Articulus 1 An aliqua creatura sit ad imaginem Dei

ARTIC. I. An aliqua creatura sit ad Imaginem Dei. Conclusio est affirmatiua.

Aegid. 1. sent. d. 3. q. 1D. Th. 1. p. q. 93. att. 1. 25. Et 1. sent. d. 3. q. 3. Item 2. sent. d. 16. q. 1. ar. 1. Et 4. contra Gent. c. a6. Et de Ver. q. 10. ar. 1. corp. D. Bon. d. 1G. ar. 1. & 3. Ric. d. 10. q. 1. Sco. d. 10. q. 1. Alex. de Ales 2.D. q 55. ar. 4. Th. Arg. d. 16. q. 1. ar. 1. Dur. d. 10. q. 1. Prulef. d. 10. q. 1.

AD PRIMVM sic proceditur: videt, quod nulla creatura possit dici ad imaginem Dei, quia Esa. 10. dicitur: Cui ergo similem fecistis Deum: aut quam imaginem ponetis ei? ergo non poent esse similitudo Dei i aliqua creatura, nec etiam imago.

Praeterea: Proprietas vnius non inuenitur in alio, sed Proprium est filio, quod sit imago Dei: ergo non inuenietur hoc in aliqua creatura.

Praeterea Imago importat conuenientiam quandam in aliquo vno. Vnde Hilarius dicit, quod imago est species indifferens eius rei ad quam imaginatur. Sed quacunque conueniunt in aliquo vno: habent aliquod prius, & simplicius seipsis: siue sit illa communitas speciei, siue generis, siue analogiae. Sed Deo nihil est simplicius, neque prius: ergo imagoeius in aliqua creatura inueniri non poterit.

Praeterea: de ratione imaginis est aequalitas: cum imago aequetur rei, cuius est imago: sed nulla creatura potest equari Deo: ergo in nulla creatura potest inueniri imago Dei.

Sed contra est quod habetur Gen. 1 Faciamus hominem ad imaginem, & similitudinem nostram.

Praeterea: diru Eccle. 17. Deus creauit de terra hominem: & fmimaginem suam fecit illum: ergo &c.

RESOLVTIO. Imago Dei est in anima humana, non iuata formoeat uarurae identitarem: sed secundum formae, naturaeque diuinae repraesentationem expressam: Imago autem Patris est Filius Dei in eadem natura cum Patre: sed anima in alia natura.

RESPONDEO dicendum: quod imago alicuiusi rebus potest inueniri dupliciter naturalis, & artificialis: naturalis autem potest inueniri dupliciter, vel in vna & eadem natura numero: vel in vna, & eadem natura specie. In vna autem, & eadem de natura nume inuenitur imago filii Dei ad patrem, quia pater penerando filium communicauit sibi illam eandem naturam numero, quam habet: quia pater secundum Aug. genuit filium per omnia sibi aequalem: & est per omnia id, quod pater: non tamen pater: quia iste filius: ille pater, sed in vna & eadem natura specie inuenitur imago filii carnalis ad patrem: non smu vnam & eandem naturam numero. habet ni. filius carnalis cum patre eandem naturam specie: a. sed non numero. Tertio potest inueniri imago naturalis non in vna & eadem natura specie, nec numero, nec in genere: sed in alia & alia natura. Et sic inuenitur imago Dei in creatura rationali: vt apparebit. Cum ergo natura creaturae rotnenalis non sit eadem numero: nec eadem specie: nec etiam eadem genere, cum natura diuina: talis imago non erit in eadem natura: nec numero: nec specie: nec genere: sed u erit in alia, & alia natura. Est autem & quarto imago artificialis: quae potest fieria quocunque artifice: & ex ista imagine artificiali, quae est vnius creaturae ad aliam: aliqua poterimus autumari de imagine, quae est in creatura respectu Dei. Propter quod sciendum, quod imago artificialis non potest esse in substantialibus, quia secundum s. Commen. omnes formae artificiales sunt accidentia: oportet ergo imaginem artificialem non esse secundum substantialia, nec secundum naturalia: sed secundum ea, quae de proximo repraesentant naturam. inter caetera autem, quae repraesentant naturam, sunt lineamenta membrorum: quia secundum Comment. in primo de anima, Membra Leonis, & membra Cerui non differunt: nisi quia animae differunt: videmus. enim quod semper lineatio membrorum est ab aillo, qui dat naturam speciei: quia faetus corpus habet a matre: sed animam habet a Patre. vel secundum essentiam: sicut in brutis, vel secundum dispositionem, sicut in homine, quia anima humana non educitur de potentia materiae secundum essentiam: sed secundum dispositionem. oVidemus nm quod lineatio membrotum sequitur u modum patris. propter quod videmus in mulis quigenerantur ex asino, & equa: quod magnitudinem corporis ppoer abundantiam menstrui habent a matre. Propter quod Muli sunt magni corpore, sicut & equae, sed lineamenta, & alia, quae sequuntur mores eorum: habent ab asino: qui est eorum pre ion habent vocem asini: habent etiam aures magnas: sicut asinus. non habent pedes ita amplos: sicut thabent equi, sed secundum suam magnitudinem a corporis habebet eos strictos: sicut asini: vt ex hoc ostendatur manifeste: quod lineamenta membrorum potissime sunt ab eo: id est a patre: qui dat formam, & animam. Propter quod imago artificialis potissime attenditur in lineamentis membrorum: & inde est, quod quando aliquid habet lineamenta membrorum ad similitudinem alterius rei, dicitur esse imago eius. Imago ergo erit quaedam repraesentatio naturae, & specieieius: cuius est imago. sed haec repraesentatio, vel erit secundum ipsam speciem & naturam, vel secundum aliqua: quae sunt expressa signa naturae, & speciei. Secundum ergo primum modum sumendi: quod imago potest esse naturalis, vel artificialis: illi quatuor modi imaginis supra assignati sic se habebunt, quod tres illorum modorum cadebant sub vna parte: id est sub imagine naturali, quia dicitur: Filius est naturaliter imago patris: quia habet eandem naturam cum patre, siue hoc sit in hominibus: siue in alijs animalibus. nam sicut filius carnalis est imago naturalis hominis parris, sic & Leo filius leonis est imago naturalis sui patris. Vnde homo siue anima hominis naturaliter facta est ad imaginem Dei. solus ergo quartus modus imaginis cadebat sub altera parte: prout simulacrum vel pictura est imago eius: cuius est simulacrum, velpictura: quia talia non naturaliter, sed artificialiter fiunt. sic ergo dicendum est secundum primum modum distinguendi: sed quantum ad hunc smu modum: quod imago, vel est secundum naturam, id est secundum naturae identitatem, vel secundum expressam repraesentationem naturae; duo modi imaginis superius assignati cadunt ex vna parte: & duo & alia. nam Dei filius, & carnalis filius cadunt sub illa parte: prout imago sumitur secundum naturae identitatatem. nam Dei filius habet eandem naturam cum Deo patre: & carnalis silius habet eandem naturam cum suo patre. aliter tamen & aliter: quia Dei filius cum suo Patre habet eandem naturam numero, id est habet eandem naturam nullo modo numeratam, nec multiplicatam: vel habet eandem naturam numero, id est habet eandem naturam sine numero, secundum quem modum Aug. 41. super Gene. dicit quod Deus fecit omnia in numero, pondere, & mensura id est omnia fecit in seipso: quia est numerus si ne numero &c. Deus enim quantum ad rationes perfectionum praedicamentorum est numerus sine numero: est numerus infinitus, quia secundum Philosophum3. Meta. In Deo congregantur perfectiones omnium praedicamentorum: quod intelligendum est non solum quantum ad perfectiones, quae sunt in praedicamentis actu, sed etiam quantum ad eas, quae sunt possibiles. & quia secundum qualibet huiusmodi perfectionem Deo competit: vel potest competere aliquoo nomen: vt prout est in eo perfectio sapientiae, dicitur sapiens: prout persectio magnitudinis, dicitur magnus, quia tales persectiones modo, quo diximus,, sunt infinitae. ideo ait Dio. 1a de diui, no. quod laudare nos conuenit eum, qui est infinitorum nominum: prout ergo in Deo congregantur perfectiones pradicamentorum: est numerus sine numero: quia est numerus infinitus: sed quantum ad vnitatem, & identitatem essentiae naturae: est ibi vnum numero: quia est ibi vnitas sine numero: vel est ibi vnum, vbi est nullus numerus iuxta illud Boc tii in libro de Trini. dicentis de Deo, quod hoc est vere vnum, in quo nullus est numerus. Nullus est ergo numerus absolutorum secundum rem, sed solum est ibi numerus relatorum, & realiter: quia Pater, Filius, & Spiritus sanctus sunt vna res absoluta: sed sunt tres res relatae. iuxta illud Boetii circa principium de Tri. Substantia continet vnitatem: sed relatio multiplicat trinitatem.

In Deo ergo secundum naturam est numerus sine numero, quia est ibi natura infinita: cuius perfectionum non est numerus: & est ibi natura vna numero: quia est ibi natura non numerata, nec multiplicata, vel est ibi natura vna numero: quia est ibi natura vna sine omni numero. Sed filius carnalis nec habet vnam naturam cum patre numero, sed habet vnam spe: nec habet vnam naturam sine numero ratione infinitatis, quia habet vnam naturam finitam: nec habet naturam sine numero ratione simplicitatis, quia non habet naturam omnino simplicem. natura enim filii carnalis facit nurum cum natura sui patris: & facit numerum cum seipsa, quia non est vna natura numero cum natura sui patris. Nec est vna natura numero in seipsa, quia est composita &x diuersis numeris, id est ex materia, & forma.

Alii autem duo modi imaginis: prout anima est imago Dei: vel prout simulacrum, vel pictura est imago eius, cuius est simulacrum, vel pictura, cadunt sub alio modo prout in imagine non est identitas speciei, & naturae: sed est expressa repaesentatio speciei id est formae, & naturae. nam anima licet o non habeat eandem naturam cum Deo: est tamen in ea expessa repntatio naturae Dei. quia sicut diuina natura est vna in tribus psonis: sta natura animae est vna in tribus potentijs, vel in tribus viribus. cuiusmodi sunt Memoria, intelligentia, & voluntas: & sicut a Pre generatur Filius: & a Patre, & Filio procedit Spiritus sanctus, sic a specie, quae est in memoria, generatur species in intelligentia: quae secundum Augustinum in multis locis de Trinitate: est simillima parenti. sicut in diuinis filius est simillimus patri a memoria aunet, & intelligentia: siue a specie, quae est in memoria, & a specie, quae est in intelligentia procedit voluntas d est actus voluntatis: sicut a Patre, & Filio pcedit Spiritus sanctus. Diximus aunm, quod illa tria: Memoria, Intelligentia, & Voluntas sunt tres a;potentie, vel tres vires: quia proprie non sunt tres potentiae, sed possunt dici tres vires. Nam memeria, & intelligentia non sunt, nisi vna & eadem potentia, quam coni nomine vocamus intellectum possibilem: quae potentia habet duo officia: propter is. quae duo officia pot dici duae vires. Dicitur ni. illa potentia possibilis: & ditur intellectus. quae duo iuncta saciunt intellectum possibilem: siue faciunt possibilem intellectum. habet ergo illa potentia duo officia: vnum, vt est possibilis: & secundum hoc recipit speciem intelligibilem, & retinet eam. Et ex hac receptione, & retentione illa potentia dicta est memoria. Aliud autem officium habet ex etio, quod est intellectus: & ex officio sortitur: vt a specie, quae est in miemoria, generetur species in eadem potentia: vt est intellectus, vel intelligentia. Quilibet enim experitur in seipso: quod multa habet in memoria, de quibus non cogitat actu. quando ergo vult actu¬ cogitare de aliquo eorum, quae habet in memoria: tunc conuertit se super illam speciem: quae in memoria sit: & fit actu species in eius intelligentia, & actu cogitat de illo, cuius est species. quo facto appraehendit, vel hoc, vel illud: prout species in intelligentia genita a specie in memoria, repraesentat sibi hoc bonum, vel illud. & inde est quod sicut a specie in memoria gignitur species in intelligentia: sic ab vtrisque procedit voluntas id est actus voluntatis. Propter quod bene dictum est, quod sicut a Patre Hilius: & ab vtroque Spiritus sanctus, sic a specie in memoria gignitur species in intelligentia: & ab vtrisque habet esse voluntas. posset auteam & hoc alio modo adaptari: sed ad presens ista sufficiant

Anima ergo est imago Dei non secundum identitatem naturae, & formae: sed secundum expressam repr sentationem formae diuinae, vel naturae, simulacrum etiam, siue pictura est imago eius: cuius est simulacrum, vel picturat non secundum naturae identitatem, sed secundum expressam repraesentationem naturae, vel speciei: quia lineatio membrorum, & distinctio eorum expresse repraesentat naturam, & speciem, cuius sunt illa lineamenta membrorum: & cuius est illa membrorum distinctio. vt patuit per Commemn. in li. de anima. Di i stinctio ergo menbrorum est expressa repntatio in animalibus distinctionis animarum, & specierum, Er quia simulacrum, vel pictura habet distinctionem, & lineamenta membrorum secundum illud, cuius est quid tale, ideo modo, quo dixi. mus, dicitur imago eius.

RESP. AD ARO. Ad Primum dicendum, quod Esaias videtur ibi loqui de similitudine secundum simulacra. Vnde ibidem subditur: Nunquid sculptile conflabit saber, aut artifex auro figurabit illud? vult ergo Esaias, quod non possumus Deum facere alicui similem, nec possumus ei ponere aliquam imaginem: quia faber non potest ei conssa re aliquid sculptile simile: nec artifex per aurum potest ei figurare aliquam imaginem.

Ad secundum dicendum, quod proprietas filii, quae est imago Dei Patris, non inuenitur in aliqua creatura perfecte, quia nulla creatura est ita perfecte imago, & similitudo Dei: sicut Filius Dei est perfecta similitudo, & imago Dei Prieis: Tam imperfecto, & scumum aliquam imitationem in anima rationali inuenitur imago totius ffrinitatis: sicut in Filio Dei inuenitur imago, & similitudo vnius personae Patris. Filius enim est imago vnius personaet sed anima facta est ad imaginem non vnius personae tantum: sed totius Trinitaris, Ad tertium dicendum, quod conuenientia aliquorum potest esse dupliciter. Vel quia aliqua duo participant aliquod vnum: & haec est connenientia participationis: secundum quod omnes creaturae partiorpant esse. Deus enim est ipsum esse. Talis autem conuenientia non potet esse Dei, &creaturae: quia Deus nihil participat. Omnia enim, quae habet: habet essentialiter sine participatione. Alio autem modo potest accipi conuenientia: non per participationem amborum, vt u aAbo parudpebtteruim sed qua vnum pre¬ cipat alterum: vel quia vnum attribuitur alteri, & sic potestesse conuenientia Dei, & creaturae. Quia creatura participat diuinum esse: & quod Deus habet essentialiter: creatura habet participatiue. Secundum hunc ergo modum esse creatum est quid attributum ipsi esse diuino: sicut participans, & partem capiens est quid attributum ei, cuius partem capit. Secundum quem modum August. loquens de Deo circa principium Cofess ait: Omnia de toto imples, sed vt possunt te totum capere.

Ad quartum dicendum, quod oportet aliquam aequalitatem esse inter imaginem, & eum, cuius est imago. Sed non oportet hanc aequalitarem esse aequiparantie: cum pro magno homine fiat parua pictura. isparua imago. Sed sufficit esse equalitatem cuiusdam proportionis: vt pictura habeat membra proportionata: sicut ille, cuius est pictura: Secundum quem modum anima est imago Dei: Quia sicut in Deo est vna essentia, & tres personae; Ita in anima est vna essentia, & tres vires: & sicut a Fatre Filius, & ab vtroque Spiritus sanctus; sic a memoria est intelligentia, & ab vtraque voluntas.

Articulus 2 An qualibet creatura sit ad imaginem Dei

ARTIC. II. An qualibet creatura sit ad imaginem Dei. Conclusto est negatiua.

D.Th. 1D. q. 93 ar. 3. Et 2. sent. d. 16. art. 2. Et 3. sent. d. 1. q 1. DBon d. 6 att. 1. q. 3. Dur. d. 16. q. 1. Brul.d. 1G. q. 4

SEcundo quaeritur de his, in quibus inuenitur imago Dei. Et videtur, quod inueniatur in qualibet creatura: Quia ad rationem imaginis, vt patet per habita, non requiritur perfecta repraesentatio, sed impersecta: Quia nulla creatura potet persecte repraesentare Deum. Sed loquendo de repraesentatione imperfecta: in qualibet creatura repraesentatur Deus. Quia secundum Aug. 15. de Trini Omnis creatura clamat, & praedicat, Deum actorem suum. Iste autem clamor, & ista praedicatio est quaedam repraesentatio Dei in qualibet creatura: ergo &c.

Praeterea Boetius in de consolatione loquens de Deo ait: Mundum mente gerens, similique imagine formans, Perfectasqu, iubenes cunctas absoluere partes. totus ergo mundus est imago Dei: Quia formatus est simili imagine ipsi Deo: & etiam ipse mundus perfectus: quia resoluitur in suas partes perfectas: secundum illas partes perfectas debet dici imago Dei. Non ergo solum in crcaturis rationalibus inuenitur imago Dei.

Praeterea vbi est perfectior similitudo diuinae Bonitatis: ibi est perfectior imago Dei. Sed in toto vniuerso est persectior similitudo diuinae bonitatis, quam in aliqua sui parte, quia vt patuit supta per August. Vnumquodque in se bonum est omnia autem valde bona: ergo &c.

Praeterea Dio. 4. de di no. loquens de Deo ait,s quod Deus est sicut Sol non ratiocinans, aut praeeligens: Sed qui per seipsum illuminat omnia, & facit ea participare lumen ipsius secundum propriam rationem. Quaelibet enim creatura secundum suam rationemid est secundum suam capacitatem participat lumen diuinum: sicut omnia ista inferiora participant lumen solis: & in hoc dicit Dio. solem esse imaginem Dei. Cum ergo sol sit quid irrationale: in rebus irrationalibus inuenitur imago Dei.

Praeterea secundum Dio. 15. caelestis Hierarchiae: Ipsi sancti Theologi super essentialem, & informem essentiam in igne sepe describunt: tanquam habente multas diuinae proprietatis imagines. Ipsa ergo diuina essentia: quae dicitur superessentialis ratione dignitatis: qu ia est super omnes alias essentias, & dicitur informis ratione incompraehensibilitatis: describitur a Theologis habere imagines multiplicis proprietatis in ipso igne. Cum ergo ignis sit quid irrationale: ergo &c.

In CONTRARIVM est Magister in litera, quod hon factus est ad imaginem, & similitudinem Dei: secundum mentem, qua irrotnabilibus antecellit: ergo in nullo irronnabilium inuenitur imago Dei.

Praeterea Magister in litera dicit, quod secundum animam homo dicitur esse imago Deiid est secundum animam rationalem: ergo homo est imago Dei secundum rationem: siue secundum animam rationalem.

RESOLVTIO. Imago Dei non est nisi in intellectualibus creaturis.

RESPONDEO DICENDVM: quod ad rationem, imaginis, quantum ad praesens spectat, quatuor requiruntur. Primum est expressa similitudo imaginis ad id, cuius est imago. Secundum est, quod huius expressa similitudo pertineat ad speciem. Tertium, quod pertineat ad naturam. Quartum, quod sit proxima, & immediate. Primumi patere potest ex his, quae videmus in imagine corporali: Quia oportet per haec visibilia ascendere in inuisibilia Dei. Iuxta illud ad Roma i. lnuisibilia Dei per ea, quae facta sunt &c. Et iuxta illud Dio. cael hierar. c. 1. & 2. Neque possibile est aliter nobis lucere diuinum radium: nisi varietate sacrorum velaminum circumuelatum. Et Hilarius dicit, quod imago est rei ad rem coaequandam indiscreta, & vnita similitudo. Cum ergo Deus sit quid altissimum simpliciter: si volumus imaginem eius quaerere in creaturis: oportet, quod in illo genere creaturarum: quod est altissimum inter genera creaturae: quaeramus imaginem Dei. Sicut ergo imago corporalis habet quandam indiscretam. est indistinctam similitudinem, ad id, cuius est imago: Quia omnia membra imaginis: s bene sit saicta imago: ita representant membma, cuius est imago: vt videatur quaedam indistinctio vnius ad aliud. Sic creatura rationalis quandam similitudinem habet ad Deum. Talis ergo imago Dei quaerenda est in creaturis supremis, & rationalibus: quia in creaturis inferioribus, & irrationalibus tanta expressio inueniri non posset. In ipsis etiam creaturis rationalibus non inuenitur tanta expressio, & tanta similitudo Dei simpliciter, & absolute: sed ista tanta expressio inuenitur in eis per respectum ad creaturas inferiores, & irrationabiles, in quibus non inuenitur tanta similitudo Dei: sicut in ipsis rationalibus.

Dicemus enim, quod similitudo Dei quodam ordine reperitur in creaturis. Quia quaelibet crea tura capit de ista similitudine secundum capacitatem narura suae Nulla enim creatura est omnino expers: quin sitaliquo modo particeps diuinae bonitatis. Ipsa enim materia: quae secundum August. in li. Confess. non est aliquid, sed est vnde possunt esse aliqua: non est omnino expers bonitatis diuinae. Quia non solum bonum est esse sanum in actu: sed etiam bonum est posse sanari: & non solum bonum est esse ens in actu: se& etiam bonum est esse id, vnde possit fieri ens in actu. Secundum ergo hanc participationem diuinae bonitatis maiorem, & minorem, inuenitur maior, & minor similitudo Dei in creaturis. v& si incipias ab infimo it a materia informi: quae est prope nihil, & ascendas vsque ad naturam rationalem, & intellectualem: quae est prope Deum: semper inueniec maiorem & minorom Dei similitudinem in creaturis. In infimo ergo gradu erit materia informis: quae ita modicum participat de diuina bonitate, vel similitudine: & ita, est prope nihil, quod si minus participaret: esset nihil. In materia itaque informi erit similitudo Dei, prout intelligitur posse formari, & posse assimilari Deo. Propter quod quia potest esVe: non est: Ideo materia prima forte potest intelligi informis per analogiam ad formam: cum non possit esse omnino informis: quia ponendo tale quid esse: poneretur non esse, sed posse esse. Supra autem ipsam omnino informem est materia formata formis elementorum. Ratio enim elementi: vt patet ex 5. Meta. potissime conuenit materiae primae: quia materia prima est illud, ex quo primo componitur aliquid, & est in eo, & non diuiditur secundum formam. Dicitur. enim materia prima non diuidi secundum formam: quia est sundamentum naturae: in quo secundum se nihil est distinctum secudu formam. formae ergo elementales: quia sunt ita propinquae materiae: dederunt hoc suis corporibus, vt vocarentur elementa. quo nomine proprie vocatur materia prima.

Supra autem elementa sunt corpora mixta inanimata, inter quae sunt gradus, vt metalla, ferrum, plumbum, es: & talia sunt supra lapides. Inter ipsa etiam metalla sunt gradus. Quia aurum est super omnia alia. Et etiam inter ipsos lapides sunt gra dus. Quia pretiosi sunt digniores alijs. Propter quod Dauid loquens de iudicijs Dei ait: quod sunt iustificata in semetipsa, & quod sunt desiderabilia super autum, & lapidem pretiosum multum.

Supra corpora autem inanimata sunt corpora animata anima vegetabili: inter quae sunt multi gradus. Quia aliquae plantae, & aliquae arbores sunt nobiliores alijs: vt etiam aliquae in tantum sunt nobiliores: quod daer participare conditiones animalium: quae sunt masculinum, & semininum. Vt patet in palma, vel in dactilibus, quae producuntur ex palmis. In quibus inueniuntur ossa aliqua designantia masculinum, & aliqua femininum: quae, vt dicunt experti, si simul ponantur in terra: consurgit inde arbor palmae perfectior, & fructuosior.

Supra animata anima vegetatiun sunt sensitiua, supra quae sunt secundum locum motiua: supra quae sunt intellectiua. Inter quae sunt multi gradus: sicut in oibus alijs. Omnia tamen intellectiua cum omnibus suis gradibus, ponuntur in vno ordine. quia omnia sunt apta nata tendere in ipsum Deum, & omnia sunt capacia Dei. & & hoc omnia dicuntur esse prope Deum, & imago Dei. Propter quod de his potet verificari dictum Hilarii, quod imago est rei ad rem cogquandam indiscreta id est indistincta & vnita similitudo: & quia nulla alia creatura est media inter naturam intellectualem, & Deum: ideo dicitur similitudo Dei esse in natura intellectuali indistincta: quia nulla alia creatura est: quae se interponat, & quae distinguat inter Deum, & creaturam intellectualem. Et dicitur talis similitudo vnita: quia natura intellectualis habet se vnite, & immediate ad Deum.

DVB. I. LATERALIS. An imago ad speciem pertineat. Conclusio est affirmatiua.

VLTERIVS requiritur ad imaginem non solum expressa similitudo: sed eo modo expressa, quod pertineat ad speciem. Propter quod forte vlterius dubitaret aliquis, quomodo in imagine habet esse expressio similitudinis ad speciem pertinens. Cui veritati concordat dictum Hila. quod imago est eius rei, ad quam imaginatur, species indifferens. Propter quod merito dubitatur: cum in Deo species, & genus, & talia non inueniantur: quomodo imago Dei in creaturis possit esse species indifferens. Dicendum, quod non sufficit expressa similitudo ad imaginem: nisi illa similitudo pertineat ad speciem: vt si res aliqua sit alba: non fieret imago illius rei propter alicuius rei dealbationem: sed potissime videtur consistere imago corporalis in distinctione membrorum. Quod, vt supra dicebatur, ad naturam specificam pertinet: quia nunqam sunt duae species animalium consequentes per omnem modum eadem membra: etiam in his quae videntur habere eadem membra: sicut sunt mures nati &x coitu, vel ex putrefactione: si bene consideretur: magna diuersitas ai est in eis non solum membrorum: sed etiam pilorum. Nati enim e coitu habent non solum membra generationis, sed & alia membra magis persectas & pilos magis fortes. vt etiam oculus iudicet eos non esse eiusdem speciei cum natis ex putrefactione. Nulli enim dubium esse debet: quod aliquae Sspecies sunt proximiores, quam aliae. vt mures ex coitu sunt multum proximi muribus ex putrefactione: Ex qua proximitate quandam membrorum similitudinem contraxerunt. ex quo colligitur, quod sicut magna diuersitas membrorum indicat magnam diuersitatem speciei: sic magna proximitas indicat magnam proximitatem. & quia sic se habent membra respectu specierum animalium, quorum sunt membra: vt diuersitas indicet diuersitatem: proximitas proximitatem: & identitas identitatem: cum imago corporalis potissime fieri habeat secundum hanc formatio. nem membrorum: vt tunc formemus hominis, vel leonis imaginem: quando facimus ei membra correspondentia membris hominis, vel leonis: bene dictum est, quod expressio similitudinis in imagine attendenda est secundum ea, quae ad speciem pertinent. Sed si ista volumus ad diuina transserre: statim nobis quaedam difficultas occurrit: quia in Deo species proprie inueniri non potest, cum diffiniatur a Porphyrio, quod e species est, quae supponitur generi, & de qua praedicatur genus. Perfectiones autem diuinae non supponuntur generibus, & de his genera minime praedicantur. Secundum Augustin. in de Tri. ne Deus est sine qualitate bonus, & sine quantitate e magnus, & sine situ praesidens. Istae ergo perfeectiones in diuinis non sunt proprie species. Quia non supponuntur generibus, & de his genera praedicari non possunt. Et si dicantur species: oportet, quod hoc fiat cum quadam additione: vt dicantur species sine genere.

His itaqued praelibatis dicamus, quod licet talia proprie ad diuina transferri non debeant: aliqua tamen ponimus in Deo: quae prout ad propositum spectat per amplius, & perfectius supplebunt omnia, quae ista importare vident. Et ideo in corporalibus similitudo importata per imaginem debet ad speciem pertinere: quia animalia, quibus formamus imagines corporales, per differentiam specificam distinguuntur, de qua veritatem hae bet quod dicitur: Differentia est, qua differunt a se singula. Nam omnia ista corporalia in materia conueniunt, & per formas specificas distinguuntur. Ipsae autem formae specificae per aliam, & aliam tformationem membrorum nobis potissime inrnotescunt, vt diuersitas animarum, & formarum specificarum leonis, & cerui diuersitates membrorum insinuat. Illud ergo, in quo natura diuina potissime distinguitur ab omni alia natura: habebit se quasi quaedam specifica differentia, & ia in hoc assimilari Deo est ad eius imaginem fieri¬

Natura autem diuina in hoc excellit omnes alias naturas: quia in vna & eadem natura ibidem in ueniuntur plura supposita, & plures personae. Quod in rebus creatis totum esteconuerso. Na in vno, & eodem supposito inuenimus hic plures naturas, & substantiales, & accidentales: & in vno, & eodem supposito humano est natura animae, & natura corporis, & sunt ibi accidentia animae; & accidentia corporis: Vt ex hoc musicum, quod est accidens animae: & album, quod est accidens corporis possunt esse idem numero: quia possunt esse in eodem supposito numero. Licet ergo in rebus creatis possimus inuenire in vno supposito plures naturas: in nulla tamen natura creata possunt esse plura supposita. Potest enim diuinum suppositum assumere aliam naturam a natura diuina: sicut suppositum verbi assumpsit ex tempore naturam humanam, quae est alia a natura diuina, quam verbum habuerar ab aeterno. Sed de hoc non intendimus exequi: sed erit nostra locutio de naturis aequalibus suis suppositis, cuiusmodi sunt naturae temporales suppositis temporalibus, & naturae creatae suppositis creatis. In solo enim Deo inuenitur vna diuina natura in pluribus suppositis diuinis: aeterna, & increata: sicut illa supposita sunt aeterna, & increata: vt sunt quid increatum, & quid aeternum. In alijs autem suppositis creatis non inueniuntur plura supposita in vna natura: sed econuerso plures naturae in vno supposito. Hoc ergo se habebit in Deo: quasi differentia specificata. Quia est ibi vna natura in tribus personis habentibus hunc ordinem, & hunc modum. Quia a patre est Filius: & ab vtroque Spiritus sanctus. Est enim in diuinis ordo, non quo vna persona est prior alia, vel alijs: sed quo vna persona est ex alia, vel ex alijs. In anima autem rationali, & in qualibet natura intelligibili creataid est in quolibet Angelo est huiusmodi similitudo, non quod sit ibi vna natura in pluribus personis: quia hoc est singulare in natura diuina: sed quia in vna natura plures potentiae: vel plures vires: vt in qualibet anima rationali, & in quolibet Angelo sit vna natura, habens in se tres potentias, vel tres vires: vt in hoc anima rationalis: vel Angelus sit ad imaginem Der: & in hoc habeat similitudinem pertinentem ad speciem respectu Dei. Quia sicut in Deo in vna natura sunt tres personae: sic in vna natura animae rationalis: vel in vna natura Angeli sunt tres potentiae. vel tres vires: Memoria: intelligentia: & voluntas quae tres potentiae, vel tres vires habebet illum eundem modum procedendi secundum se, vel secundum suos actus; quem habent tres personae, Et quia hoc in diuinis fungitur quasi loco differentiae specificae: quia in hoc natura diuina differt specialiter, & distinguitur ab alia qualibet natura: ideo in anima, & in Angelo dicitur esse imago Dei: quia est expssa similitudo, modo, quo diximus, ad speciem pertinens: vt in hoc verificetur dictum Hilarii, quod imago est eius rei, ad quam imaginatur, species indifferens,

DVB. II. LATERALIS. An imago pertineat ad naturam. Conclusio est affirmatiua.

VLTERIVS forte dubitaret aliquis, vtrum in imagine non solum requiratur expressa similitudo pertinens ad speciem: sed etiam pertinens ad naturam; Dicendum, quod ista similitudo expressa in imagine debet esse secundum pertinentia ad naturam, quod dictum est per differentiam ad ea, quae sunt in intellectu. In intellectu en. artificis a forma arcae ibi existente: fit forma arcae exterius in materia. Ipsa eni. forma arcae in materia est expressa similitudo formae arcae in mente aritificis. Nam, vt patuit supra, semper productio est a sibi simili: tam in naturalibus, quam in artificia libus. Nam sicut a Leone Leo: & ab Equo Equus producitur naturaliter. Sic ab arca in mente artificis producitur arca in materia, quae est imago arcae in mente artificis, vt sit arca in materia, expressa similitudo in mente, quantum ad speciem id est quantum ad formam: non quantum ad formam, quae est in ipso Artifice secundum se: Sed quantum ad formam, quae est in intellectu eius. Arca enim in materia non assimilatur formae, vel figurae, quae est in artifice secundum se: vt quod sit formata, vel figurata, sicut est ipse artifex: sed est ad similitudinem formae: quae est in artifice secundum intellectum. Dicemus ergo, quod aliter ab e artifice procedit arca, siue scamnum & aliter idolum: quod habet formam, & figuram sui artificis, & aliter suus filius carnalis. Quodlibet enim istorum habet aliquam similitudinem in artifice, & est imago, vel ipsius artificis, vel alicuius rei, vel formae, quae est in artifice: aliter tamen, & aliter. Quia arca, vel scamnum solum est imago illius formae: quae est in artifice secundum intellectum. Sed idolum est imapo eius formae, quae est in itellectu artificis, & etiam potest esse imago eius formae, qua formatur, vel figuratur artifex. Arcam ergo, vel scanenum non facit ad imaginem, & similitudinem suam: sed solum ad imaginem, & similitudinem eius, quod est in mente ipsius. Sed idolum potest artifex facere ad imaginem, & fimilitudinem suam. Propter quod ipsum idolum habet, vel habere potest membra formata: sicut suus artifex. ergo Idolum factum est ad imaginem formae, & rationis, quae est in mente artificis: in quo conuenit cum arca, & scamno, & alils artificialibus: Quia artisex prius format sibi in mente sua rationem idoli: in quo vult exprimere formam, & figuram suam, & postea facit idolum in exteriori materia: in quo exprimitur, & forma idoli in mente formata, & forma artificis exterius per membra representata. Dictum est ergo de imagine, quod est similitudo expressa non solum quantum ad speciem, quae potest esse in mente artificis, sed etiam quantum ad formam, speciem, & figuram, quae est in ipsa natura artificis: vt sit idolum ita forma¬ tum, & figuratum: sicut sunt membra existentia in mente artificis. Potest ergo artisex facere idolum ad imaginem, & similitudinem suam, vel ad imaginem, & similitudinem alicuius alterius rei naturalis: puta Hominis, vel Leonis: vt semper imago sit similitudo expressa: non solum speciei existentis in intellectu: sed etiam rerum naturalium existentium in re extra. vtrumque ergo est imago artificialis, & idolum: & arca. Sed arca est imago speciei ideae: quae est in intellectu. idolum vero est imago non solum speciei, sed ideae, quae est in intellectu, sed potest esse imago alicuius rei naturalis: quae est in reextra. propter quod bene dictum est: quod imago est expressa similitudo pertinentium ad speciem, & naturam eius, cuius est imago, quae si referatur ad agens per intellectum: in hac descriptione imaginis expressa similitudo ponetur ibi tanquam genus. Quod vero additur pertinens ad speciem: potest etiam referri ad ideam: quae de re agenda concipitur in mente artificis. Sed quod subinfertur: & naturam: potest referri non solum ad formam in mente artificis: sed etiam ad eius formam, vel figuram naturalem: si artifex faciat imaginem ad similitudinem eius. Sed si faciat imaginem ad similitudinem alterius: exprimetur in ea natura illius, quem imitatur imago producta. Sed sicut ab artifice potest procedere idolum, vel arca: sic potest ab eodem procedere filius naturalis, & ibi erit imago artificis non r artificialis, sed naturalis: non producta per artemn, sed per naturam. Et quia arca, & idolum sunt ab homine producta: prout est artifex: ideo soli artifices: vt soli carpentarij, possunt arcas, & idola facere. Sed homines non carpentarii possunt filios generare: quia filius carpentarii non procedit ab eo, vt carpentarius: sed vt est homo, & habet naturam humanam, in qua conuenit carpentarius cum hominibus alijs. Ista ergo tria: arca, idolum, & filius: quae possunt procedere ab eodem homine, & possunt fieri ad imaginem eorum, quae sunt in eodem homine: sic se habent: Quia arca est quid artificiale, & est ad imaginem arcae: quae est in mente artificis. Idolum autem est etiam quid artificiale, & est ad imapinem non solum eius, quod est in mente artificis: sed etiam potest esse ad imaginem ipsius artificis. Sed filius est ad imaginem artificis ipsius: non vt est artifex: sed vt est homo, & non est imago, vel ad imaginem cius artificialiter, sed naturaliter.

His itaque praelibatis, possumus adaptare issum triplicem modum ad ea, quae procedunt a Deo dicentes: quod sicut ab artifice homine producitur arca, idolum, & eius filius: sic a Deo sunt producta irrationalia, & rationalia, & Dei filius, se Dei filius est imago patris naturalis: sicut filius alicuius hominis est imago sui patris naturalis & connaturalis: quia comunicatur filio etiam carnali illa eadem natura. quam habet pater: & sicut filius etiam carnalis est imago sui patris naturalis: quia procedit ab eo naturaliter: & sicut etnam mnaso cius non solim estnatunals: seqqtiaem naturalis: quia communicatur ei illa eadem natura, quam habet pater. Propter quod dicitur esse non solum imago naturalis, sed connaturalis patri. Sic Dei Filius per amplius, & perfectius est imago naturalis sui Patris: quia communicatur ei illa eadem natura, quam habet Pater: vt sit vna, & eadem natura simpliciter in Filio, & in Patre: differens solum secundum modum se habendi: quia in Patre se habet, vt faecunda non ab alio accepta: sed vt sontana, & vt ab eo alijs communicata: sed in Filio se habet, vt a Patre accepta, & vt ei a Patre per generationem collata. In Filio ergo carnali, & in eius Patre est alia, & alia natura realiter. & si est vna natura in eis: non erit vna secundum numerum: sed secundum communionem speciei, secundum quem modum vt ait Porphy. Vlures homines sunt vnus homo: Quia plures homines secundum numerum, sunt vnus homo secundum speciem.

Viso quomodo in diuinis est imago Dei Patris, videndum est quomodo inuenitur imago Dei in rebus alijs. Dicebatur autem: quod ab homine non solum producitur Filins: sed etiam arca, & idolum: quae si volumus adaptare ad Deum, dicemus, quod irrationabilia procedunt a Deo, quasi arca ab artifice, sed rationalia procedunt ab ipso: quasi idolum: vbi est similitudo artificis ab artifice. non quod istud sit per omnem modum: sed cum aliquali similitudine est ibi magna dissimilitudo. Arca enim procedit ab artifice: non quod sit imago artificis: nec ad imaginem eius: sed est imago, vel ad imaginem eius: quod est in mente artificis. Sed idolum vtroque modo potest procedere ab artifice: quia est imago eius, quod est in mente artificis, & etiam potest esse imago ipsius artificis. Omnia ergo creata procedunt a Deo tanquam imagines idearum: quae sunt in mente Dei. Sed irrationalia sic sunt imagines idearum: quae sunt in mente Dei: quod non sunt imagines ipsius Dei. Vnde assimilantur arcae: quae sic est imago idee: quae est in mente artificis: quod non est imago ipsius artificis. Sed rationalia procedunta Deo. quia non solum sunt imagines idearum existentium in mente Dei: sed etiam possunt dici imagines ipsius Dei. Vnde assimilatur idolo: quod non solum est imago ideae in mente artificis, sed etiam potest esse imago ipsius artificis.

Ad hanc autem materium possumus adaptare verba Aug octuaginta trium quaestionum questione de ideis. vbi ait: Ideas Plato primus appellasse perhibetur. Non tamen si hoc nomen an. te, quam ipse institueret, non erat: ideo res ipsae, vel non erant, vela nullo erant intellectae. [Vult oenim, quod licet Plato prius perhibeatur inuenisse istud nomen. se ideae: res tamen, quae sunt idee, erant ante Platonem, & erant intellectae a sapientibus ante Platonem: licet forte hoc vocabulo non essent vocatae, sed primo forte sic vocatae sunt a Platone. Addit autem August. quod in ipsis ideis tanta vis constituitur: vt his non intellectis, sapiens esse nemo possit. Nullus enim est sapiens, nisi quia Intelligit formas, vel ideas, vel rationes rerum quas habet apud se, quas habendo, est sapiens. Has autem ideas: species, vel formas vocare possumus, quod si vellemus eas vocare rationes: ab interpretatione verbi videmur recedere. Vnde Auoust. ibidem ait, quod ideas latine possumus, vel formas, vel species dicere: vt verbum de verbo transferre videamur. Et subdit, quod si eas rationes vocemus, ab interpretandi quidem proprietate discedimus. Sed licet vocando ideas rationes, discedamus a proprietate vocabuli; a proprietate tamen rei non discedimus: quia secundum Aug. ibidem, ea, quae sunt in mente diuina: secundum quae formata sunt omnia: ideas, species, formas, & rationes vocare possumus: quia in mente diuina sunt existentia. Omnia sunta Deo actore procreata: vt ibidem habetur. Quodlibet creatum habet propriam formam: siue propriam ideam, & propriam rationem: secundum quam est conditum, & creatum. Vnde August. ibidem vult, quod non eadem ratione dicimus esse conditum hominem, qua equum: sed singula proprijs sunt creata rationibus: quas rationes absurdum est ponere: nisi in ipsa mente Creatoris. Etquia omnia creata sunt producta ad exemplar formarum existentium in mente Creatoris: consequens est, quod omnia creata sint quaedam imagines id est quaedam imitationes illorum exemplarium, & illarum formarum. Si considerentur ergo formae in mente diuina: omnia creata sunt imagines illarum formarum. Sed non propter hoc omnia creata sunt imagines ipsius. Nam non sufficit ad esse imaginem artificis: quod sit imago eius: vt existens in natura sua. Propter quod bene dicebatur, quod imago est similitudo pertinens ad speciem Et quia posset aequiuocare de specie. prout est in intellectu: additum fuit, quod similitudo, quae est imago: est pertinens ad speciem, & naturam. Boetius tamen in suo libro de Tri. asserens Deum esse formam sino materia: vult, quod formae materiales non proprie vocentur formae, sed debent uocari imagines formarum immaterialium. Et quia omnes formae creatae possunt dici materiales respectu formarum existentium in mente diuina, ad quorum similitudinem omnia alia sunt condita: bene dictum est, quod omnia creata sunt imagines idearum existem tium in mente diuina. Dicebatur insup in praehabitis, quod rationalia sunt imago Dei: sicut idolum potest esse imago artificis, vel alicuius alterius: ad cuius similitudinem est formatum. Huic autem veritati concordat: quod ait August. in decem cordis, vbi vult, quod sicut imago Imperatoris aliter est in nummo: aliter in Filio: sic imago Dei aliter est in Filio, qui est id, quod pater: aliter est in anima. ergo in anima rationali est imago Dei sicut in nummo, & per consequens, sicut in idolo est imago Imperatoris. Nam si imago in nummo repraesentat Imperatorem: simili modo posset fieri idolum de ligno, vel de lapide repraesentans Imperatorem. Vult ergo per haec verba August. quod Filius sit imago Patris in eadem natura cum Patre. Sed anima est imago Dei in alia natura, quam sit natura Dei. Et ideo est sicut imago Imperatoris in nummo, vel in idolo quod est in alia natura. quam natura Imperatoris.

DVB. III. LATERALIG. An imago Tabeat esse proximum, & immediatum, respectu eius, cuius est imago. Conclusio est affirmatiua.

