Articulus 4 An homo sine gratia omnia divina mandata implere possit

ARTIC. IIII. An homo sine gratia omnia diuina mandata implere possit. Conclusio est negatiua.

D. Th. 1. 2. q. 109. art. 4. Et 2. Sent. d. 18. art. 3. Et de Ver. q 24. art. 14. D. Bon. d. 28. ar. 1. q. 3. Dur. d. 2 8. q. 4. Th. Ar d. 28. q. 1. ar. 1. Greg. Arim. d. 28. q. 1. art. 3. Vide Durandum alleuerantem. oppositum, cuius rationes soluuntur ab Argentina.

QVARTO quaeritur: Vtrum sine gratia implere possimus omnia diuina mandata. Et videtur quod sic. Quia illud homo potest sine gratia, quod potest naturaliter. sed homo naturaliter potest implere legem, in qua continentur omnia mandata. Iuxta illud Apostoli ad Rom. Gentes enim, quae legem non habent, naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt, ergo &c.

Praeterea, qui potest implere illud, quod est maximum mandatum in lege, videlicet: Diligere Deum ex toto corde, & ex tota anima, potest implere alia mandata. sed homo sine gratia potest hoc, ergo &c. Probatio assumptae: quia si non posset hoc homo sine gratia: ergo posset scire se esse in gratia, & in charitate. Cuius contrarium dicitur Ecclesiastes: Nescit homo vtrum amore, uel odio dignus sit, ergo &c.

Praeterea Deut. 30. scribitur: Mandatum hoc, quod ego praecipio tibi hodie, non supra te est, nec procul positum, & loquitur de dilectione Dei, in qua complentur omnia mandata: quia secundum Gregorium: Omne mandatum de dilectione est, & quicquid praecipitur in sola charitate solidatur, ergo &c.

Praeterea primo Retractationum dicitur, quod quilibet, qui non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis est, & insaniae dicere, teneri peccati reum: sed non implendo legem peccamus, ergo &c.

IN CONTRARIVM est Matth. Si vis ad vitam ingredi, serua mandata. sed ad vitam non possumus ingredi sinegratia, ergo &c.

Praeterea, ut habetur in littera, Pelagianorum haeresis sine gratia credit hominem posse facere omnia diuina mandata. Si ergo hoc dicere est haeresis, non possumus sine gratia seruare mandata.

RESOLVTIO. Absque Dei gratia mandata segis omnia non potest homo implere: nec quantum ad opcris genus: nec quantum ad dgendi modum. Naturam enim habemus infirmam, Pelagius autem latret licet.

