoc quod praeteritum potest non fuisse et ideo posito quod talis posset peccare stante visione non sequitur inpossibile illud ratione illius suppositi et ideo potest supponi secundum modum arguendi philosophi et commentaris capitulo de vacuo commento 11 et de tempore commento 7 ad probandum enim motum naturalem non posse fieri in vacuo supponit medium cuiuscumque subtiliter esse quod tamen est impossibile sed inpertinens

¶ Et ad probandum tempus non esse essentialiter motum caeli supponitur plures caelos esse quod tamen est inpossibile sed inpertinens et de tali modo arguendi dicit commentator in fine illius commenti 7i frequenter utitur aristotele et plato haec responsio non sufficit

¶ 4o videtur mihi quod sufficit ad solvendum dictam difficultatem dicere quod haec sit necessaria angeli fuerunt beati hanc contra viam quorumdam et modernorum et etiam antiquorum dicentium quod hic deus potest angelos destruere qui sunt de facto beati nec etiam ab eis auferre istam rem quae defecto eorum est beatitudo quia adnihilare creaturam iustam vel sibi subtrahere sine culpa sola sua et alia talia facere ut dicunt et si non repungnaret potentiae dei inquantum est potentia repungnat cum potentiae dei inquantum est summa bonitas summa benignitas et summa misericordia et pro hac responsione facit ut videtur illud quod dicit magister libro 1 distinctione 43 capitulo 3 nam dicit quod augustinus ex primis ista universalia dictum loquentis ad loth genesem 19 non possum quisquam facere donec illo introeas dicit sic non posse se dixit quod sine dubio poterat per potentiam non per iustitiam hoc inquit non sufficit quia aeque faciliter defenderem errorem prohibitum dicentem quod quidquid deus agit agit necessitate negatur nec quod in uno iocha possit aliquid aliter quam de facto operatur et operabitur consequens est falsum quia iste est error quem in proposito reprobat magister quidam inquit de suo sensu gloriantes dei potentiam sub mensura coartarec?onati sunt cum enim dicunt hoc usque potest deus et non amp? quid hoc est eadem quam eius potentiam quae infinita est concludere et restringere ad mensuram aiunt enim non potest deus aliud facere quam faceret nec modo facere quod illud quod fecit vel aliquid praetermittere de hiis quae facis

¶ Et ponit rationes multas sic opinantium et solvit etiam probat in fine de auctoritatibus et rationibus conclusionem contrariam probatio primae consequentiae pari enim ratione diceretur quod necessario salvavit petrum et dampnavit iudam quia licet oppositi posset de potentia quatenus potentia est non tamen de misericordia et licet potuisset salvasse iudam vel non dampnasse de potentia quatenus potentia est vel misericordia non tamen inquantum iustitia est et sic de singulis et quod licet potuisset mundum non creasse quatenus voluntas non quatenus communitatam bonitas scivit melius mundum fieri quam non fieri

¶ praeterea haec via includit opposita sicut est via platonis qua ponit mundum necessario ab alio et possibile non esse de se si enim deus potest aliquid de potentia sua quatenus est potentia ergo deus potest illud nam ex opposito si non potest illud nec de potentia quatenus potentiam nec quatenus non potentia potest illud nec undecumque sed si non potest aliquid per iustitiam vel bonitatem quatenus bonitas cum non possit aliquo modo non esse bonus nec etiam non esse iustus et si debet operari huius nullo modo poterit facere illud poterit ergo et non poterit facere illud quae sunt opposita

¶ praeterea voluntas dei et potentia et misericordia idem penitus ergo sic si aliquid potest de potentia inquantum potentia absolute poterit illud nec obstabit ipsamet inquantum misericordia vel iustitia

¶ praeterea sic arguit firaf licet respondeo in scolis tenuit illam responsionem haec responsio in proposito puncto non solvit materiam argumenti quia dato quod deus non possit facere quin angeli qui de facto fuerunt beati fuerunt beati prius iam et quin semper habituri fuit securitatem suae beatitudinis cum deus revelaret alicui creaturae rationali aliquod aliud futurum contingens propter quod ista creatura hanc gaudium et reddit totum argumentum quod illud gaudium potest numquam fuisse quia possibile est illud non fore ad hoc quod tamen de facto fuit revelatum et per consequens post revelationem possibile est ad hoc quod ista creatura non aestimavit illud fore et ita sequitur quod possibile sit aestimationem futuri boni nichil apponere de gaudio secundum primam responsionem vel secundum aliam quod gaudium de praeterito potest adhuc numquam fuisse gaudium et quod iste qui maxime doluit etiam a principio mundi potest adhuc numquam voluisse quae sunt prius improbata