VLTERIVS forte dubitaret aliquis de quarta conditione addita in descriptione imaginis. Describebatur enim superius imago, quod erat similitudo expressa pertinens ad speciem & naturam: habens esse proximum, & immediatum ad illud cuius est imago. Cum ergo declaratum sit quomodo imago est similitudo expressa pertinens ad speciem, & naturam Non immerito dubitatur, quomodo est similitudo proxima, & immediata: vel quomodo habet esse proximum, & immediatum respectu eius: cuius est imago. Dicendum quod secundum Aug. 11. de Tri. c. 5. Non sane omne, quod in creaturis est simile Deo: elus imago dicenda est. Sed illa sola creatura, qua superior ipse solus est, ea quippe de illo prorsus exprimit. Inter quam, & ipsum nulla interiecta est natura. ergo in illa sola debet poni imago: inter quam, & Deum nullum est medium Idem etiam Aug. octuaginta trium quaestionum quaestione de homine facta est ad imaginem, & similitudinem Dei dicit, quod in illa creatura est imago Dei: qua Deo nihil est propinquius. Vt ergo haec clare appareant: possumus quadruplicirer declarare: quomodo inter creaturam, quam dicimus imaginem Dei, & ipsum Deum nihil est medium, vt ex hoc imago Dei non solum accipiatur ex expressione similitudlnis pertinentis ad speciem, & naturam, sed etiam ex expressione similitudinis immediate ad imaginem Dei vt inter eam, & Deum nulla sit media creatura. Prima ergo via ad hoc ostendendum sumetur ex opere Dei producentis creaturam ad imaginem suam. Secunda ex ordine productorum. Tertia ex ordine, quem habet creatura, in qua est imago Dei, ad suum obiectum intelligibile. Et quarta ex ordine, quem habet voluntas ad suum bonum finale.

Prima via sic patet: Nam nulla creatura potest produci a Deo ad imaginem eius mediante alia creatura. propter quod omnino deridenda est illorum opinio, quod Deus creauit animam mediante intelligentia, & quod Deus creauit secundam in. telligentiam, mediante prima. Deus enim non creat rationalem animam, mediante Angelo, vel Angelis: nec aliquem Angelum creat mediante alio, vel alijs Angelis. Nam cum ista fiant de nihilo, & quaelibet operatio creaturae fiat ab aliqua re iam praeexistente ad ea, quae fiunt de nihilo, nulla creatura cooperabitur creatori. Potest enim esse, & est: quod quantum ad dispositionem, & organizationem corporis humani cooperatur creatura Deo: quia secundum Philosophum homo generat hominem, & sol. Ipsum enim semen de¬ cisum de lumbis patris: se habet ad menstruum, sicut carpentarius ad lignum. Vnde sicut carpentarius in ligno inducit formam artis: sic semen agens in menstruum organixat, & disponit ipsum ad susceptionem animae rationalis Et quod dictum est de semine viri: intelligendum est etiam de corpore caelesti: quia corpora caelestia faciunt ad generationem omnium, quae hic inferius generantur. Et quia organixato corpore statim infunditur anima: ideo indirecte: vt quantum ad dispositionem, & organixationem corporis potest facere creatura ad productionem animae rationalis. Sed quantum ad ipsam essentiam, & directe: nihil creatura operari potest. Solus enim Deus ipsam essentiam animae rationalis immediate creat & creando infundit. Ergo si consideramus operationem Dei producentis animam rationalem ad imaginem & similitudinem suam: ista si. militudo est immediata: quia Deus immediate, & per seipsum hoc operatur. Et quod dictum est de anima rationali: multomagis veritatem habet de Angelis ad productionem animae rationalis: quia aliquid potest facere creatura non quantum ad essentam: sed quantum ad dispositionem. Sed ad productionem Angeli, vel Angelorum: nec quantum ad essentiam, nec quantum ad dispositionem potest creatura aliquid operari.

Secunda via ad hoc idem sumitur ex ordine productorum. Videmus enim, quod inter creaturam intellectualem, in qua habet esse imago Dei; & Deum: secundum ordinem productorum nullum est medium. In infimo enim ordine productorum sunt inanimata: supra quae sunt animata anima vegetabili, & sic ascenden do vsque ad intellectiuam, inter quam, & Deum nullum erit medium. Est autem vnum intellectiuum nobilius alio: sicut vnum vegetabile nobilius alio. Sed constituendo animam intellectiuam in vno gradu, vel in vno ordine: sicut omnia vegetabilla sunt in eodem ordine constituta. intellectualiate nent supremum gradum: inter quae, & Deum nullum erit medium. Vnde Augustinus 12. Confes., Duo quaedam fecisti domne: vnum propete: aliud prope nihil. Vnum, quo tu superior esses: alterum, quo nihil inferius esset. Sicut ergo nihil est inferius ipsa materia prima: sic nibl est superius intellectuali natura: nisi solus Deus. Anima ergo rationalis: prout est in ea imago Des: ad partem intellectiuam pertinet. Nam secundum August. non homo exterior. sed interior: in quo viget ratio, & intellectus, factus est ad imaginem Dei.

Secundum ergo hunc modum verificatur, quod dicitur lob 40. ecce Behemoth, quem fecit tecum Behemoth enimid est Diabolus: dicitur simul factus cum homine: non quantum ad tempus: cum omnes Angeli tam boni, quam mali factifuerint in initio temporis. Homo vero factus fuit sexta die: nec etiam fuit ibi simultas quantum ad locum: cum Angeli, tam boni, quam mali facti fuerint in caelo empyreo, & de nihilo. Homo autem factus fuit delimo terrae: & in terra quae coelum emprreum, & terra secundum situm, & locum maxime distant: quia caelum empyreum: vbi facti sunt Angeli, est omnino corpus supremum: & terra, vbi factus est homo, omnino est infimum. Sed ista simultas intelligitur quantum ad excellentiam, & dignitatem: quia homo est praeditus ratione, & intellectu, quo etiam praeditus est Angelus, siue bonus, siue malus, qua ratione, vel intellectu nihil est superius, nisi Deus.

Tertia via ad hoc idem sumitur ex ordine, quem habet creatura: in qua est imago Dei per intellectum, ad suum obiectum intelligibile. Nam non erit omnino perfecta imago nostra: donec simus in patria: Et videamus Deum per intellectum omnino immediate, non per velamen: de quo ait .Dion. Quia dum sumus in vita: non est possibile aliter nobis lucere diuinum radium, nisi velamine sacrorum velaminum circumuelatum. In patria vero non per speciem mediam: sicut aliqui posuerunt, sed ipsa essentia diuina pura, & simplex existens in mente nostra: causabit actum intelligendi seipsam, & videndi se ipsam in intellectu nostro. Essentia ergo diuina se habebit ibi, vt parenes, & notitia causata ab ea se habebit, vt proles: & erit proles simillima parenti: quantum possibile est, creaturam assimilari creatori. Quando ergo hoc apparuerit, & hoc fier: similes ei erimus similitudine, qua sub Deo non possit intelligi maior, quantum ad genus: & simpliciter, licet possit intelligi maior quantum ad hunc, vel ad illum: quia ei vnus videbit clarius Deum etiam in patria, quam alius, quia stella a stella differt in claritate: secundum quem modum dicebat Dominus. In domo patris mei multae mansiones sunt. Ista enim multitudo mansionum potest dici multitudo, & diuersitas meritorum: quia secundum maiorem excellentiam meritorum: erit maior claritas, & maior excellentia visionis.

Quarta via ad hoc idem sumitur ex finali bono: in quod bonum tendit voluntas creaturae, factae ad imaginem Dei: quia sicut intellectus noster, quando erit imago perfecta in patria: tendit immediate ad Deum, & ex hoc in eo erit immediate similitudo Dei; ita voluntas tendet immediate in illud bonum, & finale bonum: & ex hoc non solum anima immediate similabitur Deo: quod erit in intelligendo, sed tunc anima trans formabitur in Deum: quod erit per dilectionem, & amorem. quia amor, & dilectio si sit excellens: non sinit rem esse in seipsa: secundum Dio 4 de di. no. Sed collocat eam in re amata: quasi vellet anima tota liquefieri, & quantum possibile esset transformari in Deum. luxta illud sponsae in Canticis: Anima mea liquefacta est, vt dilectus locutus est. Et sic patent omnia illa quatuor de imagine in superioribus iam praemissa.

RESP. AD ARO. Ad primum dicendum, quod licet in qualibet creatura inueniatur aliqua similitudo Dei: oportet tamen, quod ista similitudo sit expressa, & sit quasi prer propria personarum, quod solum hebet esse in creaturis rationalibus. Vbi sicut est a prtnae filis: & ab vtroque Spiritus sanctus;: sic a memoria est intellectus, &c. In crea turis autem irrationabilibus inuenitur similitudo Dei non expressa: sed per quaedam communia: non per propria, sed per quaedam appropriata. Quaelibet enim creatura irrationalis est ens: est vna: est vera, & est bona. vt est ens: repraesentat vnitatem essentie. prout est vna: repraesentat personam Patris, non per proprium patris: sed per quoddam sibi appropriatum, quia vnitas appropriatur Patri Nam sicut ab vno sunt omnes numeri: sic a Patre sunt omnes aliae res, siue sint personae diuinae: siue creaturae. Per hoc vero, quod quaelibet creatura est vera: repraesentat perionam filii, cui appropriatur veritas. Per hoc quod est bona: psonam repntat Spiritus sancti, cui appropriatur Bonitas. Sed secundum ista conia. & appropriata non attenditur ratio imaginis: sed vestigii. Propter quod in creaturis rationalibus est imago Dei: in alijs autem creaturis, vt sancti tradunt, sunt vestigia Dei. Augustinus tamen, octuagintatrium questionum quaestione de homine facto ad imaginem: vult, quod imago quaerenda sit in creaturis propinquis Deo: cuiusmodi sunt creaturae rationales, vel intellectuales. Non ergo quaelibet similitudo in qualibet creatura sufficit ad rationem imaginis. Sed de hoc clarius habebitur: cum quaeretur de differentia similitudinis, & imaginis.

Ad secundum dicendum, quod totus mundus est imago Dei: propter nobiliores partes, quae sunt in eo: cuiusmodi sunt creaturae rationales, in quibus habet esse imago Dei.

Vel possumus dicere, quod non intelligit ibi Boe. de imagine repraesentante naturam, sed de imagine repraesentante ideam in mente Dei: vel in intellectu eius, quod patet ex verbis eius dicentis: Mundum mente gerens, similique imagine formans. Mundus ergo, & partes mundi: nisi partes eius superiores, non sunt imago Dei: sed sunt imago eius, quod geritur in mente Dei: vt sonant verbaBoc. & vt est superius diffusius declaratum.

Ad tertium dicendum, quod similitudo bonitatis diuinae potissime resultat in vniuerso, ratione nobilium partium eius: cuiusmodi sunt creaturae in tellectuales. Toti autem vniuerso secundum se non potest competere, quod sit imago Dei: quia illud competit toti in eo, quod totum: secundum Philosophum in quarto Physic. quod competit ei secundum omnes partes eius: vt ponit ibi exemplum de vino, & amphora. Omnes autem partes vniuersi non sunt ad imaginem Dei: propter quod totum vniuersum non est imago¬

Ad formam autem arguendi, quod plus est de bonitate in toto vniuerso, quam in partibus eius; Dici potest, quod bonitas in creaturis, secundum quam accipitur imago Dei: non est accipienda per cumulationem bonitatis. Sed per expressam repraesentationem dignitatis naturae: quae non est in omnibus partibus vniuersi: sed solum in rationalibus creaturis.

Ad quartum dicendum, quod Sol dicitur imago Dei, ratione causalitatis: non ratione dignitatis naturae: quia sicut Sol totum suum splendo rem offert cuilibet, (Quaelibet enim res inde capit secundum capacitarem suam) ita Deus totam suam bonitatem offert cuilibet creaturae. Quaelibet tamen creatura participat de ea secundum capacitatem naturae suae. Ipse ergo, vt patuit per Augusti. se totum offert: sed nulla res eum totum capit. Hoc ergo modo, & mare posset dici imago Dei: quia totam aquam suam offert cuilibet Vasi: Nullum tamen vas eam totam capit. Et secundum tales similitudines non loquimur de imagine Del: sed loquimur de ea secundum dignitatem naturae: quia in creaturis dignioribus inuenitur imago Dei. In alijs autem non imago, sed vestigium Dei

Ad quintum dicendum, quod proprietates diuinae in creaturis reperiuntur dupliciter, vel secundum se: vel metaphorice. secundum se quidem reperiuntur in creaturis intellectualibus, in quibus inuenitur intelligere, & sapere: quod maxime conuenit Deo. Metaphorice vero inueniuntur proprietates Dei, vt in igne, vel in alijs rebus, quas proprietates vocat Dio. 3. de Angelica Hierar. dissimiles similitudines. Quod fit quando non a spiritualibus creaturis, sed a corporalibus, quae sunt sic dissimilia Deo: sumuntur similitudines diuinae.

Articulus 3 An imago et similitudo differant

ARTIC. III. An imago & similitudo differant. Conclusio est affirmatiua. D. Th. 1. p. q. 33. art. 9. Et 2. sent. d. 16. ar. 4. Ric. d. 16. q. 3.

TERTIO quaeritur de differenti: similitudinis, & imaginis. Videtur, quod imago, & similitudo non differant ab inuicem: quia secum dum Hila. similitudo est de ratione imaginis: cum imago sit vnita, & indistincta similitudo rei, cuius est imago. Sed commune non debet distingui, nec condiuidi contra suum speciale: cum animal non condiuidatur contra hominem. ergo &c.

Praeterea secundum quosdam, Homo non est creatus in gratia, quod videtur sentire. Magister. quia secundum eum homo in illo statu accepit vnde posset stare: non vnde posset proficere Sed innocentia, & iustitia videntur pertinere ad gratiam: non ergo secundum illa est accipienda similitudo Dei in homine.

Praeterea secundum Magistrum in litera imago accipienda est in cognitione veritatis: similitudo in amore virtutis. Sed cognitio, & amor dicunt actus potentiarum: sed potentiae non semper sunt in suis actibus, ergo in homine non esset semper imago, & similitudo Dei, quod patet esse falsum.

Praeterea pars non distinguitur contra totum sed voluntas, ad quam pertinet amor, est pars imaginis. ergo voluntas, siue amor non debet distingui contra imaginem: vt dicatur, quod imago sit in cognitione, & similitudo in amore.

Praeterea omnes parres imaginis debent pertinere ad imaginem. Sed, vt dictum est voluntas est pars imiaginis; cum uoluntas non pertineat ad cognitionem: quia est distincta a potentia cognitiua: ergo non bene dictum est quod imago sit in cognitione: quia tunc illa imago non contineret voluntatem, quae est pars imaginis.

Praeterea naturam intellectualem sequitur potentia intellectiua: propter quod intellectualis natura pertinet ad imaginem. Non ergo dici potest, quod similitudo distincta contra imaginem pertineat ad naturam animae: cum ipsa natura animae pertineat ad imaginem.

In contrarium est Magister in litera: qui omnibus istis modis distinguit similitudinem ab imagine. Nam primo distinguit vnum ab alio, quia imago consistit secundum memoriam, ir telligentiam, & dilectionem. Similitudo vero secundum iustitiam, & innocentiam. Secundo distinguit hoc ab illo: quia imago, vt ait, consideratur in cognitione veritatis. Similitudo in amore virtutis. Dat autem, & tertiam differentiam, similitudo pertinet ad essentiam, vel naturam animae: quae est immortalis, & indiuisibilis, sicut essentia diuina: imago vero pertinetad oia alla.

RESOLVTIO. Imaco est persectio quaedam similitudinis, vt differentia specifica, & vt species, persectio generis diti porest. Hinc inter se differre, sicut perfectio, & perfectibile, affirmantrs.

RESPONDEO dicendum, quod supra describendo imaginem: diximus quatuor esse de ratione imaginis. videlicet, quod imago erat similitudo expres sa, & immediata pertinens ad speciem, & naturam Licet has quatuor conditiones non hoc ordine tractaremus: quia immediationem ibi ponebamus conditionem quartam: hic autem posita est secunda. tamen quocunque ordine hae quatuor conditiones ponantur: patet, quod ibi volebamus deda rare imaginem accipiendam non esse, nisi in intellectualibus creaturis, inrer quac, & Deum nulla est alia media creatura.

Nunc autem, quia volumus tractare de imagine per comparationem ad similitudinems Dicemus, quod imago, & similitudo se habent: vt perfectio, & perfectibile. Ilabet tamen imago aliquid, quod est praeter similitudinis ratonem: quod nec est perfectio similitudinis, nec est perfectibile per similitudinem. Propter quod imago respectu similitudinis, est, vt perfectio, & v nfectibile, & vt aliquid praeter hoc, & illud: differentiae tamen illae tres datae a Magistro in litter non tanqunt illam conditionem, quae est praeter hoc, & illud: sed vna illatum nifferentiarum ad cipitur, prout imago est persectio similitudinis: & aliae duae prout similitudo est persectio imaginis. Oportet enim ponere, quod imago sit perfectio similitudinis: sicut differentia specifica: vel is sicut species est persectio generis. Differentia n. est persectio generis, quia se habet ad genus secundum Porphyrium sicut forma ad materiam. Et species potest dici perfectio generis, quia est genus cum perfectione differentiae specificae. Genus enim cum persectione differentiae specificae constituit speciem, sicut materia, & forma constituunt rem compositam ex vtrisque. Ad hoc autem possumus adaptare verba Aug. &3. quaestionum quaestione de homine facto ad imaginem. vbi ait, quod omnis quidem imago similis est: non autem omne, quod, est simile, est imago. ergo sic accepta similitudo, est genus imaginis. Potest enim esse similitudo ita imperfecta, quod potest vocari similitudo, sed non imago. secundum quem modum Simia poterit dici similis homini, sed non eius imago, quia non persecte exprimit similitudinem ehominis. Erit ergo secundum hoc imago similitudo perfecta, & similitudo adaequata. Isto itaque modo similitudo se habet: vt quid perfectibile: & imago, vt perfectio eius. Alio autem modo potest accipi similitudo, & imago, vt imago sit quid persectibile, & similitudo sit persectio eius. Satis enim diceretur imago rei: vtputa hominis, quando esset lineata persecte: sicut est lineatus ho. mo. sed si illi lineationi superadderetur color conpetens rei, cuius est illa li nea tio: esset illi rei similior, quam esset ante, sine appositione coloris. Habebunt ergo se ista tria per ordinem: lineatio, adaequatio, vel completio lineationis, & appositio coloris. Quando autem figura est lineata, & non complete potest dici similitudo eius, cuius est illa lineatio; non debet dici imago. quando vero completa est lineatio, & adaequata, vt quod oculi exprimant oculos, & digiti digitos: & sic de membris alijs, sufficienter potest vocari imago. sed si superaddatur color: illa applicatio coloris erit persectio imaginis. Imago ergo erit quaedam res media inter similitudinem perfectam, & impersectam. vt lineatio in completa est similitudo, sed non imago completa: aut lineatio potest dici imago, & potest dici perfectio lineationis incompletae. Assimilatio vero per colorem appositum est perfectio imaginis. ergo si bene consideretur; patet quomodo similitudo est quid perfectibile prout dicit lineationem incompletam: & imago est perfectio eius, prout dicit lineationem completam. Potest autem accipi, & econuerso, quod imago dicat quid perfectibile, & similitudo dicat perfectionem eius, prout lineationi completae, in qua consistit ratio imaginis, superadditur color similis; perficiens imaginem.

Hoc autem ad propositum adaptantes: dicamus, quod primo est natura, & essentia animae: in qua sunt lineationes incompletae, quia potentiae, & vires animae, quae quasi sunt lineationes eius: sunt in essentia, quia natura animae est quasi in potentia virtualiter, & in radice, & ex hoc considerantur secundum esse potentiale, & incompletum. In ipsa ergo sola natura animae absque potentijs, & viribus eius: non consistit imago Dei. Sed potest ibi consistere quaedam similitudo Dei: prout natura, & essentia animae est immortalis, & indiuisibilis, sicut Deus. sed si isti naturae superaddantur potentiae, siue vires eius: quasi quaedam lineamenta: sicut sunt Memoria, Intelligentia, & Voluntas, tunc erit imago Dei, quia repraesentabitur ibi Deus Trinus. vt sicut est ibi vna natura in tribus personis: ita & haec vna natura animae in trbus potentiljs: siue in tribus viribus. secundum ergo hunc modum imago, quae consistit in potentijs, erit perfectio similitudinis, quae consistit in ipsa natura, sicut potentiae animae sunt perfectio naturae eius., Sed sicut in imagine corporali oportet, quod membris, & lineamentis superaddatur color similis, sine quo non est imago perfecta: sic istis potentijs oportet, quod superaddantur habitus, & virtutes, vel etiam actus, vt quasi quidam colores superadditi lineamentis, perfecte repraesentantes rem, cuius sunt imago. ergo si pro similitudine Dei vult quisa. cipere ipsam naturam animae: tunc imago, quae consistit in potentijs, erit persectio similitudinis. Sed si pro similitudine volumus accipere habitus, & virtutes, vel etiam actus: tunc similitudo erit perfectio imaginis: sicut, & ista sunt perfectiones potentiarum. Aduertendum autem, quod in potentijs vna est perfectior alia, & in ipsis habiribus, & actibus aliqui sunt perfectiores alijs. Propter quod si volumus accipere similitudinem: prout est perfectio imaginis: poterimus hoc facere non solum comparando actus, & habitus ad potentias, quarum sunt perfectiones, sed etiam comparando istas potentias inter se: prout alia est perfectior alia: & ipsos actus, & habitus inter se, prout aliquis sunt perfectiores alijs, &c.

DV. I. LATERALIS Aninasint, o snilitidin, difootis positae ea Magistro, sint accipiendae. Conclusio est ossirmatiua.

VLTERIVS forte dubitaret aliquis circa hoc: quomodo accipiendae sint illae tres differentiae inter similitudinem, & imaginem, quas ponit Magister in littera. Dicendum, quod vt patuit, aliquando sic accipitur imago, quod est perfectio similitudinis. Aliquando vero sic accipitur similitudo, quod est perfectio imaginis, tamen contingit, quod aliquando accipitur similitudo impersecta, & tunc imago est perfectio eius. Aliquando perfecta, & tunc ipsa est perfectio imaginis, & ad imaginem naturalem depictam in tabula: & etiam ad imaginem spiritualem, cuius est rationalis anima, adaptare possumus. Imperfecta autem similitudo, vt non mereatur dici imago in tabula materiali: est ipsa tabula cum lineatione aliqua incompleta. In na tura autem spirituali, siue in anima rationali similitudo incompleta: est ipsa natura animae cum quibusdam conditionibus sequentibus naturam, cuiusmodi est esse immortale, & indiuisibile. Erit ergo anima secundum naturam suam quaedam similitudo Dei incompleta: prout naturam habet immortalem, & indiuisibilem, sicut Deus. sed huic similitudini incomplete potest intelligi superaddi imago tam in tabula, quam in anima. In tabula quidem superadditur imago: quando ea lineatal incomplete, secundum quam lineationem aliquo modo similabat suum exemplar: superadditur ei lineatio completa, & efficitur imago exemplaris ipsius, secundum quem modum in ipsa tabula imago est perfectio illius similitudinis incompletae: sicut completum est perfectio incompleti. Sic & in anima, quando naturae animae habenti aliquas conditiones similes cum Deo intelliguntur superaddi potentie: memoria, intelligentia, & voluntas: secundum quam infiguratur nobis personarum diulnarum distinctio, numerus, & origo. cum in istis potentijs consistat imago Dei: erit imago perfectio similitudinis prius sumptae, sicut potentiae animae sunt perfectio naturae eius. Alio autem modo potest accipi similitudo, & in tabula, & in anima: non secundum modum imperfectum, sed secundum perfectum, & completum. Et tunc similitudo erit perfectio imaginis. In tabula enim materiali: quando lineamentis completis superadditur color similis exemplari; tunc illa similitudo erit perfectio imaginis, quia ille color similis superadditus perficit illa lineamenta prius completa, in quibus existebat ratio imaginis: sic & in anima, quando in potentijs animae, in quibus consistit imago Dei: superadduntur habitus, vel actus tendentes in Deum: perfectius assimilatut anima Deo per illos habitus, vel actus, & hoc modo similitudo ista completa fit perfectio imaginis: sicut habitus, & actus sunt persectio nes potentiarum.

His visis dicamus, quod si accipiatur imago: prout est persectio similitudinis acceptae incompletae, sic est tertia differentia data a Magistro inter similitudinem, & imaginem: videlicet, quod similitudo Dei dicitur esse in essentia, siue in natura animae, quia est immortalis, & indiuisibilis, sicut Deus. imago autem est in omnibus alijs: vt in potentijs, vel secundum se: prout perficiuntur per omnia, vt ex hoc imago large sumpta ad omnia reserri possit. Sed si accipiatur similitudo modo, quo diximus, non est persectio imaginis: sicut ponunt duae primae differentiae inter hoc, & illud: vt imago sit secundum memoriam, intelligentiam, & dilectionem, id est secundum potentias: & similitudo sit secundum innocentiam, & iustitiam, & secundum quasdam aptitudines, vel habitudines existentes in ipsis potentijs. vel imago sit in cognitione veritatis: similitudo in amore virtutis.

Aduertendum autem, quod istae duae differentiae, vt diximus, sumuntur: prout similitudo est perfectio imaginis. quia, vt supra tangebatur, non solum habitus, vel actus sunt perfectiones potentiarum, sed etiam vna potentia est perfectior alia, & vnus actus, vel habitus est per fectior alio. supponendo ergo, quod istae duae primae differentiae sumantur, prout similitudo est perfectio imaginis; Dicemus, quod prima istarum duarum differentiarum, vt quod imago sumatur secundum memoriam. & intelligentiam, & dilectionem: similitudo vero secundum innocentiam, & iustitiam, sic potest intelligi, quod imago referatur ad potentias, siue ad vires animaer similitudo vero ad aptitudines, vel habitudines existentes in viribus. Memoria ergo, intelligentia, & dilectio, in quibus ponitur imago: nominabunt potentias animae: ita quod ibi dilectio non stabit pro actu dilectionis, sed pro potentia voluntatis, a qua egreditur talis actus. Innocentia vero, & iustitia: mn quibus ponitur similitudo, stabunt pro quibusdam aptitudinibus, vel habitudinibus existentibus in praesatis potentijs, siue viribus, siue suerint illae habitudines a Deo insusae, siue naturaliter inditae.

Videtur autem Magister magis innuere, quod ipse accipit innocentiam, & iustitiam in anima primi Parentis prout sunt ei naturaliter inditae. quia cum prius diusset similitudinem accipiendam esse secundum innocentiam, & iustitiam: postea subdit, quod in hac mente rationali naturaliter sunt semper virtures. & sunt secundum naturam, & semper habemus ex mente nostra quasdam naturales aptitudines, & virtutes. Si autem sequamur vitia: hoc erit ex fatuitate nostra, quia Deus fecit hominem rectum. id est, aptum ad rectitudinem, & iustitiam: sed ipse ex fatuitate sua se infinius immiscuit quaestionibus.

Secunda etiam differentia sumpta, prout similitudo est perfectio imaginis; videlicet, quod imago confideratur in cognitione veritatis: similitudo in amore virtutis:: & ad notentias, & ad actus referri potest. Nam siue accipiatur v ibi cognitio pro potentia cognitiuai, & amor pro potentia affectiua: habetur inrentum, quia porentia affectia, vel dilectiua, vt hic de ea loquimur, persectior est potentia cognitina, siue etiam accipiatur cognitio pro actu cognitionis, & amor pro actu dilectionis: adhuc habetur intentum, quia actus amoris perfectior estactu cognitionis Nam licet aliquando secundum August praeuolet intellectus: sequatur antem nullus, auttardus affectus. Hoc intelligendum est in malis, qui per intellectum praeuolant ad intelligendum bona, sed per affectum non sequuntur ea, sed in bonis verificatur illud dictum Hugonis in Commento super Angel. Hierar. Quia intrat amor: vbi foris stat scientia. Per scientam enim, & per cognitionem non possumus¬ immediate Deum attingere. Iuxta illud 2. ad Corin. 5. Dum sumus in corpore, peregrinamur a Domino. Propter, quod licet Deum in hac vita intelligamus per quaedam velamina: tamen etiam in hac vita ipsum diligmus immediate per essentiam. ita quod amor intrat ad diuinam essentiam: vbi cum quibusdam velaminibus foris stat scientia.

DVB. II. LATERALIS. An similitudo imaginis persectionem dicat. Conclusio est affirmatiua.

VLTERIVS forte dubitaret aliquis de eo, quod supra tangebatur: videlicet, quod aliquando imago respectu similitudinis se habet, vt perse& bile, quia perficitur ab ea: aliquando, vt perfectio, quia perficit ipsam.

Addebatur autem ibidem, quod habet aliquid imago, quod est praeter hoc, & illud: & aliquid est in imagine, quod comparata ad similitudinem est praeter perfici, & perficere. Aliquid ergo habet imago, quod nec est perfectio similitudinis, nec perficitur ab ipsa. Dicendum, quod quantumcunque aliquid sit simile alij, & quantum cunque aequetur ei: aut sit aequale sibi: non propter hoc erit eius imago: Vt si sumantur duo oua domnino similia, & aequalia: vnum non erit imago alterius. Nam secundum Philosophum Imaago est, cuius generatio est per imitationem. Nam io sic sonat hoc nomen imago: quasi imitago. Igitur, nisi vnum fiat ad imitationem alterius, & quasi ad exemplar alterius: quantumcumque sit simile, vel aequale: non solum loquendo de aequalitate propor tionis, sed etiam aequiperantiae: sicut ponebatur exemplum de duobus ouis, quorum vnum ponebatur alteri simile, & aequale: non propter hoc vnum erit imago alterius, quia non erit factum ad imitationem alterius. Hocest ergo, quod habet imago praeter rationem similitudinis, & praeter hoc, quod potest a similitudine perfici, & potest ipsam perficere, quod eius generatio sit facta per imitationem: Ita quod non est imago, nisi ad imitationem alterius sit producta, quod de similitudine dicere non oportet. Sufficit enim, quod sit similitudo inter aliqua: si vnum similetur alteri, & quod sit maxima similitudo inter ea: si vnum maxime similetur alteri. Quod autem vnum sit factum ad imitationem alterius: uidetur esse praeter rationem similitudinis, licet non sit praeter rationem imaginis.

RESP. ADARO. Ad primum dicendum, commune non diuiditur contra speciale nisi sumat specialiter: vt animal in sua generalitate sumptum non con diuiditur contra hominem qui est animal rationale. Sic similitudo accepta generaliter non condiuiditur contra imaginem sed accepta specialiter pro similitudine incompleta: potest condiuidi contra imaginem, & differre ab ipsa quia imago est persectio similitudinis sie acceptae. Vel si militudo sumpta specialiter: prout addit quandam perfectionem supra imaginem: potest condiuidi contra ipsam, & differre ab ea, quia similitudo sic sumpta se haber ad imaginem, vt perfectio eius.

Ad secundum dicendum, quod Innocentia, & iustitia non solum pertinere possunt ad dona gratuita, sed etiam ad quasdam aptitudines naturales. Secundum quem modum, vt dicebatur, virtutes dicuntur esse secundum naturam, & vitia contra naturam. Posset autem hoc verbum aliter ex poni. Sed sufficiat haec expositio: prout ad propositum spectat.

Ad tertium dicendum, quod imago non quo cumque modo sumpta est indelebilis. propter quod in Ds. aliquando sumitur imago, vt delebilis. Iuxta illud: Imaginem illorum ad nihilum rediges. Aliquando, vt indelebilis. Iuxta illud: In imagi¬r ne pertransit homo, sed & frustra conturbatur, Erustra enim turbatur homo peccando, & tamen transeundo ad peccatum, & miouendo se ad peccandum: transit in imaginem, & transit cum imagine, quia non perdit imaginem. Si ergo accipitur imago pro ipsis potentijs nudis; imago sic sumpta est indelebilis: sed si accipiatur; imago pro potentijs perfectis, & virtutibus coniunctis bonis habilitantibus: sic potest imago deleri. quia homo peccando non solum perdit bonos habitus virtutum: sed etiam habilitatur ad vitia, & in habilitatur ad virtutes. Ad formam autem arguendi dicendum, quod non est inconueniens sic sumere imaginem, quod possit perdi, & deleri. Huic autem veritati concordat Augustinus. S3. quaestionum dicens, quod cum Adam sicut a Deo factus est: bonus non manserit, & diligendo carnalia sit carnalis effectus: non absurdum videri potest: hoc ipsum ei fuisse, imagine Dei carere, & similitudinem Dei amittere.

Ad quartum dicendum non esse inconueniens: quod voluntas vno modo sumpta pertineat ad imaginem. Alia autem modo sumpta perrineat similitudinem. Dicemus ergo cum Magistro, quod imago potest sumi secundum cognitionem veri, & similitudo secundum amorem boni. In hac ergo differentia imaginis, & similirudinis: voluntas pertinebit ad imaginem: prout deseruit cognitioni veri. & pertinebit ad similitudinem: prout tendit in amorem boni. Sic etiam dicemus de cognitione, siue de potentia cognitiua, quod ibi erit imago: prout tendit in connitionem veri, & similitudo prout deseruit amori boni Hoc autem sic declarari potest, quia cum volumus copnoscere aliquod verum: oportet. quod a specie, quae est in memoria gignatur species in intelligentia: & oportet, quod concurrat actus voluntatis connectens parentem proli, & educens a parente prolem: quia nisi per voluntatem conuerteremus nos ad speciem, quae est in memoria; non fieret species in intelligentia: & nisi per voluntatem sisteremus: in tali conuersatione volum ratis statim laberer ples, & non sisteret species in inrelligentia. Iuuat ergo voluntas, & desemuitad cognitionem veri. Et hoc modo secum dum dictum modum pertinebit ad imaginem; sic iuuat, & deseruit intellectus ad amorem boni: cum bonum appraehensum sit motiuum voluntatis. Ponendo ergo similitudinem in amore boni, & imagine in cognitione veri: poterit voluntas pertinere ad imaginem, vt deseruit cognitioni veri, & intellectus ad similitudinem, vt deseruit amori boni.

Ad quintum dicendum, quod solutum est per iam dicta. quia ponendo similitudinem in amore boni, & imaginem in cognitione veri: poterit voluntas pertinere ad imaginem, & esse pars imaginis & intellectus ad similitudinem, & esse pars similitudinis.

Ad sextum dicendum, quod in vna, & eadem natura animae, & in eisdem potentijs animae possunt differentiae similitudinis, & imaginis assignari: si bene considerentur iam habita.

Articulus 1 An imago Dei in Homine aliquo modo magis, quam in Angelo reperiatur

ARTIC. I. An imago Dei in Homine aliquo modo magis, quam in An¬ gelo, reperiatur. Conclusio est affirmatiua.

D. Th. 1 p. q. 93. artic. 3. Et 2. sent. d. 16. art. 3 D. Pon. d. 16. art. 3. q. 1. Quill. Altis. 2. sent. tract. 10. cap. 4. q 2. & 3. Ric. d. 16. q. 4. 5. Th. Arg. d. I0. q. 1.ar. 2. Dur. d. 10. q. 2.

AD PRIMVM sic proceditur: vi¬ detur, quod magis sit in homine imago Dei, quam in Angelo. quia specialiter magis dictum est de homine: Faciamus hominem &c. & non de Angelo. Praeterea Augustinus in sermone de imagine ait: Deus creauit hominem ad imaginem suam, quod nulli alii creaturae dedit. ergo non solum in homine est magis imago, quam in Angelo, sed per hoc dictum August. videtur, quod nullo modo sit in Angelo.

Praeterea viderur saltem, quod non magis sit in Angelo, quam in homine: quia quando aliquod commune conuenit aliquibus, vt commune: non videtur, quod magis conueniat vni, quam alte¬ ri. Sed esse imaginem est commune homini, & Angelo, & conuenit eis, vt commune. quia conuenit eis, vt communicant in natura intellectuali. ergo &c.

Praeterea secundum August. 17 vel 14. de Trini. c. 8. Anima eo quippe ipso imago Dei est: quod capax eius, & particeps esse potest. Sed quantum ad capacitatem Dei, & participationem eius, quod potissime erit, quando in patria fruemur Deo: homines aequabuntur Angelis: ergo imago Dei erit aequaliter in vtrisque: ergo &c.

Praeterea secundum August. 11. de Trin c. 5. Imago Dei quaerenda est in illa sola parte animi, qua superior solus Deus est: & in ea parte animae, vbi Deus prorsus exprimitur: & inter quam, & ipsum nulla interiecta natura est ergo in illa par¬ te animae quaerenda est imago Dei: inter quam, & Deum nulla creatura, vel nulla natura est in¬ teriecta id est intermedia. Sed si Angelus esset magis imago Dei, quam anima: oporteret, quod secundum rationem imaginis esset Angelus inter Deum, & animam. Quod patet filium per August. ergo &c.

IN CONTRARIVM est Exech. 28. c vbi dicitur de Lucifero. Tu signaculum similitudinis plenus sapientia, & perfectus decore. Videtur ergo, quod expressiori modo sit imago in Angelo, quam in homine: cum non solum dicatur imago, sed signaculum.

Praeterea ratione intellectualis naturae: homo factus est ad imaginem. Sed in natura intellectuali Angelus excedit hominem. quod patet ex ver¬ bis Exech. describentis Angelum plenum sapientia, & perfectum decore, quod non esset, nisi in itellectu, & sapientia excelleret hominem: ergo &c.

RESOLVTIO. Imaginis rationem per se, naturaliter, & primo, in Angelo magis, quam in Homine esse non dubitamus: Contra uero, si imaginis ratio ex accidenti, & secundario consideretur. Idque originis, recreationis, dominiique ratio¬ ne affirmamus.

RESPONDEO dicendum, quod Glo. super illo verbo: Signatum est super nos lumen &c. ait quod triplex est imago: creationis, recreationis, & glorificationis. Imago creationis, vt ibidem di¬ citur, in qua creatus est homo. Recreationis, per quam recreatus est homod est Dei gratia, sed imago similitudinis est, ad quam factus est homo. Nos autem accipiendo duo prima menbra: videlicet imaginem creationis, & recreationis: addemus membrum tertium scilicet imaginem glorificationis. Imago ergo creadonis est natura, in qua homoetn creatus. Recreationis est Dei gratia, per quam homo est recreatus. Imago glorificationis erit illa aeterna visio, & fruitio, per quam homo erit glorificatus.

Cum ergo quaeritur, vtrum imago Dei sit aequa¬ liter in homine, & in Angelo; Aut est quaestio de imagine creationis, quae respicit naturam, aut de imagine recreationis, quae respicit gratiam: aut glorificationis, quae respicit gratiam consum¬ matam, vel gloriam.

Quantum autem ad imaginem creationis, quae respicit naturam; Aut erit consideratio quantum ad id, quod directe, & principaliter respicit imago: quia respicit mentem, & naturam intellectua¬ lem; Aut ad id, quod respicit imago secundario, & ex consequenti. Vel possumus aliter distinguere, & in idem redit, quia huius consideratio, vel erit per se, & naturaliter, vel erit secundario, & quasi accidentaiterl.

Quantum autem ad ea, quae sunt perse, & quasi essentialia imagini: cuiusmodi est esse naturae intellectualis, magis inuenitur imago Dei in Angelo, quam in homine: quia natura intellectualis magis viget in Angelo, quam in homine, si volu¬ mus proprie loqui: Angeli sunt intellectuales. Homines vero rationales, vt patet per Dio. 6. de di. No. Nos etiam ipsi in nobis intellectum vocamus habitum principiorum: quia ad principia non est ratio, nec intelligimus principia ratiocinando, & discurrendo, sed simplici intuitu ea intelligendo. Homo ergo modicum est intellectualis: quia pauca intelligit non ratiocinando, & discurrendo. Sed, vt plurimum, est rationalis: quia multa, & quasi omnia intelligit ratiocinando, & discurrendo: Angelus autem econuerso: vt plurimum, est intellectualis: quia omnia intelligit simplici intuitu. Discursus autem nullus est ibi: nisi forte vellemus vocare eum discursum: quia non omnia, quorum habet species, intelligit simul: quod non est proprie discurrere: sed est suam aciem intellectiuam nunc ab vna spe¬ cie, quae est in memoria Angeli: nunc ab alia in¬ formari. Homo ergo quia plus viget ratione, quam intellectus dicendus est rationalis. Ange¬ lus vero, quia non ratiocinando, sed intelligendo cognoscit: dicendus est intellectualis. Imo si bene consideremus intellectum hominis, & 5.Angeli, dicemus cum Commen. in 3. de Anima: quod intellectus, qui dicitur possibilis, se habet in genere intelligibilium: sicut materia prima in genere entium, quia modicum participat de intellectu respectu Angeli. Philosophi aurem dixerunt, intellectum nostrum creatum esse in orixonte aeternitatis: quia loquendo de temporalibus, & aeternis modo, quo loquitur Apo¬ stolus cum air: Quae videntur, temporalia sunt: quae non videntur aeterna; Dicemus: quod si¬ cut Orizon in coelo est circulus diuidens in ter emisperium superius, & inferius. Sic anima humana est quasi orixon, & habet creaturas sensibiles, quae possunt dici emisperium inferius, & creaturas aeternas cuiusmodi sunt Angeli, qui¬ possunt dici emisperium superius. Propter quod bene dictumest, quod Commen. ait: Quia anima nostra, siue intellectus noster tenet infimum gradum in genere separatarum, & supremum in genere sensibilium. Cum ergo ratio imaginis prout accipitur imago creationis per se, & essentialiter respiciat naturam intellectualem, in qua Angelus sine comparatione excedit hominem; omnino concedendum est, quod quantum ad ea, quae respiciunt imaginem sic acceptam excellentiori modo reperitur ratio imaginis in Angelo, quam in homine.

Sed si consideremus imaginem sic sumptam: non quantum ad ea, quae respiciunt eam per se, & essentialiter, sedquantum ad respicientia ip¬ sam secundario, & ex consequenti, & quasi per accidens: non est inconueniens ratione imaginis: prout est in homine, excellere Angelum Quod multipliciter esse potest.

Primo quantum ad originem personarum. Nam sicut vna persona diuina oritur ex alia, sic vna persona humana oritur ex alia. Sed hoc non est in Angelis, quod vnus Angelus oriatur ex alio. Sed sic considerare imaginem: non est ire ad id, quod est essentialiter, & per se. quia per se, & essentialiter in vna, & eadem persona, siue hominis, siue Angeli sumenda est imago Trinitatis. Considerare ergo originem diuinarum per¬ sonarum in diuersis personis humanis: est considerare rationem imaginis non essentialiter, & per se. Et ideo secundum diuersas vires, vel secum dum diuersas potentias, quae sunt in vna, & ea¬ dem anima, uel in uno, & eodem Angelo, sumitur imago Dei, siue imago Trinitatis.

Secundo: excellentia poni potest in homine prout anima regit totum suum corpus, & Deus regit, & gubernat totum suum vniuersum: quia sicut Deus est in hoc vniuerso totus in toto, & totus in qualibet parte: sic anima est tota in suo toto corpore, & tota in qualibet parte. Sed ista est consideratio quasi per accidens ad ratio¬ nem imaginis, quia in anima per se, & essentia¬ liter non ponitur ratio imaginis prout intendit administrationi corporis: sed prout intendit contemplationi Dei.

Tertio: haec excellentia patere potest: pro¬ ut homo dominatur animantibus omnibus, quod videtur pertinere aliquo modo ad imaginem: quia statim cum dixit Deus: Facia mus hominem ad imaginem &c. Subdit: Ei praesit piscibus maris: volatilibus caeli, & be¬ stijs vniuersae terrae: omnique reptili, quod mouetur in terra. Sed licet hoc sit dictum statim post dictum illud: Faciamus hominem ad imaginem &c. Non tamen hoc per se, & primo, & essentialiter pertinet ad imaginem, quia sicut in anima non ponitur directe imago prout intendit administrationi corporis, sic non ponitur hoc in ea: prout intendit regimen animalium: sed prout ab omnibus his vacans intendit contemplationi Dei.

Non tamen sunt illa despicienda: nec est dicen dum: quod homo propter ista magis repraesentet Deum, quam Angelus: & supposita in eo intellectuali, vel rationali natura, quin sit quantum ad ista excellentiori modo imago Dei in ipso, quam in Angelo. Sed quod ista, in quibus excedit homo Angelum: si pertinent ad imaginem: hoc est secundario. Sed esse altiori modo intellectualis naturae: in quo excedit hominem Ange¬ lus: per se, & directe ad imaginem pertiner.

