Articulus 3

3us Tertius articulus articulus movebit obiectiones aliquas contra praedictam et solvet.

Primo igitur potest obici sic quod deus sit mutabilis secundum se contra secundum conclusionem de mutabilitate tertio modo dicta: quia Deus est primus motor, aut igitur movet modo naturae aut libere. Si modo naturae, cum non semper moverit secundum fidem, immo "in principio creavit caelum et terram", sequitur quod non semper caelum poteuerit movere nec creature, quia omne actum mere naturaliter sine concursu principii libere agentis vel moventis agit secundum ultimum potentiae suae. Et per consequens, si potuerit agere et non prius egit, igitur non est Deus primus motor modo naturae, quin ipse sit mutatus vel mutabilis, igitur si est primus motor ipse movet libere et contingenti libertate. Sed hoc videtur falsum, quia tunc posset omne mobile, immo omnia mobilia movere libere si vellet. Consequens falusm, ut videtur, quia volo tunc quod sint hic duo mobilia aequalia per omnia et incipiant simul moveri super spatia aequalia. Et sit unum A, et aliud B, et volo quod Deus moveat A et B per istum modum quod tum A praecise pertransiverit unam partem proportionalem sui spatii, id est, primam eius mediantem[?] et prima mediantem residui, et cum A duas B quattuor, et sic deinceps semper duplo plures donec totum utrobique spatium sit pertransitum. Et tunc quaero, utrum A prius pertingeret ad terminum sui spatii quam B vel tardius vel simul. Si B citius contra accipio simul primum instans in quo B pertransiverit suum spatium; et quaero utrum in illo instanti sit verum dicere quod A pertransiverit partes proportionales infinitas illius ordinis aut non. Si sic, igitur est in fine, sicut et B. Si non, igitur solum finitas, et si hoc cum B praecise per casum praecedat A secundum duplo plures partes proportionales illius ordinis, igitur B solum pertransivit partes proportionales finitas illius ordinis. Consequens falsum, si pertransiverit in illo instanti totum spatium.

Si dicatur quod simul pertingent ad terminum contra immediate ante illud instans in quo verum est B pertransivis se totum suum spatium B pertransierat duplo plures partes illius ordinis quam A, quia post quodlibet instans ante ultimum instans quod vocetur D[?] B petransierat duplo plures partes quam A, igitur immediate ante D[?] B pertransierat duplo plures illarum partium. Et per consequens, cum ita semper esse debeat usque ad ultimum illud B citius erat perventurum ad terminum quam A.

Dicendum K: Quod A et B movebuntur materiali[?] tempore per aliqua spatia aequalia et B semper pertransibis duas partes proportionales vel mille A pertransibit unam et tamen simul pervenient ad terminum. quod B et A simul et in eodem instanti pertingent ad finem hoc sui spatii et illud sui et ad improbationem neganda est consequentia nec mirum cum et B respectu sui spatii immediate ante D instans quo pertingebat ad terminum habuerit pertransire ad hoc partes proportionales infinitas illius ordinis et similiter si moveri debeat e converso ab ipso D instanti inchoando motum conversum, tunc esset verum dicere quod nunc nulla partem proportionalem pertransunt et immediate post pertransiverit illius ordinis partes proportionales infinitas, et sic esset etiam verum dicere quod nunc B incipit esse in pertranseundo partem quam nunc non incipit esse in pertranseundo, quia B nunc non est in pertranseundo parte quam nunc non incipit esse in pertranseundo et immediate post erit in pertranseundo L: Quod possibile quod B nunc non pertransivit aliquam partem spatii et tamen immediate post hoc pertransierit partes infinitas. [more added after the L] Ibidem quod possibile est quod B incipit esse in pertranseundo partem quam non incipit esse in pertranseundo. partem quam non incipit esse in pertranseundo, igitur nunc incipit, etc. Sed in proposito etiam secundum ordinem casus sit verum diceret in illo ultimo instanti motus B, B immediate ante hoc instans pertransierat partes proportionales finitas solum modo dicti ordinis, et tunc infinitas pertransivit. igitur pari ratione vel multo fortius, licet immediate ante praecessit B ipsum A in duplo numero talium partium poterit utrumque in hoc instanti ad sui spatii finem pertingere ab utroque partibus pertransitis infinitis. Causa autem istius est, quia B in principio movetur velocius quam A, et post ab aliquo certo loco vel puncto, et deinceps velocius movetur A quam B donec in fine pertingerit[?] ipsum.