RESPONDEO dicendum aliquos ad soluendum, quod quaeritur, fecisse duas distinctiones, vna tamen illarum redit in aliam. Dicunt enim cum quaeritur: vtrum possimus sine gratia serua re omnia mandata, aut loquimur de re acta, aut de modo agendi, si est de re acta: possumus enim secundum Philosophum in Ethi. sine virtutibus facere opera virtutum, ut non fortis potest facere opus fortitudinis, & iniustus opera institiae sed non potest ea facere, ut fortis, & iustus. ideo scribitur ibidem: Iustus autem, & temperatus est: non qui haec operatur. ist qui operatur iusta, & tem perata: sed qui haec operantur, ut iusti, & temperati. Quantum ergo ad rem actam non uirtuo sus potest facere opera virtutis: sed quantum ad modum agendi non potest ea facere, ut iustus, & temperatus. sic etiam dicere uolunt de mandatis legis diuinae: quia omnia huiusmodi mandata quam tum ad rem actam potest quis facere sine gratia: sed non quantum ad modum agendi, quod possit ea facere meritorie: sicut facit existens in gratia. Faciunt autem & aliam distinctionem. videlicet, quod implere omnia mandata legis, aut loquimur quantum ad genus operum, uel quantum ad ipsa mandata, & sic possumus implere omnia mandata legis: aut loquimur quantum ad intentionem mandantis. & sic non possumus. Quia intentio Legislatoris, & intentio mandantis est inducere homines ad uirtutem, ut non solum faciamus opera virtutum: sed etiam, ut simus virtuosi, & facia mus ea, vt virtuosi faciunt, sic intentio Dei praecipientis mandata legis est non solum, ut faciamus opera legis: sed etiam vt faciamus ea meritorie, quod sine gratia fieri non potest. sed hoc est contra mentem Sanctorum, & specialiter. contra Augustinum. Nam non solum non possumus facere mandata legis sine gratia meritorie, ut faciunt existentes in gratia: sed & ipsa mandata legis non solum quantum ad modum agendi, sed quantum ad genus operis non possumus omnia implere sine gratia: quia habemus naturam infirmam, & uulneratam. Infirmus autem, & vulneratus, & si potest facere aliqua opera sani: non tamen omnia. propter quod infirmus, nec facit opera, ut sanus, quantum ad modum agendi, nec potest facere omnia opera sani, quantum ad genus operis. Vnde Augustinus 3. de libero arbitrio: Illa enim est peccati poena iustissima, vt amittat quisque quo bene vti noluit. Homo ergo cum potui sset & sine difficultate omnia implere mandata, volens be ne vti ista potestate, perdidit eam, ut etiam volenes non possit omnia mandata implere. Ideo vult Augustinus in eodem tertio, quod inflictum est homini propter peccatum, vt non videat, quid recte faciendum, & si videat, & uult recte facere, hoc non possit implere. Quantuncunque ergo per rationem videamus mandata legis esse facienda, sine gratia ea implere non possumus, ut magis appareat mens Augustini, qui ait in eodem tertio: Nec tibi imputatur ad culpam: quia inuitus ignoras: sed quod negligis quaerere quod ignoras: neque illud, quod vulnerata membra non colligis sed quod uolentem sanare contemnis. implere er n go omnia mandata legis non possumus: quia, conmuniter loquendo, nescimus ea, dicente Apostolo: Nesciebam. quod concupiscentia esset peccatum, nisi lex diceret: Non concupisces, & postquam scimus ea, non possu nus omnia illa implere. Quia habemus uulnerata membra, & uulneratas potentias, videntes aliam legem in membris nostris, id est in potentiis sensitius repugnantem legi mentis. Si ergo, non culparis, quod membra uulnerata, id est potem ias vulneratas non colligis ad implendum mandata. quia non potes: sed culparis, quia medicum volentem te sanare per gratiam contemnis. Ergo nec quantum ad modum agendi, nec quantum ad genus operis potes non sanatus pergratiam omnnia mandata naturaliter adimplere, loquendo de natura vulnerata & infirma, & non sanata per gratiam, cuiusmodi habet esse post lapsum ex sua origine naturali. Et in hoc reprehenditur Pelagius de errore: P quia voluit, quod sine gratia possemus implere omnia mandata diuina. Sed si uolumius saluare primum dictum, dicemus, quod sine gratia potest quis implere omnia mandata non simpliciter: sed potest forte hoc, uel illud: sicut posset dici, quod quis comedere potest omnia oua, non simpliciter, sed quia potest comedere quodlibet ouum hoc, uel illud. ex magno ergo conatu sorte possumus facere quodcunque opus sani hoc, uel illud: sed non omnia opera, nec diu possemus hoc agere existentes infirmi, non sanati per gratiam.

DVB. I.LATERALIG. An prater diuinam motionem, motumque liberi arbitrii, alia diuina motio, ante infusionem gratiae detur. concsusio est asfirmatiua.