Viso quomodo se habet excellentiori modo ratio imaginis in Angelo, quam in homine, & quomodo econuerso: loquendo de imagine creationis: quae respicit naturam; Volumus hoc declarare in Angelo, & in homine: quantum ad imaginem recreationis, & glorificationis: quae respiciunt gratiam, & gloriam: quae est in gratia consummata. Sed cum homines in via habeant gratiam initiatam: In patria vero sunt habituri vna cum Angelis gloriam, siue gratiam consummatam, Si vellemus loqui de imagine: prout est in Angelis secundum gloriam, & gratiam consummatam, & prout est in hominibus viatoribus secundum initiatam; Di¬ ceremus de quolibet homine pure viatore, & etiam multomagis: quod dixit Dominus de lohanne Baptista, qui cum diceret de eo: In¬ ter natos mulierum non surrexit maior, Addit: Qui minor est in regno coelorum maior est illo. Gratia enim initiata non potest cogquari gratiae consummatae. Diximus autem de quolibet pure viatore verificari illud. Quia qui minor est in regno caelorumid est quilibet Angelus minor est illo, praeter Christum, qui adhuc viuens non erat & purus viator: quia in eo erat gratia vnionis, & in hoc excellebat in gratia omnes Angelos. Si vel¬ li lemus tamen: etiam de eo verificare possemus, qui minor est in regno caelorumid est quilibet Ange¬ lus maior erat: non ratione gratiae: sed ratione passibilitatis corporis. de quo potest intelligi illud Psalmi: Minuisti eum paulominus ab An¬ gelis. Sic ergo dicendum est de gratia initiata in viatoribus respectu Angelorum habentium gratiam consummatam: quia minor Angelus in hoc est maior quolibet pure viatore.

Sed si volumus loqui de Angelis, & hominibus secundum imaginem glorificationis: quae consistit in gratia consummata; Dicemus quod istam quaestionem determinat Augustinus in principio. 13. de Ci. Dei, vbi ait: quod non inconueniens, nec incongrua dicatur esse hominibus, An¬ gelisque societas: vt non quatuor ciuitates: duae scilicet Angelorum, totidemque hominum: sed duae po¬ tius ciuitates: hoc est societates: merito esse dican¬ tur: vna in bonis: altera in malis: non solum An¬ gelis, verum etiam hominibus constitutae. Dua ergo tantum erunt ciuitates numero, & merito: Vna: Angelorum, & hominum bonorum. Alia Angelorum, & hominum malorum. Et sicut tunc erunt duae ciuitates numero: ita erunt duae ciuitates merito: quia Angeli, & homines boni faciunt vnam ciuitatem numero, & merito: quia boni homines secundum sua merita aequabuntur gloriae Angelorum, & assumentur ad ordines eorum: quia aliqui assumentur ad ordinem Seraphin, & aliqui ad Cherubin, & sic de alijs.

Concludamus ergo, & dicamus, quod quantum ad imaginem creationis: quae respicit naturam, homo, & Angelus secundum equalitatem imaginis se habent, vt excedentia, & excessa: quia, vt patuit, in hoc Angeli excedunt homines, & econuerso: aliter tamen, & aliter: vt superius dicebatur.

Quantum autem ad gratiam recreationis: An geli excedunt omnes homines pure viatores: quia quaelibet gratia consummata excellit quamlibet gratiam initiatam quantum autem ad imagi¬ nem glorificationis: erunt homines pares Ange¬ lis: quia aequabuntur eis in gloria: & habebunt aequalia merita, & per consequens aequalem gloriam cum eis, & facient vnam ciuitatem cum ipsis non solum numero: sed etiam merito, & per consequens praemio, quia pares existentes in me¬ rito: erunt pares in gloria, & in praemio.

Sed propter hanc aequalitatem non tollitur excellentia in ploria, & praemio aliquarum personarum: quae sunt acceptae actionis: cuiusmodi est persona Christi, quae est super omnia collocata, & sicut persona beatae Virginis, quae est super choros omnes Angelorum ad caelestia exaltata.

RESP. AD ARO. Ad primum dicendum, quod Moyses loquebatur populo grosso, & rudi: ion nullam mentionem fecit de Angelis: quia non po¬ terat ille populus transcendere corporalia. Propter quod dicere possumus, quod sicut sub figura coeli empyrei tradidit Moyses creationem Ange¬ lorum, & sicut sub figura productionis lucis tradidit conuersionem bonorum Angelorum ad Deum, & sub figura tenebrarum auersionem malorum; Sic sub figura hominis facti ad imaginem, & similitudinem Dei: dedit intelligere Angelos, qui etiam ad Dei imaginem & similitudinem sunt creati. immo multomagis loquendo de homine facto ad imaginem Dei dedit intelligere Angelos, quia, vr patet ex litera, homo non dicitur factus ad imaginem: nisi ratione animae intellectiuae, in qua, & per quam homo communitat cum Angelis.

Ad secundum dicendum, quod ibi loquitur Augustinus de creaturis non intellectualibus. Nam cum ipse ponat hominem secundum mentem, & intellectum ad imaginem Dei factum: oportet sic exponere dictum eius, quod nulli alil creaturae datum est esse ad imaginem: quia non communicat cum homine in intellectu.

Ad tertium dicendum, quod si aliquibus conuenit aliquid per aliquod commune, vt commune conuenit eis aequaliter: Verum est: si illud com¬ mune participant aequaliter. Propter quod natu¬ ra intellectualis, licet sit communis homini, & A ngelo, & licet secundum illam naturam conmmu¬ nem esse ad imaginem communicat homini, & Angelo; tamen illam naturam communem non aequaliter participat homo, & Angelus.

Ad quartum dicendum: quod capacitas animae potest considerari dupliciter, vel secundum naturam: prout est in potentia, vt perficiatur per gratiam, vel prout est in actu iam perfecto per gratiam: siue illagratia sit initiata, vt est viatorum: siue consummata, vt est beatorum. Quantum autem ad naturam magis viget capacitas Dei in Ange¬ lis, quam in hominibus, quia sunt magis apti nati naturaliter ad capiendum ipsum. Sed si loquimur de capacitate naturali: prout est actu perfecta per gratiam: & maxime per gratiam consum matam: secundum quam homines aequabuntur Angelis, & assumentur ad eorum ordines; Dice¬ mus, quod cum hoc sit ex gratia, quae non cadit sub debito: Deus non iniuriatur Angelis: si dat rantum de illa gratia consummata, siue de illa glo¬ ria hominibus: sicut Angelis: Imo hoc est rationabiliter factum. Quia cum difficilius sit homini recte viuere, quam Angelo: propter pronitatem sensuum ad malum: recompensat Deus istam difficultatem: quia cum homines non sint aequales Angelis in natura, facit eos aequales in gratia consummata, vel in gloria.

Ad quintum dicendum: quod de interiectio¬ ne, siue de intermediatione possumus loqui dupliciter. Prout Deus est obiectum beatitudinis naturae intellectualis. Et secundum hoc nulla na¬ tura intellectualis intermediat inter Deum, & naturam quamcunque aliam intellectualem. Quaelibet enim natura intellectualis tendit in Deum: tanquam in obiectum beatitudinis omnino immediate, vt quaelibet talis natura dicere possit illud August. circa principium confes. Ad te nos fecisti Domine, & inquietum est cor nostrum: donec quiescat in te.

Alio autem modo potest considerari natura intellectualis: prout participat naturaliter diuinam naturam, quae est intellectualis, & sic Angeli participant illam naturam intellectualem excellentiori modo, quam homines, & Angeli superiores, quam inferiores, vt imago Dei naturaliter excellentiori modo inueniatur in Angelis, quam in hominibus, & in Angelis superioribus, quam inferioribus.

Articulus 2 An imago Dei sit quodammodo in viro magis, quam in muliere

ARTIC. II. An imago Dei sit quodammodo in viro magis, quam in muliere. Conclusio est affirmatiua.

D. Th. 1. p. q. 93. Ar. 4. Guill. Altisodorensis 2. sent. tradt. 10 cap. q. 2. & 3. D. Bon. d. 10. ar. 32. q. 2. Alex. de Ales 2. p. q. 85. art. 5. Ric. d. 10. q. 6. Th. Arg. d. 1eq. 1. art. 3. Brulef.d. 16. q. 5.

SECVNDO quaeritur de aequa¬ litate imaginis respectu virorum, & mulierum. Et videtur, quod magis sit imago in viris, quam in mulieribus. Dicitur enim. 1. ad Corint. 11. quod Vir quidem est imago, & gloria Dei. Mulier autem est gloria viri. Videtur ergo, quod imago, & gloria Dei magis viget in viro; quam in muliere.

Praeterea: Glo. ibidem vult, quod ad imaginem Dei factus est homo vir: non mulier: ergo &c.

Praeterea Apostolus in c. praeassignato ait: Non enim vir ex muliere est, sed mulier ex viro. Cum ergo vir in hoc imitetur Deum: quia mulier est ex viro: sicut vir ex Deo. Videtur ergo imago Dei magis esse in viro, quam in muliere.

Praeterea idem Apostolus ibidem ait, quod non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum. Cum ergo vir in hoc imitetur Deum: quia sicut ipse factus est propter Deum: ita mu¬ lier facta est propter ipsum: ideo &c. Praeterea sexus vnibilis Christo est sexus viri¬ lis, quia Dei filius assumpsit hominem virum, non mulierem. ergo &c.

IN CORTRARIVM est, quia imago Dei quaerem da est secundum animam: non secundum cor¬ pus. sed secundum animam non est distinctio vi¬ ri, & mulieris: ergo, &c.

Praeterea August. I0 de Tri. c. 7. vult, quod in eo, quod homo est imago Dei: non est ibi distinctio maris, & foeminae. Ad quod probandum ad¬ ducit dictum Apostoli: quia nos sumus imago Dei: prout sumus filii Dei, & prout induimus Christum per fidem: in quo non est Iudeus, nec Graecus, nec seruus, nec liber, neque masculus, neque femina, sed omnes vnum sumus in Christo, & omnes renouamur secundum imaginem Dei, vbi nullus sexus factus est.

Praeterea imago accipienda est in his, quae pertinent ad speciem, vt supra patuit: sed mas, & foe¬ mina non variant speciem: ergo &c.

RESOLVTIO. rmaginis rationem in Firo magis, quam in fomina reperiri dicimus. Idque rationis tantum actibus non autem quantum ad imaginis rationem in se, nec quantum ad fidem.

RESPONDEO dicendum, quod sicut loquebamur de Angelo, & de homine: ita suo modo possumus loqui de viro, & de muliere: quia sicut natura intell ectualis magis viget in Angelo, quam in homine, ira suo modo magis viget ratio in viro, quam in muliere. Vnde Philoso¬ phus circa finem primi Politi. vult quod causa dominandi sumitur ex ratione. Ideo dicit esse na¬ turale, quod masculus dominetur soeminae: vir puero: dominus seruo. Quod probat ex ipsa ratione, quae plus viget in masculo, quam in foemina: in viro, quam in puero: in domino, quam in seruo. Quod probat ibidem dicens, quod foemina habet consilium inualidum: puer imperfectum seruus autem non habet consiliatiuum. Quia si volumus hoc ad litteram intelligere seruum non habere consiliatiuum: oportet loqui de seruitu¬ te naturali. Naturale est enim secundum philoso phum in 2. de anima, quod molles carne sunt apti mente Propter, quod duri carne possunt dici duri mente. Et si inueniatur aliquando mollities carnis: cum prauitate ingenii illa mollities carnis erit ex prauitate complexionis, vt ex abundantia fleu¬ matis. Propter quod mulieres sunt molles car¬ ne. Sed bona mollities carnis est ex raritate complexionis, secundum quem modum molles car¬ ne sunt apti mente.

Aduertendum tamen: quod naturalia non pos¬ sunt omnia aequa lance ponderari, sed sufficit, quod hoc sit, vt in pluribus. Dato tamen, quod quis ex bonitate complexionis esset mollis carne: ex ali¬ quo tamen impedimento, vt puta ex aliqua peruersione organi phantastici posset ei accidere imp edimentum in intellectu: sed loquendo, vt natura patitur, Aliqui sunt serui naturaliter, vt illi qui non sic vigent intellectu, & ratione, & ali¬ qui Domini naturaliter, vt illi, qui plus vigent ratione, & intellectu, & ideo secundum Philosophum idem expedit Domino, & seruo. Expedit enim seruo, quod seruiat Quia nescit se dirigere: cum non vigeat ratione. Propter quod expedit ei, vt dirigatur ab alio, & per consequens, vt seruiat alii. Et sicut seruo expedit, vt seruiat: sic expedit Domino, vt sibi seruiatur, quia cum vigentes intellectu habeant molles carnes: sunt, vt plurimum, debiles viribus, vt non possint laborem corporalem sustinere, nec possint sibi ipsis ad seruiendum sufficere. Alii autem duri carpe quanto sortiorec sunt viribus: tanto magis eis expedit, vt dirigantur ab alijs. Sicut caeci non videntes, quo peraunt: quanto fortiores sunt: tanto magis indigent diri¬ gente: quia fortiores cum maiori impetu moti obuiantes obstaculo plus leduntur. Plura etiam alia possunt dici de seruo, & Domino, sed non sunt praesentis speculationis.

Redeamus ergo ad propositum, & dicamus quod etiam inter ipsos masculos videmus aliquos plus vigere ratione, quam alios, & quia communi. ter masculi plus vigent ratione, quam foeminae: vimago Dei, quae secundum rationem in hominibus est sumenda: potest dici excellentiori imodo esse in viris, quam in mulieribus. Non tamen istud sic est tantae efficaciae in viris respectu Mulierum sicut est in Angelis respectu hominum, quia quilibet Angelus respectu cuiuslibet hominis est naturaliter excellentior secundum intellectum: loquendo de hominibus puris. Si autem aliquis purus homo quantum ad intellectum ex¬ cellat Angelos: hoc erit ex reuelatione, vel ex gratia: non ex natura. Quod etiam ad ipsum Christum adaptari posset, quia natura humana naturaliter est inferior natura Angelica, sed non sic est in omnibus viris respectu mulierum: quia multae mulieres multis viris magis ratione vigent. Sed eo modo, quo communiter loquendo, magis viget ratio in viro, quam in muliere, est magis imago in eo, quam in muliere.

Considerare tamen debemus comparationem, quam fecimus, Angeli ad hominem, & viri ad mu¬ lierem, quia in Angelo excellentiori modo viget imago, quam in homine: quantum ad actum intelligendi, sed quantum ad alia magis viget in homine, quam in Angelo: vt superius probatur, sed in viro respectu mulieris non solum quantum ad actum intelligendi, siue quantum ad rationem est magis imago in eo, quam in muliere; sed etiam quantum ad alia: quia mulier est ex viro: sicut vir ex Deo: & quia mulier propter virum. sic vir propter Deum, vt per Apostolum patuit.

Est autem & alia ratio, quae specialiter tangit imaginem: quia hoc est imago, quasi imitago: vel hoc est imago, quod similitudo ad imitationem facta. Propter quod sic vir est imago Dei: quia factus est ad imitationem Dei. Sic mulier est imago viri: quia facta est ad imitationem viri. Nam cum non inueniretur Adae simile: dixit Deus: Non est bonum hominem esse solum: faciamus ei adiutorium simile sibi: ergo ad similitudinem, & imitarionem viri facta est mulier: vt in hoc vir sit imago Dei, quia aliquid factum est ad imaginem, & similitudinem eius: sicut ipse factus est ad imaginem, & similitudinem Dei. Ad similitudinem enim corporis Adae formatum est corpus Euae. Sed ad similitudinem, & imaginem Deiformata est anima Adae: secundum quam animam non est distinctio sexus. Quibus considera¬ tis facile solui possunt omnia argumenta.

RESP. AD ARO. Ad primum dicendum, quod vir est imago Dei: quia secundum animam for¬ matus est ad imaginem Dei, & mulier est imago viri: quia secundum corpus formata est ad similitudinem viri: secundum animam vero non est distinctio sexus: sed vrraque est imago Dei, & si est ibi distinctio inter hanc imaginem, & illam hoc non erit secundum ipsam naturam rationalem secundum se: sed secundum actum, vel secundum vsum rationis: prout magis hoc viget in viro, quam in muliere.

Ad secundum dicendum, quod homo factus est ad imaginem Dei, non mulier, quia homo non fuit factus ad mulierem, vel ad similitudinem mu¬ lieris, sed econuerso. Et in hoc vir imitatur Deum, & non mulier: quod habeat aliquid factum ad similitudinem suam: exponendo hoc eo modo, quo dictum est, videlicet, quod vnum exponatur de imitatione animae: & aliud de imitatio¬ ne corporis.

Et per hoc potest patere solutio ad tertium: quod mulier est ex viro: non econuerso, quia quantum ad corpus hoc habet veritatem: hon quantum ad animam.

Et ad quartum: quod mulier creata est propter virum: quia creata est in adiutorium viri, quod ad opera corporalia referri potest: quia quantum ad intelligere, & doctrinam magis mulier indiget Viro: quam econuerso.

Per hoc etiam potest patere solutio ad quin¬ tum Nam, quod corpus virile est magis quid vnibi¬ le, quam muliebre: patet hanc differentiam sumptam esse secundum corpus, non secundum animam.

Argumenta autem in contrarium arguunt de anima quitum ad fidem. secundum quam non est distinctio secundum sexum. Non arguunt quantum ad vsum rationis, qui magis communiter viget in homine, quam in muliere.

Articulus 3 An imago Dei aequaliter incognitiva, atque affectiva reperiatur

ARTIC. III. An imago Dei aequaliter incognitiua, atque affectiua reperiatur. Conclusio est negatiua.

D. Bon. d. 16. art. 2. q. 3. Th. Arg. d. 16. q. 1. art. 3 Brulef. d. 16. q. 6

TERTIO quaeritur de equalita te imaginis respectu potentiae cognitiuae, & affectiuae. Et vi. detur, quod in potentia cogni¬ tiua reperiatur magis imago quam in affectiua, quia vt ait Magister in littera dans differentiam inter imaginem, & similitudinem; Imago est in cognitione veritatis: similitudo in amore virtutis: ergo &c.

Praeterea imago primo, & principaliter conue¬ nit Verbo aeterno: ergo conuenit ei principalius, quod magis repraesentat verbum aeternum. Sed hoc est verbum nostrum: cum ergo verbum se te¬ neat ex parte potentiae cognitiuae: ergo &c.

Praeterea, vt patet per Magistrum in littera, nis lmago accipitur secundum memoriam, intelligentiam, & dilectionem: ergo duae partes imaginis se tenent ex parte cognitiuae. memoria videlicet, & intelligentia. Solum autem vna pars se tenet ex parteaffectiue: ergo &c.

IN CONTRARIVM est, quia imago reformatio respondet imaginicreationis: quia illa imago, quae fuerat creata, & per peccatum deformatass illa est reformata per gratiam, & charitatem. Sed ista magis videntur respicere affectiuam: ergo &c.

Praeterea, per imaginem Deo conformamur, & illi coniungimur. In illa ergo potentia principalius erit imago, per quam distrahimur: & a Deo disiungimur. Sed hoc est voluntas, quae sola meretur, & demeretur. per eam enim peccando a Deo diuidimur. luxta illud: Peccata vestra diuiserunt inter vos, & Deum: ergo &c.

RESOLVTIO. Imaginem in parte cognitiua, cius que perstctionem in volitiua esse affirmamus.

RESPONDEO dicendum, quod, vt patet & superioribus, similitudo perfecta est perfectio imaginis: sicut imperfecta est quid perfectibile¬ per imaginem. Loquendo ergo de imagine perfecta: patet, quod imago sic sumpta includit simili¬ udinem. Sicutenim res perseca dicit ipsum per¬ fectibile, & suam perfeqionem: sicimapo perfecta dicit imaginem, & similitudinem, quae est perfectio imaginis.

Cum ergo quaeritur, in quo magis consistit imago; Dicemus, quod in omnibus tribus poren¬ tijs: siue in omnibus tribus viribus consistit imago, & perfectio imaginis. Vel, quod idem est, consistit imago, & similitudo, vt supra declarabatur, quia homo non est factus ad imaginem, & similitudinem vnius personae tantum, vel duarum personarum, sed totius Trinitatis: Ideo omnes illas tres vires animae oportet concurrere tam ad imaginem, quam ad similitudinem: vel tam ad imaginem, quam ad perfectionem imaginis: aliter tamen, & aliter. quia ad ipsam imaginem concurrit cognitiua principaliter, memoria videlicet, & intelligentia. Sed concurrit ibi affectiua ex consequenti: prout ad actum cognitiuae requiritur actus affectiuae. In similitudine autem econuerso, quia similitudo principaliter consistit in affectiua. Si autem requiratur ibsi potentia cognitiua: hoc non erit ita principaliter, vel hoc non erit ita persecte: sed hoc erit propter affectiuam, qua actus affectiuae non potest esse sine actu cognitiue: cum bonum appraehensum sit obiectum voluntatis. Ideo dicit Magister in litera, quod imago consistit in cognitione veritatis: similitudo in amore virtutis. Et quia cognitio se tenet ex parte cognitiuae amor ex parte affectiuae: ion, vt supra dicebatur imago se tenet magis ex parte cognitiuae: similitudo ex parte affectiue. Et quia similitudo sic accepta es perfectio imaginis: Ideo imago simpliciter sumpta magis se tenet ex parte cognitiuae: sed imago vt perfecta magis se tenet ex parte affectiuae: cum similitudo, quae principalius respicit affectiuam, sit perfectio imaginis.

His itaque praelibatis, declarandum est, quomodo imago se tenet ex parte cognitiue, & perfectio imaginis ex parte affectiue. Sciendum ergo, quod Augustinus in assignanda imagine duplici vocabulo vtitur, quia ibi gignitur species ex specie, vt ex specie, quae est in memoria, gignitur species, quae est in intelligentia, vtitur & alio vocabulo, quod ibi gignitur notitia ex notitia. vt ex notitia, quae est in memoria: quae est quasi quaedam notitia habitualis: gignitur notitia in intelligentia, quae est quaedam noritia actualis.

Possumus & nos tertium vocabulum adde¬ re, quod ibi gignitur lumen ex lumine, vt ex lumine, quod est in memoria, gignitur lumen in intelligentia. Ad hoc autem tertium dictum pos¬ sumus adducere verba Apostoli dicentis ad Eph. 5. Omne, quod manifestatur, lumem est: quicquid est enim in intellectu nostro, siue hoc sit in me¬ moria, vbi est scientia: etiam quando non consideramus de rebus scitis: siue hoc sit in intelligentia, quando actu consideramus de rebus scitis: vel de his, quae sunt in memoria: semper in talibus gignitur manifestatio de manisestatione. vt de manifestatione, quae est in memoria, gignitur manifestatio, quae est in intelligentia. Et quia illa manifestatio potest dici quoddam lumen; dici potest, quod ibi gignitur lumen &x lumine. Ad hoc etiam tertium dictum possunt adaptari verba August. dicentis in 13. de Tri. quod anima vi det omnia in quadam luce sui generis: sicut oculus carnis omnia videt in quadam luce sui gene¬ ris Cum enim ex hoc habitu tendat in actum, & cum ex memoria anima surgat in intelligentiam: oportet, quod ibi fiat lumen ex lumine, vt ex lu¬ mine, quod est in memoria, fiat lumen in intelligentia: vel ex lumine, in quo anim a scit res habi¬ tu: fiat lumen, in quo anima de rebus scitis considerat actu. Hoc etiam concordat cum verbis Philosophorum. Nam, vt patuit per August. Anima omnia videt in quadam luce sui generis. id est in quadam luce spirituali. Sicut ocu us carnis omnia videt in quadam luce corporea, sed quomodo vocetur illa lux spiritualis, in qua anima nostra, vel intellectus noster videt omnia: non me¬ minimus nos inuenisse ab Augustino. Sed Philosophi illam lucem vocauerunt intellectum agentem. De quo dicitur in 3 de Anima, quod intellectus agens se habet ad phantasmata: sicut lux ad colores. quae verba satis concordant cum Augustino, quia sicut oculus camis in luce corporea videt colores: sic in virture luminis intellectus agentis a phantasmatibus fiunt species in intellectu possibili quibus potest informari acies intelligentiae, per quam anima intelligit, & cognoscit. Quod cum ita sit: a luminein memoria generatur lumen in intelligentia.

Vt ergo magis intelligamus, quod dicitur: ad¬ ducamus verba Comen. loquentis de intellectu¬ possibili qui recibit species intelligibiles: & de intellectu agente, qui est quoddam lumen irradians super phantasmata, a quibus abstrahuntur illae species intelligibiles, & super ipsas species intelligibiles abstractas: super vtrisque enim, vt super¬ phantasmatibus, & super speciebus intelligibilibus irradiat intellectus agens, tanquam quoddam spirituale lumen. Quod autem irradiet su¬ per phantasmata intellectus agens: patuit per¬ e Philosophum, qui dicit ipsum se habere ad phantasmata: sicut lux ad colores. Quod autem irradiet super speciebus intelligibilibus: patet per Commen dicentem, quod sicut aer simul recipit lumen, & species visibiles: sic intel lectus noster possibilis simul recipit lumen intellectus agentis, & species intelligibiles. Quia ergo anima non potest simul intelligere omnia, quorum habet species intelligibiles: cum conuertit se super ali¬ quam illarum specierum, quod non potest fieri sine lumine intellectus agentis: oportet quod ab illa specie prius recepta, & illuminata per lume& intellectus agentis fiat species in intelligentia illuminata etiam per tale lumen: & hic ait Augustinus a specie in memoria generari specien in intelligentia. Illa ergo generatio potest dici spe¬ cies ex specieid est forma de forma, & lumen de lu¬ mine, ratione luminis intellectus agentis recepti¬ cum vtraque specie, siue cum quacunque torma: & potest dici actus de actu quia est ibi notitia de notitia, & quia omnis forma est quidam actus. Nam endelechia, &forma secundum Philoso. phum in 2. de Anima pro eodem sumuntur. Cum pi ergo Deus sit potissime forma, qua est omne es¬ se. vt probat Boe in suo li. de Tri & cum ipse sit potissime lumen, & cum ipse sit potissime actus: sicut in illa sancta Trinitate est Deus de Deo; sic in hac imaginatione est forma de forma. Quod nomen formae potissime competit Deo, et sicut in illa sancta Trinitate est lumen de lumine, sic in hac imagire est lumen de lumine, quia de lu¬ mine intellectus agentis recepto cum specie in memoria fit lumen intellectus agentis receptum cum specie producta in intelligentia: & sicutibi¬ est Deus verus de Deo vero; ita hic fit actus verus de actu vero, quia fit notitia ex notitia. quia ex vera notitia in memoria fit vera notitia in intelligentia. Imago ergo simpliciter sumpta videtur respicere potentiam cognitiuam. Si autem re¬ spicit affectiuam: hoc est propter cognitiuam: in quantum actus potentiae affectiuae requiritur ad actum potentiae cognitiuae ad coniungendum parentem proli, vel ad producendam de parente prolem. quia, nisi homo per voluntatem se conuerteret super speciem, quae est immemor: non fieret species in intelligentia. vel si fieret: non pet sisteret. Oportet ergo, quod adsit ibi voluntascon seruans, & connectens speciem genitam cum spe¬ cie gignente. Omnes autem tres potentiae concurrunt ad imaginem: memoria gignens: intelligen¬ ria genita: & voluntas connectens, & in hoc voluntas repraesentat Spiritumiset qui est nexus Patris, & Filii. Et licet omnes illae tres vires requirantur: quandam tamen principalitatem videtur ibi habere potentia cognitiua: cum actus voluntatis ibi requiratur, propter actum cognitionis: & vt connectat speciem genitam cum spe¬ cie gignente: quarum vtraque est in potentia¬ cognitiua.

Sic videtur ergo ese dicendum loquendo de imagine simpliciter. Sed loquendo de imagine perfecta: cum perfectio imaginis sit ex similitudine ad Deum, quod attribuitur pouissime charitati, vel amori virtutis, qui respicit affectum: ideo concedendum est, imaginem perfectam esse modo perfectiori, & excellentiori in affectiua, quan¬ in cognitiua. Vnde, & in patria, vbi erit imago potissime perfecta: perfectius erit beatitudo nostma in affectiua, quam cognitiua.

RESP. AD ARG. Argumenta autem procedebant viis suis, quia prima tria argumentaar¬ guunt de imagine simpliciter. Illa vero in contrarium arguunt de imagine perfecta: siue de perse ctione imaginis. sed in litteralibus quaestionibus dicetur aliquid de hoc.

DVD. I. LITTERALIS

SVPER Littera quaeritur primode illo verbo quod intendit Magister tractare: qualis, & quomodo factus suit homo: & qualiter sir lapsus, & qualiter sit postea reparatus. Sed de omnibus istis non tractatur in hoc secundo: ergo &c. Dicendum, quod ibi Magister continuat dicta dicendis: non solum quantum ad hunc secundum, sed etiam quantum ad tertium, & quartum. Nam ab hac distinctione agetur qualiter, & quomodo sit factus homo per comparationem ad Deum, quia factus est ad imaginem, & similitudinem Dei, & quantum ad suas partes, & quantum ad alia, quae hic traduntur. Agitur etiam in hoc secundo de casu hominis, siue quantum ad peccatum primorum Parentum, siue quantum ad peccata eorum, & aliorum. Sed per quae sit reparatus homo, quia reparatus est per verbum incarnatum: de hoc agec in tertio. Qualiter autem sit reparatus, & quali¬ ter continue reparetur, quia reparatur per sacra menta ecdlesiae. De hocagetur in quarto.

Dubitatio secunda litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis, quod imago potest accipi pro essentia Triniratis, ad quam factus est homo: secundum quem modum videretur, quod Deus esset imago hominis.

Dicendum, quod sicut loquimur de exemplo, & de exemplari: sic loqui possumus de imagine, & de eo, ad quod facta est imago. Nam proprie loquendo: exemplar est illud ad cuius similitudinem fit aliud. Exemplum est illud, quod fit ad similitudinem alrerius. Tamen aliquando exemplum¬ accipitur pro exemplari, iuxta illud Boetii: Cuncta superno ducis ab exemplo. Ibi lyexemplo potest stare pro exemplari, quia Deus a superno exen plo, & a superno exemplari: hoc est a seipso, qui¬ est exemplar omnium producit omnia. sicut exen plum sumitur pro exemplari: sic imago, quae proprie est idem, quod imitago & proprie est illud, quod imitatur, aliud potest sumi pro eo, ad cuius imitationem fit aliud.

Dubitatio tertia litteralis.

Vlterius forte dubitaretaliquis: de eo, quod in littera dicitur, quod similitudo est in natura: imago est in alijs: ergo videt, quod similitudo hominis ad Deum sit naturalis, & per consequens etiam imago erit naturalis. Sed contra: Ang. in de decem cordis: assimilat imaginem Dei in anima Imperatoris in nummo. Sed imago Imperatoris in numo non est naturalis, sed artificialis: ergo, &c.

Dicendum autem, quod & nos assimilamus imaginem Dei in anima: imagini homini in idolo facto ex ligno, vel ex lapide. Sed ista similitudo non est per omnem modum: quia imago hominis, vel alterius rei in idolo facto ex ligno, vel ex lapi¬ a de est omnino artificialis: sed imago Dei in anima est aliquo modo naturalis: licet non sit con¬ naturalis. Est enim imago Dei in anima natura¬ lis, quia respicit naturam, vel naturalia anime: sed non est connaturalis, quia non est in eadem na¬ tura cum patre. Ideo anima est imago Dei naturalis, sed non connaturalis, quia non est in eadem naturacum Deo. Et ideo imago Dei in anima potest assimilari imagini hominis in idolo, vel¬ imagini hominis in nummo: quia idolum, & nummus non habent candem naturam cum homine: sicut nec anima habet eandem cum Deo. propter quod sicut homo, quando facit imaginem suam in idolo, vel in nummo: sacit eam in alia natura: sic Deus, quando secit imaginem in anima, fecit eam in alia natura. Quantum ergo ad hoc est simile, sed non oportet, quod sit simile quan¬: tum ad omnia alia.

Dubitatio quarta litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis: quomodo imago hominis in nummo, vel in idolo est pure artificialis, & quomodo estimago Dei in homine, quae potest dici naturalis.

Dicendum, quod omnes formae artificiales sunt accidentia, quia omnes tales formae intro. a ducuntur cum aliquo instrumento corporeo, & i¬ vt vult Commen. in 12. allegans Themistium. Cor etir pus nihil facit in corpore: nisi in extremitatibus eius tantum: Natura vero agit in ipso corpore toto. ir Formae autem artificiales sunt inductae in extremitatibus corporum, & ideo sunt accidentales. si Si autem aliqua forma naturalis inducitur per o artem, vt puta sanitas: vel si esset vera ars Alchi¬ A miae, & per eam fieret verum aurum: ibi non face e¬ ret plus ars: nisi quod coniungeret agentia naturalia suis passiuis naturalibus, & esset ibi artifexe minister naturae. Vnde Medicus dicitur minister naturae quia dat illa corpori infirmo: pquae pos¬ sit se natura iuuare de morbo. sed quanuis sic sit de intellectu humano. & de his, quae sunt per artem hominis: Non tamen oportet, quod sic sit de intellectu diuino & de his, quae fiunt per artem Dei. Iuxta illud quod dixit Salomon Sapientiae. 7. S Omnium enim artisex docuit me sapientiam. Deus enim est artisex omnium, & omnia com¬i parantur ad ipsum, sicut artificialia ad artificem. Ipsae ergo formae substantiales & ipsae naturae rerum sunt quaedam artificiata ipsius Dei. & ideo dictum est quod ars imitatur naturam: quia mere artificialia sunt ab intellectu humano: Ipsa tamen as¬ naruralia sunt ab intellectu diuino.

Cum ergo intellectus humanus sit aptus na¬ tus imitari intellectum diuinum: ars quae est ab intellectu diuino. Ex hoc autem patere potest, quod homo in alia natura, vt puta in ligno, vel in lapi¬ de, vel auro non potest fucer e suam imaginem na¬ turalem: quia non potest, per artem, vel intel lectum suum producere naturam. Et si facit homo imaginem suam naturalem: hoc non erit in alia natura, sed in sua natura. Et imago non solum erit naturalis sed con naturalis. IIta etiam imago non erit per opus artis, sed per opus naturae: quia erit per generationem. De qua dicit Damaisc. lib. 1. C. 8S. quod generatio est opus naturae, sed Deus per suum intellectum, vel per suam artem, per quam producit naturas rerum, alias a n.tu¬ ra sua. Potest etiam in alia natura producere ima¬ inem naturalem, quae non erit sibi connatura. lis. quia non habebit eandem naturam cum ipso, quod facit producendo animam. quia in ipsa na¬ tura animae, vel in ipsis potentiis, quae sunt naturales animae, inuenitur imago, & similitudo Dei.

Dubitatio quinta litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis: Vtrum imago in speculo assimiletur imagini Dei in anima, quia de hoc etiam videtur tangere Aug. in lib de decem cordis. Dicendum, quod nunquam simile est per omnem modum simile, quia tunc non esset simile, sed idem. Imago ergo Dei in anima potest assimilari imagini in idolo, vel in nummo, & etiam imagini in speculo. Quia sicut homo faciens suam imaginem in idolo, vel in nummo; facit illam in alia natura. Et sicut imago resultans a faciein speculo, vel in aere fit in alia natura: quia speculum siue aer non habent eandem naturam cum homine; sic Deus faciens suam imaginem in anima: facit eam in alia natura. Sed si considerentur praefatae similitudines prout sunt quid naturale, vel quid artificiale: non concordant cum imagine Dei facta in anima. Quia imago faciei in spe¬ culo est omnino naturalis, quia color, & figura naturaliter faciunt suam similitudinem in me¬ dio; ita, quod illa imago non est artificialis. quia naturaliter ita fit. Et si ibi potest aliquid operari ars: illa tamen operatio artis reducetur ad ope¬ rationem naturalem, vt si ars apponit plumbum in vitro, vt appareat ibi imago: licet appositio plumbi sit artificialis: apparitio tamen imaginis erit naturalis. quia naturale est, si non sit aliquid, quod obstet visui, quod appareat ibi imago. Et quia vitrum nudum est transparens: in nudo vitro non apparebit imago. Sed si apponatur sibi¬ plumbum, vt obsistat visui: ibi naturaliter appa¬ parebit imago. Sic etiam si frangatur speculum, apparebunt ibi plures imagines propter plures su¬ 2. perficies. Fractio igitur vitri poterit esse quid artificiale: sed apparere plures imagines propter plures superficies est quid naturale. Fiunt etiam specula diuersarum formarum, quia aliqua sunt concaua: aliqua sunt gibbosa, & vtrunque facit apparere imaginem, vbi non est. quia in speculo¬ gibboso apparet imago vltra speculum. Constat autem, quod ibi non est, vbi apparet, quia posset speculum fieri de ferro, de quo non posset dubi¬ tari: quin imago posset illud pertransire, & apparere Vltra speculum. Factio ergo ipsorum specu¬ lorum est quid artificiale, sed quod in talibus spe¬ culis sic factis sic appareat imago: est quid naturale. Fiunt etiam specularepraesentantia faciem cum malo colore: non cum colore proprio, vel¬ repraesentantia faciem tortuosam: non tamen dispositio nepropria, quorum speculorum factio potest esse artificialis, sed repraesentatio imaginis supposita factione speculi, erit naturalis: sicut artificiale potest esse, quod quis se vertat ad eam partem, quam vult: sed naturale erit, quod oculus apertus informetur similitudinibus ferum existem tium in illa parte, ad quam se vertit ergoreprae. sentatio imaginis in speculo non concordat cum¬ repraesentatione imaginis Dei in anima, quia illud est quid naturale, quod quale est speculum talem repraesentat faciem: sed imago Dei in anima¬ est quid artificiale, quia facta est per artem, & per intellectum diuinum, & per voluntatem eius. Ita, quod illae idec diuinae nihil producunt, nisi secundum voluntarem Dei: sicut ab ipso artifice non producitur arca in materia ab arca in anima: nisi secundum voluntatem artificis. Vnde Philo¬ sophus in 6. Meta. vult, quod in diffinitione arti r¬ ficiati ponitur voluntas, & quod omne artificia¬ tum sit voluntarium. imago ergo Dei in anima est quid artificiale respectu Dei, quia producta est per artem, & per intellectum diuinum, & per voluntatem eius, & est quid naturale, quia per illum intellectum, & per illam artem diuinam producta est natura, & ea, quae sequuntur naturam animae. Et sicut repraesentatio imaginis in speculo¬ discordat a repraesentatione imaginis Dei in ani. ma: quia ipsa apparitio est tota naturalis. sic imago hominis in idolo, vel in nummo discordat ab¬ imagine Dei in anima: quia tota est artificialis, & nihil est ibi de naturali, quod sit natura: licet possit ibi esse aliquid naturale secundum repraesentatio nem, non autem secundum esse, quia potest ibi re¬ praesentari natura: vbi non est natura. Nam per intellectum hominis, vel per artem eius directe, & simpliciter nulla natura produci potest.

Dubitatio sexta litteralis.

Vlterius, quia intellectus hominis non quiescit: dubitaret forte aliquis, quomodo imago sumpta simpliciter est principaliter in cognitione: & si requiritur ibi voluntas, vel actus voluntatis;, hoc erit ratione cognitionis. Constat autem, quod imago Dei in anima non est imago vnius personae tantum, vel duarum, sed omnium trium per¬ sonarum. oportet ergo, quod hic concordent omnes illae tres vires: Memoria: Intelligentia, & Volum tas, vt sit ibi imago omnium trium personarum sicut, & in similitudine oportet, quod concurrant omnes tres: quia aliter, nec esset ibi imago: nec similitudo Trinitatis. Dicendum, quod hoc satis potest patere per iam dicta, quia omnes illae tres potentiae, vel vires concurrunt tam ad imaginem quam ad similitudinem. sed quantum ad imaginem cognitiua habet quandam principalitatem. Propter quod nullum peccatum tollit ima nem sumptam simpliciter, vt sicut naturale est quod ad cognoscere sequatur velle: saltem velle¬ cognoscere, vel velle cogitare; sic naturale est, quod in memoria, intelligentia, & voluntate: prout volumus actu cogitare, sit imago Trinitatis. Vh¬ manifeste apparet, quod voluntas concurrit ibi¬ propter illum velle cognoscere, vel velle cogitae re, vt in hoc sit principalior potentia cognitiua. Sed si loquimur de imagine perfecta, quae est per¬ gratiam, vel per charitatem, quae statim tollun¬ iur per peccaum: eum in metcndo, & dime rendo voluntas habeat quandam principalitatem: oportet, quod quantum ad similitudinem, vel perfectionem imaginis voluntas principalitatem habeat: cognitiua autem requiratur ibi propter voluntaris actum. In omnibus autem his tribus viribus erit tam imago, quam perse ctio imaginis. Tamen propter hoc non tollitur, quod in imagine simpliciter habeat quandam principalitatem cognitiua, & in perfectione imaginis affectiua. Nam cum cognitiua tendat in obiectum suum magis naturaliter: affectiua vero tendat in obiectum: prout sibi est gratum, & placitum: consequens ex hoc est, quod quia imago est magis in naturalibus, vt ex hoc quandam principalitatem ibi habeat cognitiua, & quia similitudo est perfectio imaginis, quia magis est in gratuitis: ex hoc quandam principalitatem ibi habeat affectiua. Quibus bene consideratis, patenet clarius praelibata.

Dubitatio Septima litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis: quia in litte¬ &si ra videntur dari quatuor differentiae inter imaginem, & similitudinem. Quarum tres superius sunt expositae, sed superadditur eis quarta. Vide licet quod imago pertinet ad formam: similitudo ad naturam; Dicendum, quod ista quarta est eadem cum rertia, vel potest ad eam reduci. Erat enim tertia differentia, quia similitudo est in es¬ sentiatimago in omnibus alijs. Essentia ergo, & natura pro eodem debent accipi. Forma etiam, & omnia alia pro eodem accipi possunt. Nam lorma vno modo potest stare pro forma substantiali. Et hoc modo non diuiditur forma contra essentiam, vel naturam. Alio modo potest accipi¬ forma pro accidentali. Et sic diuiditur contra es¬ sentiam, & naturam: & forma sic accepta diffinitur in principio sex principiorum: cum dicitur, quod forma est compositioni contingens. Nam sit. haec est differentia inter formam substantialem, & accidentalem: quia forma substantialis intelligitur fundari in ipsa essentia materiae. Ideo dici¬ 7tur in primo de generatione: Hyle est maxime subiectum proprium susceptibile generationis. Sed forma accidentialis intelligitur sundari in ipso composito, quia materia subiecta cum forma est causa omnium accidentium, quae fiunt in ea. Exponendum est ergo de forma accidentali, quae est contingens compositioni, id est rei¬ compositae. Quarta ergo, & tertia differentia, quod similitudo est in essentia, imago in omnibus alijs, & quod similitudo attenditur quantum ad naturam: imago quantum ad formam: ibi forma, quae, vt dictum est, stat pro forma accidentali, importare potest omnia alia accidentia superaddita naturae, & essentiae. Cuiusmodi¬ sunt porentiae, vel habirus, vel quaecunquem aptitudines, vel ipsi actus. Propter quod patet, quod tertia, & quarta differentia, quae ad idem reduci possunt: imaginem important differre a similitudine: pro¬ ut imago est perfectio similitudinis, quia poten¬ tiae, & habitus, & omnia alia praeassignata, sunt quaedam perfectiones essentiae, & naturae: sed prima, & secunda differentia loquuntur de imagine, & similitudine: prout similitudo est perfectio imaginis, vt in praehabitis plenius est ostensum.