Contra ex isto, sequitur quod sicut[?] aliqua duo mobilia simul moveri incipientia et in toto motu unum praecedat aliud, et tamen simul pertingunt ad finem aequalium spatiorum cum in proposito semper B praecessit A dum moverentur.

Item, tunc sequitur quod duorum mobilium motu recto super aequalia spatia et simul modo veri incipientium unum; puta B semper movebitur velocius reliquo et tamen non citius pertinget ad terminum. Consequentia patet, quia in quolibet tempore composito ex tempore mensurante motus B et A super suas primas partes proportionales et quascumque alias citra fines motium B movebitur velotius quam A, quia in quolibet tali tempore plus petransverit B de spatio quam A. Igitur vel B citius attingeret ad terminum quam A quod est negatum, vel sequitur conclusio proposita.

Ad primum dicendum quod conclusio quae infertur vera est et probata in communi circa?u[?] de sphera et de causa ibi assignanda. Et sic improposito est, quia B inpa??o movetur velotius quam A et versus finem e contra. Vocetur igitur totum tempus mensurans motus illos C, D. Et sic C primum instans illius temporis C, D et D ultimum in omni parte illius temporis inchoata A, C[?] B, movetur velotius quam A. Sed in omnie parte eiusdem terminata ad D movetur A velotius quam B, et hoc in illa proportionate quae in fine omnia mire[?] reconpensaverit usque ad aequalitatem, sicut est etiam de quattuor qualibet aequinoctialis respectu quartae[?] sibi correspondentis in ecliptica in sphera recta inchoatis et teriatis[??] in punctis solti??bus vel aequinoctialibus et in sphera obliqua dementae[??] qualibet aequinoctiali respectu mediantis ecliptice sibi correspondentis de mediante in quam hac et ista inchoatis a capite arietis et teriatis[terminatis[?]] in capite libre vel aequinoctialibus vel aliud exemplum, si istud non ab omnibus capitur, potest esse de duobus viatoribus quorum primus primo die meri?t[?] per sex[?] leutas[?] secundus per V tertio per 4 quarto per tres quinto per duas sexto per unam uniformiter remittendo[?] velocitatem sui motus et alter e contra omnino motum suum uniformiter intelligendo, sicut alius remittebat suum isti certe in eodem instanti pertingunt ad terminum quo ibant et istud, quod dictum est in proposito de A et B motibus. Ex hoc patet, quia quamvis B pertranseat de suo spatio primam partem proportionalem et secundum dum A solummodo pam[?primam]. Et per consequens velotius, tunc moveatur quam B, tamen per casum dum B et adaequate pertransibit tertiam partem proportionalem et quartam A pertransibi adaequate secundam constat aut quod sicut pars prima proportionalis est maior secunda et tertia simul iunctis, ita et secunda est maior tertia et quarta simul iunctis, igitur in tempore quo B movitur adaequate per tertiam et quartam movitur A velocius quam B et multo fortius semper postea usque in finem, quid igitur minorum, si aliquando attinget A ipsum B, immo necesse est quod ita fiat, igitur idem omnino respondendum esset dato quod casus sic poneretur quod semper dum A pertransit unam partem proportionalem de illis quod B compleat mille ad hoc in eodem instanti D simul pertingerent ad F si F terminus spatii, licet hoc mirabile videatur cuius ratio et causa est praetacta quodlibet[?] partem primam et aliquot[?] alias B velotius pertranseat quam A et velotius moveatur quam A in illis cito, tamen fiet e contra ut praeostendi et intellectus statim assetit huic causa ultimo dicta, quia quanto plures partes pertransibit B in illo processu dum A unam tanto plus cito infra illum processum velocior abitur modus[motus?] A super B. Et per consequens recompensabitur, ut ista in eodem instanti ipsum attingant terminum quo moventur