Gratiae insusionem praecedit bonarum cogitationum diuina inspiratio, meditatio, consensus, & diuina motio, qua Hlomo ad sr atam fuscinmudam naeu. ui

VLTERIVS forte dubitaret aliquis de eo, quod in quaestione alia tangebatur. Vtrum post diuinam motionem, qua Deus mouet totam naturam generaliter, & liberum arbitrium nostrum naturaliter inditum, & praeter diuinam motio. nem, qua Deus immittit, & inspirat nobis bonas cogitationes, & praeter motum ipsius liberi arbitrii, sit dare aliam motionem diuinam ante infusionem gratiae. Dicendum, quod Augusti. nus in Hebdomadibus dat differentiam inter cogitationes bonas, & malas. dicens, quod non omnes malae cogitationes nostrae semper sunt Diaboi instinctu, ut bonae a Deo: sed aliquoties ex nostri arbitrii motu emnergunt. Bonae ergo cogitationes semper a Deo sunt: possumus ergo per nos cadere in malum: sed non possumus per nos sine diuino auxilio proficere in bonum. Sicut ergo loquimur de bono: sic loquen¬ dum est de diuino auxilio. sicut enim bonum, in quod tendimus, est naturale, & non est supra naturam, & nihilominus indigemus diuino auxilio, & mouet naturam, cuius operatio extincta esset, ut diximus, sine Deo adiuuante, & mouente. Si autem huiusmodi bonum est supra naturam, cuius est bonum gratiae, & gloriae, indigemus diuino auxilio supernaturaliter nos mouente Dicemus ergo, quod postquam Deus immisit nobis bonas cogitationes, siue per Scripturam faeram, siue per Praedicatores, & Rectores, siue per seipsum loquendo nobis interius;, dato, quod uelimus sequi huiusmodi uocationem, ut consequamur gratiam: tamen non possumus, nisi Deus nos vlterius moueat ad ipsum. ita, quod post bones inspirationes, uel post bonas cogitationes, quaea Deo sunt, quae omnes possunt vocari quaedam diuina gratia, ut per eas mouomur ad bonum supra naturamo, dato, quod per liberum arbitrium velimus illas bonas inspirationes sequi, & & hoc adipisci gratiam; non tamen possumus sine speciali ulteriori motione diuina.

Habemus enim nos in consecutione gratiae ad Deum: sicut se habet puer nesciens scribere ad Scriptorem, Nam Puero nescienti scribere non sufficit, quod detur sibi calamus, & atramentum ad seribendum: sed oportet, quod scriptor capiat manum pueri, & ducat eam ad hoc, quod bene seribat. Sic non sufficit, quod Deus inspiret nobis bonas cogitationes, & quod liberum arbitrium, uel uoluntas secundum illas bonas cogitationes, uelit habere gratiam: sed oportet, quod Deus moueat ipsum liberum arbitrium nostrum soper naturam suam, ut possit consequi gratiam, quod est bonum supernaturale: sic, & multo magis non sufficiet, quod Deus dederit naturam rebus ad hoc, quod res possit procedere in sua opera naturalia: sed oportet, quod Deus sit intimus unicuique naturae mouens eam ad, sua opera naturalia. Non, quod illud opus non sit a natura, sed quia non habet naturalem efficaciam ad id faelendum, nisi sit mota a Deo. Sicut serra quantumcunque sit dentata, & ferrea, on potest secare, nisi sit mota ab artifice. erit ergo secatio opus serrae: sed non habet efficaciam id faciendi nisi sst motaa superiori agente. & si fic est ain his, quae sunt naturae, multo magis est in his, quae suntgratiae. Quia quantumcunque Deus immittat bonns cogitationes, & quantumcunque liberum arbitrium consentiat eis, non erit hoc sufficiens, nisi specialiter moueatur liberum arbitrium a Deo ad gratiam consequendam. Euin hoc patet folutio cuiusdam dubii, quomodo liberum arbitrium, quod est quid naturale: potest esse sufficiens ad adipiscendam gratiam, quae est fupra naturam: quia hoc non facit, ut motum a se: sed ut motum a uirtute diuina. Ideo uult Apostolus, quod in talibus magis homines agantur, quam agant. Iuxta illud ad Romanos: Qui spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt.