Dubitatio octaua litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis: quomodo homo potest dici imago, vel ad imaginem, sicut tabula, & pictura; Dicendum, quod homo dicitur imago, & ad imaginem, sed dicitur imago magis concretiue & ad imaginem magis abstractiue, quod optime patet in tabula, & pictura. Nam tabula diur imago¬ quasi concretiue, quia non est ipsa pictura in abstracto, sed denominatur a pictura concretiue, & diu picta Propter quod bene dicit Magister in lit¬ tera, quod tabula dicitur imago propter picturam, sic & homo dicitur imago propter imaginem id est pri¬ animam, quae est in eo ergo eo modo quasi imagc¬ praedicatur de homine, quo anima praedicatur de¬ ipso. Sed anima non praedicatur de eo in abstracto, quia homo non est anima, sed in concreto, quia est animatus. Quare si homo diu imago propter imaginem, que est in ipso: oportet, quod imago¬ sumatur quasi concretiue. Sed cum dit homo factus ad imaginem: intelligitur quasi factus ad an¬ mam, vel factus ad habendam animam, quo habende¬ habet imaginem. simili modo est: sicut si homo factus albus posset dici factus ad albedinem, quia factus est ad habendam albedinem.

Dubitatio Nona litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis quomodo hemo dicitur imago, & ad imaginem, sed Dei filius dicitur imago, sed non ad imaginem. Ad quod respondet Magister in littera, quod Dei filius na¬ tus est a Patre non creatus: est aequalis Patri, & in nullo dissimilis: sed homo creatus est a Dec non genitus: non parilitate aequalis Deo, sec quadam similitudine ascendens ad Deum. Pos¬ sumus autem nominaliter soluere, & solutio nostra erit declaratio solutionis Magistri. dicemus enim, quod quaelibet persona diuina est ita sim¬ plex, sicut essentia. Et propter hoc nulla perso. na diuina potest dici producta ad imaginem quia tunc secundum seipsa non esset imago: sec esset aliquid in persona illa. Propter quod esse¬ imago, sicut homo secundum seipsum non est imago, sed est aliquid in eo: Propter quod dictus est imago, vt anima. Vropter quod cum anima faciat compositionem cum homine, quia est com¬ positus ex anima, & corpore; si aliqua persona diuina, vt puta Filius diceretur ad imaginem: se¬ queretur, quod filius esset persona composita, & quod aliquid esset in eo, propter quod diceretur imago: quod faceret compositionem in ipso. Nam filius propter hoc est imago Patris, quia naturaliter procedit a patre, & accipit naturam a Tatre: ita quod pater non est po¬ tens gignere nisi natura. Et ideo etiam in diuinis verificatur illud Dam. lib. 1. c. 8. quod generatio est opus naturae Non quod natura in diuinis generet, quia nec etiam in humanis natura generat, cum actiones sint suppositorum, sed gene¬ ratio est opus naturae, quia natura in Patre est ratio, qua pater generat. Nam illud, in quo assimilatur productum producenti est ratio pro¬ ductionis eius. & quia Filius assimilatur Patri in natura: quia habet similitudinem aequalem, & ad candem naturam cum Patre, vel eandem spe¬ cie, vt in Filio carnali: vel eandem simpliciter, vt in diuinis. Ex hac ergo expositione nostra potest declarari responsio Magistri. Nam ex simplicitate diuinarum personarum est, quod sunt sic similes, & aquales.

Dubitatio Decima litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis de eo, quod supra dicebamus, quod cum ex specie in me¬ moria gignitur species in intelligentia, quod ibi¬ gignitur lumen de lumine. Cum ergo non sit ibi dare aliud lumen creatum, nisi lumen intellectus agentis: oportebit nos concedere, vtuidetur, quad intelectus agens ibi signatur ex intellectu agente.

Dicendum, quod non solum fit ex frigido calidum, sed ex calido magis calidum, & non solum fit ex tenebroso illuminatum, sed ex illuminato magis illuminatum. Non est tamen, nisi¬ vnus intellectus possibilis, & vnus intellectus agens. Intellectus enim possibilis est potentia receptiua speciei, & luminis: & se habet, vt oculus. Intellectus vero agens est potentia illumi¬ nariua, & irradiatiua tam super specie, quam super intellectu possibili. Propter quod bene dicebatur supra, quod sicut aer simul recipit speciem, & lumen istud sensibile: sic intellectus pos¬ sibilis simul recipit speciem intelligibilem, & lumen intellectus agentis: & nihil est aliud intellectum possibilem recipere lumen intellectus agentis, nisi se coniungere illi intellectui. quia quanto magis se coniungit, tanto magis illumi¬ ratur. Propter quod haec erit differentia inter scientes, & inscios: quia scientes habent intellectum possibilem illuminatum, & pictum. In¬ scii habent ipsum tenebrosum, & nudlum. Pro. pter quod dicitur in 3. de Anima de intellectu possibili, quod in sui creatione, vel in sui¬ primordio se habet quasi tabula nuda, vel sicut tabula rasa, in qua nihil est pictum, & talem intellectum habent inscii. Quanto ergo intellectus possibilis plures recipit species: tanto plus recipit de lumine intellectus agentis, & tanto plus coniungitur illi. Intellectus ergo sic perfectus speciebus, & sic illuminatus lumine intellectus agentis potest dici intellectus adeptus, quia est adeptus species intelligibiles, & illud lumen. gigni ergo lumen de lumine est intellectum possibilem magis illuminari, & magis con¬ iungi lumen intellectus agentis, & quia huiuf¬ modi intellectus cum habet species in memoria, & non cogitat de eis: non est ita illumina¬ tus, sicut quando actu cogitat de speciebns rerum sensibilium: ideo ex hoc dicitur fieri magis illuminatus, & dicitur plus adipisci de lu¬ mine, & magis coniungi intellectui agenti. propter quod de minus illuminato fit magis illuminatus, quod sine adeptione maioris luminis es¬ se non potest.

Articulus 1 An anima humana de Dei substantia sit producta

ARTICULUS. I. An Anima humana de Dei substantia sit prodacta. Conclusio et negatiua.

DIh. 1. p.q. 90. art. 1. Et 3. sent. d. 17. q. 1. art. 1. Et 2 contra Gent. c. 83. Item Opusc. 3 c. 34. D. Bon. d. 17. ar. 1. q. 1. Biel. d. 17. q. 1. Barth. Syb. 1. Dec. q. 1. De hac materia vide D. P. Aug. lib. de cogn. verae vitae. Tomo 9. Et ad D. Hier. de orig. animae Tom. 7. Vide etiam Hier. ad Marcellinum, & Anapsicham.

AD PRIMVM sic proceditur: videtur, quod anima humana fuerit producta de substantia Dei, per illud, quod habetur Gen. 1. quod inspirauit in saciem eius &c. Sed inspirare est de se flatum emittere: ergo Deus de se slatum emisit, quando animam produxit. Sed si de se ipso produxit animam: produxit eam de sua substantia. Nam quicquid est in Deo: Deus est, & per consequens est Dei substantia.

Praeterea Act. 17. dicitur: Genus ergo cum simus Dei &c. Sed homo non potest dici de gene re Dei ratione corporis: ergo ratione animae. Sed anima non potest dici de genere Dei, nisi facta de natura Dei, & de substantia eius: ergo, &c.

Praeterea quicquid intelligitur, vel intelligitur per identitatem, vel per similitudinem. Sed anima potest intelligere Deum, & potest intelligere materiam primam: hoc autem non erit per similitudinem (quia nulla similitudo potest abstrahi a Deo, cum sit summe abstractus a materia prima: cum sit pura potentia) ergo sicut Angelus intelligit essentiam suam non per similitudinem, sed per identitatem, quia intelligit eam per seipsam; sic intellectus noster intelligit essentiam Dei, & essentiam materiae primae non per similitudinem, sed peridentitatem. Ergo est idem cum ipsis. quod non esset, nisi anima esset producta de essentia Dei, quia aliter non posset esse idem cum essentia eius.

Praeterea quae nullo modo differunt, sunt idem, sed Deus, & anima humana, & materia prima nullo modo possunt differre, quia quaecunque differunt, differentia differunt. nam sic describitur differentia: Differentia est, qua differunt a se singula. Omnia ergo, quae differunt per differentiam: sunt composita ex illa differentia, & ex genere illius differentiae. Sed Deus non est compositus, cum sit actus purus, & anima huma na non viderur composita, cum sit potentia pura in genere intelligibilium: nec materia prima videtur composita, cum sit potentia pura in genere entium. Ista ergo tria: Deus: Anima rationalis, & Materia prima, cum non habeant per quid diferant, erunt idem. ergo, &c.

Praeterea Dio. 4. caelestis Hierar. loquens do Deo ait: Existentia ergo omnia eius esse participant. Sed illud, quod participatur ab omnibus videtur esse de essentia omnium. Si ergo quaelibet res participat de essentia Dei: quaelibet facta est de essentia eius.

IN CORTRARIVM est: Quicquid est productum de natura Dei est eiusdem naturae cum ipso. Sed nos nec anima nostra sunt eiusdem naturae cum Deo: ergo &c. Maior de se euidens est. Minor declaratur. Quia Aug exponens illud verbum: Ego sum vitis vera. ait, quod non vnius quippe na¬ Iturae sunt vitis, & palmites: propter quod cum esset Deus, cuius naturae nos non sumus: ergo, &c.

Praeterea natura Dei est idem, quod Deus. quaelibet ergo res producta de, natura Dei est idem, quod Dens. sed cum hocnon possit competere alicui creaturae: ergo &c.

RESOLVTIO. Deus est immobilis, atcmnur, aqtus purun artiser immaterialis, simpseo, suac inuisihilis, infinitus. Hinc Deus animae compositionem ingredi non poteftr.

RESPONDEO dicendum, quod comparando Deum ad ista creata possumus assignare ro. differentias, ex quarum qualibet concludi poterit, diuinam essentiam non esse de compositione animae, nec alicuius creaturae. Primo enim comparatur Deus ad ista creata, vt immobilis ad mobilia. Se cundo, vt aeternus ad temporalia. Tertio, vt actus purus ad possibilia. Quarto, vt causa ad effectus. Quinto, vt artisex ad artificialia. ista autem comparatio quinta differt a quarta, quia est specialior, quam illa. Sexto comparatur Deus ad ista creata: sicut immaterialis ad materialia. Septimo sicut simplex ad composita. Octauo sicut lux ad tenebras. Nono sicur inuisibilis ad uisibilia. Decimo sicut infinitus ad finita. Possent & aliae comparationes differentes assignari, sed ista sufficiant.

Primo ergo comparatur Deus ad ista creata, vt immobilis ad mobilia. Nam secundum Philosophum. Omne, quod mouetur ab alio mouetur. Cum ergo non sit abire in infinitum: oportet deuenire ad aliquid omnino immobile, & iste est Deus, qui secundum Philosophum est immobilis per se, & per accidens, & ab intra. Omne enim, quod mouetur, vel mouetur per se, & sic possunt moueri corpora: vel mouetur per accidens. & sic possunt moueri materia, & forma, & alia, quae sunt in corporibus: vel mouetur ab intra, & sic possunt moueri omnia, quae agunt per liberum arbitrium, quae per affectionem interiorem nunc volunt vnum, nunc aliud. Deus autem omni modo est immobilis, quod concordat cum scriptura sacra. Iuxta illud Prophetae: Ego Deus, & non mutor. Et iuxta illud Iacobi: Apud quem non est transmutatio &c Si ergo solus Deus est semotus ab omni modo motus, & omnis creatura est aliquo modo mobilis: & ei, de quo fit res mobilis, oportet, quod conueniat aliquis modus motus: de diuina essentia omnino immobili, nec anima, nec aliqua creatura fieri poterit, & maxime cum anima sit mutabilis: nunc ad bonum: nunc ad malum: ex re omnino immutabili (cuiusmodi est diuina essentia) fieri non potest.

Secundo Deus comparatur ad haec creata, vt aeternus ad temporalia. Nam, & si mundus fuisset ab aeterno; non tamen propter hoc participaret omnes conditiones aeternitatis, nec propter hoc mensuraretur eadem mensura, qua smensuratur Deus. Mensuratur enim Deus aeternitate pura, & simplici. Id ergo, quod de nouo incipit esse: fieri non potest de eo, quod est aeternum: vbi nulla nouitas esse potest. Ista autem differentia sequitur &x prima, vt, quia Deus est om nino immobilis: oportet quod sitxternus, & quo nulla nouitas possit esse in ipso.

Tertio comparatur Deus ad haec creata: sicut actus purus ad possibilia. Nam secundum Commen. in 10. Met. Deus est actus purus, cui non admiscetur aliquid de potentia. Propter quod impossibile est de natura diuina produci aliquid habens admixtam potentiam, quia tunc natura diuina esse desineret actus purus. Sequitur autem ista differentia ex secunda. Nam quia Deus est aeternus, & in aeternis secundum Philosophum non differt esse, & posse. quia quicquid ibi potest esse: totum ibi est. sed si posset aliquid ibi esse, quod actuibi non esset, tunc quantum ad illud non esset aliquid aeternum. Ratione ergo eternitatis, quam ponimus in Deo simpliciter, & absolute: oportet, quod omnis possibilitas remoueatur ab eo, vt sit actus purus, cui omnino non admiscetur potentia.

Quarta autem differentia est, quia Deus comparatur ad ista creata: sicut causa ad effectus, & quia est causa vniuersalis omnium, de eo potissime verificatur illud Dio. 3. de di. no. quod non est diligens comparatio causaris, & causis, & quod causata habebet quasdam imagines, id est imitagines suae canae Omnia enim causata, vel omnia ista creata Deo adaequari non possunt, sed sunt quaedam imitagines Dei: sed si fierent de diuina essentia: aequarentur Deo, &c. Sequitur autem ista differentia ex tertia. Nam omne quod agit: agit prout est in actu. & omne, quod patitur: patitur, vt est in potentia. & quia omnia ista comparantur ad Deum, sicut possibilia ad actum: oportet, quod omnia comparentur ad ipsum: sicut effectus ad causam.

Quinta differentia est, qui, Deus comparatur ad alia: sicut artifex ad artificialia. Ista etiam quit ra differentia sequitur ex quarta, vt quia comparatur ad alia, sicut causa ad causata. Nam omnis causa agit, & causat alia secundum modum naturae suae. Nam si quaereretur: quomodo agit ignis, & quomodo causat alia: facilis esset responsio. Nam cum ignis sit naturae calidae, & sit naturae igneae: quicquid agit, vel causat: hoc facit calefaciendo, & igniendo. Sic, cum Deus sit nature intellectualis, & sit liberi arbitrii: quicquid causat: hoc facit intelligendo, & volendo. Et quia iste modus causalitatis eonuenit artifici; omnia comparantur ad Deum sicut artificiata ad artificem. Est ergo ista specialis ratio, quod quia Deus agit intelligendo: consequens est, quod sit separatus, & immixtus, secundum quod concordat Anaxagoras in 3. de anima loquens de intellectu. Artifex ergo, vt artifex non in natura propria, sed in alia natura producit sibi simile. Et si inueniatur artifex in propria natura pducere sibi simile: hoc modo non faciet, vtartifex, nec vt agens perarten, sed vt agens per naturam. Sic enim videmus in artifice carnali, qui, vt artifex, facit arcamin alia materia, vel natura, sed per naturam generat silium in propria natura.

Sexto comparatur Deus ad alia, vt immaterialis ad materialia, & ista differentia sequitur ex praemissis. Nam semper actus videtur habere rationem perfectionis, & formae: potentia rationem imperfectionis, & materiae, accipiendo materiam large pro quocunque materiali, secundum quem modum loquitur Auctor de causis, quod intelligentia habet suum hyleachin id est suum materiale. Si ergo Deus comparatur ad omnia ista, vt actus ad possibilia: consequens est, quod comparetur ad haec omnia, vt immaterialis ad materialia. quod ergo de re immate riali: cuiusmodi est diuina essentia fiant materialia: cuiusmodi sunt omnia creata: est dicere oppositum in adiecto. Semper enim illud ex quo fit aliquid: loquendo de fieri proprie squia secundum .Philosophum proprie non fit, nisi compositum, se habet, vt materiale ad illud, quod fit ex ipso, quod cogitare de diuina substantia est absurdum i. Septimo Deus comparatur ad alia sicut simplex ad composita. Nulla est enim creatura, quae non sit composita, vel ex his, vt ex actu, & potentia, quae sunt generales differentiae entis, vel huic sicut actui componitur potentiae, & potentia actui. Solum ergo diuina essentia omnem compositio nem repellit, vt secundum Boetium. ipsa diuina essentia sit vere vnum: vbi nullus est numerus: loquendo de numero compositionem faciente, quia numerus personarum nullam compositionem facit: cum ita sit simplex persona sicut essentia. Si ergo de diuina essentia posset fieri aliquod, & potissime aliquid creatum, quod de necessitate est quid compositum: non esset natura simplex, quia saltem esset componibilis huic, quod stare non potest.

Octaua differentia est, quod Deus comparatur ad alia, vt lux ad tenebras. luxta illud: Deus lux est, & tenebrae in eo non sunt vllae. Secundum hunc autem modum loquitur Augustinus. 2. super Gene. vbi vult, quod actus habet rationem lucis, & priuatio rationem noctis: siue tenebrarum. Si ergo in Deo est pura lux: vbi nullae possunt esse tenebrae; nec anima rationalis: nec aliqua creaturas cum quaelibet talis res habeat aliquas admixtas tenebras, de diuina substantia fieri poterit.

Nono Deus comparatur ad alia: sicut inuisibilis ad visibilia. Deus enim dicitur inuisibilis cuilibet creaturae quia nulla creatura potest per naturam videre Deum. Si autem communicatur creaturae, quod Deum videat: hoc erit per gratiam: non per naturam. Omnis enim creatura est Deo visibilis. Iuxta illud ad Hebrae 4. Et non est vlla creatura inuisibilis in conspectu eius, sed vt ibi subditur: Omnia autem nuda, & aperta sunt oculis eius. Ipse tamen est inuisibilis cuilibet creaturae, & hoc est ratione claritatis suae lucis. Tropter quod ista differentia nona sequitur ex octaua. Sicut enim scribitur ad Tim. O. quod Deus lucem habitat inaccessibilem, quam nullus hominum vidit, sed nec videre potest. Cum ergo nulla natura intellectualis possit naturaliter videre d uinam paturam: consequens est, quod omnem naturam intellectualem excel¬ lat vt nulla natura, quantumcunque intellectulis possit fieri de illa natura, quia tunc non excelleret omnem naturam intellectualem creatam: Immo esset subdita, & supposita illi naturae, quae fieret de ipsa. Loquendo enim de rebus creatis, quodlibet excellit illud &x quo fit: quia aliquam perfectionem addit super illud.

Decimo comparatur Deus ad alia, vt infinitum ad finita. Nam si in creaturis inuenitur infinitas: hoc est ratione potentialitatis, & priuationis, cuiusmodi est infinitas materiae, quia materia finitur per formam. Forma enim est finis materiae, & materia cum per agens mouetur ad formam: tendit in ipsam, tanquam in suum finem. Quare infinitas in creatura non potest esse in actu, nec potest esse in facto esse, nec potest secundum se intelligi, sed semper intelligitur per analogiam ad actum. Propter, quod matoria non est intelligibilis, nisi per analogiam ad formam. vt patet per Philosophum, & per August. in 12. Conses. Potentia etiam finit actum: limitando ipsum, quia omne, quod recipitur in aliquo: recipitur secundum modum rei recipientis. Actus ergo receptus in potentia limitaturper eam: vt non recipiatur in ipsa plus de illo actu, nisi secum dum capacitatem recipientis Non solum autem potentia finit actum limitando ipsum, sed & actus finit potentiam perficiendo eam: cum potentia intelligatur non finita, quando caret actu. Intelligitur autem finita, quando perficitur per actum, & quia omnes creaturae sunt compositae ex potentia & actu, vel sunt potentia composita actui, vel actus compositus potentiae: omnes creaturae sunt quid finitum. Solus enim Deus est quid infinitum, quia nec est actus limitatus per potentiam: necest potentia perfecta per actum, nec est quid compositum ex potentia, & actu. & quia Deus non est quid limitatum, nec quid finitum; infinitae perfectiones sunt in ipso. Vnde & Dio. 12. de di. no. vocat ipsum infinitorum nominum. Et Augustinus 8. super Gene. vocat ipsum numerum sine numero. Cum ergo diuina natura contineat perfectiones infinitas: nullum perfectibile poterit ex ea fieri, quia tunc aliqua perfectio sibi defioeret. & quia quaelibet creatura est quoddam perfectibile: nihil tale poterit ex illa fieri.

RESP. AD ARG. Ad primum dicendum, quod Augustinus 7 super Gene d. Deus flauit faciendo animam, quia flatum fecit. Nam & ipsa anima posset dici quidam flatus. Iuxta illud Esa. Omnem flatum ego feci.

Ad secundum dicendum, quod homo dicitur esse de genere Dei ratione animae: non quod anima sit facia de natura Dei, sed quia facta est ad imaginem Dei.

Ad tertium dicendum, quod vel loquimur de intelligere Deum in via, vel in patria, si loquimur in via: non intelligitur Deus per identitatem: nec intelligitur immediate secundum se, sed intelligitur sub qu. busdam velamin: bus: vt paruit per Dio. sed si loquimur de intelligere Dei in patria: possu mus concedere, quod ibi intelligitur Dens per identitatem: non per identitatem ad naturam animaet vt quod fiat eadem natura ex natura animae, & natura diuina: nisi forte per adhaesionem, vt quia sic adhaerebit natura animae naturae Dei: quod possit aliquo modo dici vna natura cum illa Iuxta illud Apostoli: Qui adhaeret Deo: vnus Spiritus est cum illo. Sed si volumus loqui de idenritate simpliciter: naturam diuina intelligetur in patria per identitatem: non per identitatemad naturam animae, sed propter identitatem ad seipsam, quia ibi natura diuina non per aliam speciem, sed per se ipsam causabit actum intelligendi se ipsam in anima. Propter quod sic Angelus intelligit essentiam suam per essentiam suam. sic & in patria quilibet homo, & quilibet Angelus intelligit essentiam diuinam per essentiam diuinamid est per se ipsam. Quilibet enim Beatus cognoscit in patria Deum sicut cognitus est a Deo. Sed Deus videt essentiam Angeli, vel hominis per essentiam suam: non per essentiam Angeli, vel hominis: per illam ergo eandem essentiam diuinam, per quam Deus nunc cognoscit me: ego cognoscam tunc Deum, & videbo eum. Propter, quod siccognoscam Deum tunc: sicut ab ipso nunc cognitus sum. Quod autem addebatur de materia;dici potest, quod intelligitur per speciem: ad quam est in potentia, quia non intelligitur, nisi per analogiam ad formam.

Ad quartum dicendum, quod naturae rerum, siue species differunt per potentiam. Ipsae autem differentiae differunt seipsis. Vel dicere possumus, quod ipsa composita differunt per simplicia. Sed simplicia differunt per se ipsa. Vel possumus facere differentiam inter esse diuersum, & esse differens. sicut & Physicus facit in 10. Meta. quia composita possunt dici differentia, quia possunt per differentiam differre. sed simplicia, & si non possunt dici differentia. possunt dici diuersa, quia possunt per seipsa diuersificari. Ad formam autem arguendi dicendum, quod anima rationalis licet sit potentia pura in genere intelligibilium: non est tamen potentia pura in genere entium. sicut materia prima. Nec est actus purus in genere entium: sicut Deus. in genere ergo entium estanima nostra: est actus admixtus potentiae: in quo differt abessentia diuina, & potentia admixta actui, in quo differt a materia prima.

Ad quintum dicendum, quod omnes creature, & potissime creaturae intellectuales, inter quas potest computari anima humana: participant essentiam diuinam non in se, scilicet, quod illa diuina essentia, quae est simplex, & indiuisibilis diuidatur per frusta, vel partes, sed per quandam similitudinem: prout ipsi diuinae essentiae partici patiue assimilantur, & imparilitate aequantur.

Articulus 2 An anima humana ex aliqua natura corporea sit producta

ARTIC. II. An anima humana ex aliqua natura corporea sit producta. Conclusio est negatiua

Pmhi pq,tat. 1st. onmn ounte ene 8o. D. Bon. d. 17. art. 1. q. 2

SECVNDO dato, quod anima non sit producta de substantia diuina; Quaeritur, an sit producta de aliqua natura corporea, vel quod idem est, an sit corpus. Et videtur, quod sic, quia Empedocles, vt patet ex primo de anima, posuit animam compositam ex quatuor elementis, quod esse non posset, nisi esset corpus, quod si in hac parte non recipitur eius auctoritas: respondeatur ad rationem elus. Ait enim, quod simile a simili cognoscitur, quod nos concedimus, cum omnis cognitio fiat per assimilationem: oportet ergo, vt videtur, animam esse conpositam ex omnibus elementis, vt posset cognoscere omnia elementa, & vt per ea possit cognoscere omnia elementata.

Praeterea, quando aliqua duo sunt in aliquo vno, & vnum non potest exire, nisi exeat aliud: videtur esse idem vnum, quod aliud. sed sanguis, & anima sic sunt in eodem corpore, quod non potest exire totus sanguis, nisi exeat anima: ergo videtur esse anima idem, quod sanguis. Quod & aliqui philosophantium ita asseruerunt, sed cum sanguis sit quoddam corpus, ergo &c.

Praeterea Spiritus potet esse simul cum corpore, sed non potest esse simul cum alio spiritu. Sed spiritus ent malignus potest esse simul cum anima: vt patet in his, qui sunt obsessi a malis spiritibus, qui habent malos spiritus in corpore suo. Sed cum sit anima in qualibet parte corporis: non potest esse in eodem corpore spiritus cum anima, nisi sit simul cum anima: ergo &c.

Praeterea secundum Philosophum in primo de Anima: Anima magis continet corpus, quam i corpus animam: sed cum corpus contentum lineatur per aliquid continens: videtur continens sic esse lineatum: sicut contentum, vt patet ex aqua contenta in vase. Nam aqua sic lineatur, & sic figuratur, dum est in vase: sicut figuratur ipsum vas continens eam. Vt si vas sit rotundum: aqua erit rotunda: si quadratum, quadrata. Cum ergo corpus contentum ab anima aliter, & aliter figuretur, vel habet aliter, & aliter menbra distincta propter aliam, & aliam animam. Iuxta illud Commen. in primo de anima: Membra Leonis, & membra Cerui non differunt, nisi quia anime differunt, & quod veritatem habet deCeruo, & Leone, veritatem habet de homine respectu cuiuslibet alterius animalis. videtur ergo, quod anima hominis sic sit figurata, sicut corpus homi¬ nis, cum huiusmodi corpus habeat suam figurationem, per animam, & ab anima continente ipsum Sed hoc non posset esse, nisi aia esset corpus: ergo &c.

IN CONTRARIVM est, quia, vt vult August in li. de quantitate animae, & vt allegatum esta Magistro in 16. di. Anima facta est similis Deo: quia immortalem, & indissolubilem fecit eam Deus. Sed si anima esset corpus: esset corpus viuum, vel esset corpus viuens per vitam. Omne autem tale corpus naturaliter est corruptibile: cum calor naturalis semp deposcat humidum radicale: ergo &c.

Praeterea ex hac eadem auctoritate August. arguitur, quod anima humana non solum non est corpus, sed etiam non est educta essentialiter de corporis potentia: quia omnis forma sic educta est corruptibilis, & dissoluibilis: ergo &c.

RESOLVTIO. AMnima corporea non est, quia non est quanta, & corpus non est in corpore, nec continet corpus: immo corpus ab ea continetur.

RESPONDEO dicendum quod quae faciunt difficultatem in hac materia, sunt verba Gen. adducta per Magistrum, vbi dicitur, quod creauit Deus hominem de limo terrae, & in spirauit in faciem eius spiraculum vitae. Vel, vt habet alia littera: Flauit: vel Sufflauit in faciem eius &c. Et allegat Aug. in principio. 7. fuper Gen. Cum ergo flatus sit quid corporale: videtur, quod anima sit quoddam corpus. ee Hoc ergo ordine in hac quaestione procedemus, quia primo adducemus rationes ex parte flatus, per quas videtur probari, animam esse corpus. Secundo soluemus rationes illas. Tertio ad. ducemus rationes ad propositum, quod impossibile est animam esse corpus. narrabimus enim ex parte flatus quatuor rationes, iuxta quatuor causas, secundum quas probati videbitur, animam ir, esse corpus. Nam primo quidem hoc patet, si consideretur flatus materialiter, quia sic consideratu. d. non est, nisi quidam aer attractus, & expulsus. ordinauit enim natura pulmonem quasi ventilabrum codis, per quem attrahitur aer ad refrigerationero cordis, & quia aer attractus statim calefit, ne suffocetur cor: expellitur aeriam attractus, & calefactus: & attrahitur alius aer, & sic vicissim continuando manet cor in sua temperie, & continuatur vita nostra, & hoc modo spiramus, & respiramus & flatum facimus. Quare si anima est flatus insufflatus in faciem hominis: cum materia flatus sit aer; Videtur, quod anima sit naturae aereae, &f consequens sit naturae corporeae, & etiam sit corpus. Huic autem concordat dictum illorum Sapientiae. dicentium: Ex nihilo nati sumus, & post hoc erimus tanquam non fuerimus. Et subditur: Extinctus cinis erit corpus nostrum, & spiritus diffundetur tanquam mollis aer.

Secundo anima videtur esse corpus: cum dicatur esse flatus, si consideretur flatus efficienter, vel si consideretur quomodo efficitur. Nam anima attrahens aerem facit flatum. In omnibus enim ope ribus animae: anima est primum agens, vel est illud, per quod primo agitur. Potentia vero est immediate agens. Licet ergo anima attrahat per potentiam attractiuam, & sentiat per potentiam sensitiuam: Ipsa tamen est primum attrahens, & primum sentiens. ergo cum per hmoneni attractionem, per quam fit flatus, non attrahatur spiritus, sed corpus: si consideretur quomodo fiat flatus, quia fit per attractionem corporis, videtur anima esse corpus.

Tertio quidem hoc idem videtur, si conside retur flatus formaliter, & etiam si consideretur anima formaliter & secundum suam essantiam, & naturam. Nam Philosophiantiqui volentes inuestigare naturam animae: tripliciter inuestigauerunt eam, videlicet motu, sensu, & incorporeo Videtur enim animatum distingui a non animato, motu: quia animatum mouetur ex se: non ani matum autem ex alio. Differt etiam & sensu: quia animata, & potissime habentia animam sensitiuam sentiunt: non habentia autem huius animam non sentiunt ergo motu, & sensu, siue motu, & cognitione possumus inuestigare naturam animae, sed hoc modo est inuestigare eam per operationes eius: quia motus, & sensus sunt quaedam opera animae. Et si dicatur, quod sentire non est agere, sed: pati. Dicemus, quod illa passio significatur per me dum actionis. Vel possumus dicere, quod licet sent re sit pati: prout organum sensus patitur, & immutatur ab obiecto. Tamen prout es tali immutatione iudicamus esse hoc, vel illud: habet quandam rationem actionis. Inuestigare itaque anima motu, & sensu, est inuestigare eam ex suis actionibus. sed inuestigare eam ex incorporeo est inuestigare ipsam ex eius natura, & essentia. Ideo praetermissis primis vijs, & sequendo hanc tertiam: dicemus, quod illi [hilosophi antiqui, qui inuestigauerunt animam ex incorporeo: dixerunt ipsam esse incorpoream, quia erat corpus valde subtile. Vnde Democritus, & Leucippus dixerunt animam esse athomos.dest corpora valde subtilia, cuiusmodi sunt minutae exalationes, & decisiones. ergo si consideretur anima formaliter secundum suam naturam: prout sentiunt antiqui Philosophi, quia est quaedam minutae exalationes, & est quoddam subtile corpus, quia etiam formaliter videtur esse flatus; concluditur tertio, vt superius diximus, quod anima sit quoddam corpus.

Quarto hoc idem patet: si considerentur ista finaliter. Nam ad hoc nobis videtur esse data anima, vt possimus viuere. Nam August. 3. Confes. vult quod anima sit vita corporis. Ad hoc etiam datus est nobis flatus: vt possimus continuare vitam. Tandiu nm viuimus: quamdiu possumus spirare, & respirare, & quamdiu possumus flatum habere statim autem cum non vlterius habemus flatum: non vlterius habemus vitam, nec vlterius animam. Ita quod flatus: vita nostra, & anima vnum, & idem videtur esse. Et quia flatus est aer attractus, & expulsus: & est quid corporeum: videtur anima esse quid corporeu. Vnde Ezech 37 vbi agitur de vaticinio resurrectionis, & de reditu animarum, & spirituum ad corpora: animae, & spiritus vocantur ventus, & insusflatio. Iuxta illud: A quatuor ventis veni spiritus, & suffla super interfectos istos, & reuiuiscant. Sed omnes istae rationes sundant se super falso. Credunt en. quod Deus sic sufflando fecerit animam: sicut homo sufflando facit aliquid. Nam sequendo doctrinam August. Sicut Deus creando hominem de limo terrae non fecit hominem manibus, sed stabilibus rationibus. Sic cum dicitur, quod Deus flauit, vel flatum fecitid est animam produxit, non corporalibus faucibus sufflauitid est flatum fecit, & animam produxit, sed hoc est aeternis rationibus operatus.

Aduert endum tamen, quod multa sunt. quae conseruant hominem in vita: a quibus potest denominari anima, quae tamen non sunt ipsa anima. Nam sine emissione flatus & sine inspiratione, & respiratione: non potest stare anima in corpore hominis. Tamen ipsa inspiratio, & respiratio, siue ipsa attractio aeris, & emissio, vel, quod idem est, ipse flatus: quamuis non sit anima, potest ri tamen dici anima, quia sine eo in corpore non potest stare anima. Est enim cor in corpore anima e to illud membrum, quod primo viuit, & vltimo moritur. Nam per cor viuunt omnia alia membra, quia per cor mouentur omnia alia menbra, & motus in membris deriuatus a corde: est vita ut in omnibus alijs membris. Ideo Plato vegetatiuam ponebat in corde: nutritiuam inhepate, sene sitiuam in cerebro. Non quod etiam omnia ista non sint radicaliter in corde, sed quia nutrimentum maxime quantum ad partes inferiores corporis fit per hepar: sensus autem, vel sensitiua dicitur esse in cerebro, quia in capite sunt omnes sensus. Spiritus enim vitalis id est vegetatiua dicitur esse in corde, quia motus, qui fit in corpore, vt patet in pulsu: fit a corde. Propter quod si ista membra ledantur: potissime cor, vel vulnere, vel suffocatione facta per materiam morbi, siue per aerem calefactum, vt patet in homine suspenso, qui cum non possit respirare: suffocatur cor, & moritur homo. Continuatur ergo vita in homine ex membris principalibus, vel ex flatu, quorum quodlibet est corpus Anima tamen nihil horum est: propter quod non est corpus, sed sine his corporalibus non potest anima durare in corpore, nec animare corpus. Quod vero dicebatur de flatu, quod materialite est aer haberetur intentum: si anima esset flatus. Quod vero addebatur secundo, quod flatus efficienter fit ab anima, quia anima est primum attrahens aerem, per quam fit flatus: non arguitur ex hoc quod anima sit corpus, sed quod habet operationem circa corpus. Quod autem addebatur, & tertio, quod tripliciter possumus inuestigare animam secundum Philosophum: motu: sensu, & incorporeo. Et hoc tertio modo inuestigare animam est inuestiga re animam secundum se, & formaliter & quod illi, qui inuestigauerunt eam per incorporeum, dixerunt, quod quoddam corpus subtile: dici debet. Quia asserentes animam esse quid incorporeum id est esse quoddam corpus subtile: dissentiunt a veritate, quia anima non est corpus, sed est actus corporis, vt patet &x 2. de anima. Quod autem ad¬ debatur & quarto, videlicet si consideratur flatus finaliter, quia ad hoc data est nobis anima finaliter, vt possimus viuere, & quod viuere non possumus, nisi quam diu possumus flatum facere. Dici debet, quod ex hoc non arguitur, quod anima sit flatus, sed quod viuere nostrum continuatur per flatum: Ita etiam continuatur per caput, quia amputato capite, homo moritur. Tamen anima non est caput, sed est actus capitis, & cuinslibet partis corporis. Quod autem in Exech. spiritus humani, vel animae hominum vocantur venti: hoc est, quia rudis populus, cui loquebatur Exech. non poterat transcendere corpus. Ideo nomine corporis subtilis dabat eis intelligere animam.

Expeditis duabus partibus huius articuli, vbi solutae sunt rationes ex parteslatus, per quas videbatur, animam esse corpus. Volumus modo exequi partem tertiam: adducendo rationes ad principale propositum: probantes, quod anima non sit corpus. Quod triplici via inuestigare possumus: secundum triplicem modum essendi corporis in corpore omnino alium, & diuersum a modo essendi animae in corpore. Nam corpus sic est in corpore, quod non est simul cum corpore. Secundo corpus sic est in corpore, quod non est per suam essentiam in corpore, sed per suam quantitatem. Tertio sic est corpus in corpore, quod non continet corpus, sed continetur a corpore.

Prima via sic patet. nam sic est corpus in corpore quod non potest esse simul cum corpore, quia vt probatur in 4. Physico. Impossibile est duo corpora esse simul. Et si teneamus per fidem Christum intrasse ad discipulos ianuis clausis, & exiuisse de vtero Virginis vtero clauso: In quorum vtroque actu corpus non cessit corpori, sed fuit corpus simul cum corpore; Hoc non fuit naturaliter, sed supernaturaliter. Sic etiam corpora beata habebunt dotem subtilitatis; per quam poterunt transire murum sine scissura muri. Beati enimp sua corpora mouebuntur per coelos: non scindem do eos. Erunt enim corpora eorum simul cum corporibus coelorum, sed hoc erit supernaturaliter, & dos illa, per quam hoc fiet, erit supernaturalis. Sed anima naturaliter est simul cum corpore qua anima est naturaliter forma corporis, & corpus animatum est materia, quam informat anima. Sed naturaliter forma est cum sua materia, & econtra: ergo naturaliter anima est simul cum corpore, & econuerso. Sed hoc non potest naturaliter conuenire alicui corpori, quod sit simul cum corpore: ergo &c.

Secunda via ad hoc idem sumitur ex eo, quod corpus sic est in corpore, quod non est ibi per suam essentiam, sed per suam quantitatem. Esse enim corporis est in loco, quia vbi est corpus: ibi est esse corporis: Tamen essentia corporis non est ratio, quare corpus sit in loco, sed quantitas eius. & ideo dicitur corpus esse in loco non per essentiam sed per quantitatem. Nam corpus est in lococon mensurando se loco, quia tantus est locus, quantum est locatum, & econuerso. Vt declarari habet in 4. Physi. Per illud ergo est corpus in loco, per quod aequatur loco, & commensurat se loco. Hoc autem est quantitas. Nam & ipse locus est quaedam quantitas: quia est superficies corporis continentis: sed nihil potest aequari quantitati: nisi per quantitatem: vt vlna panniaequatur vlnae ligni: quia tanta est quantitas vnius, quanta est alterius. Corpus ergo locatum cum aequatur loco: quia hoc fit per quantitatem: est ibi immediate per suam quantitarem. Et inde est, quod duo corpora non possunt esse in eodem loco: quia dimensiones vnius corporis, per quas corpus est in loco: resistunt dimensionibus alterius. Vnde & Philosophus in 4. dicit, quod non est dare vacuum; & si esset dare vacuum: vult, quod in ipso vacuo non possit esse corpus. Nam si esset dare vacuum: esset dare quasdam dimensiones separatas. Et quia illae dimensiones resisterent dimensionibus corporis: non posset ibi recipi corpus: quae omnia arguunt locatum esse in loco per fuam quantitatem, siue per suas dimensiones. Sed anima non est in corpore per quantitatem, sed immediate est in suo corpore per suam essentiam: vel, quod idem est: anima est in suo corpore non mediante quantitate, sed mediante sua essentia. Quod patet: quia anima est in corpore: quia dat le vluere corpori: & si dat viuere corpori, dat esse corpori. Quia secundum Philosophum: Viuere est viuentibus esse. sed secundum Augu. in de Trinita. Sicut a sapientia est sapere: sic a potentia est posse, & ab essentia esse. Cum ergo anima sit in corpore, quia dat esse corpori: oporter, quod sit ibi per suam essentiam, & mediante sua essentia, per quam dat esse corpori. Sicut ergo oportet essentiam formae esse simul cum essentia materiae: Vel sicut oportet formam esse per essentiam in sua materia: quia ex materia, & forma sit vnum secundum esse qui est actus essentiae. Sic oportet animam esse in corpore immediate per suam essentiam: Vel mediante sua essentia: quia ex anima, & corpore fir vnum secundum esse. Cum ergo hoc repugnet corpori, quod sit in aliquo corpore per suam essentiam: quia vbicunque esse dicitur corpus: hoc est per suam quantitatem: manifeste concluditur, quod anima non sit corpus. Tertia via ad hoc idem sumitur: quia corpus um non est in corpore, quod contineat ipsum: sed quia continetur ab eo: vt aqua est in aere: non, quod on contineat aerem sed quia continetur ab aere. Anima autem e conuerso: sic est in corpore, quod magis continet corpus, quam corpus ipsam. vt probat Philosophus in primo de anima Cum igitur hoc repugnet corpori, quod sit in corpore continendo corpus: concludere possumus, quod anima non sit corpus.

RESP. AD ARG. Ad primum dicendum, quod falsum est dictum Empedoclis quod anima sit composita ex elementis. Ad rationem autem eius, quod simile a simili cognoscitur, verum est, sed non oportet, quod ista smilatio sit in natura, quod corpus cognoscatur corpore: materia cognoscatur per materiam. Sed ista similitudo est per aliquam speciem rer: siue sit cognitio sensitiua: siue intellectiua, vt per spe ciem albi videtur album. Fstenim oculus quasi quoddam speculum: quia sicut in speculo apparent quaedam similitudines rerum: sic in oculo recipiuntur similitudines visibilium, & recipiendo similitudines rerum, videt res. Et quod dictum est de cognitione sensitiua, vt de oculo: veritatem habet de cognitione intellectiua, siue de intellectu. Nam sicut oculus videt album per speciem albi, quam apud se habet, & lapidem per speciem lapidis, quam apud se haber: sic intellectus intelligit album, vel lapidem per suas species, quas habet apud se. vt ergo intellectus intelligat lapidem non oportet, quod sit, vel, quod fiat lapis, sed sufficit, quod habeat apud se speciem lapidis. Propter quod commendatur Anaxagoras in 3. de anima: ponens intellectum immaterialem, & abstractum, separatum a materia: vt posset materiam cognoscere. Sic debuisset Empedocles dicere, quod anima non est ex elementis: nec est de natura elementorum: vt possit elementa cognoscere: sicut & pupilla est abscolor, & non est de natura colorum: vt possit species colorum recipere, & de coloribus iudicare.

Ad secundum dicendum, quod non est verum, quod quando aliqua duo ita se habent, quod vno exeunte, exeat aliud: vel vno recedente recedat aliud, quod vnum sit aliud. Nam posito sigillo in aqua, figuratur aqua. sicut figuratum est sigillum remoto sigillo remouerur, & recedit figuratio aquae: non est tamen eadem figuratio sigilli, & aquae. Sic. & anima non potest stare in corpore sine sanguine, & recedente sanguine toto oportet, quod recedat anima. Quod autem addebatur, quod aliqui Philosophi hoc senserunt, dici debet, quod si hoc senserunt: errauerunt.