Ad secundum, per idem patet quod neganda est consequentia et illud quod infertur, quia statim in secunda parte temporis quo A est super secundam partem proportionalem sui spatii vel in tertia quando erit super tertiam B non movebitur velocius quam A, sed potius e converso. et ad probationem commune quae fundatur super distinctionem velocioris dicendum quod licet in omni parte temporis inchoata A, C, B moveatur velocius quam A, non tamen in omni parte illius temporis posterius inchoata. Et ideo iuxta illam descriptionem semper invenitur quod in alia parte tar dius movetur B. Ideo concedo quod in omni toto tempore, categorimatice sumendo li 'toto' inchoato A, C non pertingente ad D, B velocius movetur quam A, et tamen non in omni tempore toto inchoato A, C sumendo li 'tot' syncategorimatice cuius ratio est circa diffinitionem velocioris, quia in omni tali toto primo modo A, C inchoato, et circa D terminato B pertransibit plus de spatio quam A, et tamen non in omni tali toto syncategorimatice sumpto li 'toto', quo non in omni parte alicuius talis totius. Sed octava[?gratia?], si in omni tempore toto categorimatice sumpto li 'toto' quo B plus pertransit de spatio quam A velotius movatur et in omni tempore toto quo minus spatium pertransit quam A tardius moveatur, igitur in toto tempore inchoato A, C et terminato ad D moverentur aequaliter, quia in illo aequalia spatia pertransibunt consequens, videtur falsum, quia tunc in primo instanti, scilicet, C in quo incipiunt moveri super aequalia spatia inciperent aequae velociter moveri quod falsum est, quia immediate post illud instans B movebitur velocius quam A, ex casu immo quod plus est in quolibet instanti sequenti usque ad D, uno forsan excepto difformiter movebuntur et non aequae velocior, igitur non incipiunt modo aeque velocior moveri. igitur incipiunt et non incipiunt aequaliter moveri

Dicendum quod primum consequens illatum verum est, scilicet, quod movebuntur aequaliter in toto tempore intercepto inter D et C sumpto li toto categorimatice et retento casu quod non desineret moveri circa D. Nam si alterum cessaret moveri circa D non esset hoc verum quod aequaliter movebuntur in toto illo tempore sicut prius et bene volo etiam quod incipiunt aequae velocior moveri in toto C tempore vocetur sic totum tempus inter C et D retento casu, quia incipiunt aequalia spatia in e tempore petransire. Et tamen non incipiunt aequaliter moveri pro alia parte temporis E, et ideo nec pro E toto syncategorimatice sumpto ly toto

Contra O: Quod simul stant quod B et A incipiunt moveri aequaliter in E tempore, et tamen non incipiunt moveri aequaliter S nunc[?] non moventur aequaliter nec immediate post movebuntur aequaliter, quia immediate post B movebitur velocius quam A, igitur nunc non incipiunt moveri aequaliter qualitercumque exponatur li incipiunt igitur non incipiunt aequaliter moveri per E tempus totum categorimatice sumendo li totum a u?ae?one[?] superioris usque ad negationem inferioris.

Pro isto et praecedenti responsionem valet sopa[?] Kil[?] 32 et sequentia alia dicendum, tamen prout nunc occurrit, quia secunda pars assumpti est falsa, quia inmediate post hoc instans movebuntur aequaliter in E toto katagorimatice[??] sumpto li toto, id est erunt in pertranseundo spatia aequalia praecise in ipso toto E, et ideo in aliquo tempore, sed tamen pro qualibet parte E temporis vel saltem pro multis partibus E temporis movebuntur A velocius quam B vel econverso, nam pro multis velocius et pro multis tardius, sicut praedictum est.