Sed si uolumus hanc similitudinem de puero nesciente scribere adapuare ad hominem super naturaliter recipientem gratiam, Dicemus quod in huiusmodi puero haec quatuor se habent per ordinem: quia Primo datur puero calamus. Secundo ipse accipit, & acceptat huiusmodi calamum Tertio accipit manum pueri, & mouet eam, ut scribat. Vltimo omnibus his sic se habentibus puerscribit etiam nesciens scribere. sic, & in proposito prius immittuntur nobis cogitationes bonae, uel a Deo immissae, uel per Seripturam sacram diuinitus inspiratam assumptaesNam quae solum naturaliter scimus, non sufficiunt ad cogitandam salutem nostram: quia non sumus sufficientes exnobis id est ex natura nostra, quasi ex nobis cogitare: sed sufficientia nostra ex Deo est & istae cogitationes se habent quasi datio calami Secundo acceptamus huiusinodi cogitationes, & consentimus, secundum eas incedere: sed non sufficimus, nisi tota Trinitas, & appropriate Spiritus sanctus nos moueat ad suscipiendam gratiam. Nam si non sufficimus ad agenda opera naturae sine Deo mouente: multo magis non sufficimus ad suscipiendam gratiam, quae est fupra naturam, & est superaddita naturae, sine Deo ad hoc nos supernaturaliter mouente. Et postquam etiam iam suscepimus gratiam, non possumus agere opera gratiae, sine Deo ad hoc nos agitante, & mouente. Tria ergo praecedunt infusionem gratiae, bonarum cogitationum diuinitus inspiratio, vel per Scripturam inspiratam: bonarum cogitatio num meditatio: liberi arbitrii consensus, & acceptatio: & diuina motio, qua mentem mouet ad suscipiendam gratiam. Ad quae tria sequitur quartum, videlicet gratiae infusio: nec oportet, quod inter ista quatuor sit ordo temporis: sed sufficit, quod sit ibi ordo naturalis, vel supernaturalis. Nam in illo instanti, in quo meditati sufficienter sumus cogitationes bonas, possumus per liberum arbitrium consentire, & nos consentientes potest Deus mouere ad gratiam, & infundere nobis gratiam, sicut in illo eodem instanti, si quo radius Solis est super Hemisphaerium nostrum: illuminatur aer, & multiplicantur colores, & fit nostra visio.

RESP. AD ARO. Ad primum dicendum: Gentes, quae legen non habent, naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt, ut dicitur ad Rom. Istud naturaliter facere, vt videtur tangere Glo. Non excludit gratiam, quae est reformatio imaginis nobis naturaliter impressae. Ergo in tantum ista sunt naturaliter, inquantum reformant imaginem naturaliter impressam. Vel si uolumus hoc exponere, ut uidentur verba sonare; Dicemus, quod cuilibet naturaliter est inserta quaedam cognirio veri, & dilectio boni, non, quod in anima nostra aliquid naturaliter sit scriptum: sed quia in superiori parte mentis nostrae est signatum, & impressum lumen diuinum deriuatum a diuino vultu, vel ab ipso Deo, in quo sunt nota principia agibilium, per quae cognoscimus bona, & mouemur ad uolendum ea Iuxta illud Psalmi: Quis ostendit nobis bona: Signatum est super nos lumem, supple, in quo¬ lumine ostenditnr nobis, quae sunt bona. Per hoc enim naturale iudicatorium Gentes, quae legem non habent, possunt naturaliter ea, quae legis sunt facere: sed non quaecunque. possunt enim hoc, vel illud, & possunt aliqua: sed non possunt omnia per aliquod tempus. sed non semper, & maxime ad ea, ad quorum contrarium inclinat nos natura sensus: quia secundum Philosophum sunt in nobis motores contrarii sensus, & ratio; quantumcunque ergo delectatio sensibilium nobis connaturalis nos inclinet ad illicita: non obstante tamen huiusmodi inclinatione: si ex toto conatu uolumus agere: possumus recte illa facere, sed non omnia: nec dih possumus persistere in tali conatu, sine gratia nos adiuuante, quod huiusmodi delectabilia non sequamur. Opera ergo legis, & opera recta possunt dici naturalia propter rationem haec dictantem nobis naturaliter in sertam: impotentem tamen sine gratia haec sufficienter facere propteri sensualitatem contradicentem. Ideo Apostolus ait ad Roma. Quis me liberabit de corpore mortis huiuse Gratia Dei, ergo &c.