Ad tertium dicendum, quod nec corpus potest esse simul cum corpore: loquendo naturaliter: quia quodlibet corpus contentum a loco est eodem modo in loco: quia est ibi per suas dimensiones. Sic & spiritus si est eodem modo alicubi: sicut alius spiritus: non poterunt illi duo spiritus esse simul. Sed quando non eodem modo illi duo spiritus comparantur ad illud, vbi sunt: non est inconueniens illos duos spiritus esse simul. Propter quod in eodem corpore erat vna Legio spirituum malignorum, & simulcum omnibus spiritibus erat anima illius corporis. Propter quod quando dixit Dominus Daemoni: Quod est tibi, nomen: llle respondit: Legio: quia multi sumus. Omnes ergo illi spiritus non erant simul in eadem parte corporis: quia vbi erat vnus, non erat alius. quia omnes illi Ipiritus eodem modo comparabantur ad locum: ideo vbi erat vnus, non erat alius. Oenes enim illi spiritus erant in illo corpore: vt Moto res, & vt agentes aliquid mali in illo corpore: Anima aurem erat in illo, vt forma, & vt dans esse per se, & primo. Si autem erat ibi, vt motor: hoc erat ex consequenti: quia primo intelligitur, quod anima dat esse corpori, & postea, quod moueat ipsum: & nisi daret anima suo corpori esse: non posset ipsum mouere, & si posset esse, quod anima mouerer corpus, sine dando esse: non posset ibi si mul cum anima esse aliquis alius spiritus, nisi spiritus diuinus id est nisi Deus, qui est in qualibet sua creatura. Poterant ergo omnes illi spiritus esse simul cum anima propter alium, & alium modum essendi, quia illi erant, non vt dantes esse, sed vt motores, & vt vexantes. anima autem erat ibi, vt dans esse & vt forma.

Ad quartum dicendum, quod membra leonis, & membra cerui, vel etiam membra hominis differunt, quia animae differunt: non quod anima hominis sit figurata, sicut sunt figurata menbra. Erit ergo illa similitudo de diuersitate membrorum, & diuersitate animarum, sicut est de diuersitate artium, & diuersitate organorum. vt quia est alia ars malleatoria, & alia carpentaria: alia sunt organa, vel instrumenta huius, vel illius. & quia membra sunt quaedam organa animae, per quae anima exercet operationes suas: secundum quod sunt aliae animae; sunt aliae operationes: oportet, quod etiam sint alia organa, & alia membra Vnde Philosophus in lib. de anima repraehendens fabulas Pythagoricorum, quod anima exiens de vno corpore intrabat aliud, etiam diuersum spe, ait: hoc est dicere, quod vna ars intrat organa alterius: Ex hoc ergo concluditur, quod anima non sit corpus, sed quod exercet opera sua per membra corporis. propter quod alia, & alia anima requirit alia, & alia membra. vt volatilia oportet, quod habeant alas, per quas volent, & gressibilia pedes, per quos gradiantur.

Articulus 3 An anima humana ex aliqua materia sit producta

ARTIC. III. An Anima humana ex aliqua materia sit producta. Conclusio est vesatiua.

D.Th. 1.p. q. 35. art. 3. Et 1. sent q. 3. q. 3. art. 3. nt 2. stnt. q. II. q. 1. art. 2. Et 2. contra Gent. c. q9. Et quol. 3. q. &. Et de anima art. 6. Et Opusc. 3. lib. 6. D. Bon. d. 17. art. 1. q. 2. Th. Arg. d. 17. q. 1. art. 1 Bacch. d. 17. q. 2. Nic. de Niise tract. 2. p. 2. q. 3. de anima humana.

TERTIO quaeritur: Vtrum anima fuerit producta de aliqua materia. Et videtnr, quod sic. Nam Boe. circa principium sui lib de Trin. ait, quod formas esse RA subiectas accidentibus, hoc facit materia. Et ponit exemplum, quod humanitas non ita accidentia suscipit in eo, quod ipsa est, sed eo, quod materia ei subiecta est. humanitas ergo, & lapideitas, & caetera talia, quo formas importare videntur: non suscipiunt accidentia, nisi ratione materiae sibi subiectae. Propter quod concludit ibidem Boe quod forma, quae est sine materia, non potest esse subiectum: supple accidentium. Anima ergo, quae varia suscipit accidentia: oportet quod habeat materiam partem sui.

Praeterea Ano, 4. super den, di quoudam in¬ commutabile esset anima: nullo modo eius materiam quaerere deberemus. In omni ergom utabili est querenda materia, sed anima est quid mutabile: ergo &c.

Praeterea ad hoc idem videtur facere auctori. retas Philosophi in 2. Meta. quod necesse est imaginari materiam in re mota. Cum ergo anima sit quaedam res mota, quia nunc deformatur vitijs, & erroribus: nunc reformatur virtutibus, & doctrinis: ergo, &c.

Praeterea proprietates non deserunt id, cuius sunt: sed proprietates materiae sunt subiici recipere, & pati, & omnia ista reperiunturin anima: ergo &c.

Praeterea secundum Philosophum. 8. Meta. Nullius agentis actio terminatur ad formam: sed ad compositum: sed actio Creatoris terminatur ad animam: ergo anima est quid compositum. sed prima compositio est ex materia, & forma, ex qua omnes aliae compositiones videntur sequi: ergo &c.

Praeterea nihil viuit in seipso: nisi solus Dens. Iuxta illud loan. Sicut Pater habet vitam in semetipso: sic dedit Filio habere vitam in semetipso. Sed anima non solum viuificat corpus, sed etiam viuit in seipsa. Si ergo hoc esset per seipsam, non per aliquam sui partem: esset omnino simplex. habet ergo aliquam partem, per quam viuit, & haec est forma eius, sed non est dare formam in aliquo, quae sit pars eius, nisi ibi sit etiam materia: ergo &c.

Praeterea in omni creato differt quod operatur, & quo operatur. Seda nima est quid creatum: ergo est ibi assionare quod operatur, & quo operatur quod non esset, nisi esset composita ex materia, & forma: ergo &c.

IN CONTRARIVM est: Quia quanto aliquid plus appropinquat Deo, tanto est simpiicius Ami ma ergo humana est perfectior alijs formis perficientibus materiam corporalem, quia plus appropinquat Deo. sed aliae formae perficientes alias materias corporales non sunt sic compositae: ergo, &c.

Praeterea secundum Boe de duabus naturis, & vna persona Christi: Omnis enim natura incorporeae substantiae nullo modo nititur fundamento: anima est huius modi. ergo, &c.

Praeterea Philosophus in 8. Met. vult, quod ea, quae possunt esse sine corpore, non habeant materiam, neque sensibilem, neque intelligibillem: anima est huiusmodi. ergo, &c.

RESOLVTIO. Anima humana ex materia propria digta, quatenus ad corpus relata, nullo vnquam pacto constare potest.

RESPONDEO dicendum: aliquos esse, vel fuisse huius opinionis. sanimam esse quid compositum ex materia, & forma, & non solum in anina sed etiam in ipsi, Angelis talem composito nem afferunt. Nos autem ostendemus quadruplici via animam non esse compositam ex materia, & forma: loquendo de materia proprie. quia si vellemus loqui de materia large: prout dicit, quod cunque possibile, quia quodlibet tale dicit aliquid materiale, vel dicit aliquid se habens ad modum materiae: sic etiam ipsae intelligentiae habebet suum materiale, siue suum hyleachin, vt dicitur in Conmento. 9. propositionis de causis.

Prima ergo via ad probandum, animam non esse sic compositam, sumetur, prout anima comparatur ad corpus generaliter, & ista erit generalis non solum uaetum ad animam, sed quantum ad omnes formas intelligibiles: quas coni nomine vocamus Angelos, & Philosophi eas vocant intelligentias. Aliae aunt tres viae sumuntur: proutanima comparatur ad suum corpus specialiter, & illae tres viae specialiter probabunt de anima, quod non sit composita Propter primum sciendum, quod loquendo de materia proprie sumpta: hic vocamus materiam, quod est pura potentia, secundum quem modum loquitur Aug. in li. Conses. quod materiam debemus intelligere per omnis actus priuationem. Illlud erit ergo materia, quod erit ita prope nihil, quod non potest esse magis prope, & est ita longe a Deo, quod non potest esse magis longe, nisi esset nihil: & est ita pura potentia, quod nullus est ibi actus, sed est priuata omni actu. Propter quod nec est nihil, nec est aliquid, sed est id, quod potest esse aliquid, quae omnia sunt superius declarata, quae etiam omnia possunt patere ex dictis Aug. & Philosophi, & Conmen. sui. His visisist quid importatur nomine materiae proprie sumptae: dicemus, quod si talis materia esset in anima, non differret a materia corporis. nMale n. fecit Auicebron, qui posuit materiam in corporibus, & in spiritibus: cum ex quo posuit ibi materiam: oportuit eam ponere secundum se eam dem in corporibus, & spiritibus. Nam si in spiritibus esset materia, quae sit potentia pura, illa secundum se, non habebit per quid differat a materia corporis. Nam omnis differentia entium, vel sumitur secundum numerum tantum: prout differunt in diuidua sub eadem specie, & de hac non curamus. t quia hoc est semper per quantitatems vt quia non constat indiuiduum ex tota materia sua: ideo in diuersis partibus materiae poterunt recipi diuersae indiuiduales formae. Alia autem differentia est essentialis, vel per essentiam. Et ista semper accipitur in entibus per magis appropinquare, vel magis dista rea Deo, a quo producta sunt: vel magis appropinquare, & magis distare a nihilo, ex quo ordinaliter producta sunt. Ista est. nu. fides nostra, & veritas, quod omnia a Deo producta sunt, & ex nihilo creata sunt, & omnia sunt inter Deum, & nihil, vt non sint duae res essentialiter differentes sexcludem do ea, quoar differunt solo numero, quin vna sit propinquior Deo, & remotior a nihilo, & alia econuerso. Nam ista generabilia sunt remotiora a Deo, qu sempiterna, & sunt propinquiora nihilo, quod illa. Propter quod dicit Philosophus in 2. de Generatione, quod propter longe distare a primo principio, siue a Deo, est generatio, & corruptio in istis in¬ serioribus: & sicut omnia generabilia plus distant a Deo, quaom sempiterna: sic vnum generabile essentialiter differens ab alio: plus distat, vel appropinquat Deo, quam aliud: vel plus distat, aut plus appropinquat nihilo, quam aliud. Sic etiam ipsa sempiterna se habent: Et non solum in diuersis rebus per se existentibus etiam essentialiter differentibus: inuenimus hanc differentiam per minus, & magis distare a Deo, & a nihilosinter quao sunt omnia creata, sed in partibus eiusdem compositi inuenimus hanc differentiam, vt forma magis distat a nihilo, & magis appropinquat Deo, quom materia, & actus: scudum quod huiusmodi plus appropinquat Deo, & magis distat a nihilo, quam potentia. Quis ergo audebit dicere posse esse, velposse intelligi duas potentias puras essentialiter differentes: Omnia enim verba sapientum hoc sonant, quod in pura potentia nulla potest esse distinctio, & quod actus est qui distinguit. Potest n. intelligi pura potentia per se ipsam diuersificari ab actu, quia res compositae distinguuntur per actum, & potentiam: actus, & potentia seipsis diuersificari poterunt. Sic ergo actus potest diuersificari a potentia, vel vnus actus non purus diuersificari poterit ab alio actu puro, vel non puro. Sed quod vnus actus purus essentialiter diue rsificetur ab alio actu puro, & sint duo Dij, vel quod vna potentia ponatur essentialiter, & diuersificetur ab alia potentia pura, & sint duae potentiae purae essentialiter differentes: credimus hoc esse impossibilius, quam ex hoc alia impossibilia considerere.

Sed dicunt aliqui, quod etiam in potentijs puris potest esse distinctio non per se, sed per comparationem ad alium, & alium actum. Sed istud stare non potest, quia si per comparationem ad alium & alium actum differunt dictae potentiae: oportet, quod vnus illorum actuum sit nobilior alio. Illa ergo potentia, quae de se habet ordinem ad nobiliorem actum, erit nobilior alia: postquam de se ordinenm habet ad nobiliorem actum, quam alia: & si est nobilior alia, erit proprinquior Deo, quam alia, & per consequens non erit potentia pura sicuc alia, quia per actum appropinquamus Deo, & per potentiam appropinquamus nihilo. Sed sorte dices, quod illae duae potentiae purae istum ordinem ad nobiliorem, vel ignobiliorem actum non habebunt de se, quod tunc una esset nobilior alia, & esset propinquior Deo, & actui vna potentia, quam alia & per consequens non esset potentia pura: sicut & alia; sed dices, quod hoc habebunt ex ordine creatoris. Ad quod dici potest, quod sicut licet figulo ex eadem massa facere aliud vas in honorem: aliud vero in contumeliam: sic, & multomagis, licet Deo ex eadem materia facererem magis nobilem, & minus nobilem: & ex hoc non soluitur difficultas, quod possint esse duae potentiae purae essentialiter disserentes. Ex his autem omnibus nolumus plus habere, nisi quod in anima, vel in quacunque re intellectuali, vel non est ibi propria materia, quae sit pura potentia: vel si sit ibi talis materia illa absoluta ab omni forma, non habebit per quid differat a ma¬ teria corporis sic accepta. Propter quod essentialiter erit eadem materia haec, & illa.

Sed si dicas, quod in anima est materia: non quae sit pura potentia, sed quia in ipsa natura animae, & cuiussibet intelligentiae est aliqua potentialitas ad suscipiendas vlteriores perfectiones: videlicet potentias, habitus, & actus, quae omnia reperiuntur, tam in animabus humanis, quam in intelligentijs; Sic dicens sententiam teneas, sed linguam corrigas. Non ergo dicas animam, vel intelligentiam esse compositam ex materia, & forma, sed ex potentia, & actu, vel ex substantia, & accidente: vel ex essentia, & esse, quae omnia vna cum eo hilariter concedemus. His itaque habitis reuertamur ad propositum, & dicamus, quod in anima, vel in Angelo, vel non est materia, quae sit pura potentia: vel si est ibi talis materia; erit eadem per essentiam cum materia corporum, quia pura potentia a pura potentia essentialiter differre non potest. Sed hoc forte, qui concederet non haberet pro inconuenienti, quod materia animae, vel intelligentiae sic accepta non haberet per quod differret a materia corporum sic accepta. Quod Auicebron, & sui sequaces videntur concede re. sed hoc posito, quod non esset alia materia animarum, vel intelligentiarum, & corporum: tunc ex corpore posset fieri spiritus, vel creatura spiritualis, & econuerso. Sic ergo dicens audias August. 7. super Gen quod anima non est corporea, nec est ex corporeis elementis, quia omne tale est corporeum, & idem in eodem. omne quippe corpus in omne corpus posse mutari, non defuerunt, qui hoc assererent. Corpus autem aliquod, siue terrenum, siue coeleste conuerti in animam, fierique naturam incorpoream, nec quem quam sensisse scio: nec fides habet. Idem etiam in eodem loquens de anima humana ait, quod habet anima innumerabilia longe dissimilia cuncto generi corporum, quae non nisi intellectu, atque ratione conspiciat, quod nullus tacitus sensus aspirat. Quapropter non materiae humanae at tribuendum est, quod sit, nec de terra, nec de aqua, nec de quolibet elemento: sed si esset eadem materia animae, & corporum de corpore posset fieri anima, & econuerso. Idem etiam in eodem Sicut enim Deus omnem creaturam: sic anima omnem corpoream creaturam naturae dignitate praecellit. Cum ergo tanta sit excellentia animae ad corpora: nullo modo vnum in aliud mutari potest nec ex eadem materia esse possunt. Idem etiam in eodem ait: Omne quippe corpus in aliud corpus mutari posse credibile est. Quodlibet autem corpus mutari in animam est absurdissimum. Idem etiam in eodem dicit, quod quidam putauerunt quintum quoddam corpus esse: vnde fit anima, vt illud corpus Celeste purum, & lucidum. Sed, vt vult Augustinus ibi, si corpus est, siue sit vnum de quatuor elementis, siue sit quintum corpus Caeleste: omne tale habens longitudinem, & latitudinem, nec est anima, nec inde facta credenda est anima. Patet ergo per August. quod ex nullo corpore potest fieri anima, nec econuerso. Propter quod materia proprie sumpta, quae non habet per quid differat a materia cot porum, non potest poni in anima.

DVB. I. LATIRALIS. An proprie probari possit, animam esse formam. conclusio est affirmatiua.

Aegid. 1. sent d. 8. 3 princ q. 3. D. Th. 4. D.q. 75. 44. 45Tho. Arg. d. 17. q. 1. art. 3.

VLTERIVS forte dubitaret aliqus de anima comparata ad proprium suum corpus. Vtrum ex hoc possint sumi speciales rationes, quod anima non sit composita ex materia, & forma.

Dicendum autem, vt supra tangebatur, quod comparando animam generaliter ad corpus, poterit sumi via, & ratio generalis tam de qualibet anima, quam de qualibet intelligentia, quod non erat ex forma, & materia proprie sumpta. quia tunc quaelibet anima, & quaelibet intelligentia posset fieri corpus, & econuerso: cum haberent eandem materiam cum corpore, & econuer so. Nunc autem volumus speciales vias tangere specialiter probantes de anima per comparatio nem specialem ad suum proprium corpus, quod ex materia, & forma non possit esse composita: loquendo de materia proprie, quae est potentia pura, vt hactenus loquebamur.

Inuestigamus enim hoc tribus vijs, vt sit prima via: prout materia animae comparatur ad materiam proprii corporis. Secunda prout forma animae comparatur ad materiam propriam & ad materiam proprii corporis. Tertia prout tota anima, quae ponitur sic composita, comparatur ad suum proprium corpus.

Prima via sic patet: Nam sicut est impossibile r duas formas ciusdem rationis esse simul, siue sint substantiales, siue accidentales, vt quod in aliquo. corpore sint simul duae albedines, vel duae forme substantiales eiusdem rationis. Possunt enim esse in eodem pomo color, & sapor: sed non duo colores, & potissime duo colores eiusdem rationis: vt duae albedines: quae si essent separatae, non haberent per quid differrent. Quae enim non possunt habere esse distinctum, separata a meteria, non possunt habere esse distinctum in eadem materia. Duae ergo albedines si separatae a materia non possunt habere esse distipqum in eadem materia simul: multomagis non poterunt habere esse distinctum. Nam talia ideo suntdistincta per materiam: quia recipiuntur in alia, & alia materia. Et sicut duae formaesloquendo de formis realibus si sunt eiusdem rationis non possunt esse simul naturaliter: sic duae materiae eiusdem rationis simul esse non possunt. non haberent enim per quid distinguerentur. Oporteret igitur, quod vna fieretalia. Si ergo anima haberet materiam partem sui: illa materia non posset esse simul cum materia corporis, quia esset eiusdem rationis cum ea, vt quaestione praecedenti est declaratum.

Sed dicet aliquis, quod differt materia ani. mae a materia corporis, quia materia corporis est quanta: materia autem animae non est quanta.

Ad quod dici potest quod si sint duae materiae eiusdem rationis, & simul: non poterit intelligi vna esse quanta, quin alia intelligatur esse quanta. Imaginabimur quidem, quod natura, uel intelligentia prius in anima, uel essentia eius adhaeret essentia corporis, quam quantitas. quia omnis forma accidentalis est compositioni contingens rei compositae. Prius ergo intelligitur res composita ex materia, & forma: postea intelligitur, quod adueniat ei quaecunque forma accidentalis. Ipsae etiam dimensiones, vel si sint indeterminatae secundum Commen. praecedunt formam substantialem in materia, tamen determinatae sequuntur. quantitas ergo corporis fundabitur in materia corporis, & fundabitur in materia animae. & si materia animae non est alterius rationis ab illa: non erit dare causam: quare quantitas extendit unam materiam, & non aliam, & maxime cum perficiantur per eandem formam, erit ergo duplex inconueniens uidelicet, quod illa materia animae extenderetur extensione quantitatis corporis, & fieret idem cum materia corporis. nam quod duae materiae, vel duae quaecunque res eiusdem rationis sint simul: non remanebunt distincte, naturaliter loquendo. & quod aliquod accidens: vtputa quantitas sit in duabus materiis eiusdem rationis, & quod extendat vnam, & non ex tendat aliam: stare non potest. Quod enim anima humana non extendatur extensione corporis: sicut omnes aliae formae, vel sicut animae brutorum: hoc est, quia non est eiusdem rationis cum illis. Nam omnes aliae formae substantiales inductae per agens naturale: sunt eductae de potentia materiae. & ideo sunt eductae sicut pars de parte, & totum de toto, ut sit de illis formis pars in parte, & tota in toto: quo posito extensione totius receptibilis extenduntur totae formae receptae, sed anima humana non educitur de potentia materiae, sed immediate producitur a Deo. propter quod sic excedit suam materiam, vt non extendatur extensione materiae, sed quantuncunque non sit educta de potentia materiae, si haberet in se ueram materiamsquia illa esset pura potentia, non haberet secundum se per quid differret a materia sui corporis, quae etiam de se est pura potentia & quia esser eiusdem rationis cum illa, si esset simul cum ea: fieret idem cum ipsa.

Secunda via ad hoc idem sumitur: si forma animae comparetur ad suam materiam propria, & ad materiam proprii corporis. Nam forte quis proteruiret dicens, quod quantumcunque materia animae sit eiusdem rationis, cum materia sui corporis (quod negari non potest, cum quaelibet de se sit pura potentia hoc non obstante: materia animae remanebit distincta a materia corporis. sed hoc posito sequitur, quod eadem forma animae perficiet duas materias eiusdem rationis. Nam sicut est inconueniens, quod eadem materia perficiatur a duabus formis eiusdem rationis, sic est inconueniens, quod vna forma perficiat duas materias eiusdem rationis. Ad hanc enim positionem potest quis pro libito cogitare. Nam non solum sequerentur, quae dicta sunt, sed etiam sequeretur, quod forma animae prius perficeret materiam propriam, & postea ex consequenti, & per accidens perficeret materiam corporalem.

Tertia via ad hoc idem sumitur, prout tota anima comparatur ad materiam corporalem. Nam quaelibet tota forma secundum se totam habet perficere suam materiam. Si ergo anima esset composita ex materia, & forma, cum ipsa sit forma corporis secundum se totam; consequens esset, quod secundum se totam, siue secundum suam totam essentiam esset forma corporis, & secundum se totam esset forma, & non esset composita ex materia, & forma: cum pura potentia cuiusmodi est materia proprie sumpta, rationem actus endelechiae habere non possit.

DVP. II. LATERALIS. An anima sit hoc aliquid, & forma. Conclusio est affirmatiua.

Acgd. 1scat d. 3.. princ4a n oorpD. Th. 1. pr.q4. 7Sart, Et de creat. spe. q. 2. art. 1.

VLTTRIVS forte dubitaret aliquis de ipsa anima: cum habitum sit, quod non est compositum ex materia, & forma; sed, quod secundum se totam est forma, vtrum possit esse hoc aliquid, & forma. Dicendum, quod tota causa, quare dubitamus, vtrum anima possit esse hoc aliquid: hoc est propter corpus, cuius est forma. Videtur namque contra rationem formae: cum non habeat per se esse, quod sit hoc aliquid, de cuius ratione videtur esse habere per se esse. Sciendum ergo, quod anima potest comparari ad corpus, quantum ad praesens spectat. 5. modis. Vno modo per se ipsam. Secundo modo per suum agens. Tertio modo persuas potentias Quarto modo per suum esse separatum, quod habet post mortem corporis. Quinto modo per suum esse reunitum, quod habebit post resurrectionem.

Quantum ad primum modum sic distinguunt aliqui dicentes, quod aliquid potest dici hoc aliquid duobus modis: vel ex eo, quod habet esse per se subsistens in natura, & sic anima ronalis est hoc aliquod, nec ex hoc sequitur, quod si habet esse per se subsi stenes in natura, quod habeat materiam partem sui. Hoc ne videlicet habere sic materiam, accidit subsistenti, quia potest aliquid per se subsistere sine materia. Immo magis per se subsistentia sunt immaterialia, quo materialia. Alio modo potest aliquid dici hoc aliquid, quia indiuiduatur per aliquid, quod est in eo, & sic anima non est hoc aliquid, quia non indiuiduatur per aliquid, quod in ipsa est, sed indiuidua tur per aliquid, in quo est ipsa. Indiuiduatur enim per suum corpus, sed hoc non potest ad plenum stare. Nam quod anima habeat esse per se subsistens in natura: cum hoc sit de natura animae, quod sit forma corporis, & vna natura humana composita sit ex natura animae, & natura corpo ris. Cum ergo forma naturaliter habeat vnum esse cum sua materia. & cum non habeat per se esse, sed habeat esse in sua materia, quod sit hoc aliquid, quia est per se subsistens in natura, non videtur bene dictum.

Recurremus ergo ad ipsam indiuiduationem, ex qua illi volebant accipere causam, & rationem, quod anima possit esse hoc aliquid, & forma. Distinguemus enim de indiuiduatione formae dicenm tes, quod Valiquae formae sunt aptae natae indiuidua ri per se ipsas. Sunt enim sic indiuiduae eo ipso, quod non sunt aptae natae recipi in materia, & tales formae sunt intelligentiae. Eo enim ipso, quod intelligentiae non sunt aptae natae recipi in materia, seipsis sunt hoc aliquid. Vnde & Philoso. phus in 6. Met. t. c. 16. ait: Omnia autem, quae non habent materiam, nec intelligibilem, nec sensibilem, vnumquodque eorum statim est vnum illud, quod est per essentiam suam. vbi Commem. vult, quod in talibus quidditas, & existentia sunt idem. In omnibus enim habentibus simpliciter quidditatem est eadem res quidditas, & existentia sed non eodem a modo. nam illa res dicitur esse, vt habet esse in rerum natura: sed dicitur quidditas, vt est obiecti intellectus. Res autem corporales, vt habent esse in rerum natura, sunt hoc aliquid, & sunt quid in diuiduum. Sed vt comparantur ad intellectum, sunt aliquid vniuersale, & quia obiectum intellectus per se. & primo non est ipsum indiuiduum, sed ipsum vniuersale: consequens est, quod ista materialia, vt habent esse in rerum natura: non sunt proprium intellectus obiectum, sed vt sunt abstracta per intellectum sunt obiectum eius Formae ergo separatae, cuiusmodi sunt intelligenriae, seipsis sunt hoc aliquod, & idem est in eis essentia, & quidditas. quia secundum esse quod habent in rerum natura, sunt obiectum intellectus. Patet ergo quomodo formae separatae, quae non requirunt esse in corpore: per seip sas sunt hoc aliquid. & idem est in eis esse, & quidditas, quia secundum esse quod habent in rerum natura, sunt obiectum intellectus. Patet ergo, quomodo formae separatae, quae non acquirunt esse in corpore per seipsas sunt hoc aliquid & idem est in eis esse & quidditas: sed sicur intelligentiae sunt formae omnino immateriales, quia nullo modo acquirunt esse in corpore sic sunt aliquae formae omnino materiales, quia sic acquirunt esse in materia, quod nullo modo possunt elle sine materia. & ideo non sunt per se hoc aliquid sed sunt hoc aliquid a per materiam, & in materia. Vnde non intelliguntur esse hoc aliquid nisi prout simul cum eis halio bet esse materia. Sunt autem & aliae formae mediae, ub quae licet acquirant esse in materia, non tamer si educuntur de potentia materiae, nec corrumpuntur corruptione materiae, sed possunt esse praetemateriam suam, cuiusmodi sunt animae intellectiuae, de qubus dicit Philosophus in 2. de anima, quod intellectus alterum genus est, & separatur ab alijs, sicut perpetuum a corruptibili. A nima ergo simul est forma, & hoc aliquid, vt per seipsam comparatur ad corpus. quia licet acquirat esse in corpore, tamen quia non educitur de potentia corporis: non corrumpitur cum corpore. ergo istud esse hoc aliquid magis competit animae quia potest esse sine corpore, quam alio modo. Est ergo sorma corporis quia accipit esse in corpore, & ilem lud esse communicat corpori: & est hoc aliquid, quia sic accipit esse in corpore, quod potest esse sine corpore: & sic communicat esse, & viuere corpori, quod illud esse, & illud viuere remanent sibi, corrupto corpore. Non enim vegerat vlterius corpus, corrupto corpore, & non communicat esse corpori iam corrupto. Sed cum viuere viuentibus sit esse: eo mo, do, quo habebat esse, & viuere in corpore, remanet sibi, corrupto corpore.

Secundo potet conmparari anima ad corpus per suum agens. Nam cum non possit produci, nisi a Deo: non oportet, quod educatur de potentia corporis. Hoc enim est proprium aliorum agentium, quod nulla formam naturalem causant in materia, quam non educant de potentia materiae: sed Deus, qui est agenes supernaturale, qui secundum Aug animam cream do infundit, & infundendo creat, producit animam in corpore non educendo eam de potentia corporis, vt ex hoc non oino dependeat a corpore, sed possit esse sin e corpore, & tunc idem, quod primum. Nam ex hoc, vt patet, potest esse forma & hoc aliquod.

Tertio potest comparari anima ad corpus per suas potentias, ex quibus apparet quod anima est media inter substantias separatas, & formas omnino materiales. Propter quod dixerunt eam Philoso, phi creatam in Orixonte aeternitatis id est inter substam tias separatas, quo mensurantur aeuo: & formas istas materiales corruptibiles, que mensurantur tempore. Et quia est sic media quantum ad suas potentias: communicat cum vtrisque formis, videlicet cum formis omnino materialibus: cuiusmodi animae sunt brutorum: & cum formis immaterialibus, cuiusmodi sunt intelligentiae. nam intelligentiae nullas habent virtutes organicas: animae Brutorum nullas non organicas. Anima vero humana quasdam habet uirtutes, siue potentias organicas, vt sensitiuas, & vegetatiuas: & quasdam non organicas, vt intellectiuas vt ex hoc etiam possit ostendi, quomodo sit forma, & hoc aliquid.

Quarto anima potest comparari ad corpus secundum suum esse separatum, quia sic habet esse in corpore, quod potest esse sine corpore.

Quinto potest comparari ad corpus secundum suum esse, quod habebit reunitum. quod non posset esse quod reuniret corpori nisi posset habere esse sine corpore. ut ergo unita, uel reunita corpori dat esse corpori, est sorma: sed prout potet esse sine corpore, em hoc aliquod, vt vtrumque sibi coueniat suo modo

DVE. III. LATERALIS. An D.P. Augustinus, animam habere materiam, senserit. Conclusio est negatiua.

VLTERIVS forte circa hoc dubitaret aliquis, quae fuerit opinio Aug. de natura animae, vtrum ipse senserit animam habere materiam. Dicendum quod aliqua verb eius sonare videntur, animam habere materiam. Ait enim. 7. super Gen. quod credibile est in primis illis sex dierum operibus Deum condidisse materiam suturi corporis, de qua fieret id est terram, de cuius limo fingeretur, & suspensiue, & dubitatiue relinquit. Animae autem solam ibi condidisse rationem, secundum quam fieret: non quandam pro suo genere materiam, de qua fieret. Videtur ergo velle, quod inter illa opera sex dierum fuit quaedam materia producta, proer suo genere, de qua fieret anima. Ita quod hoc argumentum arguit ab identitate animae, & corporis. vt, cum anima, & corpus faciant vnum, & idem; sicut corpus habet suam materiam, ita anima pro suo genere habebit suam materiam. Secunda etiam ratio videtur sumi ex mutabilitate animae. Ait enim, quod mutabilitas eius animae satis indicat eam talem, videlicet eam habere materiam. nam videmus animam esse mutabilem, & interim vitijs, atque fallacijs informem reddi. Interim formari virtutibus, & doctrina veritatis. Si ergo transmutario fecit sciri materiam. sicut & actio formam: anima sic mutabilis videtur esse materialis. Tertia ratio Augst. ad hoc idem videtur esse, ex eo, quod similes mutabilitates reperium tur in corpore. Nam, vt ait, iam caro est, vel proficit, vt pluchra fiat, vel deficit, vt deformis sit. Si ergo ex hoc ponimus carnem habere materiam, cum & anima pulchra fiat per virtutes, deformis per vitia, videtur eam habere materiam. Sic ergo verba Aug. videntur facere pro hac parte, quod ibi sit materia. Adducit tamen August. uerba sonantia contrarium, quia si in anima esset materia; illa materia, vel esset beata, vel esset misera, vel esset ociosa. Si enim fuit materia, de qua facta fuit anima, sicut suit terra, de qua formatum fuit corpus. illa ergo materia spiritualis, de qua facta fuit anima, si bene egit, erat beata: si male, erat misera: si nec bene, nec male, erat ociosa. & quia quodlibet istorum videtur inconueniens, vt in prosequendo patebit, videtur, quod non sit dare materiam, de qua facta sit anima. Et sicut a rguit August. ex parte beatitudinis, & miseriae, vel ociositatis, sic arguit ex parte vitae, & rationis. Nam si facta est anima de aliqua materia, illa materia, vel erat viua, vel non viua: Si non erat viua, de non viuo non poterat fieri substantia spunealis viua. Si autem erat vi ua, vel agebat bene, vel male, & tunc erat beata, vel misera vt prius arguebatur. Si autem non agebat, nec bene, nec male. ergo non erat rarionalis de re autem non rationali secundum Aug. non potest fieri res rationalis. ergo videtur, quod non possit inueniri materia, de qua facta est anima.

Adducit etiam & aliam rationem. quia etiam si facta suir anima de aliqua materia pro suo genere, vel fuit facta de meliori, vel peiori Nam secundum eum, opere diuino non fit peius de meliori: ita quod opere diuino mius non potest esse materia peioris. Si ergo amima fuit facta de aliqua materia: conueniens estsquod illa materia non suerit misera, sed beata. saed anima non fuit creata beata, suit ergo res melior mareria peioris, quia de re beata suit producta anima non beata.

Inter tot autem diuersitates tactas uolentes habere mentem Aug. Dicemus secundum quosdam, quod August. deducendo per singula, ostendit animam non esse factam ex aliqua materia. quia si hoc fuisset, fuisset facta de materia spirituali rationali: quo posito: oporteret illam materiam fuisse beatam, vel miseram, vel ociosam. Beatam non, quia tunc de meliori re opere diuino fieret peius. Misera non, quia tunc commisisset culpam, unde fuisset facta misera, quod est contra Apostolum. quia sine praecedentibus neritis, vel demeritis fiunt praedestinationes. Iuxta illud ad Ro. 9. Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid egissent boni, aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret. Dictum est: Iacob dilexi, &c. Si autem illa spiritualis substantia, de qua facta fuit anima, fuisset ociosa, non habuisset vsum rationis, quod est inconueniens. Rursus: si est irrationalis: adhuc esset inconueniens. quia in tali re ex irrationali non potest fieri substantia rationalis. Nec etiam potest poni illa materia non uiua. quia, ut nunc loquimur, de non uiuo non potest fieri viuum. Discurrendo ergo per omnes modos secundum hanc inquisitionem August. quomodo ex materia aliqua potest fieri anima, non poterimus inuenire aliquem conuenientem modum, vt ex hoc dicamus animam non esse factam ex materia, nec habere materiam. Ad hanc autem sententiam, verba aliquorum Doctorum nituntur tendere. Sed aut August. loquitur arguendo, aut asserendo. quod si huiusmodi verba dicit asserendo, oportet suam mentem exponeste. si arguendo: oportet sua argumenta declarare, & soluere. sed secundum praefatum modum, nec uerba August. sufficienter exporiuntur, nec argumenta elus sufficienter soluuntur. Sed uerba eius sub quodam inuolucro inuoluta ad propositum adaptantur.

Aduertendum ergo, quod August. in praetacto loco uidetur prius arguere animam habere materiam, propter quod innuit ipsam aliquo modo esse compositam, ut ex hoc dicatur habere materiam, vel aliquid loco materiae. Alia autem dicta August. quae sequuntur: uidentur ostende re animam non habere materiam: ergo sicut prima verba asserunt aliquam compositionem in anima, sic uerba sequentia negant aliquam compositionem in anima. Propter quod oportet dare aliquam compositionem, quae competit animae: & aliquam, quae non competit ei. Propter primum sciendum, August tripliciter arguere, animam habere materiam. primo prout anima, & corpus comparantur ad materiam. quia si corpus habet materiam pro suo genere: videtur rationabile, quod & anima habeat materiam pro suo genere.

Secundo hoc idem arguit, pro ut anima & corpus comparantur ad mutabilitatem Nam si copus propter suam mutabilitatem habet materiam: uidetur, quod & anima, tum sit quid mutabile: habeat materiam. Tertio arguit idem prout anima, &corpus comparantur ad formositatem, & deformositatem. Nam si, quia caro nunc est pulchra, nuncturpistarguimus eam habere materiam: rgo quia potest amima habere deformiratem, & formosirarem, vel turpitudinem, & pulchritudinem, vrtne, quod ex hoc habeat materiam. Omnia ergo haec arouunt animam esse compositam, quia si esset omnino simplex, nec esset perfectio corporis, vt comparari posset ad materiam suo motn, sic corpus, quod erat rono prima, nec posset esse mutabilis, quod erat ratio secunda, nec posset esse formosa, & deformis, quod erat roten tertia. Non ergo anima est omnino simplex, sed sufficit ad omnia ista tollenda, quod sit composita ex sua substantia, & ex suo esse, vel quod sit conposita ex sua substantia, & ex suis accidentibus: cuiusmodi sunt suae potentiae, perquas comparatur ad actus, & per quas potest pene, & male agere, vt ex hoc sit mutabilis, & possit esse formosa per virtutes, & deformis per vitia, Ex hoc ergo anima pro suo genere habet materiam, quia habet aliquid se habens ad modum materiae. Nam sicut materia carnis subiicitur suae formae, & perficitur per ipsam; sic substantia animae subiicitur suis potentiis, & perficitur per ipsas, vt non sit ex hoc in ea proprie materia, sed sit aliquid se habens ad modum materiae. Ex isto autem modo compositionis illa tria argumenta omnimode sunt soluta.

His autem visis volumus de alijis in contrarit exequi, vt mentem August. habere possimus. Volens enim Aug. inducere quasi per singula membra, animam non habere materam: accipit quatuor fundamenta, quorum primum est, quod illa res, de qua posset fieri anima: de necessitate est apta nata habere actiones suas, & ex hoc arguit illam rem posse esse miseram, vel beatam, seu etiam ociosam. Secundum fundamentum est, quod illa res, de qua potest fieri anima: necesse est. quod sit viua, quia in hac re, de qua loquimur, de non viuo non potest fieri viuum. Tertium fundamentum est, quod illa res necesse est, quod sit quid rationale, quia loquendo de re, de qua loquimur, ex irronnali non potest fieri rationale. Quartum fundamentum est, quod opere diuino ex meliori non potest sie ri peius. Prima quidem tria fundamenta aliquam compositionem negant ab anima, & aliquam ailerunt Negant autem omuino materiam corporalem ab anima, vel materiam quae sit pura potentia. Nam ex tali materia aliquid ex eo, quod non est aptum natum agere, fit aptum narum agere, quod est contra primum sundamentum & fit ex non viuo viuum, quod est contra secundum: & sic ex non rationali rationale, quod est contra tertium. Sed illa res, ex qua primo componitur anima: sicut in prosequendo patebit, habet omnia ista: ex materia quidem corporali potest aliquid fieri, & sic ex eo, quod est aptum natum agere. Nam potentia pura est illud, ex quo fiunt corporalia, a qua, secundum quod huiusmodi, non est apta nata egredi aliqua actio: nec aliqua operatio. Rursum ex tali materia potest de non viuo fieri viuum, vt quotidie fieri videmus. Potest etiam de non rationali fieri rationale, quia fetus humanus prius viuit vita plantae, secundo vita animalis, & vltimo vita hominis. In illo ergo instanti, in quo suntomnia membra completa, Deus insundit illi saetui animam rationalem, quo facto, fit de non rationali rationale. Illud ergo, quod primo requiritur in compositione animae, oporter quod sit aliquid aptum natum agere & quod sit quid viuum, & quod sit quid rationale. Et haec tria sundamenta quae supponuntur in eo, quod estprimo de compositio ne animae: excludunt ab anima omnem materiam corporalem.

Dicemus ergo in anima esse triplicem modum, compositionis, vt sit prima compositio in ea ex sua substantia, & suo esse. Secunda sit ex sua substantia, & suis potentiis. Tertia sit ex suis potentijs, & his, quae superadduntur eis cuuusmod sunt vitia, & virtutes, & operationes bonae, & malae, per quae potest anima esse formosa, & deformis.

Prima compositio in anima est ex substantia, & esse, sed nullo modo potest esse ex materia proprie sumpta, nec ex aliquo, quod sit pura potentia. quia cum anima secundum suam substantiam sit actus corporis; id, quod est pura potentia, in eins substanria esse non potest, nec ad compositionem suae substaptiae potest concurrere. Secundum hanc autem primam compositionem, oportet animam esse quandam naturam sormae Et quia non est dare naturam aliquam ociosam, & quia sorma est ratio actionis: oportet illud, quod primo venit ad compositionem animae, esse aliquid, quod aptum natum sit acere: & cum hoc sit ipsa substantia animae, quae est quaedam forma; oportet illud, quod primo occurrit ad compositionem animae, & esse quid viuum: cum omnes naturae intellectuales dicantur esse viuentes: & esse quid rationale, quod maxime competit naturae animae, prout comparatur ad naturam Angelorum, quia Angeli habent naturam magis intellectualemt animae humanae magis rationalem, quia intelligunt ratiocinando, & discurrendo. R hac autem prima compositione, secundum quam anima est composita ex substantia, & esse: apparet verum esse illud prius dictum Augustini, quod sicut caro habet suam materiam, ex qua est constituta: sic anima pro modo sui generis habet materiam, ex qua est constituta. Nam haecest materia in corporalibus, vt patet ex 5. Meta. &x quo primo componitur res. Cum ergo primo componatur anima ex substantia, & esseripsa substantia se habebit in compositione animae, sicur materia in compositione materialium. Quia sicut corporalia primo componuntur ex materia, prout subiicitur suae substanriali formae; sic anima primo componitur &x substantia: prout subiicitur, & perficitur per suum esse.

Postquam tractauimus de prima compositione animae, volumus tractare de secunda. Dicemus ni quod sicut ad primam conpositionem animae non potet concurrere aliquid, quod sit pura potentasita quod non erit illa prima compositio ex pura potentia, & actu siue ex materia propria sumpta, & suo actu. Sic ista secunda compositio non potest esse ex & substantia cum substantia, sed erit ex substantia, & us accidentibus quia erit ex substantia animae, & suis a& potentijs. In corporalibus n. potest fieri aliquid vnum ex pluribus substantiis, quia est in eis dare puram potentiam, ex qua, & actu potest fieri essentialiter vnum Sed cum in animabus, & intelligentiis omnibus non sit dare talem potentiam puram: in eis non fiet vnum ex duabus substantiis sed ex substam tia, & accidentibus. Vt autem istud dictum aliquid tam gere contra pluralitatem formarum. Sed de hocquatum ad hominem non intendimus ad praesens determinare quaestionem, sed quantum ad omnia alia plene quaestionem differimus: prout nostra modica scientia se extendit, vt non sit, nisi vna forma substantialis in composito. De homine tamen habemus. specialem difficultatem propter duplex agens, quod necesse est concurrere ad generationem eius. videlicet agens naturale, quod non producit essentiam animae, sed disponit ad ipsam, & agens supernaturale, quod est Deus, qui pducit ipsam essentiam rationalis animae. Sed quatum ad propositum spectat de substantiis intellectualibus, siue rationalibus diximus primam corrpositionem in eis fore ex substantia, & esse. Secundam vero conpositionem esse non posse ex substantia cum substantia, Ssed ex substantia cum accidentibus. Et quia duo & sunt ibi genera accidentium, quia sunt aliqua accidaentia naturalia, a quibus non potest cadere, & sine quibus non potet esse, vt potentie, cuiusmodi est intellectus & voluntas. propter quod talia accidentia cum substantia faciant compositionem secundam.