contra Quod non sequitur in aliqua parte E tempors B movebitur velotius qua a movebitur in eodem et in aliqua parte tardius, igitur A movebitur velocius quam B et movebitur tardius si B pro omni tempore A C inchoato et circa determinato movetur velotius quam A retento casu quod ambo communicabunt usque ad finem motus suos et pro omni tempore termniato ad D et inchoato post A velocius movitur quam B et pro C tempore aeque velocitur, sicut potest argui ex descriptionibus velocioris et tardioris et aeque veleotioris, tunc sequitur quod in omni instanti inter C et D erit verum dicere quod A movitur velotius quam B et minus velociter quam B et aeque velociter sicut B, quod non videtur dandum et est dicendum quod consequentia non valet, quia comparatum ibi positum et li quam confundunt signum temporis importati per verbum quod implicite ibi sequitur, se sequitur quod B velocius movitur in C tempore quam A in p[?] sint isti termini signa propria temporum expressorum per attendens antecedens

Secundo secunda ratio S principaliter Q: Quod ista non est vera: 'Deus creans potest non esse nec ista chmi?ea[?] potest non esse. potest obici contra primam conclusionem quod illa sit falsa, quia Deus potest non esse vel non esse Deus, igitur Deus est mutabilis vel destruibilis, consequentia plana est probatio antecedentis, quia Deus terminans potest non esse, igitur deus potest non esse consequentia patet dato quod Deus nunc creet aliquid probatio antecedentis, quia posito possibile haec est vera Des creans non est posito valet quod Deus mihi creet sicut potest cras contingere, igitur creans potest non esse. Consequentia probatur, quia ex omni propositione de in esse, sequitur proprio de possibili in eisudem terminis licet non e converso tam in negativis quam in affirmativis, sicut sequitur Sortes est, igitur potest esse et Sortes non est, igitur Sortes potest non esse. Et si consequentia sit vera, igitur quandocumque, antecedens est verum, consequens est verum et antecedens propositum est verum quando Deus nihil creat, id est, posito quod nihil creet et antecedens, tunc formetur, igitur consequens tunc esset verum

Prima posito quod Deus nihil creet adhuc haec disiunctiva est vera Deus creans potest non esse vel Deus creans non potest non esse, quia iste propositiones vel sunt[?] sub contrariae vel contradictoriae et neque contradictoriae, neque sub contrariae possunt simul esse verae falsae . Secunda pars disiunctivae est illo casu posito falsa, quia si haec esset vera Deus creans non potest non esse haec esset vera Deus creans necessario tunc esset quod falsum esset illo casu posito, igitur tunc prima pars illius disiunctive vera est et si concedatur propter medium proximo tactum quod illo casum posito haec esset vera Deus creans potest non esse contra vel Deus, qui est creans potest non esse vel deus qui potest esse creans potest non esse. Consequens falsum et consequentia patet, quia subiectum respectu huius verbi potest vel supponit pro eo quod est tale vel pro eo quod ptest esee tale vel saltem sit supponere denominatur, et ita arguitur ab exponibili ad alteram exponentem sub disiunctione

Dicetur forte quod neque sit neque sit, sed praecise conceditur illa de possibili, quia tunc sua de in esse vera est sicut ista videtur concedenda chimera potest non esse et tamen nec chimera[?] quod est nec chimera quae potest esse potest non esse, unde in affirmativis cum hoc verbo potest bene teneret consequentia huius propter causam allegatam, sed illa respectu vel consequentia formata secundum illam regulam non tenet semper in negativis de possibili, sed haec responsio non videtur sufficiens, cum quia eodem modo probabitur ista Deus, qui est creans potest non esse, sicut illa prior Deus creans potest non essere cum etiam, quia ista Deus creans potest non esse est affirmatam cum modo affirmetur et per consequens ipsa infert illud quod in subiecto implicatur etiam per consequens ipsa est falsa cum implicetur falsum.

Et si concedatur illo casu posito quod Deus, qui est creans potest non esse, quia proprio de[?] in[?] esse correspondens sibi tunc est vera et similiter quod chimera quae est potest non esse propter idem.

Contra si illo casu posito Deus creans potest non esse, igitur Deus creans non erit, igitur Deus potest non esse quod erat[?] principale probandum probo[?probatio?] commune[?], quia arguitur ab inferiori ad superius.