Ad secundum dicendum, quod implere mandata legis, hoc, uel illud, possumus quodcunque, siue sint primae Tabulae ordinantis ad Deum, siue secundae ordinantis ad proximum. Sunt enim tria praecepta primae Tabulae: Non adorare Deum alienum, id est spernere idola. Non assumere nomen Dei in uanum, id est non derogare. Et sanctificare Sabbata, id est colere Festa, & dare aliquod tempus vitae nostrae Deo, vacando ab operibus seruilibus. Quodlibet enim istorum, quantum ad genus operis, potest quis facere. de Praeceptis etiam secundae Tabulae, quantum ad genus operis, quodlibet possumus implere: non tamen omnia: quia tunc posset quis sine gratia omnia peccata uitare. vt enim supra tetigimus per Angustinum, Per peccatum uulnerata sunt membra nostra, id est potentiae nostrae sensitiuae, vel ipsa sensualiras, ut non possimus omnia huiusmodi membra colligere ad vitanda peccata. Propter quod vult Augustinus, quod non culpamur si huiusmodi membra sic vulnerata non colligimus. sed quia gratiam ea sanantem contemnimus, id est despicimus.

Aduertendum tamen, quod si possumus hic, vel illud mandatum implere, quantum ad genus operis: non tamen possumus hoc, quantum ad intentionem mandantis. Ideo cum in argumento dicitur, quod possumus diligere Deum ex toto corde, &c. Dici debet, quod ibi non solum exprimitur actus dilectionis: sed modus diligendi, & intentio mandantis: quae omnia non possumus in statu naturae corruptae sine gratia, videlicet, quod diligamus Deum ex toto corde, ex tota mente, ex tota anima, & ex omnibus uiribus nostris.

Ad tertium dicendum, quod mandatum de dilectione dicitur non esse super nos, & dicitur non esse longe a nobis, non solum quantum ad genus operis, sed etiam quantum ad intentionem man¬ dantis: sed per hoc non excluditur gratia: quia semper est Deus intimus nobis, & non procula nobis. Paratus est dare nobis gratiam, per quam possimus illud mandatum implere non solum quantum ad genus operis: sed quantum ad intentionem praecipientis mandatum. aut de dilectione specialiter dicitur non esse supra nos, nec procul positum, quia secundum Augustinum si dixeris, quod non poteris ieiunare, vel vigilare, vel res tuas totas pauperibus erogare, & in monasterio Deo seruire, tibi credimus. Sed si dixeris, quod non potes diligere; omnino non credimus: cum haec eleemosina non de cellario, id est exteriori: sed de corde, id est de re interiori impleri iubeat. Nihil enim est aliud diligere, quam uelle bonum, ut uult Philosophus in Rhetoricis.; & quia nihil est tam in potestate uoluntatis, quam ipsum velle. Si dicis te non posse uelle, non cre. ditur tibi. Posse enim uelle non est procula te, non est supra te: sed est in te, cum auxilio tamenm eius, qui est intimior tibi plus, quam tu tibi. Sine auxilio ergo Dei, & sine gratia non possumus Deum diligere ex toto corde, id est meritorie: tamen ex hoc non possumus nos excusare, quin possimus: quia semper Deus paratus est nobis dare gratiam.

Ad quartum dicendum, quod vere summae iniquitatis, uel insaniae est dicere nos peccare ob hoc, quod nullo modo possumus aliud facere: quod quomodo uerificetur in paruulis, cum tractabitur de peccato originali, poterit declarari: Sed quantum ad adultos dici potest, quod non possunt se excusare, quod peccenet inuiti: quanuis non possint implere legem, nec cauere omnia peccata sine gratia: quia, ut diximus, semper Deus paratus est dare gratiam.