Sunt autem, & alia accidentia superaddita potentijs, sine quibus potest esse anima, & illa cum anima faciant compositionem tertiam. Tria ergo prima fundamenta Aug. quod illud, ex quo primo est constituta anima, est quid aptum natum agere bene, vel malelper quod potest intelligi anima misera, vel beatal duas compositiones excludunt, & tres compositiones includunt. Excludunt nm ab anima, quod ad compositionem eius non possit concurre. re materia corporalis, siue materia, quae est pura potentia, quia hoc esset contra illa tria fundamen. ta, vt superius probabatur. Excludunt etiam ab anima, quod non possit esse composita ex pluribus substantijs, quia illud, quod habet esse ex pluribus substantijs: & maxime si habet esse ab eodem agente, fit, vel fieri potet ex eo, quod non est aptum natum agere, & potet ibi fieri ex non vino viuum & non rotenali rationale: immo si bene vellemus prosequi istam viam, si anima esset composita ex duabus substantijs; oporteret, quod vna illarum esset pura potentia, & tunc esset idem illud, ex quo fit anima, cum eo, &x quo fit corpus, & tunc posset ex anima fieri corpus, quod totiens est negatum. Tria ergo sundamenta praefata has duas compositiones ex cludunm sed tres alias includunt. videlicet, quod anima sit primo composita ex substantia, & esse. Secundo & his, & suis potentiis. Tertio ex omnibus praefatis, & his, quae superadduntur potentis. His au¬ tem omnibus excursis, volumus dequarto sunda mento ab August. dato aliquid dicere. videlicet, quod melius non potest esse, vel opere diuino fieri materia peioris. Dicemus. nm quod hoc quartum fundamentum necessarium fuit superaddi aliis tribus. Nam sicut illa tria excludunt animam non posse esse compositam, vel productam de aliqua re corporali: sic istud quantum fundamentum excludit animam non posse esse compositam, vel productam de aliqua re spirituali meliori se: cuiusmodi est substantia diuina, quae est omnino beata, & est substantia cuiussibet intelligentiae. quia anima tenet infimum gradum in genere intelligentiarum, vt nulla sit intelligentia non habens naturam nobiliorem anima.

DVB IIII. LATERALIS An ex treaturarum emanationo, porponarum diuinarum emanatio inueniri. ossit. Conclusio est affirmatiua.

VLTERIVS forte dubitaret aliquis vtrum ex ista emanatione creaturarum. secundum quam diximus omnes creaturas factas esse a Deo de aliquosquia naturae corporales factae sunt a Deo de aliqua materia, spirituales factae sunt a Deo non de aliqua materia, sed de aliquo loco materiae, Vtrum ex hoc possimus aliquo modo ascendere ad considerandum aliqua de emanatione Personarum, & specialiter considerando de emanatione creaturarum spiritualium, in quibus non solum est vestigium Trinitatis, sed etiam imago.

Dicendum, quod omnes crcature spirituales sunt creatae de nihilo, & sunt factae a Deo de aliqua natura intellectuali, & sunt compositae ex illa natura intellectuali, & ex aliquo alio, quod se habet, vt actus, & perfectio illius naturae. Omne enim, quod producitur ex aliquo, videtur in se habere duo: videlicet illud, de quo producitur, & illud, per quod in esse constituitur. Quia si volumus hoc adaptare ad personas diuinas: non dicemus eas esse creatas quia absit hoc cogitare, cum non sint ex nihilo. Nec dicemus eas esse factas, cum non sint de aliena substantia. Nec dicemus, eas esse compositas, quia & si sunt ex duohus: non tamen sunt ex duobus aliquibus, nec sunt constitutae in esse per aliquid, & aliquid, sed per aliquid & ad aliquid. Cum ergo nomen creationis, & factionis ad diuinas personas etiam non possimus transferre, & cum nomen compositionis ad diuinas personas etiam non possimus transferre; oportet in utroque, in sactione, & compositione aliquod nomen latius accipere. nam pro factione accipiemus nomen, quod omnem emanationem includat. Pro factione ergo accipietur productio, & pro facere producere. Nam producere includit omnem emanationis modum. Quicquid enim quocunque modo emanat a Deo: pducitur ab illo. Propter quod dicere possumus, quod sicut creaturae emanant a Deo id est a tota Trinitate & producitur ab illo de aliquo i est de aliqua substantia: alia .d es. diuersa a natura diuina: sic filins emanando a patre producitur ab ipso de aliquo.d est de aliqua substantia: non alia a substantia patris. Propter quod filius sic est productus a patre: quod non est factus ab ipso: quia non est productus a patre de alia substantia, sed de illa eadem, quam habet Pater. Propter quod filius potest dici productus, & genitus, sed non factus. Creaturae autem, quia sunt de aliena substantia a Deo: non solum possunt dici productae, sed etiam factae. Et quod dictum est de filio respectu patris, quia est productus a parreid est de aliqua substantia, vt de substantia patris. Ita veritatem habet de Spiritu sancto respectu Patris, & Hiliji, quia est productus a Patre, & Filio de aliquo. ien de aliqua substantia, vt de substantia vtriusque. Viso quod simile in creaturis ex eo, quod sunt de aliquo: non possumus ad diuinas psonas transferre, nisi accipiamus nomen largum, quod includat omnem modum emanationis: cuiusmodi est producere;, quia quicquid emanat a Deo: siue sint personae diuinae,, siue creaturae: possunt dici productae ab eo, a quo emanant, & quia creaturae emanant a tota Trinitate: sunt productae a tota Trinitate. Filius vero, quia emanata solo Patre: est productus a solo Patre. Spiritus sanctus, quia emanat ab vtroque, est productus ab vtroque. Volumus ergo inuestigare, utrum possimus compositionem, quam vidimus in creaturis, aliquo modo tranesferre ad diuina. Dicemus enim, quod sub hoc nomine, quod est compositio, non transfertur ad diuina, quia in tam alta, & sancta materia, labijs valde circuncisis: non vocabulis improprijs est loquendum. Sicut ergo superius accipiebamus nomen largius, quam sit factio, & loquebamur de productione, quod potest extendi ad omnem emanationem: sic & nunc accipiemus largius nomen, quam sit compositio. Accipiemus ergo constitui in esse. Dicemus itaque omne, quod producitur ex aliquo, constituitur in esse ex duobus, & quia hoc est commune tam in creaturis, quam in personis diuinis, quod producantur de aliquo: ergo hoc erit commune tam in illis, quam in istis, quod constituit in esse ex duobus. Videamus ergo quo modo creaturae, quia sunt productae de aliquo, constituantur in esse ex duobus, & ex hoc poter mus ascendere ad diuinas personas, prout tantae rei hoc poterit adaptari. Creaturae ergo, quia producuntur de aliquo: oportet, quod cum illo aliquo sit aliquid aliud, quod constituat in esse creaturas. Non est enim intelligibile, saltem in creaturis, quod sint productae de aliquo, & non habeant aliquid aliud praeter illud, ex quo sunt productae. Necesse est ergo omnem creaturam esse ex aliquibus, & constitui in esse per duo, quorum quodlibet est aliquid: & ista duo sunt potentia, & actus. Nam illud, de quo producitur creatura, est id, quod se habet, vt potentia, siue sit materia, vt in corporalibus: siue non sit, sed aliquid loco materiae, vt in spiritualibus, est ipsa natura spiritualis. Illud autem aliquid aliud, ex quo constituitur creatura in corporalibus est forma: in spiritualibus est esse, quod se habet, vt actus essentiae, & vt actus illius spiritualis nature. sed quia etiam ipsae diuinae personae sunt producte ex aliquo, vt filius est productus &x substantia Patris, & Spiritus sanctus ex substantia Patris, & Filij: oporter tam personam filii, quam personam Spiritus sancti esse constitutam in esse ex duobus. Sed illa duo non erunt potentia, & actus, sicut in creaturis: nec erunt aliquid, & aliquid sicut in creaturis, sed erunt aliquid, & ad aliquid. Nam per aliquid, & r ad aliquid constituitur in esse quaelibet persona diuina. Dictum est enim, quod Filius est productus a Patre de aliquo i. de substantia Patris: ergo in Filio est aliquid, quod est in Patre, quia in eo est substantia Patris: ergo Pater, & Filius habent in se aliquid, quia habent unam, & eandem substantiam: ergo filius habet in se aliquid, quia habet diuinam substantiam communicatam sibi a Patre, & Pater habet in se aliquid, quia habet illam eandem substantiam, quam communicat Filio, & quam communicando producitrilium: sed non est intelligibile, quod aliquis producat alii, & non referatur ad productum: nec est intelligibile, quod productus non reseratur ad producentem. Propter quod non est intelligibile, loquendo de productione personarum, quod illa relatio non sit realis ex vtraque parte. ergo in Filio non solum est aliquid, sed est etiam in eo ad aliquid, quia est in eo relatio realis id est Filiatio, per quam refertur ad Patrem: & in Patre est aliquid,, vt substantia sua, quam communicat Filio: & est in eo ad aliquid .d est aliqua relatio realis, vt paternitas, per quam resertur ad Filium. Tam ergo persona Patris, quam persona Filii constat ex duobus, & substantia, & relatione: & quod dictum est de Patre, respectu filii: veritatem habet de Patre, & Filio respectu Spiritus sancti. Propter quod ait Boe. quod in diuinis non sunt, nisi duo praedicamenta: Substantia, & Relatio, quia secundum ipsum in suo li. de Tri. in diuinis omnia transeunt in substantiam diuinam praeter relationem ex his ergoduo bus praedicamentis i. ex substantia, & relatione constituitur in esse quaeliber diuinarum personartm. Haec autem haberi possunt ab August. 7. de Tri. c. 1. vbi loquens de distinctione diuinarum personarum ait, quod omne, quod relatiue dicitur, est aliquid: excepto relatiuoid est est aliquid, excepto ad aliquid: ergo est aliquid, & ad aliquid. Ostensa est ergo similitudo aliqua creaturarum ad diuinas personas, quia sicut creaturae sunt producte ex aliquo, & habebet aliquid aliud praeter illud, ex quo sunt productae: per quod aliud constitus tur in esse: sic etiam personae diuinae habent in se aliquid, ex quo sunt productae, quia habebet ipsam diuinam substantiam, & preter illud non habent aliquid, per quod constituantur in esse sed habent ad aliquid, vt quaelibet persona sit constituta in esse per aliquid, & ad aliquidid est per duo predicamenta: per substantiam, & relationem. Aliter tamen & aliter, quia Pater habet illud aliquid, vt communicat Filio: Filius autem habet illud ali¬ quid, siue illam substantiam, vt communicatur ei a Patre, & vt communicat eam Spiritui sancto. sed Spiritus sanctus solum habet eam, vt conmunicatum ei ab alijs. Sicut & Pater solum habet eam, vtcommunicat ipsam alijs. Filius autem vtro que modo habet cam, vt communicatam ab alio, id est a Patre, & vt communicans eam aliiid est Spiritui sancto. Sed quaeres: vtrum hoc possit adaptari ad diuinam essentiam, vt dicatur constituta in esse.

Ad quod dici potest qo cosure est idem, quod que cum alio stare. Nam semper ad constare concurrunt duo. quia non stat cum alio, vbi non sunt duo: personae ergo possunt dici constaro, vol constitui in esse, quia in eis essentia. stat cum alio id est cum relatione: ex quibus duobus tamnquam per res duorum praedicamentorum constituitur persona in esse. Sed diuina essentia non constituitur in esse, sed est ipsum esse, nec realiter refertur ad aliquid, vt ex hoc relatio eam constituat in esse. Quaelibet autem personarum, quia est ita simplex sicut essentia, & est ipsum esse sicut existentia, & est per relationem constituta in esse, vt in ea relatio non faciat compositionem, sed distinctionem, & multiplicationem; vt in hoc verificetur dictum Boe. quod substantia continet vnitatem: relatio multiplicat trinitatem.

DVB. V. LATERALIS. An Anima humana ex aliquo sit produca. conclusio est affirmatiua.

VLTERIVS de compositione animae quia est quaestio multum litigiosa: forte dubitaret aliquis, quomodo veritatem habet, quod anima sit producta de aliquo. Hoc. num non videtur proprie diictum. Nam de materialibus dicimus, quod sunt producta de aliquo, quia sunt producta de sua materia. Sed non est vsitatum dicere, nec videtur proprie dictum, quod intelligentiae, vel animae sint productae de aliquo: cum sint quaedam formae per se existentes, vel quae possunt per se existere, quae secundum Philosophum in 7. statim sunt id, quod sunt per essentiam suam, & sunt entes praeter omnem materiam. Rursus cum tam animae, quam intelligentiae de necessitate sint productae de nihilo: non videtur bene dictum, quod sint producte de aliquo. Dicendum, quod cum concedamus tde diuinis personis, quod sunt productae de aliquo: non possumus negare quin animae, & intel igentiae dicantur productae de aliquo. Deus ergo pater de aliquo id est de aliqua substantia producit Filium, & Pater, & Filius de aliquoid est de aliqua substantia producunt Spiritum sanctum. Sic, & tota Trinitas de aliquo d est de aliqua substantia produxit intelligentias, & quotidie producit animas, differenter tamen. quia Filium producit Pater de propria substantia, & Spiritum sanctum producunt Pater, & Filius, etiam de propria substantia. Sed intelligentias produxit tota Trinitas, & producit quotidie animas non de propria, sed de aliena substantia. Quia ergo dicebatur: quod intelligentiae, & animae fiunt de nihilo: ergo non fiunt de aliquo. Dici debet, quod quicquid fit de nihilo fit de aliquo: non de aliquo praeiacente, sed de aliquo concreato. & licet illud, quod fir de nihilo, fiat etiam hoc modo de aliquo: hoc est tamen aliter, & aliter. Nam impossibile est, quod de nihilo, & de aliquo sit aliquid eodem modo factum, quia tunc nihilesset aliquid. Intelligentiae ergo, & animae, & vniuersaliter omnes creaturae sunt de nihilo ordinaliter, & sunt de aliquo substantialiter. Non enim potest fieri aliquid de nihilo, quod possit malleari nihil, vt fiat inde aliquid sicut potest malleari ferrum, vt fiat inde cultellus. Solum ergo ordinaliter sunt res ex nihilo, quia sunt post enihil, vt cum prius essent nihil: virtute diuina inceperunt esse aliquid: sed substantialiter omnes creaturae sunt ex aliquo, quia factae sunt ex aliqua substantia.

Ad maiorem autem intelligentiam dictorum dicemus, quod omne compositum ex potentia, & actu fit ex eo, quod se habet in eis tanquam potentia. quia secundum August super Sene. Semper ex in formi fit formatum. & quia potentia formatur, & perficitur per actum; oportet, quod ex eo, quod est in potentia, dicatur res fieri: prout illa potentia perficitur per actum: Oportet ergo, quod sit aliquo modo similis comparatio corporalium, & spiritualium ad illud, de quo fiunt. vt si modo crearetur vnus lapis, & crearerur vna spiritualis substantia, quia nihil fit, nisi compositum: oporteret illum lapidem esse compositum ex potentia, & actu. & etiam illa spiritualis substantia, ex quo cadit sub factione, erit composita ex potentia, & actu. Aliter tamen, & aliter. quia ille lapis sic productus esset compositus ex potentia, & actu, quia est compositus ex materia, & forma, quae materia est de se pura potentia. Sic & illa spiritualie substantia producta erit composita ex potentia & actu, sed illa potentia non erit materia, nec erit, aliquid, quod sit pura potentia, vt supra plenius dicebatur, sed erit ipsa essentia, vel ipsa substantia, vel ipsa natura rei spiritualis, & actus erit ipsum esse rei spiritualis. Nam nulla natura creata, quantumcunque spiritualis, est suum esse, sed est in potentia ad esse, & perficitur per esse. Si enim esset suum esse, esset omnino simplex, & ab alio, vel per aliud non inciperet esse, sed ab aeterno habuisset esse. Bene ergo dixit Aug. quod sicut quaerimus aliquid, vnde fit corpus: sic debemus quaerere ali quid pro suo genere, vnde fit anima, & vnde fit quaecunque spiritualis substantia. Nam sicut corpus fit ex materia: prout perficitur per formam; sic pro genere suo quaelibet intelligentia, & quae libet anima fit ex quadam spirituali substantia, prout perficitur, per esse. Comparabitur ergo ipsa substantia spiritualis ad sunm esse: sicut comparatur materia corporalis ad suam formam: non, quod ista similitudo sit per omnem modum, sed sicut materia corporalis est quaedam potentia, qua perficitur per formam, tanquam per suum actum: sic quelibet substantia spiritualis erit quaedi potentia, quae perficitur per esse, tanquam per suum actum. Ad videndum ergo de potentia, & actu, quae sunt de compositione omnium rerum factarum: descendemus ad animam humanam, quae est actus humani corporis potentia vitam habentis. Nam totus homo potest dici corpus, & pars hominis, quae perficitur per animam: potest dici corpus, sed totu, homo diuer corpus, habens actu vitam, includens in se vitam quia quadibet pars includitin toto. Ille ergo actus, & illa forma, per quam homo viuit, est pars hominis, & includitur actu in homine. Sic ergo loquendum est de corpore animato: prout stat pro toto, sed prout stat pro parte non includit actum, sed est potentia ad actum, & quia est potentia ad actum, siue ad formam, per quam est vita; dicetur potentia vitam habebes. Propter quod anima humana est actus corporis humani potentia vitam habentis.

Aduertendum tamen, quod licet vna pars compositi non includat aliam, sed sit in potentia ad aliam: tamen vna pars compositi est coniuncta aliji, ex qua coniunctione dicitur non abiicere aliam. Ideo potentia, & actus, quae componunt hominem: licet vna secundum se non includat aliamm tamen propter coniunctionem, quam habet ad partem aliam, dicitur non abiicere aliam. Homo ergo est compositus ex potentia, & actu, quia est compositus ex corpore, tamnquam potentia, & anima, tanquam actu. Corpus itaque non est ipse actus, sed est potentia habens actum, vel est potentia habens vitam. Tamen quia ista potentia est coniuncta ipsi vitae, & ipsi actui: dicitur potentia non abiiciens actum, quae omnia possunt patere ex 2. de Anima. Ex his autem, quae diximus de anima respectu corporis, possumus dicere tam de corporibus, quam de spiritibus. vt sicut corpus est compositum ex potentia, & actu. quia est compositum ex materia, & forma: sic quilibet spiritus & quaelibet intelligentia, & quaelibet anima est composita ex potentia, & actu. Nam licet non sint composita ex materia, & forma: tamem illud, quod in eis se habet, vt porenta: se habet ad modum materiae, & ad modum rei perfectibilis. Illud autem, quod se habet, vt actus: se habet ad modum formae & persectionis Si quis ergo vel let diffinire illud quod in lapide se habet, vt actus: id est formam; diceret, quod est actus materiae la pidum potentia habentis talem actum. Sic qui vellet diffinire in spiritibus illud, quod se habet in eis, vt actus id est esse: diceret, quod est actus naturae spiritualis potentia habentis esse verum quia non est dare rem otiosam. Dicemus ergo quod sicut anima est comnposita ex sua natura, & ex suo esse, vt possit esse; sic est composita ex sua natura, & ex suis potentijs, vt possit agere. Erunt ergo in anima tria: sua natura, & suum esse, per quod est & suae potentiae, prer quas agit. His itaque praelibatis possumus clare & descendere ad dictum August. Nam clare paret, quo modo anima ex aliquo est. tanquam materia pro suo genere. Nam sicut corpora sunt composita ex materia proprie sumpta, & forma, quae est actus cius: sic animi estcomposina non en materia proprie sumpra, sed pro suo genere, quia est composita ex potentia, & actu, siue ex sua natura, & suo esse. Ex his etiam patere possunt illa tria fundamenta Aug. videlicet, quod in productione animae, ex irrationali non fit rationale, ex non viuo non fit viuum. Fiunt etiam ista ex eo, quod est aptum natum agere, & ex hoc, quod est aptum natum esse miserum, vel beatum. Cum enim tria sint in anima: natura, & esse, per quod est, & potentiae, per quas agit, illa tria fundamenta referenda sunt ad ista tria. Vt quod anima est producta ex re rationali: referendum est ad naturam animae, quae est natura rationalis. Quod autem anima producta est ex re viua: reserendum est, aut potest referri ad esse animae, quod est quoddam viuere eius. Quod uero facta est ex re quae est apta nata agere bene, vel male, & ex hoc est apta nata esse misera, vel beata, potest referri ad potentias animae, per quas anima est aptae nara bene, vel male agere. Ex quibus omnibus fundamentis potest concludi, vt iupra diffusius dicebatur, quod anima non habet materiam proptie sumptam partem sui, quia ex tali materia, vt supra coneludebatur, non potest rationale fieri ex irrationali, & viuum ex non viuo, & aptum natum agere: ex non apto nato.

RESP. AD ARO. Ad primum dicendum, quod Boe. ibi loquitur de forma, quae est Deus, qnec habet materiam, nec aliquid materiale. Propter quod non potest subesse accidentibus. De Deo ergo verificatur illud A ugust in de Tri. quod in Deo nihil est per accidens. Omnia autem alia, & si non habent veram materiam, habetet tamen aliquid materiale, ratione cuius potest in eis esse aliquid per accidens.

Ad secundum dicendum quod anima potest esse quid mutabile, quia quamuis non habeat materiam, non est tamen actus purus, sed est actus ad. mixtus potentiae. Ratione cuius potest sibi mutabilitas accidere. Nam nec potentia pura, nec purus actus possunt esse subiecta motui. Nam cum motus sit actus, licet impersectus: pura potentia non potest intelligi subiecta motui, nisi intelligatur subiecu alicui, & per consequens, nis intdli gatur subiecta actui.

Ad tertium dicendum, quod Philosophus in M ta. loq uitur de motu proprie, qui non potest conpetere, nisi corpori Nam morus proprie sumptus est commensurare se loco, vel se commensurare alicuius spatio, per quod mouetur. quod non fit, nisi per quantitatem, que solum in corporibus inuenitur. Anima ergo ex hoc non oportet, quod habeat materiam, quia non mouetur hoc modo.

Ad quartum dicendum, quod proprietates materiae, cuius sunt: recipere, subiici. & pati: sunt in anima, & in materia aequiuoce. Nam materia subiicitur formis particularibus. Anima vero vn uersalibus. non, quod illae formae, quae sunt in anima sint in se vniuersales, sed sunt aptae natae repraesentare res vniuersales: propter quod subiici hic, & ibi sumitur aequiuoce. sic & recipere hic, & ibi sumitur aquiuoce, quia materia recipit formas sensi biles: anima intelligibiles. Sic & passio sumitur aequiuoce hic, & ibi, quia in materia passio magis facta abiicit ad substantia, sed passio in anima non est proprie abiectio, sed salus, & receptio. Nam ipsum intelligere animae est quoddam pari, & ipsum velle est quoddam pati, sed anima sic patiendo, & bene intelligendo, & volendo est apta nata perfici scientia, & virtutibus.

Ad quintum dicendum, quod actio agentis terminatur ad compositum, quia terminatur ad id, quod itum est hoc aliquid, & omne tale est quid compositum, & anima quamuis sit forma, tamen modo, quo diximus, potest dici hoc aliquid, & ipsa est quid conpositum: non ex materia, & forma, sed &x substantia, & esse, vel ex sua natura, vel ex suis potentijs. Ad sextum dicendum, quod solus Deus viuit in a seipso, quia vinit pernihil sibiadditum. Nam si y viunere est viuentibus esse, sicut Deus est suum esse: ita, & suum viuere, quod nulli creaturae quantum cunque spirituali competit, quia nulla est suum esse, sed est composita ex essentia & esse A nima ergo uiuit in seipsa, sed non, quod ipsa sit suum viuere, quia nec est suum esse, & dat viuere corpori. quia a ei communicat suum esse. Posset autem distingui de viuere, quia potest accipi mulris modis. Nam non solum esse animae potest dici quoddam viuere, sed etiam ipsum intelligere animae potest dici quoddam uiuere, quia secundum Commen. in u12. Actus intellectus est vita, sed de hoc non sit nobis curae.

Ad septimum dicendum, quod in omni creato differt, quod est, & quo est, & quod agit, & quo ngit. sed propter hoc non oportet ponere in anima compositionem ex materia, & forma, quia si anima est haec: est per esse sibi additum, vt etiam in ea aliud sit esse, & aliud id, quod est Nam essentia animae est per esse, & non est suum esse, sed participat esse. Sic & si anima agit, hoc est per suas potentias, quae non sunt idem, quod anima. Aliud ergo est anima, quae agit, & aliud est potentia, qua agit, quamuis non dicatur proprie anima agere, quia nec pprie dicitur intelligere, sed homo agit & intelligit per animam, vt patet ex primo de aia.

Articulus 1 An in cuntis hominibus detur unicus intellectus

ARTIC. I. An in cunctis hominibus detur vnicus intellectus. Conclusio est negatiua.

Aegid Quol. 3. q. 22. D. Th. 1. p. q. 7c art. 3. Et q. 79. art3 Item 3. sent. d. 17. q. 2. art. 1. Et 2. contra Gent. cap. 73. & 75. ltem de Sp. art 9. & 10. Et de anima art. 3. Item Opusc. 34. G. 85. & So. Et opusc. 16. per totum. D. Bon. d. 18. art. 3. q. 1. Ric. d. 18. q. 4. Th. Arg. d. 17. q. 1. art. 3. Bacch. d. 20 q. 4. Iand. 1. 16.q. 1. Hent. Oand tol 3 q.13. 10. land.. de anima q. 7.

AD PRIMVM sic proceditur. vi detur, quod non sit, nisi vna anima intellectiua, vel vnus intellectus: respectu omnium corporum humanorum, & respectu omnium hominum. Nam non videmus aliqua multiplicari secundum numerum, nisi quia non possunt perpetuari in eodem numero. Propter quod est rantum vnus Sol, & vna Luna, quia talia possunt perpetuari in eodem numero: ideo non sunt plures numero. Sic etiam qui libet Planera est vnus numero, vt vnus luppirer, vnus Mars, & sic dealiis. Et si dicatur, quod sunt mutae stellae numero: omnes illae stellae aliae a planetis sunt collocarae in vno, & eodem corpore: videlicet in 8. sphaera, & non est, nisi vnum tale corpus numero. Cum ergo intellectus sit quid perperuum quia secundum Philosophum separatur ab alis: sscut perpetuum a corruptibili. videtur, quod non sit, nisi vnus intellectus, & vna anima intellectiua numero.

Praeterea secundum Philosophum in 7. Me¬2 ta. quod aliquid vnum specie, & plures numero multam habet materiam. nisi enim esset multa materia, vt in alia, & alia parte materiae reciperetur alia, & alia forma numero: non posset esse multiplicatio aliquorum sub eadem specie ergo solae formae naturales possunt multiplica& sub eadem specie. sed ani ma non est forma materialis, quod indicat actio eius quae est intelligere Nam cum intelligendo abstrahat a materia, ergo ipsa habens talem actionem, secundum seipsam erit abstracta a materia, & per consequens non multiplicabitur multiplicatione materiae

Praeterea videtur omnino inconueniens, quod potentia sit plus abstracta, quam essentia. Cum ergo intellectus, qui est potentia animae, & virtus eius non sit corpus, nec virtus in corpore, vt patet per Philosophum in 3. de anima: ergo ipsa essentia animae, in qua sundatur talis virtus, & talis potentia, nec erit corpus, nec perfectio corporis, & per consequens non multiplicabitur multiplicatione corporum.

Praeterea omne, quod recipitur in aliquo: recipitur secundum modum recipientis, vt omnes sapientes protestantur. si ergo anima est perfectio corporis: ergo indiuiduabitur per corpus. Intellectus ergo, qui recipitur in essentia animae, & recipitur in re indiuidua: erit quid indiuiduum, & vlterius species intelligibilis, quae recipitur in intellectu, quia recipitur in eo, quod est quid indiuiduum: erit etiam quid indiuiduum. Intellectus ergo intelligens per illam speciem non intelligeret vniuersale, sed indiuiduum: & obiectum intellectus non erit vniuersale, sed indiuiduum, quod est contra omnem veritatem.

Praeterea secundum Commen. in 3. & secundum veritatem: intellectus noster est potentia pura in genere intelligibilium. sed in potentia pura enon potest esse distinctio, secundum quod est potentia pura. Et sicut vna materia in gane entium: sic non erit, nisi vnus intellectus humanus in genere intelligibilium: & sicut non est dare plures materias, sic non erit dare plures intellectus humanos.

Praeterea dicebatur supra, quod anima humana non habebat materiam partem sui, & quod erat hoc aliquid. sed ea, quae de se sunt hoc aliquid, & non habent materiam partem sui: non possunt multiplicari sub eadem specie. sed omnes animae humanae sunt eiusdem speciel: ergo &c.

IN CONTRARIVM est, quia anima humana est forma corporis, sed diuersorum corporum non potest esse vna forma, sicut nec diuersarum materiarum potest esse vnus actus: ergo quot erunt corpora humana, tot erunt animae, cum sint eorum formae¬

Praeterea perfectiones secundae si sint diuersae, & contrariae: oportet, quod hoc fiat per diuersas perfectiones primas. Cum ergo anima sit prima perfectio corporis: intellectus autem sit persectio secunda, vt potest patere ex 2. de anima, vbi dicitur, quod anima est actus primus: cum videamus in ipso intellectu tot diuersitates, quod aliqu sunt sapientes, & subtiles: aliqui fatui & grossi. sic etiam, quia omnis malus ignorans, & impossibile est prudentem esse non entem bonum, vt patet ex Ethicis secundum videamus aliquos esse bonos, & virtuo sos: aliquos malos, & vitiosos, l oportet, quod ista diuer sitas secundarum perfectionum oriatur a diuersitate primarum perfectionum, id est animarum: ergo &c.

RESOLVTIO. Vnicum in cunctis hominibus esse inteliectum quisnam fatebitur: nemo plane hominum, nisi slosi. dus, qut impitis. Socrates n. & Dlato non sunt vnum, nisi spet ifice. Intellectus igitur, multiplicatis corporibus, multiplicari neccsse est. Idque ex animae natura patet: ex sperie intelligibslit exque aciu ipso intelligendi: & vt ad hominem, ad in tellectum possibiem, & agentem r tsertur Id quod vniuersi reuirrine, motuque voluntatis, A veritare non alierui quis non dicet?

RESPONDEO Dicendum, quod de pluralitate intellectuum possibilium, ex qua concluditur plu¬ ralitas animarum, & intelligentiarum; meminimus nos quendam edidisse tractatum: vbi opiniones ponentium tantum pelagus erroris, & falsitatis: cuiusmodi est ponere vnitatem intellectuum, declarauimus, & declaratas improbauimus & eas esse falsas, & impossibiles ostendimus. Nunc autem in hac quaestione, his praetermissis, solum adducemus rationes necessarias: ostendentes secundum multiplicationem corporum multiplicari intellectus possibiles, & intellectiuas animas, ut Prima via sumatur ex ipsa natura animae, in qua fundatur intellectus possibilis. Secunda ex ipsa specie intelligibili quae recipitur in intellectu possibili. Tertia ex ipso actu intelligendi, vt comparatur ad animam intellectiuam. Quarta ex eodem actu intelligendi, vt comparatur ad hominem. Quinta ex eodem actu intelligendi, vt comparatur ad intellectum possibilem, & agentem. Sexta ex regimine vniuersi. Septima ex motu ipsius voluntatis. Prima via sic patet: cum totum ens diuidatur principaliter in duas partes, in substantias corporales, & spirituales, siue in substantias intelligibiles, & sensibiles. sicut in genere sensibilium, & corporalium est dare aliquid, quod sit pura potentia in genere illo: sic in genere intelligibilium est dare aliquid animae, & tale quid est intellectus noster possibilis. Verum, quia corpora in genere entium tenent locum infimum; illud, quod est potentia pura ingenere corporum, oportet, quod sit pura potentia simpliciter, & quod teneat locum infimum in genere entium, vt non sit aliquid infra ipsam, nisi solum nihil. Sed potentia pura in genere intelligibilium non oportet, quod sit quid infimum simpliciter, nec oportet, quod sit pura potentia in genere entium, immo est quidam actus non purus, sed potentia admixtus tenens infimum gradum in generes bstantiarum separatarum. sicut ergo materia, quia tenet infimum gradum in genere corporalium, non est corpus; sic quia intellectus noster, uel anima nostra intellectiua tenet infimum gradum in gene. re substantiarum separatarum a corpore, non habet esse separatum a corpore, sed habet vnum esse cum suo corpore. quod satis indicat intellectus suus possibilis, qui cum sit potentia pura: non est plenus formis: sicut sunt intelligentiae, & substantiae separatae, sed est aptus natus impleri formis, & speciebus intelligibilibus. Etquia tales species intelligibiles accipit a corporalibus, & a sensibus, oportuit animam intellectiuam esse perfectionem, & formam corporis, vt possit persici per species intelligibiles abstractas a sensibus corporis. in quo apparet, quod non est anima propter corpus, sed econuerso. nam datum est ei corpus, & facta est forma corporis, quia in operibus suis indigebat corpore. Et licet intellectus non sit actus corporis; tamen actum suum, qui est intelligere, non potest exercere sine corpore. Et ideo Philosophus in primo de anima vult, quod intelligere nostrum, vel est phantasia, vel non est sine phantasia. Vna ergo via, & vna ratio, qua anima intellectiua est perfectio, & forma corporis, est, quia habet perfici per species intelligibiles abstractas a sensibus corporis. Et ideo in suum obsequium, & ad hoc saciendum datum est sibi corpus. & quia, multiplicatis aliquibus, oportet multiplcari eorum substantiales formas, & multiplicatis substantialibus formis, oportet multipl&¬ cari virtutes, & potentias, per quas fiunt actiones illarum formarum. Ideo multiplicatis corporibus humanis: oportet multiplicari animas intellectiuas tanquam sormas substantiales illorum corporum. & multiplicatis animabus intellectiuis: oportet multiplicari virtures, & potentias intellectiuas, siue intellectus possibiles, per quos agunt, vel intelligunt illae animae.

Executa prima via, quod oportet multiplicari animas intellectiuas, & intellectus possibiles sumpta ex ipsa natura animae in qua fundatur intellectus Aus possibilis. Volumus exequi secundam viam sumptam ex ipsa specie intelligibili, quae fundatur in intellectu possibili. Nam ideo datus est animae intellectus possibilis, vt perficiatur speciebus intelligibilibus abstractis a sensibus. oportet ergo in eadem anima sundari & intellectum possibilem, & potentias sensitiuas. quod esse non posset, nisi ipsa essentia animae esset perfectio corporis, cum potentiae sensitiuae sint perfectiones corporis: ideo ri. dicit Philosophus in 2. de anima quod anima est primum sentienes. quaelibet ergo anima tam hominis, quam aliorum animalium primo dat esse corpori, & ex ea prout dat esse corpori, fiunt potentiae sensitiuae in organis corporalibus siue sint potentiae sensitiuae exteriores: cuiusmodi sunt. 5. sensus, siue interiores: cuiusmodi sunt sensus communis, imaginatio; phantasia, & alia huiusmodi. Anima ergo est ratio sentiendi mediantibus istis potentus sensitiuis. propter quod erit anima primum sentiens, & istae potentiae sensitiuae erunt immediata ratio sentiendi Et quia ab istis sensibus sunt aptae natae deriuari species intelligibiles, quibus perficitur anima intellectiua, & intellectus possibilis; oportet, quod in illa eadem anima intellectiua, in qua fundatur intellectus possibilis, tanquam in subiecto sundari omnes potentias sensitiuas, saltem tanquam in radice, a qua radice habent esse organa, tanquam rami, in quibus, tanquam in subiecto sundantur potentiae sensitiuae. & si non esset una, & eadem anima inrellectiua subiectum intellectus possibilis, & forma corporis, vt possit ab eo deriuari sensus, a quibus species abstractae fiunt perfectiones ipsius intelle. ctus possibilis existentis in essentia ipsius animae: ista fieri non possent. oportuit ergo essentiam animae fieri formam, & perfectionem corporis, vt per species abstractas a sen sibus illius corporis, & non alterius, perficeretur suus intellectus possibilis, & non alius intellectus. Et ista est sententia Philosophi in 3. de anima quod bene dictum est, animam esse locum specierum, nisi quod non tota, sed intellectiua: neque actu, sed potentia est species. Anima ergo non totaid est non quantum ad quamlibet sui potentiam, sed solum quantum ad potentiam intellectiuam est locus specierum. To¬ talitatem autem non habet anima, quantum ad suam essentiam, quia non habet, nisi unam, & eandem essentiam. Nam cum sit quaedam intellectualis substantia; oportet, quod de anima verificetur illud de causis quod est substantia, quae non diuiditur. Sed licet anima non habeat totalitatem essentiarum, quia non sunt in ea plures essentiae: habet totalitatem potentiarum, quia sunt in ea plures potentiae. Quare si volumus verificare dictum Philosophi, quod Philosophice, & Theologice uerum est, oportet animam eandem habere duo genera potentiarum, videlicet potentiam intellectiuam, quae immediate fundatur in ipsa anima, vel in ipsa essentia animae: & potentias sensitiuas, quae immediate sundantur in orpanis. sicut ergo oculus est locus specierum visibilium, quia in oculo tamquam in subiecto fundatur virtus visiua, per quam recipiuntur in oculo species visibiles: sic anima, vel essentia animae, est locus specierum intelligibilium. quia in ipsa anima, vel in ipsa essentia animae, tanquam in subiecto sundatur immediate intellectus possibilis secundum quem recipit anima species intelligibiles. Anima ergo non totaid est non quantum ad omnes suas potentias, siue non quantum ad potenrias sensitiuas, quae non dicuntur immediate sundari in ipsa essentia animae tanquam in subiecto, sed quantum ad potentiam intellectiuam quae immediate fundatur in ea; est locus specierum. Cum ergo anima nullo modo possit esse sic tota ad potentiam intellectiuam, & sensitiuam, nisi vna, & eadem anima intellectiua haberet potentiam intellectiuam, & sensitiuam; & cum potentias sensitiuas habere non possit, nisi sit forma corporis, cogimur dicere animam intellectiuam esse formam corporis, & multiplicars multiplicatione corporum. Cuilibet enim corpori humano Deus infundit suam animam intellectiuam, iuxta illud Ds. Qui finxit sigillatim corda eorum. Cuilibet ergo corpori humano Deus sigillatim finxit suum corid est suam animam intellectiuam. Ponens ergo animas intellectiuas non multiplicari, secundum multiplicationem corporum humanorum, quae fuit positio illius Auerrois in hac parte, cum tanta dementia hoc sentientis a sacra pagina recedit, & a verbis Philosophi deuat manifeste.

Tertia via ad hoc idem sumitur prout actus intelligendi comparatur ad animam. nam si anima non esset forma corporis, sed haberet per se esse saparatum a nobis, etiam dum viuimus, quod coguntur dicere dicentes animam in tellectiuam esse vnam in omnibus hominbus, & intellectum possibilem esse unum in omnibus eis; tunc anima intellectiua quia habet per se esse, non esset forma corporis, & haberet per se agere & per se conpeteret ei intelligere, & ista esset per se, & per omnem modum propria a nima intellectiua. quod patet esse salsum ex primo de anima, vbi dicitur: Dicere animam inrelligere, simile est dicere, eam texere, & edificare. Et subditur: Melius enim fortassis est non dicere animam misereri, aut addiscere, aut intelligere, sed hominem in animaid est per animam. Vnde vult ipse idem Commem auriga syt. credimus & inuentor, vel saltem apertus defensor dictae sceleratae opinionis, quod si videremus membra intrinseca, quae laborant in intelligendo, sicut videmus membra extrinseca, quae laborando in texendo, & aedificando, sicut non dicimus animam texere, & aedificare, sic non diceremus animam intelligere, sed hominem per animam. Si ergo hoc texit, & aedificat per animam, oportet, quod anima sit forma eius: & si anima non intelligit, sed homo per animam, oportet, quod anima intellectiua sit forma hominis. Ista ergo via innititur prout actus intelligendi comparatur ad animam, & prout anima non habet per se intelligere, quia non habet per se esse. Fuerunt tamen aliqui Doctores conantes sustinere hoc esse proprium, quod anima intelligat. Quod licet aliquem modum veritatis contineat, quia non est ita anima humana immersa suo corpori, sicut aliae animae; tamen quia simpliciter loquendo est forma corporis, & dat esse corpori. & quia quandiu est coniuncta corpori non habet per se esse, sed habet vnum esse cum corpore: consequens est, quod non habeat per se agere. propter quod hoc non est simpliciter uerum de anima coniuncta corpori, quod anima intelligat, sed quod homo per animam, quod Philosophiae, & Theologiae omnino concordant.

Quarta ergo uia sumetur: prout actus intelligendi comparatur ad hominem, cui secundum Philosophum proprie, & per se competit intelligere. sed si esset vera opinio Commen. impossibile esset hominem intelligere, & esset omnino contrarium eius quod asserit Philosophus, quod homo intelligit, & non anima Nami, hoc posito, anima intelligeret, & non homo. Nam secundum Damasli. 2. CI2. Sicut enim oculus in corpore: ita in anima in is tellectus est. Habet ergo intellectus se sicut oculus. si ergo intellectus haberet esse separatum, & homo posset intelligere per ipsum, consequenes esset, quod homo posset videre per oculum separatum Postqm ergo esset oculus separatus ab homine, & esset fact caecus ista hypothesi stante, homo posset videre per illum oculum. Sicut ergo impossibile est, & temerarium dicere, quod homo videat per oculum separatum a corpore: sic impossibile, & temerarium est dicere, quod homo intelligat per intellectum separatum: cum intellectus se habeat ad intelligere, sicut oculus ad videre. Sed dices, quod oculus separatus a corpore non potest videre sed intellectus Ieparatus a corpore potest intelligere; sed siue oculus uideat, siue non, siue intellectus intelligat, siue non, semper inconueniens est, quod aliquis videat per oculum, qui non est coniunctus sibi siue ille oculus sit coniunctus aliji, siue non sic etiem, quod homo intelligat per animam intellectiuam, quae non est coniuncta sibi, & dat ei esse: omnino est inconueniens, vel quod homo intelligat per intellectum, quo est in quadam substantia separata; hoc est idem: ac si vnus homo videret per oculum alterius hominis vel cuiuscumque a nimalis, quod habet esse separatum ab ipso. & quia hac hypothesi stante, nullo modo saluari potest quod homo intelligat. Nos, cum adhuc essemus Baccalaureus: vidimus quendam Magistrum magnum, in Philosophia maiorem, qui tunc esset Parisijs, volentemtenere opinionem Oomment. concedentem, quod homo non intelligit, nisi sicut celum intelligit, quia intelligit Motor caeli: sic etiam homo intelligit, quia intelligit ille intellectus separatus. Sed ex quo concedebat se non intelligere: concedebat, quod nullus deberet cum ipso disputare, nam cum brutis, & cum arboribus. & vniuersaliter cum non intelligentibus non est disputandum.

Quinta via ad hoc idem sumitur ex actu intellectus: prout comparatur ad intellectum possibilem, & agentem. Nam phantasmata sunt intelligibilia in potentia intellectus possibilis, in sui primordio non habet apud se species intelligibiles actu, sed potentia, vt patet per Philosophum dicentem, quod anima est locus specierum non tota, sed intellectiua, quae non actu, sed potentia est species: intellectus ergo non actu, sed potentia est species intelligibiles, vel hebet apud se species intelligibiles. Propter quod fuit coactus Arist. ponere intellectum agentem: qui se haberet ad phantasmata, sicut lux ad colores. propter quod sicut colores sunt quasi visibiles in potentia, & per lucem fiunet visibiles in actu: sic phantasmata sunt intelligibilia in potentia, nec possunt per se immutare intellectum possibilem. Sed in virtute luminis intellectus agentis immutant ipsum, vt a phantasmatibus virtute dicti luminis fiant species intelligibiles in intellectu possibili: ergo concludit Philosophus, quod semper cum homo vult intelligere, oportet eum Phantasmata speculari. Sed quis esset tantae dementiae, vt diceret, quod vna res phantasiaretur, & alia res intelligeret per phantasiari eius: vel quod unus homo audiret verba, & alius intel ligeret per auditum eius: Et quia omnia ista sunt impossibilia, & irrononabilia, ion impossibilis, & irrotenalis est positio Conmment. Cogimur enim dicere, quod illa cadem anima, que phantasiatur, vel est ratio phantasiandi, & quae de necessitate est forma corporis; illa eadem intelligit, vel est ratio intelligendi. Dicemus. nquod nihil est in intelledu, quod prius non fuerit in sensu. propter quod oportet, quod idem homo sentiat, & intelligat, quia perscire vnlus rei non fient species intelligibiles in alia re. Pro. pter sentire n. hominis nunquo fient species intelligibiles in intellectu separato. propter quod sfudu: hanc positionem, nec homo intelligit, nec ille intellectus separatus intelligit. loquendo de intelligere, vt nos loquimur. Ponet. n.m ille intellectus, qui ponit separatus, intelligere, sicut intellectus alicuius intelligentiae intelligit. sed quod intelligat per phantasmata, vel quod fiant in eo species intelligibiles a sensibus, cum ei non possit competere, nec senti re, nec Phantasiari; est impossibile. omnis enim substantia intellectiua habens esse separatum a corpore: non est apta nata perfici per species, quae sunt in corpore, in sensibus corporis.