¶ praeterea ad conclusionem illam arguo levi modo quia omnem rem quam deus libere produxit et libere conservat potest adnihilare quia quaecumque voluerit dominus fecit etc sed omnem rem a se distinctam libere etc ergo minor probatur quia si non libere mere naturaliter et ille est error philosophicus et a patet ex articulo fidei de omnipotentia et ex multis scripturis

¶ Item augustinus de libero arbitrio capitulo 8 dicit in principio quod deus totam substantiam quam de nihilo fecit potest redigere in nihilum

¶ Iuxta dictum istorum pono conclusionem quae videtur dicto illi similis sed est multum dissimilis valet quod deus non potest destruere bonum angelum nec aufferre beatitudinem nec angelus nec aliquis beatus potest beatitudinem suam amittere nec desinere esse beatus et sic de similibus quaelibet istorum probatur in propositionibus de possibili praedicatum appellat suam formam ergo si haec vel ista alia similis esset vera deus potest isti angelo auferre beatitudinem oportet quod ista posset aliquando fore sicut significat haec de praesenti habens formam praedicati prioris deus aufert angelo beatitudinem haec autem includit contradictionem igitur et prior probatio assumpti quia si non ponatur in esse constat autem quod huic angelo non aufert beatitudinem nisi iste angelus habeat beatitudinem et si iste habet beatitudinem ipse est beatus et si est beatus nunquam carebit beatitudine vel desineret esse beatus hic enim ex supra positis significat affirmatio huius termini deus de aliquo et pari ratione habet dici quod nullus potest finalem perseverantiam amittere st sic de multis aliis

¶ Et si di cas quod ad oppositum videtur esse augustinus 11 de trinitate 12 capitulo quis enim inquit se in actione provenctuque iustitiae perseveraturam usque in finem sciat nisi aliqua revelatione ab illa fiat certus qui de hac relantenti iustoque iudicio non omnis instruit sed neminem fallit

¶ Sed si non finalem posset perseverantiam amittere non esset dictum esset istud verum Responsio non vult plus dicere nisi quod nemo scit utrum finaliter perseveraturus iniustitia nec de hoc habent assecurationem nisi per revelationem assecuretur sed ex hoc non sequitur quod haec sit possibilis aliquis amittit finalem perseverantiam amittere et quod in talibus ut praedixi praedicatum appellat suam formam

¶ 2o probo idem sic quia licet perseverantiam possit quis amittere et licet beatitudinem possit quis perdere et licet beatus possit a deo anihilari probatio tamen quod beatus non potest perdere beatitudinem quia haec non diceretur nisi praecise propter hoc quod ille vel ille potest perdere hanc rem et haec res est beatitudo ergo ille potest demonstrato beato perdere beatitudinem sed haec ratio non valet cum sic ibi figura dictonis quia ista arguitur ibi per omnia sicut in multis casibus ubi notum est esse figuram dictionis non enim sequitur deus se solo potest in sorte causare actum dilectionis super omnia et iste actus est meritum ergo deus se solo potest in sorte causare meritum nec sequitur deus potest totaliter causare in sorte istam volitionem et ista volitio est peccatum mortale ergo deus potest totaliter id est sine coactione sortis causare in sorte peccatum mortalem similiter in illis de praeterito et futuro demonstraretur aliquis qui nunc primo sit albus vel nec primo sic ep?c qui tamen prius fuerit non sequitur iste fuit ille hoc et iste hoc est albus vel ep?c ergo iste homo fuit albus vel fuit ep?s et sic de similibus et tamen constat quod utrobique est similis defectus ergo non plus valet sic arguere in proposito quam in talibus Causa autem in omnibus istis est quia arguitur ab absolutis ad connotativa posita prius verbum de possibili vel de praeterito vel de futuro et in talibus non est necessarium discursum tenere ex forma ergo ratio illa nulla est

¶ Contra ponatur quod aliquis voveat quod numquam perdet perseverentiam in virginitate vel in religione de modo semel labatur informationem vel in aposta?am quaero aut perdit perserverantiam quam permisit vel non si sic habetur propositum quod aliquis potest perdere perserverantiam quia pari ratione posset per dei beatitudinem scilicet angelus vel non et tunc talis non fregisset votum suum quo dest absurdum

¶ Praeterea pari ratione deus non posset revelare aliquid fore quod non erit quia eo ipso quod non erit non esset revelatum haec enim est inpossibilis aliquis est revelatum fore et non erit sicut et haec aliquid quod est futurum non erit sed consequens est falsum quia deus potest revelare antichristum fore et antichristus non erit sit ita igitur potest revelare antichristum fore qui non erit