Praeterea, si nec Deus qui est creans nec deus qui potest non esse creans potest non esse Deus vel non est, igitur nullus[?] deus creans potest non esse.

Praeterea sequitur Deus creans potest non esse iste Pater in divinis potest esse non creans, igitur in divinis iste Pater potest non esse. Si dicatur quod illo casu posito, haec est falsa, Deus creans non esse, quia est affirmativa et implicat falsum, si denominatur supponere pro eo quod est Deus creans. Et si pro eo quod potest ex esse Deus creans, tunc falsa est, quia affirmat cum possit posse non esse de illo cui repugnat

Contra Quod non semper ad illam de in esse sequitur illa de possibili et quid requiritur unde[??] non sequitur ista est possibilis Deus creans non est, igitur Deus creans potest in esse. sequitur Deus creans non est, igitur Deus creans potest non esse, ut prius probo[?probatio?] commune[?], quia oppositum consequentis repugnat antecedenti tantum enim repugnat non esse et non posse non esse, sicut posse esse et non esse eo quod sicut esse et non esse contradicunt, ita etiam posset et non esse et non posse non esse contradicunt, sed nunc est ita quod tantum repugnat non esse et non posse non esse sicut posse non esse et non posse non esse nunc sequitur Deus creans non potest non esse, igitur Deus creans necessario est, quia tamen antecedens et consequens sunt convertibilia, cum quia alter oppositum consequentis staret, cum antecedente hoc falsum, ita quod tunc starent simul ista Deus creans potest non esse quod est oppositum illius ultimi consequentis et Deus creans non potest non esse quod erat antecedens ultimae consequentia quae tamen contradicunt, ut videtur.

Ad illud negandum est primum assumptum, et tamen probatur negandum est iterum quod assumitur, scilicet, quod Deus creans potest non esse et ad probationem neganda est ista consequentia haec potest esse vera Deus creans non est, igitur Deus creans potest non esse, quia nec quod Deus est creans potest non esse nec quod potest esse Deus creans potest non esse, et cum probatur per regulam quamdam, dicendum quod regula illa non valet ubi praedicatum in consequente non convenit alicuius pro quod etiam possit supponere cui subiectum potest concurrere tamen praedicatum antecedentis convenit[?] alicui cui subiectum conventi vel potest convenire[?] vel aliter quod non valet contra ubi antecedens est verum propter hoc quod est negatum[?] et praedicatum consequentis non potest concurrere alicuius signabilis per subiectum, sicut hoc chimera non est, igitur chimera potest non esse, quae consequentia non valet, sicut nec in proposito et eadem causa est utrobique, quia ad veritatem consequentis quae est affirmativa utrobique requireretur quod aliquid cui convenit vel cui convenire[?] posset subiectum posset non esse, quod falsum est. Et hic et ibi, licet propter aliam et aliam causam hic et ibi, quia in exemplo de chimera implicatur impossibile in consequente affirmativo, sed in proposito falsum possibile posito casu qui ponitur. Potest enim hoc quod dico Deus creans alicui concurrere, licet non de facto conveniat, sed tunc illi cui potest convenire repugnat praedicatum.

Ad secundam probationem huius propositionis negatae, Deus creans potest non esse concedo disiunctivam illam quae sumitur pro secunda parte haec enim vera est si Deus nihil creet Deus creans non potest non esse Deus, nec tamen sequitur, igitur Deus creans necessario est Deus, sicut nec sequitur etiam chymera non potest non esse, igitur chymera necessario est, sed oporteret ponere constantiam subiecti et tunc esset bona contra consequentia sequitur enim A non potest non esse et est, igitur a necessario est unde ista negativa A non potest non esse potest habere tres causas veritatis vel, scilicet, quia a necessario est vel quia A impossibile est esse vel, quia aliquid potest esse A et omne tale necessario est et propter hoc A non potest non esse prima causa modo verificat istam Deus non potest non esse secunda istam chymera non potest non esse tertia istam creans non potest non esse dato etiam quod nihil creet, et cum probatur ista consequentia Deus creans non potest non esse, igitur Deus creans neccessario est, quia sunt convertibilia negandum est nisi antecedenti addatur aliquid vel supponatur constantia[?] subiecti sic[?] dicendo et Deus creans est et cum secundo; probatur consequentia, quia oppositum consequentis illud, scilicet, Deus creans potest non esse repugnat antecedenti.