Sexta uia ad hoc idem potest sumi ex ipso regimine vniuersi. nam si substantiae spirituales separatae perficerentur per species existentes in sensibus corporis; cum sapiens reguletur, & gubernetur per sapientiam suam, & substantiae spirituales si acciperent sapientiam a rebus corporeis, aliquid facerent corpora ad regimen, & gubernationem substantiarum separatarum. Quod est contra Au gusti. 3. de Tri. c. 4. qui ait: Deus gubernat, & administrat substantiam corporalem per spiritualem, & non econuerso.

Septima, & vltima via ad hoc idem sumitur, ex ipso appetitu intellectiuo. Nam Philosophus in 3 deanima loquens de duobus appetitibus, sensitiuo, & intellectiuo; vult, quod aliquando vnus appetitus moueat alium deliberatione, aliquando impetu. Quia sicut sphaera mouet sphaeram, vel, quod idem est, sicut rota mouet rotam, sic vnus appetitus mouet alium. sed nunquam duae rotae ex impetu, vna mouet aliam, nisi sint fixae in eodem stipite. Quantum ergo ad propositum spectat: si appetitus sensitiuus mouet intellectiuum, hoc non est, nisi quia ambo appetitus fundantur in eadem anima: sicut si duae rotae sint fixae in eodem stipite ad motum vnius sequitur motus alterius. Si ergo illi duo appetitus fundantur in eadem anima: cum appetitus sensitiuus de necessitate sundetur in anima, quae est forma corporis: appetitus intelligendi, & per consequens ipse intellectus fundabitur in tali anima. Eadem ergo anima, quae est forma corporis, erit ratio sentiendi, & intelligendi. quo posito, tam animas intellectiuas, quam intellectus possibiles oportet multiplicari, multiplicatione corporum.

RESP. AD ARG. Ad primum dicendum, quod cum anima creetur nuda sicut tabula rasa, & oportet eam perfici per corpus: ideo oportuit esse formam corporis. & quia corpus, cui coniungitur, est corruptibile, oportet intellectiuum separari abalijs, sicut perpetuum a corruptibili. In his enim, quae habent per se esse: si sint perpetua: forte non est, nisi vnum in vna specie. quod potissime veritatem habet in substantijs separatis. sed in his, quae sunt formae corporum corruptibilium, & acquirunt esse in corpore corruptibili: quantumcunque de se sint perpetuae: tamen quia formae multiplicantur multiplicatione suae materiae: oportet animas intellectiuas multiplicari multiplicatione corporum.

Ad secundum dicendum, quod ad hoc, quod aliquid sit vnum specie, & plura numero; non oportet, quod habeat materiam ex qua, sed sufficit, quod habeat materiam, in qua, sicut in pluribus superficiebus sunt plures albedines, & in pluribus corporibus sunt plures animae.

Ad tertium dicendum, quod essentia animae est forma corporis, & potentia eius intellectiua non est corpus, nec virtus in corpore. quia non est virtus organica, sed hoc non est per se, & directe loquendo: vel maiori, vel minori abstractione, sed ex alio, & alio ordine, ad quem alium, & alium ordinem sequitur illa maior, vel minor abstractio. Nam ex substantia intellectuali, & corpore, aliquando fit vnum secundum esse, aliquando secundum operationem. quando autem fit vnum secundum esse, quia esse egreditur ab essenta, tunc ila subsuntia sntelequdis con¬ iungitur corpori immediate per essentiam, & mediante essentia coniungitur sua potentia intellectiua: & hoc est in anima rationali, ex qua, & suo corpore fit vnum secundum esse. Propter istum ergo ordinem, quia prius coniungitur essentia animae corpori, quam potentia; sequitur ista maior, & minor abstractio. Aliquando autem ex substantia intellectuali, & corpore fit vnum secundum operationem, vt patet in mo toribus coelorum. quia ex motore coeli, & coelo fit vnum secundum operationem, quae est motus coeli. Idem est ni. actus motoris, & mobilis, & ille actus est motus mobilis qui est a motore actiue, & recipitur in mobili pasiue Ipse ergo motus coeli est quidem motoris c li, vel animae eius, & est quidam actus corpori coelestis, quia omnis motus est actus sui mobilis, ergo ex motore coeli, & coelo fit vnum secundum operationem. & quia operatio immediate egreditur a virtute, siue a potentia: ideo motores coeli prius coniunguntur suis mobilibus per suas potentias, & coniuncti ioer suas potentias coniunguntur eis per suas essen tias. Propter quod potentia in eis immediatius se habet ad corpus, quoaessentia

Vel possumus dicere quod in anima abstractior est potentia, quo essentia sed hoc est ex nobilitate essentiae eius. Nam quia aliae formae materiales sunt immersae suis materiis: ideo nulias habent virtutes non materiales, vt patet in animabus brutorum, quarum omnes virtures, & potentiae sunt organicae: sed animae humanae quia non sunt sic immersae suis corporibus, & non sunt eductae de pocentia eorum, & quia non sic dependent ab eis quipossint habere esse separatum ab ipsis: idec oportet eas habere aliquas potentias non organicas, quae remaneant in eis: postquam habebunt esse separatum a corpore. Aliter n essent ociosae, & essent destitutae propriis operationibus, quod negatur ad qualibet re naturali. quia in natura nihil ponitr ociosum, nec esse propria operatione desti ttutum. maior ergo abstractio potentiae quam essenti contingit in anima ex nobilitate essentiae suae

Ad quartum dicendum, quod species intelligibiles receptae in anima secundum se quid particulare sunt: sicut & ipse intellectus, & ipsa anima intellectiua sunt quid particulare. Nam vniuersalia, nec agunt, nec patiuntur, nec sunt per se ratio agendi, & patiendi: ideo eo ipso, quod anima intellectiua, & suus intellectus possibilis, & species intelligibiles, quae sunt in eo, sunt ratio agendi. quia sunt ratio, quare homo intelligar, homo enim intelligit per animam, & per potentiam intellectiuam, & per species intelligibiles, quae sunt ibi. & oportet hec omnia, quid particulare esse. Si autem illae species sunt quid vniuersale, hoc est ratione obiecti, quod repraesentant, & in cuius cognitionem ducunt. Nam cum illae species sint abstractae a materia, & a conditionibus materiae, quae sunt hic, & nunc; ideo per se, & directe repe sentat obiectum vniuersale, non particulare. & hoc est, quod Commen. ait. 1. de anima Co. 8. quod intellectus facit vniuersalitatem in rebus. Nam cum particularia, siue indiuidua drantpmateriam, qaialia, & alia parte materiae recipitur alia & alia indiuidualis forma, & differant per conditiones materiae. Si quis posset cum dolabro, vel cum aliquo instrumento remouere has differentias indiuiduantes ab indiuiduis: omnia indiuidua eiusdem speciei fierent vnum, quia non haberent per quod differant. sed cum hoc non possit fieri realiter, sed fiat per intellectum, quia intellectus intelligit res materiales sine conditionibus materiae; Intellectus facit vniuersalitatem in rebus, & species in intellectu sunt repraesentatiuae rerum vniuersalium.

Ad quintum dicendum, quod intellectus possibilis est pura potentia in genere intelligibilium: sed non est pura potentia in genere entium: Propter quod non est ipsa materia: sed habet se in genere intelligibilium: sicut materia in genere entium. Eo ergo modo, quo facit differentiam materia, potest esse differentia in intellectu possibili. Materia autem si sit coniuncta actui de se facit differentiam secundum numerum. Non autem secundum speciem. Concludit ergo argumentum, quod omnes intellectus possibiles sunt eiusdem speciei. quia cum teneant infimum gradum in genere intelligibilium, oportet, quod sint eiusdem speciei, sed ex hoc non arguitur, quod non possint esse plures secundum numerum: immo magis arguitur contrarium, quod cum teneant infimum gradum in genere intelligibilium: secundum Dio. 7. de di. no. Deus sic concordat vniuersa, vt fines priorum coniungat principijs secundorum. Et ex hoc resultat quaedam pulchra harmonia, & consonantia in uniuerso, & quia animae humanae sunt fines priorum id est sunt fines substantiarum intellectualium, quia tenent infimum gradum inter eas: & quia intellectualia sunt priora, & prima: corpora vero sunt posteriora, & secunda; ideo animae, quae sunt fines priorum intelligibilium sunt aptae natae coniungi principiis secundorum id est supremis corporum. & quia corpora humana quantum ad aliquid aliquam superioritatem habent respectu omnium aliorum corporum, quod patebit in resurrectione, quia fulgem bunt sicut Sol. Erunt enim corpora nostra quidam Soles animati animabus beatis, & ex hoc animae humanae sunt aptae natae vniri corporibus humanis, & sunt aptae natae multiplicari multiplicatione illorum corporum.

Ad sextum dicendum, quod animae humanae non habent materiam partem sui, & sunt hoc aliquid: tamen cum sint hoc aliquid, sunt etiam formae, vt ex hoc non dicantur hoc aliquid, quam diu sunt formae corporum, sicut separatae a corporibus, sed possunt habere separatum esse ab ipsis. Tamen quia creando infunduntur, & infundendo creantur: esse quod habent, acquirunt in corporibus, vt ex hoc possint multiplicari multiplicatione corporum.

Articulus 2 An primi hominis anima extra vel ante corpus creata sit

ARTIC. II. An primi hominis anima extra, vel ante corpus creata sit. Conclusio est negatiua.

Aegid quol. 1. q. 14. D. Th. 1. p. q. 91. art. 4. Et q. 118. art. 3. Item 2. sent. d. 17. q. 2. art. 2. Et contra Gent. c. 18. Item de Pot. q. 3. ar. 10. D. Bon. d. 17. art. 1. q. 3. Ric. d. 17. q. 2. Sco. d. 17. q. 1. Th. Arg. d. 17. q. 1. ar. 4. Land. d. 17. q. 1. Brul. d. 17. q. 3. Voril. d. 17. q. 2. Ant. Andr. d. 17. q. 1. Dur. d. 17 q. 3. Vide Alphonsum de Castro tit. Anima, haeresi. 3. qui repraehendit Philastrum Brixiensem, asserentem, esse haereticum dicere, Adae animam non fuisse creatam ante corpus.

SEcvndo quaeritur de animabus humanis, & specialiter de anima Adae, utrum fuerit creata in corpore, vel extra corpus. Et videtur, quod fuerit creata ante corpus. Nam in primo capite Gen. habetur: Faciamus hominem ad imaginem, & similitudinem nostram, quod dictum est quantum ad animam: ergo videtur tunc fuisse producta anima. Postea dicitur: Formauit Deus hominem de limo terrae. quod dictum est quantum ad corpus.

Praeterea sicut homo ex parte corporis communicat cum brutis; ita ex parte animae comunicat cum Angelis. sicut ergo corpus hominis fuit productum, quando fuerunt producta bruta. sic anima hominis debuit produci, quando fuerunt producti Angeli. Sed productio brutorum fuit sexta die, productio Angelorum fuit ante omnem diem, ergo &c.

Praeterea quanto aliquid magis appropinquat Deo secundum dignitatem, debet esse prius secundum opus diuinum. Et ideo videmus, quod coeli fuerunt prius distincti, perfecti, & ornati, quam elementa. Cum ergo anima sit dignior corpore, debuit prius produci, quam corpus. Fuit ergo producta extra corpus.

Praeterea septima die requieuit Deus ab omni opere, quod patrarat. Post illum ergo diem non fecit nouum opus, quod non esset factum, vel in se, vel in rationibus seminalibus. sed anima non potuit fieri in rationibus seminalibus, cum non habeat materiam partem sui. Illi etiam, qui dicunt eam habere materiam, dicunt eam habere concreatam non praeiacentem, in qua posset esse prius producta secundum rationes seminales: si ergo Deus postea nihil nouum fecit, animae fuerunt prius productae, quam infunderentur corporibus.

Praeterea distinguitur triplex opus diuinum: creationis, distinctionis, & ornatus. sed opus creationis fuit ante omnem diem. Cum ergo anima non possit produci, nisi per creationem, fuit producta ante omnem diem.

Praeterea omne illud, quod non dependet ab al¬ tero, sicut potest esse sine altero: ita potest incipe¬. re esse sine illo. sed anima non dependet a corpore, & Potest elle post corpus: ergo potuit incipere esse ante corpus.

Praeterea creatura spiritualis plus pertinet ad perfectionem vniuersi, quam corporalis. sed omnia corpora fuerunt creata simul: ergo & omnes spirituales substantiae fuerunt creatae simul. vel si quotidie creentur: adhuc non est perfectum vniuersum.

INCONTRARIVM est, quia proprius actus fit in propria materia. sed anima est proprius actus sui corporis: ergo quaelibet anima creatur in suo corpore.

Praeterea nunquam terminus motus, vt communiter ponitur: praecedit suum motum, & maxime in generatione: ergo anima, quae est terminus generationis hominis, non praecessit generationem eius, vel productionem ipsius, sed simul fuit in fusa corpori, quando fuit productus, & formatus homo.

RESOLVTIO Nrahsurdaasstrere cogamur, Adae animam non extra, vel ante corpus, sed in corpore infusam esse dicimus: rationibus D. D. ug. inter se pugnqntibus, conciliatis. RESPONDEO dicendum quod Aug. in hac quaestione videtur sentire, quod anima Adae fuit producta ante corpus, & extra corpus. Vnde 7. super Gen ait: Videtur, Deum in illis primis operibus, quae simul omnia creauit: etiam animam humanam creasse, quam suo tempore membris corporis ex limo formati in spiraret. Visus est ergo Aug. sentire, quod ea, quae sunt perpetua, fuerunt simul creata, distincta, & ornata: loquendo de ornatuu perpetuo. Sed quae non sunt perpetua: cuiusmodi sunt plantae: arbores, & specialiter generabilia, & corruptibilia: prius sunt producta: non secundum se, sed secundum rationes seminales. Coelos ergo, & Angelos, & animam humanam produxit Deus in principio, quando creauit coelum, & terram, & luminaria coeli: etiamtunc fuerunt ista producta: sed herbae, & arbores, & animalia, siue sint gressibilia, si ue natatilia, siue volatilia: fuerunt producta in rationibus seminalibus, vt hoc modo saluetur: Qui viuit in aeternum creauit omnis simul, vel in se quantum ad perpetua, vel in rationibus seminalibus quantum ad herbas, & arbores, & vniuersaliter generabilia, & corruptibilia. quod nititur probare Aug. ex textu bibliae. Sic enim incipit secundum cap. Gen. Ergo perfecti sunt coeli, & terra, & omnis ornatus eorum. & parum post sequitur: Istae sunt generationes coeli, & terrae. quam do creatae sunt in die, quo fecit Deus coelum, & terram, & omne uirgultum agri ante, quam oriretur in terra, & omnem herbam regionis prius, qu germinareti set terra: ergo in die, non in diebus sunt persecti coeli. & terra, & omnis ornatus eorum: & in illo die, in quo suerunt factae generationes coeli, & terre: Deus fecit omne virpultum agri & omnem herbam regionis simul cum generatione coeli, & terrae, quod fuit ante omnem diem, vel quod fuit prima die: suit etiam factum virgultum agri, & ois herba regionis, quod dicitur esse factum tertia die: ergo idem fuit illa tertia dies cum prima die, & omnes illi dies non uidentur, nisi vnus, & idem dies, multotiens repetitus Et quia August. dicit virgultum, & omnem herbam regionis, & per consequens omnia ista generabilia sacta in illis primis operibus, vel in illo primo die non in se, sed secundum rationes seminales ex textu Gene. nititur accipere fundamentum: cum ibi dicatur, quod in illo die, in quo factae sunt generationes coeli, & terrae, & in quo secit Deus coelum, & terram: fecit omne uirgultum agri ante, quam oriretur in terra, & omnem herbam regionis prius, quam germinaret terra. sed non potuit fieri virgultum secundum se ante, quam oriretur in terra. Virgultum ergo in illis primis operibus, anteq oriretur secundum se in terra: fuit factum in rationibus seminalibus, & non in se. Aug itaque, vt saluet omnia, simul esse facta, vel secundum se, vel scuimu rationes seminales in illis primis operibus, & quod omnes illi sex dies non sunt, nisi unus dies: ponit animam humanam tunc esse factam quam postea suo tempore membris corporis ex limo formati in spirauit Deus. Corpus ergo humanum, quod est generabile, & corruptibile, non fuit tunc formatum in illis primis operibus, vel in illo primo die sic replicato, sed fuit postea formatum, cui sic formato anima prius creata, fuit inspirata. Nec curat Aug. de aliis animabus, sed de prima anima, ut si illa sola dicatur simul creata cum coelo, & terra, & luminaribus coeli, & Angelis, & elementis. quia quodlibet elementum est perpetuum saltem quantum ad totum: omnia ista sicut tunc creata sunt simul secundum se: sic caetera sint creata in elementis secundum rationes seminales, qua hypothesi stante, uerificatum erit: Qui uiuit in aeternum creauit omnia simul, vel secundum se, vel secundum rationes seminales, vt de caetero post illa opera primo facta Deus non fecerit nouum opus, quod non esset factum, vel secundum se, vel secundum rationes seminales. Non ponit autem Aug. quod omnes animae sint factae simul, quia hoc esset maximus error, sed quod solum anima Adae suit facta in illis primis operibus, & postea suo tempore fuit corpori in spirata. Quod autem quotidie creentur nouae animae, & insundantur corporibus: hoc non tangit opinionem Aug. quia cum creatur noua anima, iam simile praecesserat in illis operibus primis, in quibus fuit anima humana creata. Aug etiam hanc positionem pertinaciter non asserit. Vnde cum haec omnia dixisset in dicto. 7. super Gen. subiungit, quod si possunt alias, v el aliter dicta a sua opinione mellus intelligere, non solum non resisto, verum etiam faueo

Reuertamur ergo ad propositum, & dicamus, quod hae rationes Augu. licet sint subtiles: tamen non in fringunt dicta aliorum sanctorum dicentium: Qui uiuit in eternum creauit omnia simul, in materia quae postea per opera sex dierum furunt distincta secundum formam, vt ista distinctio secundum formam quantum ad perfectionem, & ornatum extem dat se ad caelos, & elementa, & ad ornatus eorum: Fuerunt enim coeli, & elementa producta secundum suas formas substantiales in primis operibus. sed quia quamdam indistinctionem habebant, & ex hoc quandam impersectionem. & quia tunc caeli non erant ornati luminaribus, nec elemenra animalibus: fuerunt omnia ista facta per opera sex dierum, nec videtur sufficienter posse dici, quod in illis primis operibus, vel in illo instanti, quando Deus fecit caelum, & terram, quod secerit omnia animalia secundum rationes seminales, quia sunt quaedam animalia, quae nullo modo possunt fieri naturaliter, nisi ex i sibi simili. Et forte sunt aliqua virgulta in terra, & aliquae arbores, quod nisi praecedat simile, naturaliter non orientur ex terra. Nunquam enim videmus arbores pirorum, vel malorum, vel dacti lium, & plurium talium oriri in terra, nisi ex similibus. Nec credimus, quod August ita velit restringere rationes seminales, vt sumantur solum prout secundum ea agunt agentia naturalia. sed forte loquitur de eis large: prout se extendunt ad rationes obedientiales. quo posito valde modica differentia est inter opinionem August. & aliorum sanctorum. quia in illo principio temporis, quando Deus creauit caelum, & terram: omnia fuerunt producta, & creata, vel secundum se, vel secundum rationes obedientiales. Nam coeli, & elementa, & omnes Angeli fuerunt producta secundum se. Habuerunt tamen caeli, & elementa aliquam indistinctionem. Et ipsi etiam Angeli habuerunt quandam indistinctionem, quia in principio non fuerunt distincti boni a malis, quia in illo principio nondum conuersi erant boni, nec auersi mali quod Aug de Angelis non negaret. Aliqua tamen differentia est inter alios sanctos, & Aug. quantum ad distinctionem caelorum, & quantum ad luminaria eorum. quia secundum opinionem Aug Ista etiam secundum se videntur simul in primis operibus fuisse facta. Alii autem sancti volunt, quod per processum temporis sint facta, sicut scriptura narrat, & secundum eos illi sex dies sunt plures dies. ex secundum August. vero sunt sex dies vnus & idem dies sexies replicatus. Tamen in ista propositione generali, quod omnia fuerunt simul facta, vel in se ei in rationibus obedientialibus consentirent cum Augustino alii sancti.

Aduertendum autem, quod rationes Augustini secundum communem sententiam sanctorum intra soluemus.

DVB. I. LATERALIS An Anima humana simul cum telo, & terra sit creata. Conclusio est negatiua.

VLTERIVS forte dubitaret aliqus, quid dicendum sit de anima humana. Vtrum secundum se suerit creata, quando Deus creauit coelum, & ter¬ ram, & postea corpori infusa, vel simul cum corpore formato suerit creata, & corpori insusa. quod locum habet solum de anima Adae, quia, ut ait Magister in littera, quicquid de aia primis hois estimet, de alijis certissime sentiendum, quod in corpore creentur. Di ci ergo potest; quod Aug. licet hoc ptinaciter non asserat: videtur tamen ei illa sententia probabilior, quod anima Adae fuerit creata in illis operibus primis anm corpus, quod totum ex hoc vru contingere quia non est dare ronenes seminales, de quobus fuerit aia pducta, cum non fiat aia ex materia priacente. propter quod non vt posse saluari scriptura diuina: Qui viuit i eternum, creauit oia simul. E Si aia non fuit tunc creata, nec in se, nec sm rationes seminales; apparet ex intentione August. quod rote nes seminales debent extendi ad omnia, quod possunt produci ex materia praeiacente, vt in hoc rationes semi, nales se extendant ad rationes obedientiales. Sciendum ergo, quod tanta suit deuotio Aug in exponendo scripturas sacras, quod nihil esset humani ingenii perspicacitas. Ad hoc magis assentit, quod illud fuerit de aia primi hominis, quod est de animabus aliorum hominum. vt sicut ille non praecedunt formationem suorum corporum, nec habet esse ante talem formationem sic, & anima Adae simul cum formatione corporis fuit creata, & suo corpori infusa. Propter quod scriptura sacra Gen. 1. ait: Formauit ergo Deus hominem de limo terrae, & inspirauit, vel isufflauit, (vt habet alia littera) in faciem eius spiraculum vitae, & factus est homo in animam viuentem. Ipsemet August. vult, quod illud flare fuit flatumid est animam facere. In ipsa ergo formatione hominis, quando formatum fuit corpus eius de limo terrae: Deus flauit, & fecit flatum int creauit animam, quam ibi infusit. Sed quid dicemus ad scripturam sacram, quod qui viuit in aeternum, creauit omnia simult Si non possumus inuenire rationes seminales, vel obedientiales, ex quibus sit anima facta, & non ponamus eam secundum se ante corpus in primis operibus esse productam: sciendum est. quod non de. bemus quaerere rationes seminales. & obedientiales, ex quibus fiat anima, sed sufficit has quaere re, ex quibus fiat homo. quia anima non sit, vt aliquid secundum se, sed fit, & creatur, vt quaedam perfectio hominis. quamuis enim anima sit hoc aliquid, quia potest esse separata a corpore: tamen non est hoc aliquid, quod sit ita per se existens quod non sit forma corporis. & quis agens naturale non possit ad hoc attingere, quod essentiam eius educat de potentia materiae, vel de potentia corporis; Deus tamen, qui creat eam: non aliter creat ipsam, quam vt actum, & formam corporis: nec est ibi miraculum in creatione animae, & proprie loquendo, generatio hominis non est miraculosa, sed naturalis: non obstante, quod in omni hominis generatione oportet creare animam, quam solus Deus creare potest, quia nec animam, nec aliquam rem aliqua creatura creare potest. Corpore enim persecte organixa. to, & dispositio ad susceptionem animae: non est miraculum, si Deus infundat animam t immo esset miraculum si non infunderet. Cum ergo anima creatur, vt forma, & vt perfectio hois, quia creatur perfectio corporis, ex quo corpore, & sua perfectione constat homo perfectus, non sunt quaerendae rationes seminales, vel obedientiales, ex quibus facta est anima, sed &x quibus factus est homo. quia omnis res materialis habens mate. riam partem sui, dicitur fieri ex sua materia, vel ex eo, quod est sibi materiale; sufficit quaerere rationes seminales, vel obedientiales in limo terrae; de quo factus est homo, ad hoc, quod omnia dicantur esse facta simul, vel in se, vel in suis rationibus seminalibus, & obedientialibus.

Quod autem addebatur, quod in die, in quo fecit sa Deus coelum, & terram, fecit omne virgultum agri, e2. antequam oriretur in terra: & ita omnia videntur esse facta eo die; Dici debet, quod totum vniuersi sum potest considerari, vel secundum se, vel secundum suas partes: & ipsae partes possunt considerari, vel secundum suum totum, vel in se. Partes enim vniuersi in se secundum communem sanctorum sententiam distincte, & ornate fuerunt in pluribus diebus: sed in suo toto, quia totum tunc est factum, quando completum est, quia omnia fuerunt completa una die;omnes partes vniuersi, prout sunt factae in suo toto, sunt factae una die. Et ideo, quod Moyses narrauerat de partibus vniuersi factis, & ornatis in sex diebus: narrat de partibus eiusdem factis in suo toto, & cum suo toto vna, & eadem die, vel uno eriam, & eodem instanti. Quod autem addebatur vlterius, quod Deus fecit omne virgultum, & omnem herbam regionis, antequam et oriretur in terra, & antequam germinaret terra, vt patet ex supradictis: Deus fecit omne virgultum, & omnem herbam regionis secundum se, quia fecit arbores cum foliis, & fructibus. Exponetur go littera, vt supra exponebatur, quod Deus secit omne uirgultum id est arbores, cum folijs, & fructibus, & omnem herbam regionis, secundum rationes obedientiales, secundum quas fuit statim factum totum, antequam orirentur in terra, & antequam germinaret terra secundum rationes seminales, secundum quas fit naturaliter pars post partem: vt prius sunt folia, postea flores, postea fructus, & hoc successiue, & per decursum temporis: prout sunt apta nata naturaliter fieri.

DVB. II.LATERALIS. An si anima humana extra, vel ante corpus creata sit, absurda tria sequantur. conclusio est affirmatiua.

VLTERIVS forte dubitaret aliquis, quae inconuenientia sequerentur, si anima fuisset facta extra corpus, v& ante corpus. Dicendum, quod possumus triplex inconueniens assignare: si anima fuisset sacta ante, vel extra corpus. Primum quidem inconueniens sumi potest ex esse animae, Secundum ex eius agere Tertium ex eius desiderio.

Primum sic patet. Nam omnis forma, quae est perfectio materiae, cum faciat unum, & idem esse cum ipsa materia: & cum sit terminus genera¬ tionis compositi non potest esse ante suam materiam, & non potest fieri, nisi in sua materia quia tunc ex illa perfectione, & sua materia non fieret ipsum compositum. Si enim est prius & posterius: potius dicemus, quod corpus suit factum ante animam, quam econuerso. Nam ipse idem Aug. semper vult, quod informe praecedit formatum, & si non tempore, saltem origine. Tempore eroo simul fuit formatum corpus Ade, & fuit ei infusa anima: Sed origine prius in telligimus illud corpus formatum suisse, & postea sibi suisse insusam animam, ecudu quem modum prioritatis scriptura loquitur, quia prius loquitur de formatione corporis, cum ait, quod formauit Deus hominem de limo terrae quatum ad corpus. Et postea subdit, quod inspirauit in faciem eius spiraculum vitae quatum ad animam. sic etiam de toto homine loquitur scriptura, cum dicit: Faciamus hominem ad imaginem, quia totus homo factus est ad imaginem, & hoc est propter animam, ubi est imago Dei, sicut secum dum Magistrum tota tabula dicitur imago propter picturam, quae est in tabula, vbi habet esse imago.

Secundum inconueniens sumitur ex parte ipsius agere animae. Nam si anima fuisset producta ante corpus, vel extra corpus: aliquod agere conuenisset sibi, quia nihil in natura est ociosum, & nihil in natura est propria operatione destitutum. aliquod ergo egisset anima in illo intermedio tempore ante, quam coniungeretur corpori. Fuisset ergo misera, vel beata. quia si bene egisset, fuisset beata. si male: misera. Fuisset enim idem iudicium, ex quo habebat esse separatum a corpore de ea, & de Angelis. quamuis enim fuisset valde modica morulainter omnium Angelorum creationem, & conuersionem bonorum, & auersionem malorum; tamen in illa modica morula aliqui fuerunt conuersi, & facti beati, & aliqui auersi, & facti miseri. Quod ergo anima creata sit ante corpus, vel extra, cum sit apta nata cum corpore, & in corpore agere opera, per quae consequitur beatitudinem, vel miseriam; est inconueniens ponere. quia tunc non in corpore, vel cum corpore fecisset illa opera, sed per seipsam.

Tertium inconueniens potest sumi quantum ad eius desiderium, quia sic pducta, vel desiderasset vniri corpori, vel non. quod si desiderasset uniri, & non fuisset statim vnita, suisset sibi inflicta poena sine culpa. Si vero non desidera sset uniri, & fuisset vnita contra suum desiderium, adhuc fuisset inflicta sibi poena sine culpa. Si autem dicatur, quod Deus potuerit hoc facere; dicemus cum Aug. circa principium secundi super Gen. quod quemadmodum Deus instituerit naturas rerum, scudmdu scripturas eius nos conuenit quaerere: non, quod in eis, vel ex eis ad miraculum potentiae suae velit operari. Cum ergo uolumus loqui de anima: quomodo fuerit producta, non debemus consugere ad mira culum, vel ad id quod Deus potest: sed debemus considerare naturam animae, qualiter requirat, & quomodo sit apta nata produci. Ad quod statim patet responsio, quod estapta nata creari in corpore, & est apta nata, vt creata insundatur corpori, & infusa creetur in corpore. Vnde August. in de ecclesiasticis dogmatibus, & habetur in littera distinctionis. 1S. quod corpore iam formato, vult animam infundi, & creari.

RESP. AD ARQ. ART. II.

AD PRIMVM dicendum, quod id, quod dictum est de homine in a c. Gen. dictum est per recapitulationem. Nam in 1. c. vbi agitur de factione hominis ad imaginem: agitur de productione totius hominis. Nam cum homo fiat ex anima, & corpore: ad factionem eius oportuit concurrere formationem corporis, & creationem animae. Aliter enim non esset factus totus homo ad imaginem, nisi in eo esset creata anima, in qua habet esse imago.

Ad secundum dicendum, quod si anima fieret, vt aliquid per se existens, & non produceretur, vt forma corporis dignum esset, vt fuisset producta cum Angelis. sed quia producta suit, vt forma corporis: oportuit eam produci, & creari, quando fuit formatum eius corpus.

Ad tertium dicendum, quod quanto aliquid est propinquius Deo: tanto debet prius produci. Verum est de eis, quae ita producuntur, vt hoc aliquid, quod non producuntur, vt forma, & vt perfectio alicuius. Nam secundum Aug. super Gen. Omne mutabile ex aliqua informitate formatur. Homo ergo, qui est quid mutabile ex aliqua informitate corporis: formatur, & perficitur per animam. Anima ergo, quae est forma corporis, tempore non potest praecedere suum corpus. Si autem loquamur de precedere quantum ad originem: potius corpus organixatum praecedit animam, quo ecouerso.

Ad quartum dicendum, quod sentima die requieuit Deus ab omni opere, quod patrarat, quia non fecit nouum aliquid: nam in sexta die fuit factus homo, & fuit ei infusa anima. Quotidie ergo cream tur notae animae, & infunduntur corporibus, & quotidie generantur homines, sed simpliciter loquendo ex hoc non fit nouum aliquid, quod non fuit factum simile in illis sex diebus, quia in sexta die fuit factus Adam, cui assimilatur iste homo nunc genitus.

Et per hoc pater solutio ad quintum, quia post illud principium temporis, in quo creauit Deus coelum, & terram, nunquam creauit Deus aliquid, tanquam existens in se, sed tanquam ens in alio. Nam quotidie in peccatoribus conuersis creat, & infundit nouam gratiam, & in corporibus organizatis creat & infundit nouas animas.

Ad sextum dicendum, quod licet anima possit esse sine corpore: tamen quia illud esse, quod habet; acquirit in corpore, quamuis acquirat illud per creationem, & a Deo: & quia acquirit tale esse in corpore, & semper creatur a Deo in corpore; ideo licet possit esse post corpus: nullo modo naturaliter potest esse ante corpus Dependet enim anima hoc modo a corpore in acquirendo esse, sed corrupto corpore remanet sibi illud esse. Nam si nunquam fit vulnus sine gladio: remanet tamen vulnus, a moto gladio.

Ad septimum dicendum, quod plus facit ad perfectionem uniuersi creatura spiritualis, quam corporalis: vel creatura ex vtroque composita, quam corporalis tantum. Sed intelligendum est quantum ad speciem. Nam in illis sex diebus fuerunt productae omnes species rerum, quae habent perpetuari per propagationem: sed non oportuit, quod essent producta omnia indiuidua illarum specierum. & quia animae nunc creatae sunt eiusdem speciei cum anima Adae tunc creata: ideo non arguit argumentum.

Articulus 3 An Deus anima mundi dici possit

ARTIC. III. An Deus Anima Mundi dici possit. Conclusio est affirmatiua.

TERTIO quaeritur, vtrum Deus possit dici anima mundi. Et videtur, quod non quia anima non habet esse anm corpus. sed Deus aeternitate praecessit mundum & habuit esse ante munqum: ergo non potest dici anima mundi.

Praeterea moto corpore mouetur & anima, quia secundum Philosophum: mouentibus nobis, mouentur omnia, quoa sunt in nobis. Sed Deus est omnino immobilis, & omnia alia sunt mobilia, tuxta illud Boetii: Stabilisque manens das cuncta moueri: ergo, &c.

Praeterea non solum anima non habet esse ante corpus, sed etiam habet unum esse cum corpore, & ex ipsa, & corpore fit vnum animal, Vel quodcunque vnum aliquid compositum. sed Deus non habet vnum esse cum aliqua creatura, nec est pars alicuius creaturae. In ipso enim Dei Filio assumente naturam humanam non est communem speciem accipere secundum Dam. & secundum veritatem: ita, quod ex natura diuina, & natura humana assumpta non fuit aliqua communis species, vel aliqua vna communis natura constituta, sicut constituitur vna communis natura ex anima, & corpore, & vna natura humana.

IN CONTRARIVM est, quia aliqui Philosophi posuerunt Deum animam mundi, vt patet ex principio sex principiorum: ergo &c.

Praeterea motores coelorum dicuntur animae eorum. vnde etiam Auicenna de scribens caelum, dicit quod est animal obediens Deo. Cum ergo motor coeli dicatur anima coeli: quia Deus mouet vniuersa: erit anima ipsius vniuersi, siue ipsius mundi.

Praeterea Aug 7. super Gen. hic videtur innue, re, quod Deus sit anima mundi, & quod non tantum corpus mundi est subiectum Deo, sed etiam subiecta est ei omnis creatura, ergo &c.

RESOLVTIO. mae magis Mundi Anima dici porest, quam animae caelorum Aotores. nima enim corpori dat esse, & agere: Ipsa item quodam ordine corpus continet, estque qualibet in parte tota. Quae omnia nobiliori quidem modo Deus ipse, respectu Mundi, compraehendit.

RESPONDEO dicendum, quod plus debet di ci Deus anima mundi, quam motores coelorum animae eorum. Motores enim caelorum non dicuntur animae eorum, quod fiat ex eis, & coelum vnum secundum esse, sed dicuntur animae eorum, quia influunt eis motum, qui est quoddam opus vitae: Propter quem motum coelum dicitur viuere, quia participat vitam participando illum motum. Inde etiam venit, quod aquae motae, & fluentes dicuntur aquae viuae: stantes autem, & non motae dicuntur a quae mortuae. Secundum hunc etiam modum loquitur Philosophus in principio &. Phy i sicorum, cum ait, quod motus coeli est viuere in entibus, quia ab illo motu coeli est omnis motus in istis corporibus. Cum ergo motus sit quoddam opus vitae, motus coeli secundum Philosophum dictus est vita in entibus. Secundum hunc etiam modum loquitur Salomon, cum ait prouerb. 4. Omni custodia serua cor tuum. Ex ipso enim procedit vita. debemus. eni. imaginari, quod sicut a motu caeli est omnis motus in istis inferioribus, sic a motu cordis est motus in omnibus membris. Et sicut oportet continue moueri caelum, vt continuetur motus in istis inferioribus: ita oportet continue moueri cor, vt homo possit semper mouere sua membra. Nam dato, quod homo posset viuere sine motu cordis: tamen non posset mouere brachium, nec aliquod membrum, non moto corde. Propter quod ingeniauit natura, vt continue moueret cor, vt animal possit pro libito a. sua membra mouere. Cum ergo Deus magis faciat ad motum vniuersorum, quam motores colorum ad motum eorum: magis potest dici Deus anima vniuersi, & anima mundi quam motores caelorum animae caelorum. Et si aliqui improbant, quo Deus non sit anima mundi, non improbant subhoc sensu, sed sub illo sensu, quod ex eo, & mune.do non fit vnum, secundum esse. Potest ergo Deus dici anima mundi, sed non per omnem modum, sicut anima humana est anima sui corporis, quia ex ea, & corpore fit vnum secundum esse. sed sicut extincta est operatio corporis sine anima, sic & multo magis extincta est operatio cuiuslibet rei sine operatione Dei. Vnde & August. vult, quod extincta sit operatio naturae sine operatione Dei & cum quaelibet res in uniuerso habeat aliquam naturam, & aliquam operationem, extincta est illa operatio sine operatione Dei, ipsum etiam cogitare non sumus sufficientes ex nobis, sed sufficientia nostra secundum Apostolum ex Deo est Possumus autem assignare quinque, quae facit anima in corpore. Quia primo dat ei esse. Secundo dat eragere Tertio facit hoc quodam ordi¬ ne naturali cum non possit ei dare agere, nisi dam do esse Quarto continet magis corpus, quam econm uerso Quinto est tota in toto corpore, & tota in qualibet parte. Haec autem omnia quinque habet Deus respectu cuiussibet rei. Nam primo cuilibet rei dat esse. quia, vt vult Dio. in de coelesti Hierar. esse omnium est diuinitas. Secundo dat agere, quia actio cuiuslibet rei esset extincta, nisi esset actio Dei. Iertio dat ista hoc ordine, quia primo dat esse, quam det agere: & si non tempore ordine tamen naturae, & origine prius est else, agere. Quarto continet quamlibet rem, & non econuerso. Vnde August primo Confes. loquenes Deo alt: An opus habes, vt a quoquam continearis, qui contines omnia: quoniam, quae imples, continendo imples. Non enim vasa, quae te plena sunt, testabilem faciunt, quia si frangantur, non effunderis. Quinto sicut anima est tota in toto corpore, & tota in qualibet parte, sic Deus est totus in toto vniuerso, & totus in qualibet parte. Ista ergo omnia competunt Deo respectu vniuer si, sed non competunt motoribus coeli respectu coelorum. Aug. autem in lib. Confes. dicit, Deum esse vitam uitarum, quia est vitaanimarum, quae sunt vitae corporum. & sicut Deus comparatur ad animam, sic anima ad corpus, quae est vita eius. ita & ad quamlibet rem potest comparari, sicut anima ad corpus. quia dat esse cuilibet rei, sicut anima corpori: differenter tamen. Quia anima dat esse formaliter corpoti: Deus autem omnibus remus dat esse efficienter, vt ex hoc possit dici anima, & non anima: modo, quo dictum est

Ad argumenta aunet vtriusque partis paret solutio per iam dicta. Nam quae arguunt Deum non esse animam mundi: arguunt per illum modum quia ex eo, & mundo non fit vnum secundum esse. Et quia ipse nec in mundo, nec cum mundo acquirit aliquod esse, sed solum dat mundo esse, & ex hoc non mouetur, moto mundo: quae non arguunt ipsum esse animam mundi: sed arguunt, quia dat mundo esse, & dat non solum mundo, sed omnibus rebus mundi, & esse, & agere, & alia, vt est per habita declaratum.

Dubitatio I. Litreralis.

SVPER litteram dubitatur primo super illo: Non sunt audiendi qui putant animam esse partem Dei. Sed contra: Dio. de caele Hierar cq. ait quod exislentia omnia esse eius participant. Et August. circa principium Confes ait, quod omnia non possunt te totum capere: omnia partem tui capiunt. Dicendum, quod omnia participant Deum per quandam imitationem, vel per quandam assimilationem, quia rationes, & similitudines omnium sunt in Deo: ad quorum exemplar sunt producta omnia, vt patet per Aug. & 3. qua stionum. quod de ideis. substantialiter tamen nihil creatum est productum de essentia Dei secundum se totam, vel secundum aliquam sui partem, vt quidam phantastice imaginantur eam habere.

Dubitatio I. Litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis sup eo, quod habetur in littera: dicit Aug. animam cum Angelis sine corpore fuisse creatam: postea vero ad corpus accessisse. Sed contra: Nulla forma producitur ante suam materiam, sed anima est forma corporis, ergo &c. Dicendum, vt patuit: quod ista fuit opinio August. quam pertinaciter non asserit, vt patuit in quaestionibus prehabitis: Communiter tamen tenetur, quod etiam anima primi hominis fuit producta simul cum formatione sui corporis: Nam cum Adam fuerit eiusdem speciei cum alijs hominibus, sicut fit quotidie in aliis hominibus, quod statim, formato corpore, infunditur anima: sic, & in ipso Adam rationabiliter dicitur, quod in illo in stanti, in quo suit formatum corpus eius, fuit ei infusa anima. Et licet Magister dimittat sub dubio de anima Adae: de aliis autem hominibus omnino asserit, quod animae eorum creantur in corpore.

Dubitatio 1II. Litteralis.

vlterius forte dubitaret aliquis de eo, quod dicitur in litera: Deo natura est, quod facit. Sed contra: ArS,& natura videntur esse causae diuersae, sed opera diuina uidentur esse artificialia iuxta illud: Omnium enim artifex. Et Commen. in 13. vult, quod ea, quae proced unet a caloribus, & dispositionibus stellarum, mensuram accipiant ab arte diuina intellectuali. Dicendum, quod ars humana est alia cam, quam natura. quia formae artificiales procedentes ab arte humana non sunt naturae rerum, sed quaedam formae accidentales contingentes ex actio ne in extremitatibus corporis. Non enim per suam artem agit per instrumentum corporale, quod non potest attingere, nisi extremitates corporis, vt patuit per Commen. in 12. Diuersa est ergo operatio artis, & naturae, vt ex dicto Comment. haberi potest, quia ars operatur in extremitatibus corporis: natura vero in corpore toto. Sed si comparatur operatio naturae ad artem diuinam, quia operatio diuina est efficacior, quam operatio naturae, cum ab arte diuina proueniat, quod sint inditae rationes rebus, per quas agit natura: magis est natura, quod Deus agit, quam quod agit natura, & nulla res fieri potest operatione naturae, quae non possit fieri operatione Dei. Aliqua enim fiutem operatione Dei, quae non possunt fieri operatione naturae, sed potest ad illa disponere narura, vt patet in humanis animabus. Aliqua vero fiunt operatione Dei, ad quae nullo modo potest disponere natura, vt patet in substantiis separatis, quae noc solum non fiunt ex materia praeiacente, vel concreata, quia nec hoc modo fit anima, sed etiam non fiunt in materia praeiacente, & vt perfectio materiae, sicut fit anima: ratione cuius natura potest disponere ad animam. Verbum autem Magistri, quod natura est Deo, quicquid facit, exponendum est: Quod cum materia, & omnis creatura naturaliter sit subdita Deo, vt fiat de ea, quicquid vult Deus: quicquid in ma teria fit secundum voluntatem diuinam, totum potest dici natura it quid maturale.

Dubitatio TTII. Litteralis.