¶ Praeterea stant simul quod aliquid revelatur fore et tamen quod illud possit non fore ergo pari ratione stant simul quod aliquid non erit et quod possit revelare fore sic tale a poterit ergo deus revelatum a fore quod a non erit et tamen secundum praedictam hic non esset possibile sicud nec haec est possibilis deus revelat aliquid fore quod non erit quia licet stent simul quod non erit et tamen revelabatur / fore quia potest esse quod iam fuerit vel sit cum non stant simul hoc revelabatur fore et tamen hoc non erit

¶ ad primum dicendum quod si talis in vovendo intenderet tantum facere votum sicut praetendunt verba ad uim sermonis talis nec frangeret votum suum nec frangere posset votum illud nec votum esset sit rationale sed di?sorium solummodo quia tum si meritorie et laudabiliter aliquis ita voveret talis non solum iret ad vim vocis sed obligaret se ad semper continendum et ad propter totam vitam suam in religione permanendum et certe contrarium huius in uno lapsu vel una aposaia faceret et ideo frangeret votum suum

¶ ad 2m assumptum est distinguendum secundum 9 et 8 et verum in sensu composito et falsum in sensu diviso et contrarium non probatur nisi in sensu diviso nam copulativa istum tantum sensum exprimit et per idem omnino patet ad 3m

¶ aliter ergo dicendum est ad difficultatem principalem sicut supra in principio argumenti quod haec non est modo necessaria sed contingens gabriel fuit beatus et quod similiter est ad hoc contingens ista beatitudo fuit

¶ Et ad argumentum in contrarium cum supponitur primo quod ista securitas non sit aliud quam clara notitia in verbo dicendum quod satis possibile est quod ista securitas sic notitia non in verbo et etiam forte possibile est satis quod securitas beati sic notitia in verbo non autem per illum modum superius insentum inprobatum valet quod eadem simplex visio verbi nunc sic notitia quod aliquid erit et nunc non vel quod eadem notitia manebit possit esse iudicium quod a erit et non esse iudicium quod a erit quia hic est inpossibile sicud est superius probatum

¶ Securitas aut igitur est ponenda vel unum iudicium a deo bono inpressum vel aliter mereantibus signis exterioribus modo communis revelationis tam cum quod iudicium non sit visio verbi vel alio modo unum iudicium huius quod etiam sit visio verbi sed tunc illud iudicium quod simul est huius iudicium et visio verbi non posset alias solummodo esse visio verbi propter causam superius tactam et illud iudicium est firma et indubitata credulitatis beatitudinis non autem evidens notitia nec ab aliud poterit dici clara notitia nisi quia nihil dubietas habet admixtum et nisi quia est clara dei visio non autem est clara et evidens adhaesio eo modo quo scientia proportionatur dicta vel intellectus principorum est evidens et clara adhaesio illud autem iudicium non potest simul esse in potentia nata iudicare per eam et non esse huius iudicium potest tamen esse et non esse revelatio vel esse et non esse securitas quia si sic revelatio vel securitas vera est adhaesio hoc autem est ad hoc contingens scilicet haec notitia si est verum iudicium vel securitas vel revelatio sed gaudium vel gradus gaudii non ex igitur veritatem sed sufficit primitas iudicii excludens omni haesionem et dubitationem et bene volo quod sit iudicans habet maius gaudium quam sit non iudicaret sicud dicunt auctoritates beati non quidam quo magis gaudeat beatifice essentialiter quia secundum augustinum si te et ista non pp?a illa beatior sed magis beatifice gaudebit accidentaliter sine gaudio actualis beatitudinis quod est gaudium de animis a deo sicut est gaudium propter securitatem beatitudinis essentialis perpetuendae et quia illud crementum gaudii vel gaudium proveniens ex assecuratione non provenit ex illa ex eo quod ipsa est securitas sed per hoc quod ipsa est firmum iudicium potest autem illud iudicium esse securitas et potest non esse securitas et ideo satis est possibile quod habens securitatem huius et non habens talem securitatem ceteris paribus hanc aequale gaudium quia duo tales possunt habere gaudium quia duo tales possunt habere aeque firmum iudicium de perpetutitate beatitudinis et posset esse quod unus vere et alias erroneae sic iudicaret sed ad hunc intellectum non fuit istud ab animis praeconcessis sicut patet unde planum est ap? istam responsionem tuam quod haec consequentia nichil valet haec est contingens haec securitas fuit ergo haec est contingens illud gaudium fuit vel ergo in tali gradu fuit