Dicendum S: Quod ista est vera Deo non creante Deus creans non potest non esse et tamen non se, ergo Deus creans necessario est. quod supponit falsum, scilicet, quod ista contradicant deus creans necessario est et Deus creans potest non esse nam ambae sunt falsae quando Deus maius creat, sed contradictoria prioris est ista: Deus creans non necessario est quae non aequivalet huic Deus creans potest non esse, quia haec potest esse falsa priori existente vera quando, scilicet, nihil est Deus creans et causa est falsa implicatio in subiecto et simul cum hoc quod cuilibet cui potest subiectum convenire[?] repugnat non esse eodem etiam modo non sequitur chymera non potest non esse, igitur chymera necessario est cuius causa est non solum falsa implicatio in subiecto, sicut prius, sed quia subiectum de nullo potest vere affirmari. Si communis[?] tamen vellet istam dare, si Deus nihil creet Deus creans potest non esse tamen, quia tunc Deus creans non esset cum, quia li[?] forte, tunc videretur sibi falsa Deus creans non potest non esse, quia sub contrariae, ut supra vel contradictoriae non possunt simul esse falsae et haec sunt tales, ut sibi forte videretur primam rationem in contrarium vel igitur concedendum Deus creans potest etc. vel quod potest esse Deus creans etc solvere nescirem

Ad aliud cum dicitur deus creans potest non esse, igitur Deus potest non esse negaret quam nec arguitur tunc ab inferiori affirmative ad superius, quia tunc haec esset falsa deus creans est deus

2a reductio, quia est realiter eadem cum prima ratione videtur mihi simpliciter concludere.

Ad tertiam diceretur quod si subiectum maioris summeretur universaliter et staret pro eo quod Deus potest esse creans valeret discursus non autem valet talis discursus ex omnibus de possibili, si subiectum maioris stet pro eo quod est exemplum non sequitur subiecto maioris suppositae pro eo quod est omne illuminans medium potest esse sol candela potest illuminare medium, igitur candela potest esse sol.

Tertio T: Quod ista non est concedenda Deus creans desinit esset nec ita consequentia valet Deus creans non est et deus creans fuit, igitur desinit vel desinit esse. principaliter Tertia ratio potest sic argui omne quod potest desinere esse potest mutari, sed Deus creans potest desinere esse, igitur et Deus potest desinere esse probatio minoris totum enim residuum minoris patet de se pono quod deus modo non creet sed prius immediate creaverit et arguo sit creans fuit et creans non est, igitur desinit vel desinit esse omne enim illud quod prius fuit et modo non est desinit vel desinit esse discursus patet in tertio primae et praemissae sunt verae igitur conclusio.

Ad istud neganda est minor quia neque quod est Deus creans neque quod potest esse Deus creans potest desinere esse et hoc sive Deus creet sive non actualiter.

Si dicas quod ista consequentia est bona creans modo non est et Deus creans immediate prius fuit, igitur Deus creans desivit esse ab exponentibus ad expositam et ultra sequitur Deus creans desivit esse, igitur Deus creans potest desinere esse ab una de in esse affirmativa ad suam de possibili.

Dicendum quod prima consequentia non valet nec illae sunt exponentes consequentis nisi sumatur pro eodem, et tunc secunda esset falsa, quia implicaret falsum, quia haec est falsa, tunc propter falsam implicationem Deus, qui est creans immediate prius fuit et per hoc patet ad probationem minoris negatae, cum dicitur omne illud quod prius fuit et nunc non est etc.

Dicendum quod minor est falsa, si sic de copulato praedicato, si vero sit copulativa non valet discursus cum tunc procedat ex quattuor terminis et ex hoc patet ad reductiones argumenti.