Vritetius forte dubitaret aliquis de eo, quod in littera dicitur, quod multa secundum inferiores causas sutura sunt, quae in praescientia Dei futura non sunt. Dicendum, quod secundum Philosophum r. in 2. de generatione, Euturus enim quis incedere non incedet. In creaturis enim dicitur aliquid futurum, cum in suis causis ita se habet, quod illud debeat fieri. Verum quia causae creatae impediri possunt: quantumcumque aliquid sit suturum secundum causas creatas. quia illud, quod potest impediri, potest non euenire, & maxime cum illa sunt sutura in his, quae aliter sepossunt habere. & ideo multa sunt futura in istis inferioribus: vbi futura possunt non euenire, quae non sunt futura in Dei praescientia: vbi quicquid futurum est, non potest non contingere.

Dubitatio V. Litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis de eo, quod dicitur in littera de Paradiso, quod est situs inalto ad lunarem circulum.

Sed contra: circa lunarem circulum est sphera ignis: ergo nec arbores, nec homines possunt ibi esse quia quicquid ibi esset combureretur. Dicendum, quod secundum aliquos, quia a globo lunari supra sunt res immortales, & incorruptibiles, dictum est de Paradiso, quod attingit vsque ad circulum lunarem, non ratione situs, quod tantum in altum protendatur, sicut est circulus lunaris, sed ratione prae fatae conditionis. quia sicut a globolunari supra sunt res incorruptibiles, & immortales, sic homo, qui positus fuit in Paradiso, participabat hanc conditionem, quia erat incorruptibilis, & immortalis: aliter tamen, & aliter. quia a globolunari supra sunt res incorruptibiles, & immortales, quia non possunt nec corrumpi, nec mori. sed homo in primo statu erat incorruptibilis, & immortalis: non quod non posset corrumpi, & mori: sed quia poterat non corrumpi, & non mori, vt suo loco in hoc secundo patebit, Sed de ipso Paradiso, & de conditionibus eius in sequenti distinctione diffusius pertractabitur.

Dubitatio VT. Litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis de eo, quod in littera dicitur, quod arbor scientiae boni, & mali non a natura accepit hoc nomen, sed & eo,¬ quod inde sequi debebat. Sed contra: Nomina debent esse consona rebus. secundum ergo id, quod est in natura rei, est imponendum noment ergo &c. Dicendum, quod secundum Philosophum, quid nominis distinguitur a quid rei. Nam ad quid nominis sufficit, quod homo intelligat quid est, quod dicitur per nomen. & ideo nomina ponuntur, & ab euentu, vt Afticanus ab aAffieo quia deuicit Africam. Et quia Deo sunt presentia, & futura: ideo cum futurum esset per praeuaricationem, quod Adam propter esum illius ligni sciret, quid erat inter bonum obedientiae, & malum inobedientiae: secundum Magistrum vocata est illa arbor scientiae boni, & mali, quia secundum eum vocata est ita, quia post prohibitio nem erat in illa transgressio futura, sed de hoc etiam in sequenti distinctione dicetur.

Dubitatio VII. Litteralis.

Vlterius forte dubitaret aliquis dato, quod primi Parentes non fuissent transgressi; Vtrum arbor illa posset vocari proprie scientia boni, & mali. Et uidetur, quod non, quia secundum Magistrum a transgressione futura accepit tale nomen: ergo si non suisset transgressio: non proprie fuisset sic nominata. Dicendum secundum August. 8. super Gen. quod etiam si primi Parentes non fuissent transgressi: nihilominus illa arbor fuisset sic dicta. Propter quod ibidem ait: Ne que enim, quia inde contra praeceptum manducauerunt: ideo factum est illud lignum dignoscentiae boni, & mali: sed utique etiam si obedientes essent, & nihil contra praeceptum vsurpassent, illud directe uocaretur, quod ibi eis accideret, si vsurpassent: quemadmodum si vocaretur ea arbor saturitatis, quod ibi possent homines saturari. Aduertendum ergo dictum August. esse bonum, & im subtile. Nam nomina non imponuntur ab eo, quod est, sed ab eo, quod est aptum natum esse. Nam secundum Porphy. si quaereretur, quid est risibile: ad id tamen, quod aptum natum est, semper dr. Nam & serpentes dicuntur venenosi: dato, quod nullus venenetur ex eis, quia sunt apti nati uenenare. Et arbores bene reficientes possunt dici arbores saturitatis: dato, quod nullus saturetur exeis. sic & illa arbor, quia ex prohibitione diuina. erat apta nata adgenerare scientiam, vel dignoscentiam, vt homo posset scire, & dignoscere, quid est inter bonum obedientiae, & malum inobedientiae: dato, quod nullus transgressus fuisset proprie, & competenter poterat tali nomine nominari. Aduertendum autem, quod credimus, quod ubi nos habemus lignum scientiae boni, & mali, translatio, qua August. vtitur, habet lignum dignoscentiae boni, & mali, quia talemn textum allegat.

Dubitatio VIIT. Litteralis.

Vlterius forte dupitaret aliquis de co, quod Magister ait in littera, quod melius consideratur, quod tale nomen competit illi arbori, quia de se non erat mala, quam si de se fuisset mala: quomodo veritatem habear. Dicendum, quod aliquid est prohibitum, quia malum alquid est malum, quia prohibitum, ut Magister innuit in littera. In eo autem, quod est prohibitum, quia malum non apparet directe obedientia, vel inobedientia. quia, etsi nullus praeciperet, vel prohiberet: deberemus nobis cauere ab ilo, cum sit quid malum. Bonum ergo obedientiae, & malum inobedientiae potissime apparet in eo, quod est malum, quia prohibitum. quia in talibus non nisi ex obedientia est bonum, & ex inobedientia est malum. Et ideo in illa arbore prohibita magis apparuit bonum obedientiae, & malum inobedientiae (quia secundum Magistrum de se non erat mala) quam si de se fuisset mala.

Articulus 1 An Paradisus quid spirituale solum dicatur

ARTIC. I. An Paradisus quid spirituale solum dicatur. Conclusio est negatiua

D. Th. 1. p. q. 102. art. 1. & 2. Sent. d. 17. q. 3. ar. 3. Th. Arg. d. 4 q. 1. ar. 4. Biel. d. 17. q. 2. Barth. Syb. 1. Dec. cap. 3. q. 7. 7t leges multa, & curiose dicta. Vide etiam Augustinum Steucum. Et Iac. Naclantum Episc. Clugiensem. Et per dub. sequentibus vide D. Bon. d. 17. in Dub. litteralib hiel asserit hunc locum nobis occultum ex Cosmographis: & ex canonica scriptura. Hic locus Grece Paradisus dicitur: latine Hortus, Hebraice Edon.d est delitiae. Vide Dion. Cart ,sent. d. 17. q. 5. Daul. cortesium li. 2. d. 5. Isid. Hispal. 1 Ethym. c. 3. Iacob. de Valentia in fine exp. Psal. 71.

AD PRIMVM sic proceditur, videtur quod Paradisus sit solum quid spirituale, qua Magister vult in lit tera. 17. di. quod attingit vsque ad lunarem globum, sed nullus est locus corporalis habitabilis attingens vsque ibi: ergo non est quid corporale, sed spirituale.

Praeterea multi intromiserunm se de Mappa mum di, & multi fuerunt Historiographi narrantes gesta mundi. sed cum tales tractauerint de corporalibus habitaculis mundi, non videntur tracuasse de Paradiso: ergo &c.

Praeterea dicitur in Paradiso suisse lignum vitae, sed Prouerb. 3. dicitur: lignum vitae esse sapienr tia. Sic enim ibi scriptum est de sapientia, quod est lignum vitae his, qui appraehenderint eam.

Praeterea id, quod dictum est in poenam hominipeccanti: non erat in Paradiso. sed operari terram dictum est in poenam homini peccanti. Iuxta illud: In sudore vultus tui &c. dicere ergo Paradisum, & fuisse ibi positum hominem ad operandum: non videtur, quod possit intelligi corporaliter.

Praeterea dicere esse Paradisum, & dicere esse ibi positum hominem ad custodiendum: non videtur, quod possit intelligi corporaliter, cum nullus possit tunc Paradisum corporaliter inuadere.

IN CONTRARIVN est Gen. 2. quia ibi dicitur: Tulit ergo dominus Deus hominem, & posuit eum in Paradiso, vt operaretur, & custodiret illum.

RESOLVTIO. Paradisus terrestris, quamuis torporeus reipsa exi stat, rem tam en spiritualem significat. Idquod ex hon ine in eo posito constat. Item ex modo loquendi, sensibussds Scripturae sacrae.

RESPONDEO dicendum, quod de paradiso: quantum ad praesens spectat: possunt esse 7 dubia Primum de natura, & conditione eius: Vtrum sit quid corporale, vel quid spirituale. Secundum de alti udine eius. Tertum de temporis. Quartum de vo¬ luptuositate. Quintum de fluminibus ipsius. Sextum de arboribus ibi nominatis. Septimum de homine ibi posito. Propter primum sciendum, quod Magister in littera. 16. dist. quantum ad naturam ipsius, vtrum sit quid corporale, vel quid spirituale, narrat tres modos dicendi. Quorum vnus est, quod Paradisus est quid solum spirituale. Secundus, quod est solum quid corporale. Tertius, quod est vtroque modo, & iste tertius modus sibi magis placet. Aug. etiam. 8. super Gene. Ista eadem quasi verba narrat, dicens, tres esse sententias de Paradiso. Vna, vt intelligatur corporaliter tantum. Alia spunaliter. Tertia vtroque modo. Et dicit idem Aug. ibidem, quod ista tertia sibi magis placet. Dam. etiam li. 4. C. xi. vult Paradisum posse accipi vtroque modo, sensibiliter, & intelligibiliter, & corporaliter, & spiritualiter. Dicemus ergo, quod Paradisus, de quo loquitur scriptura Gen. est quod corporale, & signifi. cat rem spunalem, quia significat ecclesiam, vel significat illam felicitatem nostram aeternam, quia quiescemus inus Deo. Quod autem Paradisus sit res corporalis, tripliciter nititur ostendere Aug. S. supGen. primo, ex homine ibi corporaliter posito. Secundo &x modo loquendi litterae Gen. Tertio ex sensibus scripturae sacrae. Prima via sic patet: Nam cum scriptura dicat hominem, qui est quid corporale, positum fuisse in Paradiso. oportet, quod hic Paradisus sit quaedam res corporalis, in qua homo corporaliter fuit positus. Secunda via ex modo loquen& di Gen. sic ostenditur, quod secundum Augst. ibi. dem, modus loquendi libri Gen. est litteralis, modus loquendi canticorum est figuratiuus. Si ergo verba de Paradiso haberentur in Canticis, satis esset probabiliter dictum, quod figuratiue debent intelligi, vel quod de Paradiso spirituali debent exponi. sed cum verba de Paradiso sint scripta in Gene vbi locutiones, & expositiones sunt litterales ad litteram, debent intelligi, quod Paradisus est quaedam res corporalis, & terrena. Sic enim loquitur in Gen. Formauit ergo Deus hominem de limo terrae &c. Et postea habetur: Tulit igitur Deus hominem, & posuit eum in Paradiso. cum ergo homo formatus fuerit de terra, & fuerit terre nus, Paradisus, in qua dicitur positus, debet intelligi res terrena. Hoc est ergo, quod August. dicit 8. super Gen. quod oportebat, quod sicut homo de ter. ra factus est, ita & per Paradisum, in quo eum collocauit Deus, nihil aliud intelligatur, quam terra quaedam, terra.iset vbi habitaret homo terrenus.

Tertia via ad hoc idem sumitur ex sensibus scripturae sacrae. Nam semper mysticus, & spiritualis sundatur in sensu litterali. Sicut ergo, vt ait Aug. in eodem, Vrbs Hierusalem est aeterna in coelis, sic etiam est in terra ciuitas, qua illa significatur Et subdit, quod quamuis Sara, & Agar significarent duo testamenta: erant tamen etiam duae mulieres. Sic & Paradisus, sequendo litteralem sensum, est quaedam res terrena, sed secundum sensum mysticum potest sigunare rem spiritualem. Paradisus ergo, de quo loqtur liber Gen. vtroqui modo debet itelligi, corporaliter, & spunaliter. sed corporaliter secundum sensum lrtalem: spunaliter smu sensum mysticum.

DVB. I. LATERALIS An Paradisus ad tunarem nsaue cirtulum asten. dat. Conclusio est affirmatiua.

Bhiel. d. 17. q. 3 Parth. SD. 1 Decc. 3. q. 3. e panadiso terrest Vbi agitur de, ijs, qui illuc tranalati sunt. Th. Argda. . 4. 4rt qiucorp.

RESOLVTIO. Paradisus, si secundum eius substantiam, vel naturam, vtl quantum ad dominium capiarur; ad lunarem vsque Circulum non attingit: contra vero, si pro circulo, qui Halon dicitur, sumatur, lunaris effectiue, & concomitatiue dici potest.

PRIMA dubitatio de Paradiso est quantum ad eius altitudinem, quia, Vt vult Magister in littera 17. dist est tantae altitudinis, quod pertingit vsqu ad Lunarem circulum. Et Strabus, & Beda dicum tur hec sentire. Sed sic intelligere hoc dictum, & vt verba sonant: stare non potest. Nam circulo Lunari coniungitur sphaera ignis, qui est sic actiuus, quod ibi habitatio hominum esse non possit. Oportet ergo nos alias vias inuenire quomodo hoc dictum stare possit. Dicemus ergo, quod circulus Lunaris, vel ipsa Luna tripliciter potest considerari, vel quantum ad suum dominium, vel quantum ad suum motum, vel quantum ad suam substantiam, vel naturam. Si consideremus Lunam quantum ad suum dominium: dicitur dominari super omni: humida, & specialiter super aquas, siue sint aquae grossae: cuiusmodi sunt aquae terrestres, vt Maria: flumina: sontes, & riui: siue sint Aquae tenues, & cuaporabiles, vt aquae, vnde fiunt nubes, & pluuiae, super omnia enim haec videtur speciale dominium: ideo immediate super omnia videtur esse dominium Lunare, & influentia eius. Paradisus ergo terrestris dicitur esse quidam mons altus transcendens omnia ista, quibus dominatur Luna. Paradisus ergo, quia est positus inter ista, quibus dominatur lunaris circulus, & Luna: ideo dicitur se immediate habere ad Lunam.

Secundo potest considerari Luna non solum,, quantum ad dominium, sed etiam quantum ad motum. Facit n. Luna aliquando quendam circulum, vel quandam superficiem rotundam, quam vocamus Halonem. Est n. ille halon, vel ille circulus, ex quibusdam vaporibus lucidis, qui omnino sequum tur motum Lunae. Dicitur autem Paradisus esse tantum eleuatus a terra, quod est circa illum circulum, qui sic sequitur motum Lunae. Vnde & ille circulus potest dici lunaris effectiue, quia factus est a Luna, vel potest dici lunaris concomitatiue, quia sequitur, & comitatur corpus Lunae secundum eius motus. Paradisus ergo existens circa illum circulum potest dici per altitudinem suam pertingere vsque ad lunarem circulum.

Tertio modo potest considerari Luna secundum eius substantiam, & naturam. Et sic impossibile est, Paradisum terrestrem pertinuere vsque ad Lunam, vel vsque ad lunarem circulum Quia hoc modo, vt arguendo probabatur, esset Paradisus situata in sphaera ignis, vbi habitatio hominum esse non posset. Possumus tamen & hoc modo saluare Paradisum esse eleuatam vsque ad Lunam non quantum ad situm, sed quantum ad aliquam conditionem, in qua Paradisus sequitur, & imitatur conditionem substantiae Lunae. Nam Luna secundum Philosophum in de coelo & mundo, est quasi tota terrestris, quia est vicinior terrae, quam aliquod aliud celeste corpus. Propter quod licet omnia corpora caelestia sint incorruptibilia: tamen quando inuenimus aliquam habitationem terrestrem participare aliquid de conditione incorruptibilitatis: dicimus habitationem illam magis attingere in hoc Lunam sic vicinam terrae, quam alia corpora supercaelestia eleuata magis a terra. Et quia Paradisus illa terrestris propter magnam temperiem ibi existentem vitam non sic corruptibilem, sed magis longaeuam praestat suis habitantibus, vt Enoch, & Hleliae, qui ibi esse dicuntur: ideo eratione illius incorruptibilitatis, in qua aliquo modo imitatur Lunam, dicitur pertingere vsque ad Lunarem circulum.

DVB. II. LATERALIS An Paradisi temperiem habeat. Conclusio est affirmatiua.

via. paroe snt locit supa ciatis, & q. 3. Vide etan cabt. Biel d. 17. q. 2. D. Th. 1. p. q. 102. ar. 2. Sco. d. 17. q. 2

Paradisus Regio est temperatissima, ex bumiditatum ratione: radiorum salarium defectu: situque inter frigidum, & calidum: & ex ipso ordine, & aspectu, quem habet: & ex temporum aequalitate.

SEcVNDa autem dubitatio de Paradiso est quantum ad eius temperiem, quia dicitur regio multum tempera Es ta. Ideo merito dubitatur quibus de causis est ibi tanta temperies. Dicendum, quod quinque causas possumus assignare ad probandum ibi esse tantam temperiem, vt Sancti, & Doctores dicunt: vt sit prima causa ex superexistentia istarum humiditatum: tam existentium in terra, quam eleuatarum a terra. Secunda vero causa sit ex defectu reflexionis radiorum solarium. Tertia vero sit ex sua collocatione inter aerem frigidum, & calidum. Quarta ex aspectu, & ordine, quem habet ad caeleste corpus. Quinta ex aequalitate temporum, siue ex aequalitate dierum, & noctium. Prima via sic patet: Nam radii solares in materia grossa, & specialiter in materia humida magis vrunt, & ideo dicimus, quando radii solares videntur nos vrere, & incendere, quod est signum pluuiae. Et quia Paradisus est locus eleuatus ultra omnem eleuationem istarum humiditatum: ideo radii solares non possunt ibi tantam adustionem causare, & ex hoc ibi quaedam temperies causatur, vel generatur. Secunda uia ad hoc idem sumitur ex desectu reflexionis radiorum so¬ latium. Nam sicut pila proiecta ad terram, sursum eleuatur, & reuertitur: sic radii solares peruenientes ad terram reuertuntur superius, & reflectuntur, & ex ista reflexione, & reuersione, quia quasiduplicantur, radii habent inducere calorem, & aestum. Vbiergo deficit ista ressexio radiorum, est continuum frigus, & vapores humidi illuc peruenientes inspissantur, & faciunt nubes, quibus factis fiunt pluuiae. Paradisus ergo terrestris eleuata super omnes istas humiditates, & super omnes istas reslexiones radiorum solarium debet esse regio temperata. Videmus enum quod radii solares transeuntes per materiam humidam, vt patet in ampulla plena aqua: habent ad generare ignem. sed Paradisus terrestris situata est super omnes istas humiditates, & super medium interstitium aeris, vbi est continuum frigus. Concluditur ex hoc aperte, quod sit regio temperata. Tertia autem uia ad hoc idem sumitur ex modo situationis Paradisi. Est enim situata inter aerem calidum, & frigidum. quia est situata inter aerem propinquum igni, qui est calidus, & per propinquum medio interstitio, qui est frigidus. vt ex caliditate ignis, infra quam est situata: & frigiditate medii interstitii, supra quod est collocata, quandam temperiem habeat.

Quarta via sumit ex aspectu, & ordine, quem habet ad caeleste corpus. Nam quia ante, quam perueniatur ad habitationem Paradisi, deficit refsexio radiorum solarium: & cum radii simplices non duplices per reflexionem radiorum modicum aestum habeant facere: Ideo nisi Paradisus haberet aspectum, & ordinem ad partem coeli magis calidam: forte esset intemperata, & esset nimis frigida. Ideo dicitur esse situata sub equinoctiali, qui diuidit circulum Codiaci, sub quo est cursus solis, vt ex hoc aliquem calorem habeat temperatum, ne ibi excedens frigiditas dominetur. Oportet enim Paradisum, in qua reflexio radiorum solarium ibi non pertingit: esse sub torrida Gona, & esse sub cursu solis. quia radii solares simplices, nisi sint quasi directi: sic superuincuntur a frigo re, vt non possint temperiem facere. Quinta via, ad idem sumitur ex equalitate temporum, siue ex aequalitate dierum, & noctium. Nam cum sit illa habitatio sub aequinoctiali: semper sunt noctes aequales diebus, & econuerso. Nam est in principio Arietis, & Libre omnibus existentibus in ter ra habitabili, quia in illis duobus punctis sunt omnibus eis dies equales noctibus: hoc est in omni tempore habitantibus sub aequinoctiali, quia semper habent dies aequales noctibus, & econuerso. Cum ergo Sol in die calefaciat, & in nocte infrigidet: ex aequalitate dierum, & noctium semper erit ibi aequale temperamentum.

DVB. III. LATERALIS. An Paradisis voluptatis dici possit. conclusio est affirmatiua.

TERTIA dubitatio de Paradiso oritur quantum ad eius voluptuositatem. Nam cum dicatur Paradisus voluptatis, merito dubitatur, & quibus causis causatur ista voluptuositas, vel illa delecta bilitas.

Sciendum ergo, quod possumus quinque causas assignare, quare dicta est Paradisus voluptatis. Et prima sumatur ex bonitate terrae. Secunda &x abundantia aquarum. Tertia ex claritate aeris. Quarta &x amenitate arborum. Quinta ex multiplicatione, & duplicitate fructuum. Prima via sic patet: Creditur eni ibi esse ita bona terra, quod homo operando ibi ad solatium: sine sudore vultus, & sine labore, & sine generatione impedimentorum, vt spinarum, tribulorum, & aliarum herbarum inutilium: inhabitantes ibidem omnem sertilitatem obtinuissent. Propter quod August. vult, quod in statu innocentiae fuisset agricultura ad solatium non ad laborem.

Secunda via ad hoc idem sumitur ex abundantia aquarum. Vnde dicitur Gen. 1. quod fluuius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum Paradisum, qui inde diuiditur in quatuor capita. Fluuius ergo ille diuisus in quatuor capita ad irrigandum Paradisum egrediebatur de loco voluptatis. quod magnam delectationem fecisset habitantibus in ea, vel ibidem.

Tertia via ad hoc idem sumitur ex claritate aeris. Nam vt dicitur Eccle. 1I. Dulce lumen, & delectabile est oculis videre solem. & quia ibi semper suisset aer clarus non permixtus vaporibus: semper fuisset ibi voluptuosum viuere propter aeris claritatem.

Quarta via ad hoc idem sumitur ex amenitate arborum, quia plantauerat Deus Paradisum voluptatis ex amenis arboribus portantibus delectabiles fructus: in quo posuit hominem, quem plasmauerat. Ipsa ergo amenitas arborum cum dulcedine fructuum causabat, quod essetibi delectabile, & voluptuosum viuere.

Quinta via ad hoc idem sumitur ex multiplicitate, & duplicitate fructuum. Credibile est n. quod non solum erant ibi arbores amenae facientes dulces fructus, & delectabiles: sed etiam, quod erant ibi multae tales arbores facientes fructus duplices, quia produxissent bis in anno. ergo tunc ratione multipliciraris fructuum, quia suissent ibi multae arbores facientes multiplices bonos fructus: erat ibi voluptuosum viuere

Quod autem ibi arbores bis fructificassent in anno, patet. quia cum ponatur illa regio sub equi noctiali, & secundum Astronomos, existentes sub aequinoctiali habeant duas aestates, & duas hyemes, vt etiam notum est modicum sentientibus de Astronomia: oportet eos sic existentes habere duas recollectiones fructuum. Assignauimus autem quinque causas quare in Paradiso est viuere voluptuosum dest delectabile. Nihilominus tamen & aliae causae superius assignatae possent ad hoc adaptari, quod est ibi temperies aeris: tot modis est ibi delectabile, viuere. Ipsa etiam eminentia loci, & alia, quae assignata sunt: possent ad huiusmodi delectationem adaptari.

DVP. IIII. LATERALIS. An in Paradiso sit magnmmn ilud sumnen ab occano originem trabens. conclusio est affrmatiua.

Vide Doc. suna cimm. &rh. Ar8. d. 1o. q. 1. at 4in corp

QVARTA dubitatio est de fluminibus ipsius Paradisi. quomodo oritur ibi fluuius, qui diuiditur in quatuor capita. Dicendum, quod circa illos fluuios in Gen. nominatos potest esse triplex dubium. Vnum quantum ad nomina. Aliud quantum ad originem, quam habent in terra. Tertium quantum ad originem: quam aliqui dicunt eos habere in mari. Propter primum sciendum, quod dubium est de illis fluuis quantum ad nomina, quia nomina illorum fluuiorum non inueniuntur alicubi, & tamen in Gen. narrantur loca, vnde illa flumina sluunt. Hoc autem dubium ponit Aug. 8. super Gen. Et respondet ad huiusmodi dubium. Quia sicut fluuius Romanus prius vocabatur Albula: modo autem vocatur Tibris: sic omnes illi fluuii habebant talia nomina: qualia Myses narrat, sed post lapsum temporis duo illorum fluuiorum mutauerunt nomen, & duo retinent sibi nomen antiquum. Nam Gehon ipse est ille, qui dicit Nilus. Phison autem dicebatur ille, quem nunc Gangem appellant, qui dictus est a quodam Rege Indiae, qui sic vocabatur. Alii vero duo fluuii Tigris & Euphrates antiqua sibi nomina retinent: vnus a velocitate, vt Tigris. Nam Tigris est quaedam bestia velocissima. Alius Euphrates, qui interpretatur frugifer, vel fructuosus, quia forte per regiones frugiseras, & fructuosas transit. Secundum autem dubium est de illis fluminibus quantum ad originem, quam habent in ter ra. Nam omnes praedicti fluuii, vel plures eorum inueniuntur habere originem in terra, alia a Paradiso: ergo non habent primum ortum in Paradiso. Hoc etiam dubium mouet August 8. super Gene. Et soluit. Nam possunt habere ortum in Paradiso, & possunt habere ortum in terra alia. Quia multotiens inuenitur fluuius aliquis subintrare terram, & potest erumpere in alium locum. Ita potest esse de illis fluuiis Paradisi, quia vere sic est, quod in Paradiso habent initium: cum scriptura sacra hoc dicat. Sed in ipso exitu Paradisi, vel post exitum possunt subintrare terram, & erumpere in alio loco, vt ibi videatur habere originem. Tertium autem dubium sumitur ex origine, quam viderur Damasce. dicere lib. 2. c. 9. dictos sluuios habere originem in mari. Nam tractans dicto libro, & capitulo de magno fiuuio Paradisi videtur dicere ipsum esse Oceanum, sed Oceanus est mare magnum, qui receptus est in cauernis terrae, vt supra dicebatur de congregatione aquarum. Hoc autem dubium ex dicto Dam. non soluitur ab eo, quia non dicit hoc dubitando, sed asserendo.

Nos autem possumus dictum dubium sol¬ uere dupliciter. Primo quidem, ut Dam. non asserat hoc dictum secundum rem, sed secundum similitudinem. Non enim ait, quod Oceanus sit ille fluuius Paradisi, sed quod est velut ille fluuius. Nam sicut ille magnus fluuius Paradisi diuiditur in quatuor sluuios circumeuntes magna spatia terrarum: sic & Oceanus circuncingit totam terram, & inde multa flumina habebet ortum. Possumus aunt & aliter soluere. Quia dato hoc esse dictum assertiue, & scudur reme, non scum multitudinem tantum; Respondebimus vtrumlibet verum esse. Nam ille magnus fluuius diuisus in quatuor capita procedit de loco voluptatis d est de Paradiso, & habet originem in Oceano. Nam omnia flumina vadunt ad mare, & sumunt originem a mari. sed ad mare vadunt in propria forma, sed cum sint altiora mari non possunt in propria forma exire amari, & redire ad loca propria, vt iterum fluant. sed, vt supra diximus, mare inebriat terram, & ex. illa inebriatione etiam in altis montibus potius, quam in vallibust quia montes sunt magis cauernosi, quam valles possunt ad illas cauernas eleua ri vapores, & fiensontes, & fluuii.

DVB. V. LATERALIS. An in paradiso tria arborum genera fuierint, ficu excepta. Conclusio est affirmatiua.

Vide Doct supra citatos: Et Georg. in Probl. Tomo 1. sect. 1. Probl. 32.

QVINTVM dubium est de arboripus no minatis in Paradiso. Tria enim genera arborum nominantur ibidem. videlicet lignum scientiae boni, & mali: lignum vitae, & ficus: quomodo ista ibi, erant. Dicendum, qod ficus ibi denominatur indirecte, quia post peccarum erubescentes secerunt sibi perixomata ficuum. Et de hoc non potest esse dubium, quia ficus satis est arbor nota. sed dubium est de illis aliis duabus arboribus nscientiae boni, & mali, & vitae. Cuiusmodi autem fuit illa arbor scientiae boni, & mali: certum aliquid non inuenimus a Sanctis assentiendum. Aliqui tamen quadam temeritate ducti asserunt illam arborem fuisse ficum: sumentes occasionem ex perixomatibus de ficu factis. Aliqui vero asseruerunt illam fuisse arborem aliam: sumentes occasionem ex morsu. Quia aliquae arbores inueniuntur facientes fructus, in quibus inuenitur quasi signum cuiusdam morsus. sed, vt dicit Aug. 8. super Gen. melius est dubitare de occultis, quo litigare de incertis. certum est enum quod fructus fuit cuiusdam arboris, ad litteram, sed nescitur cuius arboris. Relinquentes ergo, quau, & qualis fuit illa arbor: volumus declarare quare dicta sit arbor scientiae boni, & mali. Et Dam. lib. 2. ca. II. triplicem causam videtur tangere: Vnam ad vitandum, ne agamus contra obedientiam: Secum dam ne agamus per ignorantiam: Tertiam ne agamus secundum insufficientiam. Primam autem causam declarat Magister, & Sancti. Nam dicta fuit illa arbor scientiae boni, & mali, quia primi parentes transgredientes mandatum Dei per experientiam sciuerunt, quid interesset inter bo¬ num obedientiae, & malum inobedientiae. Nam obedientes existebant in Paradiso voluptatis. Inobedientes suerunt inde eiecti, & multae aliae poenae suerunt eis adiectae.

Secunda autem causa a Dam. facta sic potest declarari: Quia homo non debet agere per ignorantiam. Dato ergo, quod non suisset eis inhibitum, ne comederent de illa arbore: ipsi non debuissent comedere de aliqua arbore, nisi quaesiuissent, vtrum esset bona ad comedendum, vel non. quia forte aliquid potuissent ignotum edere, quod fuisset eis nociuum. Differt autem ista causa a prima, quia propter prohibitionem prohibetur actus comedendi simpliciter, sed ista potest prohibere ipsum modum actus. Nam non omnis res seruiens nobis ad victum est bona quocunque modo. Bonum enim est uinum quantumcunque potens, sed non est bonum sine aqua. Forte fructus illius arboris non suisset edem ti bonus: tali modo potuisset sumi. Fuit ergo vsus illius arboris malus, quia prohibitus. Et potuit esse malus, quia ignotus. Et potuit Deus prohibere esum illius arboris, vt bonus dominus. Et potuit eum prohibere, vt bonus Medicus. Et potuit eum prohibere vtroque modo. Ante creationem Mundi non erat Deus dominus: quia non habebat seruum. Cum ergo incepit habere hominem seruum voluit esse bonus dominus dando ei mandatum, quod obseruando mereretur. Et forte voluit esse bonus Medicus dando ei mandatum, quod obseruando, a ligno illo non lederetur. Prima autem causa est euidens, & est simpliciter vera, quia voluit Deus apparere dominus Adae. ideo sibi mandatum dedit. Secunda causa non habetur ex scriptura sacra expresse, nec eam asserit Damasc. sed tangit eam, non vt sic, entem, sed possibilem esse: tamen si sic fuisset, posset illa arbor vocari scientiae boni, & mali. Boni quidem abstinendo: Mali autem per esum nocumentum sentiendo. Tertiam autem causam innuit Dam. ne homo aoat secundum suam insufficientiam, vel praeter suam sufficientiam. ut homo non agat, nisi sciat se sufficientem ad illud. Poterit enim esse, ut tangit Dam. quod sicut alius cibus competit paruulis: alius iam prouectis. quia illis competit lac: prouectis uero esca. sic forte pro illo tempore omnes aliae arbores competebant esui hominum, sed illa arbor prohibita pro illo tempore non competebat. Omnes autem istae canae potuerunt forte concurrere. Vel esset illa arbor prohibita, ut ostenderet Deus se esse dominum, cui debebat obediri: & ostenderet se esse medicum, cui deberet credi. Et quantum ad modum edendi, ut tangebat secunda causa. Et quantum ad tempus edendi, ut illo tempore ederet, quando esset sufficiens ad talem esum, vt tangebat causa tertia. Omnibus autem istis modis si omnes concurrissent, vel quilibet istorum modorum si solum vnus ibi suisset: poterat illa arbor vocari scientie boni, & mali. Magister tamen in littera duo dicit de illa arbore, quod non erat cundum naturam mala, & quod solum fut ib transgressio, vel inobedientia. Quod autem non esset secundum suam naturam mala: etiam hoc verum est, quia nulla creatura secundum suam naturam est mala. Potest autem esse mala isti, vel illi, vt lupus est malus oui, & boui. Et Sol, qui tam tum profectum facit vniuerso: aliquando alicui est malus, cum propter nimium aestum infert aliquod nocumentum. Secundum verodictum Magistri, quod solum fuit ibi transgressio, vel inobedientia; pro tanto verum est, quod solum non sufficiebat ad verificandum verba scripturae sacrae, sed propter hoc non excluditur, quin alia ibi potuerint esse. Et si solum illud ibi fuit, vt tangit Magister, quantum ad aliquid: magis relucebat ibi bonitas obedientiae, vt supra declarabatur. Sed si fuit ibi illud, & alia: possumus illi mandato dare aliquam aliam excellentiam, quia ex hoc non solum relucebat ibi mandatum boni domini, sed diligentia boni medici.

Viso de arbore scientiae boni, & mali quomodo sit sic dicta: volumus declarare de ligno vitae: quomodo sic sit nominatum. Possumus assignare quantum ad praesens spectat triplicem causam, vt vna sit figura, alia sit natura: tertia sit Dei operatio oculta. Primo potuit illud appellari lignum vitae propter figuram quia figurabat sapientiam, quae est lignum vitae his, qui appraehenderint eam, vt supra dicebatur in prouerbiis. Vel figurabat Christum, qui est Dei virtus, & Dei sapientia, qui est Christus, & Dei Filius: cum procedit a Patre per modum intellectus, ei appropriatur vita, quia actus intellectus est vita. Non quod illud lignum non esset aliqua arbor estuemduem sensum litteralem, sed secum dum sensum mysticum, & per signum poterat aliquid significare Hanc rationem tangit Aug. 8. super Gene. Secunda autem causa poterat esse illius arboris natura, quia forte talem naturam habebat, quod magis conseruasset vitam, quam aliquis alius cibus. Nec est hoc inconueniens, quod naturaliter vnus cibus sit magis proficuus ad conseruandam vitam, quai alius Quod potest esse, vel simpliciter, vt quando est magis proficuus alicui homini sano. Vel huic, vt quando est magis proficuus alicui in firmo propter aliquam sui infirmitatem. Iertiam autem causam propter Dei operatio nem occultam tangit Aug. S. super Oen. quia forte ordinauerat aliquam occultam operationem facere in esu illius arboris, quod multum profecisset ad conseruationem vitae.

DVB. VI. LAIERALIS

An Adam fuerit extra Paradisim creatus. conclusio est affirmatiua.

Vide Doct. supra citatos. Tuit n. creatus vili loco ratione cognitionis Dei, beneficii, & peregrinatonis,

SEXTA dubitatio est de homine ibi posito, quia non videtur ibi congruum quod in vna parte terrae fuerit generatus, & in alia fuerit positus. quia semper locus generationis rei videtur magis con¬ gruus suae conseruationi VVnde & locus secundum Philosophum dit habere vim conseruatiuam, quia vnumquodque magis conseruatur in suo loco, quoe alibi. facit etiam in hoc dubium, quia cum tota terra esset tunc fructifera, & quaelibet pars terrae esset competens ad habirandum, competenter poterat dimitti homo, vbi fuerat productus. Dicendum, quod questionem de Paradiso, & quaestonem sequem tem de corpore S dae scripta conia mouent in distinctione pracedenti: tamen ppepluralitatem quoenum in dicta di. motarum mouimus dictas quaestiones in hac distinct Nam cum hic agatur de positione hominis in Paradiso: Propter quod aliqua dubia de Paradiso sunt mota: & cum agatur de formatione mulieris, quae formata est de corpore viri: vtraque quaestio in hacdist. moueri potuit.

Ad quaestionem autem quaesitam de positione hois in Paradiso Dam. li. 2. c9. assignat rationem ex excellentia hominis ad bestias. Nam homo excedit bestias in tribus Primo quantum ad compositio nem. Secundo quantum ad repraesentationem, siue ad imitationem. Tertio quantum ad dominium Ex qualibet autem istarum excellentiarum potest sumi ratio, quare conueniens fuit hominem poni in Paradiso. Nam cum homo sit compositus excellentiori modo, quam bestiae, qui est compositus ex natura visibili, & in uisibiliid est ex natura corruptibili, & perpetua. Nam secundum Apostolum, quae videntur temporalia sunt, quae non videntur aeterna. Vel possumus exponere hominem esse compositum ex natura, siue ex creatura visibili, & inuisibilid est ex corporali, & spirituali. Alia vero animalia non sic, quia totaliter sunt corruptibilia. Nam non solum sunt corruptibilia quantum ad corpus, sed etieam quantum ad animam: & etiam corporaliter possunt dici corporalia, quia nihil habent, nisi corpus, & quod est eductum de potentia corporis. homo ergo sic excellens omnia alia animalia, debuit, & congruum fuit ei deputari excellentem locum, cuiusmodi est Paradisus.

Secundo homo excellit alia animalia non solum quantum ad suam compositionem, sed etiam quantum ad suam formationem, quia formatus est ad imitandum, & repraesentandum Deum, uo imitari referatur ad imaginem. Nam idem est imago, quod imitago, vt hic de imagine loquimur. Repraesentare vero referatur ad similitudinem. Formatus est enim homo ad imaginem, & similitudinem Dei. quod nulli alii animali competit, ergo idem, quod prius: videlicet, quod homini tanquam excellentiori animalium dignum fuit deputari excellentiorem locum.

Tertia excellentia hominis ad alia animalia sumitur ex parte dominij, quia constiturus est Rex, & Princeps animalium omnium luxta illud: Dominamini piscibus maris &c. Videmus. enim aliqua animalia, quod suo Regi edificant excellentiorem locum. Dicitur enim de apibus, quod in loco, vbi mellificant speciale domicilium artificiose, & excellenter constructum faciunt pro suo Rege. Deus ergo, qui naturam omnibus animalibus indidita principio plantauerat Paradisum voluptatis, in quo poneret hominem tanquam Regem, & Principem omnium animalium. Hanc autem triplicem excellentiam tangit August libro, & capitulo praefatis dicens: Quia vero Deus conditurus erat hominem ex visibili, & inuisibili creatura quantum ad excellentiam primam: secundum propriam imaginem, & similitudinem quantum ad excellentiam secundam, sicut quendam Regem, & Principem omnis terrae: & eorum, quae sunt in ipsa terra quantum ad excellentiam tertiam. Ex omnibus autem istis excellentijs concludit dicens, quod ante eumid est ante hominem constituit, supple Paradisum, velut quandam regiam, supple domum, in qua conuersans beatam, & omnidi temid est omnibus bonis diuitem habeat vitam. Et subdit, quod haec domus est Paradisus.

Possumus autem si volumus alias tres rationes assignare: prout homo comparatur ad Deum. Et istae tres rationes non solum declarabunt quare homo positus est in Paradiso, vt declarabant rationes primae, sed etiam ostendent quare formatus est in loco minus nobili, & magis infimo, & translatus est ad Paradisum, tanquam ad locum magis nobilem, & supremum: vt sit Prima ratio, vt ex hoc magis cognoscat diuinum beneficium, qui eum ad nobilem locum transtulit: vt ex hoc magis inardesceret ad faciendum bonum. Sit autem secunda ratio, vt ibi se cognosceret esse peregrinum, tanquam de alio loco translatum. & hoc, vt cautius vitaret malum, quia ex quo sciebat se esse peregrinum: cogitare debebat, quod de leui poterat inde cadere. Ad has autem duas rationes possumus adaptare verba Gen. quod tulit igitur Deus hominem, & posuit eum in Paradiso, vt operaretur, supple bonum bene viuendo, & quantum ad rationem primam custodiret illum: supple sibi ne perderet ipsum a malo sibi cauendo: quantum ad rationem secundam. Possumus autem his duabus rationibus addere rationem tertiam. Nam sicut gustans bonum, & perdenes ipsum malefaciendo ardentior efficitur, vt peniteat de malo, quod fecit, vt recuperare possit bonum, quod amisit, vel illud, quod est melius eo. Et haec tertia ratio potest adaptari ad illa duo verba Gen. vt si male operando amisit bonum, quod custodiebat cauendo sibi a malo, & bene operando recuperet, quod amiserat.

Quod vero dicebatur: quod vnumquodque melius conseruerur in loco suae generationis; Verum est si transferatur ad locum peiorem, sed si transferatur ad meliorem: non est verum. Nam & bestiae genitae in terra sterili si transferantur ad terram magis fertilem: melius ibi viuunt, Si autem econuerso: non possunt ibi bene diu viuere. Ad formam autem arguendi dici debet, quod locus generationis alicuius non est punctalis, sed est magnae latitudinis. Totum enim aliquod spacium, vbi animal est aptum natum viuere, potest vocari locus suae generationis. Nam natura dedit animalibus persectis secundum locum motiuum, vt possent se tansferre de loco ad locum, vbi melius possunt viuere. Quod vero addebatur, quod tota ter ra erat fructifera; Dici debet, quod in fructificatione potest cadere magis, & minus. Poterat ergo habitatio illa, quae erat Paradisus, esse magis fructifera quoaalia. Vel possumus dicere quod vnus locus potest esse melior alio: non solum propter fructificationem, sed propter amenitatem aeris: propter altitudinem situs: propter abundantiam aquarum, quae omnia magis erant in Paradiso, quam in alijs partibus terrae.

RESP. AD ARO.IN CONTRARIV

Argumenta autem facta in contrarium de conditionibus Paradisi; Dicendum ad primum, quod Parad sus attingit vsque ad globum, vel ad circulum luna rem: modo, vel modis, quibus supra exposuimus

Ad secundum dicendum, quod Historiographi non dicunt aliquid de Paradiso, quia locus ille no est notus per experientiam, & per accessum hominum, de quibus loquuntur Historiographi, sed notus est per reuelationem scripturae sacrae, de qu componentes historias non se directe intromittunt. Et si se vellentintromittere: oporteret, quod hocfacerent non secundum res gestas ab hominibus visas, sed per reuelationem habitas.

Ad tertium dicendum, quod in Paradiso erat lignum vitae ad literam. Erat eniam ibi quaedam arbor sic dicta: poterat tamen illa arbor figuratiue signare sapientiam, vel Christum, vt supradicebatur.

Ad quartum dicendum, quod agricultura secundum Aug. quae post peccatum est ad laborem ante peccatum suisset ad delectationem.

Ad quintum dicendum, quod homo fuit ibi positus ad custodiendum Paradisum non ab inuasoribus, sed ad custodiendum eum sibi cauendo a malefacere, quia male faciendo poterat Paradisum perdere. Potest tamen, & aliter responderi, qod posuit Deus hominem in Paradiso, vt operaretur & custodiret illum. Ibi ly illum potest reserti, vel ad Paradisum, vt homo ibi positus operaretur, & custodiret illumid est Paradisum: vel potest reser ri ad ipsum hominem, quia Deus posuit hominem in Paradiso, vt operaretur, & custodiret illum id est hominem. Deus enim operatur hominem, plantando in eo virtutes bonas: & custodit illum cauendo, ne inducatur in tentationes malas.