¶ Ex hac responsione sequitur haec finalis conclusio quod licet aestimatio praehabita respectu futuri non possit non fuisse nec etiam non fuisse aestimatio quod illud foret potest tamen non fuisse securitas quod illud foret nec praevisio nec praescientia et sic de similibus sed contra hoc arguit firaf in questione biblica sit si per solam visionem verbi praesciatur aliquod futurm delecabile fore sive b tunc nulla causa est aestimandi b fore sive ipsum esse adeptimur b nisi quia relucet in verbo ergo si sic non reluceret in verbo omnino non et aestimatum ergo si tollatur praescientia tolletur aestimatio Item si ista aestimatio non potest non fuisse aestimatio et praescientia tolletur aestimatio

¶ Item si ista aestimatio non potest non fuisse aestimatio et praescientia potest non fuisse praescientia ponatur tamen utrumque scilicet quod ipse non praescit b fore nec se adepturum b et tamen aestimat hoc et haec dico semper per simplicitate visionem in verbo et sequitur quod aestimat illud quod non apparet sibi verum quod est impossibile et consequentia patet quia ablata praescientia et ponendo b non fore non apparet sibi verum quod ipse adipiscetur b cum nullam evidentiam habeat ad hoc quoniam potius deberet dici quod hic appareret sibi falsum et suum oppositum verum

¶ praeterea quando aestimat se adepturum b et non ex visione in petro autem aestimat illud tamquam aliquid per se apparens et hoc non cum sit falsum aut aestimat hoc propter aliam cognitionem et hoc non sicut ponitur quia non habet cognitionem nisi in verbo et mediante ista non aestimatio cum ista non repraesentet b fore sed magis b non fore aut aestimat hoc libere quia vult et sequitur quod aestimatio sic in libera potestate contra philosophum 2o de anima in fine immo sequitur quod homo potest libere aestimare quod tamen est falsum quodcumque falsum quod manifeste falsum est

¶ ad primum istorum neganda est consequentia quia visio in verbo non est isto modo quo iste ymaginatur quod homo legeret quasi in libro per unicum actum simplicem videndi Sed alio modo sicut post tangam in una quaestione ille enim ymaginatur quasi cuilibet videndi verbum offerentur clare cognoscenda sine alio actu omnia deo nota complexe et ita ipsemet tenuerat in lectura sed istum modum nego et tunc nullam habet evidentiam argumentum

¶ ad 2m dico quod non sequitur quod aestimet illud quod non apparet sibi verum si tamen de hoc cogitet utrum sic verum vel non quia sau aestimatio seu iudicium est apparentia quae est ibi et non alia et constat quod tunc iudicat illud esse verum ergo sibi apparet quod sit verum si quaeras unam apparentiam quae sit evidentia talis omni est ibi tamen illud iudicium ex praecedenti quaestione tantum sic quaedam fides seu credulitas quae nullam quaerit evidentiam sed firmitatem dubietatis naturaliter exclusivam

¶ ad 3m dicendum quod aestimat illud personam aestimationem a deo sibi inpressam sibi apparens si solummodo sive pluri tradita dici debeant illa apparentia sed ap?us loquitur modo contrario non quod termini compositionis conformis tali iudicio seu aestimationi nati sint facere aliam evidnetiam quod sit illa sicut illa propositio significat sicut ille ymaginatur debere esse unde sibi dicendum est quod ibi nulla est apparentia obiectiva seu ex parte obiecti praevia illi iudicio ex qua oriatur ille error et oppositum ille ymaginatur quasi ista esset in proposito sicut cum ad visionem baculi cuius una pars est intra aqua alia extra supra apparet nobis velimus volumus baculum frangi et in expertus contrario conformiter illi apparentiae iudicaret sed in proposito non est sic deus enim immediate non ut ista loquatur per modum praecise obiecti sed sicud causa voluntaria omnipotens causaret sine omni medio causali in illo casu visionem sui quae simul esset iudicium vel aestimatio huius et dico ulterius quod ista visio repraesentat b fore nec potest oppositum repraesentare sicud ille credit et accipit quia cum sit signum mere naturaliter significans non potestet per se significare nisi quod per se significat et repraesentat nec est etiam in potestate voluntatis stante ista visione in ipsa subiectiva aliter iudicare sive b erit sive non

¶ ad argumentum principale satis patet 2o ex responsione inferente 6am conclusionem

¶ ad formam vero neganda est 2a consequentia argumenti et causa satis extitit assignata